ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.104.1
स तु मोहात् सुसंक्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः।
क्रोधसंरक्तनयनो रावणः सूतमब्रवीत् ॥ ६.१०४.१ ॥
ਪਰ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਅਤਿਅੰਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
6.104.2
हीनवीर्यमिवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम्।
भीरुं लघुमिवासत्त्वं विहीनमिव तेजसा ॥ ६.१०४.२ ॥
ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਹੀਣੇ ਵਾਂਗ, ਅਸ਼ਕਤ ਵਾਂਗ, ਪੌਰਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਾਂਗ, ਡਰਪੋਕ ਵਾਂਗ, ਨੀਚ ਵਾਂਗ, ਹੌਸਲਾ ਰਹਿਤ ਵਾਂਗ, ਤੇਜ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਵਾਂਗ।
6.104.3
विमुक्तमिव मायाभिरस्त्रैरिव बहिष्कृतम्।
मामवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे ॥ ६.१०४.३ ॥
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ। ਮੈਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
6.104.4
किमर्थं मामवज्ञाय मच्छन्दमनवेक्ष्य च।
त्वया शत्रुसमक्षं मे रथोऽयमपवाहितः ॥ ६.१०४.४ ॥
ਕਿਉਂ ਮੈਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਰੱਥ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜ ਲਿਆ?
6.104.5
त्वयाद्य हि ममानार्य चिरकालमुपार्जितम्।
यशो वीर्यं च तेजश्च प्रत्ययश्च विनाशितः ॥ ६.१०४.५ ॥
ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਅਨਾਰਿਆ, ਮੇਰਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਮਾਇਆ ਯਸ਼, ਵੀਰਜ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
6.104.6
शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः।
पश्यतो युद्धलुब्धोऽहं कृतः कापुरुषस्त्वया ॥ ६.१०४.६ ॥
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੰਗ ਦਾ ਲੋਭੀ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਾਇਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
6.104.7
यत् त्वं कथमिदं मोहान्न चेद् वहसि दुर्मते।
सत्योऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वमुपस्कृतः ॥ ६.१०४.७ ॥
ਹੇ ਦੁਰਮਤੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਾ ਚੁੱਕਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸੱਚ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ।
6.104.8
नहि तद् विद्यते कर्म सुहृदो हितकांक्षिणः।
रिपूणां सदृशं त्वेतद् यत् त्वयैतदनुष्ठितम् ॥ ६.१०४.८ ॥
ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।
6.104.9
निवर्तय रथं शीघ्रं यावन्नापैति मे रिपुः।
यदि वाध्युषितोऽसि त्वं स्मर्यते यदि मे गुणः ॥ ६.१०४.९ ॥
ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਦੂਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲਦੀ ਰਥ ਮੋੜ ਦੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਐਸਾ ਕਰ।
6.104.10
एवं परुषमुक्तस्तु हितबुद्धिरबुद्धिना।
अब्रवीद् रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः ॥ ६.१०४.१० ॥
ਅਬੁੱਧ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਿਤ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਭਰੇ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬੋਲ ਕਹੇ।
6.104.11
न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मि नोपजप्तोऽस्मि शत्रुभिः।
न प्रमत्तो न निःस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया ॥ ६.१०४.११ ॥
ਮੈਂ ਨਾ ਡਰਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੂਰਖ ਹਾਂ, ਨਾ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੈਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਨੇਹ-ਹੀਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਭੁੱਲਿਆ ਹੈ।
6.104.12
मया तु हितकामेन यशश्च परिरक्षता।
स्नेहप्रस्कन्नमनसा हितमित्यप्रियं कृतम् ॥ ६.१०४.१२ ॥
ਪਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਹਾ—ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ।
6.104.13
नास्मिन्नर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम्।
कश्चिल्लघुरिवानार्यो दोषतो गन्तुमर्हसि ॥ ६.१०४.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਦੋਸ਼ੀ ਸਮਝਣਾ ਆਪ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.104.14
श्रूयतां प्रति दास्यामि यन्निमित्तं मया रथः।
नदीवेग इवाम्भोभिः संयुगे विनिवर्तितः ॥ ६.१०४.१४ ॥
ਸੁਣੋ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਰੱਥ ਮੋੜਿਆ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਨਦੀ ਦਾ ਵੇਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ।
6.104.15
श्रमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा।
नहि ते वीर्यसौमुख्यं प्रकर्षं नोपधारये ॥ ६.१०४.१५ ॥
ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਹੋਈ ਹੈ ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਆਪ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਘਟੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
6.104.16
रथोद्वहनखिन्नाश्च भग्ना मे रथवाजिनः।
दीना घर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव ॥ ६.१०४.१६ ॥
ਰੱਥ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਮੇਰੇ ਰੱਥ-ਘੋੜੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ; ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਥੱਕੇ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਮਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
6.104.17
निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः।
तेषु तेष्वभिपन्नेषु लक्षयाम्यप्रदक्षिणम् ॥ ६.१०४.१७ ॥
ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਗਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਤੇ ਮੈਂ ਅਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣ (ਅਸ਼ੁਭ) ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
6.104.18
देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गितानि च।
दैन्यं हर्षश्च खेदश्च रथिनश्च बलाबलम् ॥ ६.१०४.१८ ॥
ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਦੀਨਤਾ, ਹਰਸ਼, ਖੇਦ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਦਾ ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।
6.104.19
स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च।
युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम् ॥ ६.१०४.१९ ॥
ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਸਮਤਲ-ਵਿਸ਼ਮ ਥਾਵਾਂ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (ਪਾੜ) ਦੇਖਣਾ—ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.104.20
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम्।
सर्वमेतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना ॥ ६.१०४.२० ॥
ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ, ਥਾਂ ਲੈਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿਸਕਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਰਥ-ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6.104.21
तव विश्रामहेतोस्तु तथैषां रथवाजिनाम्।
रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया ॥ ६.१०४.२१ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਥ-ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ—ਇਹ ਮੈਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
6.104.22
स्वेच्छया न मया वीर रथोऽयमपवाहितः।
भर्तुः स्नेहपरीतेन मयेदं यत् कृतं प्रभो ॥ ६.१०४.२२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਰਥ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।
6.104.23
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन।
तत् करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा ॥ ६.१०४.२३ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹੋਗੇ ਉਹ ਹੁਕਮ ਦਿਓ। ਹੇ ਵੀਰ! ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
6.104.24
संतुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः।
प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥ ६.१०४.२४ ॥
ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਉਸ ਬੋਲ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਯੁੱਧ ਦਾ ਲੋਭੀ ਰਾਵਣ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
6.104.25
रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं नय।
नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः ॥ ६.१०४.२५ ॥
ਸਾਰਥੀ, ਇਹ ਰਥ ਜਲਦੀ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਰਾਵਣ ਮੁੜੇਗਾ ਨਹੀਂ।
6.104.26
एवमुक्त्वा रथस्थस्य रावणो राक्षसेश्वरः।
ददौ तस्य शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम्।
श्रुत्वा रावणवाक्यानि सारथिः संन्यवर्तत ॥ ६.१०४.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹੱਥ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਮੁੜ ਪਿਆ।
6.104.27
ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः
प्रचोदयामास हयान् स सारथिः।
स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः
क्षणेन रामस्य रणाग्रतोऽभवत् ॥ ६.१०४.२७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਘੋੜੇ ਦੌੜਾਏ। ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਰਣ-ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।