ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.109.1
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा शयानं निर्जितं रणे।
शोकवेगपरीतात्मा विललाप विभीषणः ॥ ६.१०९.१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇ ଶୟନ କରିଥିବା ଭାଇକୁ ଦେଖି, ଶୋକର ବେଗରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ବିଭୀଷଣ ବିଳାପ କଲେ।
6.109.2
वीरविक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद।
महार्हशयनोपेत किं शेषे निहतो भुवि ॥ ६.१०९.२ ॥
ହେ ବୀର, ପରାକ୍ରମୀ, ବିଖ୍ୟାତ, ନିପୁଣ ଓ ନୀତିଜ୍ଞ! ମହାମୂଲ୍ୟ ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ତୁମେ, ନିହତ ହୋଇ କାହିଁକି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛ?
6.109.3
निक्षिप्य दीर्घौ निश्चेष्टौ भुजावङ्गदभूषितौ।
मुकुटेनापवृत्तेन भास्कराकारवर्चसा ॥ ६.१०९.३ ॥
ଦୀର୍ଘ, ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ବାହୁଯୁଗଳ, ବାଜୁବନ୍ଧରେ ଭୂଷିତ, ତଳେ ପକାଯାଇଛି; ବଙ୍କା ମୁକୁଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
6.109.4
तदिदं वीर सम्प्राप्तं यन्मया पूर्वमीरितम्।
काममोहपरीतस्य यत् तन्न रुचितं तव ॥ ६.१०९.४ ॥
ହେ ବୀର! ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି ତାହା ଘଟିଲା; କାମ ଓ ମୋହରେ ଘେରା ତୁମକୁ ତାହା ରୁଚି ନ ଥିଲା।
6.109.5
यन्न दर्पात् प्रहस्तो वा नेन्द्रजिन्नापरे जनाः।
न कुम्भकर्णोऽतिरथो नातिकायो नरान्तकः।
न स्वयं बहु मन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ॥ ६.१०९.५ ॥
ଏହା ଅହଂକାରର ଫଳ; ତୁମେ ନିଜେ ତାହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲ। ପ୍ରହସ୍ତ ବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଅନ୍ୟ ଲୋକ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଅତିରଥ, ଅତିକାୟ, ନରାନ୍ତକ ନୁହଁନ୍ତି।
6.109.6
गतः सेतुः सुनीतानां गतो धर्मस्य विग्रहः।
गतः सत्त्वस्य संक्षेपः सुहस्तानां गतिर्गता ॥ ६.१०९.६ ॥
ସୁନୀତିମାନଙ୍କ ସେତୁ ଗଲା; ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଗଲା; ସାହସର ସାର ଗଲା; ନିପୁଣ ହସ୍ତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଗଲା।
6.109.7
आदित्यः पतितो भूमौ मग्नस्तमसि चन्द्रमाः।
चित्रभानुः प्रशान्तार्चिर्व्यवसायो निरुद्यमः।
अस्मिन् निपतिते वीरे भूमौ शस्त्रभृतां वरे ॥ ६.१०९.७ ॥
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ବୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧକାରରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ, ଅଗ୍ନିଶିଖା ଲିଭିଗଲା, ଉଦ୍ୟମ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା।
6.109.8
किं शेषमिहलोकस्य गतसत्त्वस्य सम्प्रति।
रणे राक्षसशार्दूले प्रसुप्त इव पांसुषु ॥ ६.१०९.८ ॥
ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଚାଲିଯାଇଥିବା ଏହି ଜଗତରେ ଏବେ କ'ଣ ରହିଲା? ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଘ ଧୂଳିରେ ଶୋଇଥିବା ପରି ପଡ଼ିଛି।
6.109.9
धृतिप्रवालः प्रसभाग्र्यपुष्प-
स्तपोबलः शौर्यनिबद्धमूलः।
रणे महान् राक्षसराजवृक्षः
सम्मर्दितो राघवमारुतेन ॥ ६.१०९.९ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଯାହାର କୋମଳ ପଲ୍ଲବ, ପ୍ରବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପ, ତପୋବଳ ଯାହାର ବଳ, ଶୌର୍ଯ୍ୟରେ ଯାହାର ମୂଳ ବନ୍ଧା, ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜର ମହାବୃକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କ ପବନରେ ପିଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
6.109.10
तेजोविषाणः कुलवंशवंशः
कोपप्रसादापरगात्रहस्तः।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहः
सुप्तः क्षितौ रावणगन्धहस्ती ॥ ६.१०९.१० ॥
ତେଜ ଯାହାର ଦାନ୍ତ, କୁଳବଂଶର ବଂଶଧର, କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ଯାହାର ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଓ ଶୁଣ୍ଡ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସିଂହ ଯାହାର ଦେହ ଧରିଛନ୍ତି, ସେହି ରାବଣର ଗନ୍ଧହସ୍ତୀ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଛି।
6.109.11
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चि-
र्निःश्वासधूमः स्वबलप्रतापः।
प्रतापवान् संयति राक्षसाग्नि-
र्निर्वापितो रामपयोधरेण ॥ ६.१०९.११ ॥
ପରାକ୍ରମ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଯାହାର ଶିଖା ଜଳିଉଠିଥିଲା, ନିଶ୍ୱାସ ଯାହାର ଧୂଆଁ, ନିଜ ବଳ ଯାହାର ପ୍ରତାପ, ସେହି ପ୍ରତାପୀ ରାକ୍ଷସାଗ୍ନି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମରୂପୀ ମେଘରେ ନିର୍ବାପିତ ହେଲା।
6.109.12
सिंहर्क्षलाङ्गूलककुद्विषाणः
पराभिजिद्गन्धनगन्धवाहः।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुः
क्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ ६.१०९.१२ ॥
ସିଂହ, ଭାଲୁ, ଲାଞ୍ଜ, କୁଞ୍ଜ ଓ ଶୃଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ଗନ୍ଧହୀନ ଗନ୍ଧ ବହନକାରୀ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ ତୁଲ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ କାନ ଓ ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ, ଭୂପତି ବ୍ୟାଘ୍ରଙ୍କ ଆଘାତରେ ହତ ହୋଇ ଅବସନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
