वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.106.1
सारथिः स रथं हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम्।
गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम् ॥ ६.१०६.१ ॥
तो सारथी आनंदाने त्या रथाला हाकू लागला; तो रथ शत्रुसैन्याचा संहार करणारा, गंधर्वनगरासारखा आणि उंच पताका फडकणारा होता.
6.106.2
युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः।
युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम् ॥ ६.१०६.२ ॥
तो रथ अत्युत्तम, सोन्याच्या माळा घातलेल्या घोड्यांनी जोडलेला, युद्धसामग्रीने भरलेला आणि पताका व ध्वजांच्या माळांनी सजलेला होता.
6.106.3
ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुंधराम्।
प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यस्य प्रहर्षणम् ॥ ६.१०६.३ ॥
ते जणू आकाश गिळत होते, पृथ्वीला दुमदुमवत होते; शत्रुसैन्याचा नाश करणारे आणि स्वसैन्याला आनंद देणारे होते.
6.106.4
रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः।
तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महाध्वजम् ॥ ६.१०६.४ ॥
सारथ्याने तातडीने रावणाचा तो रथ पुढे दामटला; तो अचानक धावत येत होता, गर्जत होता आणि त्यावर मोठा ध्वज होता.
6.106.5
रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह।
कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा ॥ ६.१०६.५ ॥
राक्षसराजाचा तो रथ नरराजाने (रामाने) पाहिला; तो काळ्या घोड्यांनी जोडलेला आणि भयंकर तेजाने युक्त होता.
6.106.6
दीप्यमानमिवाकाशे विमानं सूर्यवर्चसम्।
तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधप्रभम् ॥ ६.१०६.६ ॥
ते आकाशात झळकणाऱ्या विमानासारखे, सूर्यासारख्या तेजाचे, विजेसारख्या पताकांनी दाट आणि इंद्रधनुष्याच्या प्रभेचे होते.
6.106.7
शरधारा विमुञ्चन्तं धाराधरमिवाम्बुदम्।
स दृष्ट्वा मेघसंकाशमापतन्तं रथं रिपोः ॥ ६.१०६.७ ॥
बाणांची धार सोडणाऱ्या ढगासारखा येणारा शत्रूचा रथ मेघासारखा पाहून (राम).
6.106.8
गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम्।
विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रानतं धनुः ॥ ६.१०६.८ ॥
वज्राने आदळलेल्या पर्वताच्या भंगासारखा आवाज करणारे, बालचंद्रासारखे वाकलेले धनुष्य वेगाने ताणत.
6.106.9
उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम्।
मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः ॥ ६.१०६.९ ॥
राम सहस्राक्षाचा (इंद्राचा) सारथी मातलीला म्हणाला: हे मातली, क्रोधाने येणारा शत्रूचा रथ पाहा.
6.106.10
यथापसव्यं पतता वेगेन महता पुनः।
समरे हन्तुमात्मानं तथानेन कृता मतिः ॥ ६.१०६.१० ॥
तो डावीकडून पुन्हा मोठ्या वेगाने झेपावून युद्धात मला मारण्याचा विचार करत होता, तसाच याने मला मारण्याचा निश्चय केला आहे.
6.106.11
तदप्रमादमातिष्ठ प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः।
विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम् ॥ ६.१०६.११ ॥
म्हणून सावध राहा; शत्रूच्या रथाला सामोरे जा. वर उठलेल्या ढगाला वारा विखरून टाकतो, तसा मला त्याचा नाश करायचा आहे.
6.106.12
अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम्।
रश्मिसंचारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम् ॥ ६.१०६.१२ ॥
न डगमगता, न घाबरलेला, स्थिर मन व नजर ठेवून, लगाम नियंत्रणात दृढ राहून रथ वेगाने चालव.
6.106.13
कामं न त्वं समाधेयः पुरंदररथोचितः।
युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये ॥ ६.१०६.१३ ॥
तुम्ही इंद्राच्या रथास योग्य आहात; तुम्हाला शिकवण्याची गरज नाही. युद्धाची इच्छा असलेला आणि एकाग्र असलेला मी केवळ तुमची आठवण करून देत आहे, शिकवत नाही.
6.106.14
परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः।
प्रचोदयामास रथं सुरसारथिरुत्तमः ॥ ६.१०६.१४ ॥
रामाच्या त्या शब्दांनी संतुष्ट होऊन देवांचा उत्तम सारथी मातलीने रथ पुढे नेला.
6.106.15
अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम्।
चक्रसम्भूतरजसा रावणं व्यवधूनयत् ॥ ६.१०६.१५ ॥
मग रावणाचा महारथ डावीकडे वळवून, चाकांनी उठलेल्या धुळीने रावणाला हलवून टाकले.
6.106.16
ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः।
रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत् ॥ ६.१०६.१६ ॥
मग क्रोधित झालेल्या दशग्रीवाने, लाल व विस्फारित डोळ्यांनी, रथासमोर असलेल्या रामाला बाणांनी हलवून टाकले.
6.106.17
धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन्।
जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम् ॥ ६.१०६.१७ ॥
अपमानाने संतप्त झालेल्या रामाने, धैर्याला रोषात बदलून, युद्धात इंद्राचे अतिशय वेगवान धनुष्य हाती घेतले.
6.106.18
शरांश्च सुमहावेगान् सूर्यरश्मिसमप्रभान्।
तदुपोढं महद् युद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः।
परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः ॥ ६.१०६.१८ ॥
सूर्यकिरणांसारखे तेजस्वी अतिशय वेगवान बाण सुटले; एकमेकांचा वध करू इच्छिणाऱ्या दोघांमध्ये महायुद्ध पेटले, जसे दोन गर्विष्ठ सिंह समोरासमोर भिडावेत.
6.106.19
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
समीयुर्द्वैरथं द्रष्टुं रावणक्षयकांक्षिणः ॥ ६.१०६.१९ ॥
तेव्हा देव, गंधर्व, सिद्ध आणि परम ऋषी रावणाच्या नाशाची इच्छा धरून द्वैरथ युद्ध पाहण्यासाठी एकत्र जमले.
6.106.20
समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः।
रावणस्य विनाशाय राघवस्योदयाय च ॥ ६.१०६.२० ॥
रावणाच्या विनाशासाठी आणि राघवाच्या उदयासाठी भयंकर, रोमांच उभे करणारी अपशकुने प्रकट झाली.
6.106.21
ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि।
वाता मण्डलिनस्तीव्रा व्यपसव्यं प्रचक्रमुः ॥ ६.१०६.२१ ॥
देवाने रावणाच्या रथावर रक्ताचा वर्षाव केला; प्रचंड भोवरे वारे अपसव्य दिशेने फिरू लागले.
6.106.22
महद्गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्थले।
येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति ॥ ६.१०६.२२ ॥
आकाशात फिरणारा गिधाडांचा मोठा थवा त्याच्या मागे लागला; रथ जिकडे जाई तिकडे तेही धावत.
6.106.23
संध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया।
दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसेऽपि वसुंधरा ॥ ६.१०६.२३ ॥
जास्वंदीच्या फुलासारख्या संध्याकाळच्या लालिमेने वेढलेली लंका दिवसाढवळ्याही पेटल्यासारखी दिसत होती.
6.106.24
सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रपेतुर्महास्वनाः।
विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदाहिताः ॥ ६.१०६.२४ ॥
गडगडाटासह मोठ्या उल्का मोठ्या आवाजात कोसळल्या; रावणाच्या राक्षसांना विषादात टाकत त्या त्यांच्यावर पडल्या.
6.106.25
रावणश्च यतस्तत्र प्रचचाल वसुंधरा।
रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः ॥ ६.१०६.२५ ॥
जिथे रावण होता तिथे पृथ्वी हादरली; प्रहार करणाऱ्या राक्षसांचे बाहू जणू धरले गेले होते.
6.106.26
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः।
दृश्यन्ते रावणस्याग्रे पर्वतस्येव धातवः ॥ ६.१०६.२६ ॥
तांबूस, पिवळे, काळे व पांढरे सूर्यकिरण पडलेले रावणासमोर पर्वताच्या धातूंसारखे दिसले.
6.106.27
गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः।
प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः ॥ ६.१०६.२७ ॥
गिधाडे मागे लागलेली असताना, तोंडातून अग्नी ओकणाऱ्या कोल्ह्यांनी रागावलेल्या, अशुभ मुखाकडे पाहत आक्रोश केला.
6.106.28
प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समुत्किरन्।
तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम् ॥ ६.१०६.२८ ॥
युद्धात प्रतिकूल वारा वाहू लागला; धूळ उडवून त्या राक्षसराजाची दृष्टी धूसर केली.
6.106.29
निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः।
दुर्विषह्यस्वरा घोरा विना जलधरोदयम् ॥ ६.१०६.२९ ॥
मेघांचा उदय नसताना, असह्य आणि भयंकर गर्जनेसह इंद्राचे वज्र त्याच्या सैन्यावर सर्वत्र कोसळले.
6.106.30
दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः।
पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभोऽभवत् ॥ ६.१०६.३० ॥
सर्व दिशा आणि उपदिशा अंधाराने व्यापल्या; प्रचंड धुळीच्या वर्षावाने आकाश दिसणे कठीण झाले.
6.106.31
कुर्वन्त्यः कलहं घोरं सारिकास्तद्रथं प्रति।
निपेतुः शतशस्तत्र दारुणा दारुणारुताः ॥ ६.१०६.३१ ॥
भयंकर कलकलाट करीत सारिका त्या रथाकडे शेकडोंनी तेथे कोसळल्या; त्या भीषण स्वरात ओरडत होत्या.
6.106.32
जघनेभ्यः स्फुलिङ्गाश्च नेत्रेभ्योऽश्रूणि संततम्।
मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च ॥ ६.१०६.३२ ॥
त्याच्या घोड्यांनी मागील भागांतून ठिणग्या आणि डोळ्यांतून सतत अश्रू सोडले; अग्नी आणि पाणी समानपणे बाहेर पडले.
6.106.33
एवंप्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः।
रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे ॥ ६.१०६.३३ ॥
अशा प्रकारची अनेक भयावह आणि भीषण अपशकुने रावणाच्या विनाशासाठी प्रकट झाली.
6.106.34
रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शिवानि च।
बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः ॥ ६.१०६.३४ ॥
रामालाही सौम्य आणि शुभ शकुने दिसू लागली; ती सर्वत्र विजयाची घोषणा करत होती.
6.106.35
निमित्तानीह सौम्यानि राघवः स्वजयाय वै।
दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम् ॥ ६.१०६.३५ ॥
येथील सौम्य शकुने पाहून, ती आपल्या विजयाची चिन्हे आहेत असे मानून, अत्यंत हर्षित झालेल्या राघवाने रावणाचा वध झाला असे मानले.
6.106.36
ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो
रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः।
जगाम हर्षं च परां च निर्वृतिं
चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम् ॥ ६.१०६.३६ ॥
तेव्हा शकुनशास्त्र जाणणारा राघव, रणांगणावर स्वतःशी संबंधित ती शकुने पाहून, अत्यंत हर्ष आणि परम शांती पावला आणि युद्धात आणखी अधिक पराक्रम केला.