6.109.13
वदन्तं हेतुमद्वाक्यं परिदृष्टार्थनिश्चयम्।
रामः शोकसमाविष्टमित्युवाच विभीषणम् ॥ ६.१०९.१३ ॥
କାରଣଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଥିବା ଅର୍ଥର ନିଶ୍ଚୟ କରୁଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶୋକରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ।
6.109.14
नायं विनष्टो निश्चेष्टः समरे चण्डविक्रमः।
अत्युन्नतमहोत्साहः पतितोऽयमशङ्कितः ॥ ६.१०९.१४ ॥
ଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ, ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଅତ୍ୟୁନ୍ନତ ମହୋତ୍ସାହୀ; ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏ ପଡ଼ିଛି।
6.109.15
नैवं विनष्टाः शोचन्ते क्षत्रधर्मव्यवस्थिताः।
वृद्धिमाशंसमाना ये निपतन्ति रणाजिरे ॥ ६.१०९.१५ ॥
କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହି, ଉନ୍ନତିର ଆଶା ରଖି ରଣଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ, ହତ ହୋଇ ଏପରି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
6.109.16
येन सेन्द्रास्त्रयो लोकास्त्रासिता युधि धीमता।
तस्मिन् कालसमायुक्ते न कालः परिशोचितुम् ॥ ६.१०९.१६ ॥
ଯେଉଁ ଧୀମାନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲା, କାଳର ବଶୀଭୂତ ହୋଇଥିବା ତା' ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାର ସମୟ ନାହିଁ।
6.109.17
नैकान्तविजयो युद्धे भूतपूर्वः कदाचन।
परैर्वा हन्यते वीरः परान् वा हन्ति संयुगे ॥ ६.१०९.१७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ବିଜୟ କେବେ ହୋଇନାହିଁ; ବୀର ହୁଏତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୁଏ, ନୁହେଁ ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ।
6.109.18
इयं हि पूर्वैः संदिष्टा गतिः क्षत्रियसम्मता।
क्षत्रियो निहतः संख्ये न शोच्य इति निश्चयः ॥ ६.१०९.१८ ॥
ଏହା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ମତ ପଥ। ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୋକ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ହିଁ ନିଶ୍ଚୟ।
6.109.19
तदेवं निश्चयं दृष्ट्वा तत्त्वमास्थाय विज्वरः।
यदिहानन्तरं कार्यं कल्प्यं तदनुचिन्तय ॥ ६.१०९.१९ ॥
ଅତଏବ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି, ସତ୍ୟକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରି, ଶୋକର ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତାହା ଚିନ୍ତା କର।
6.109.20
तमुक्तवाक्यं विक्रान्तं राजपुत्रं विभीषणः।
उवाच शोकसंतप्तो भ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ ६.१०९.२० ॥
ସେହି କଥା କହିଥିବା ବିକ୍ରମୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ବିଭୀଷଣ ଭାଇର ହିତ ବିଷୟରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
6.109.21
योऽयं विमर्देष्वविभग्नपूर्वः
सुरैः समस्तैरपि वासवेन।
भवन्तमासाद्य रणे विभग्नो
वेलामिवासाद्य यथा समुद्रः ॥ ६.१०९.२१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ବୀର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ରଣରେ ପାଇ କୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ।
6.109.22
अनेन दत्तानि वनीपकेषु
भुक्ताश्च भोगा निभृताश्च भृत्याः।
धनानि मित्रेषु समर्पितानि
वैराण्यमित्रेषु च यापितानि ॥ ६.१०९.२२ ॥
ଏ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଭୋଗ ଭୋଗିଥିଲେ, ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧନ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈର ଜୀଇଁ ରଖିଥିଲେ।
6.109.23
एषोऽहिताग्निश्च महातपाश्च
वेदान्तगः कर्मसु चाग्र्यशूरः।
एतस्य यत् प्रेतगतस्य कृत्यं
तत् कर्तुमिच्छामि तव प्रसादात् ॥ ६.१०९.२३ ॥
ଏ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ମହାତପସ୍ୱୀ, ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞ, କର୍ମରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବୀର। ଏ ପ୍ରେତଗତ ହେଲେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତରକ୍ରିୟା କରିବାର ଅଛି, ତାହା ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
6.109.24
स तस्य वाक्यैः करुणैर्महात्मा
सम्बोधितः साधु विभीषणेन।
आज्ञापयामास नरेन्द्रसूनुः
स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः ॥ ६.१०९.२४ ॥
କରୁଣାପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟରେ ଭଲଭାବେ ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱ ସେହି ମହାତ୍ମା ନରେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗୋଚିତ ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାରର ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
6.109.25
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम्।
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव ॥ ६.१०९.२५ ॥
ମରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ଶତ୍ରୁତା ଶେଷ ହୋଇଛି; ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଛି। ଏହାର ସଂସ୍କାର ତୁମ ପରି ହେଉ; ମୋର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଉ।