รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.109.1
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा शयानं निर्जितं रणे।
शोकवेगपरीतात्मा विललाप विभीषणः ॥ ६.१०९.१ ॥
เห็นพี่ชายถูกสังหารนอนพ่ายแพ้อยู่ในสนามรบ วิภีษณะจิตใจถูกคลื่นแห่งความโศกโถมทับ จึงคร่ำครวญ
6.109.2
वीरविक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद।
महार्हशयनोपेत किं शेषे निहतो भुवि ॥ ६.१०९.२ ॥
โอ้วีรบุรุษผู้กล้าหาญ มีชื่อเสียงโด่งดัง เชี่ยวชาญ และเฉลียวฉลาดในนโยบาย ทำไมท่านจึงนอนถูกสังหารอยู่บนพื้นดินทั้งที่ควรได้นอนบนที่นอนอันมีค่า
6.109.3
निक्षिप्य दीर्घौ निश्चेष्टौ भुजावङ्गदभूषितौ।
मुकुटेनापवृत्तेन भास्कराकारवर्चसा ॥ ६.१०९.३ ॥
แขนยาวทั้งสองของท่านที่ประดับด้วยกำไลต่างแน่นิ่งไม่ไหวติง ทิ้งลงอยู่ และมงกุฎที่หลุดเอียงก็ส่องประกายดุจดวงอาทิตย์
6.109.4
तदिदं वीर सम्प्राप्तं यन्मया पूर्वमीरितम्।
काममोहपरीतस्य यत् तन्न रुचितं तव ॥ ६.१०९.४ ॥
โอ้วีรบุรุษ สิ่งนี้เกิดขึ้นแล้วตามที่ข้าได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ เพราะท่านถูกกามและโมหะครอบงำ คำเตือนของข้าจึงไม่เป็นที่พอใจของท่าน
6.109.5
यन्न दर्पात् प्रहस्तो वा नेन्द्रजिन्नापरे जनाः।
न कुम्भकर्णोऽतिरथो नातिकायो नरान्तकः।
न स्वयं बहु मन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ॥ ६.१०९.५ ॥
นี่คือผลของความเย่อหยิ่ง ซึ่งท่านเองให้น้ำหนักมากนัก มิใช่เพราะปรหัสตะ อินทรชิต หรือผู้อื่นใด มิใช่กุมภกรรณผู้เป็นนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ มิใช่อติกายะ และมิใช่นรานตกะ
6.109.6
गतः सेतुः सुनीतानां गतो धर्मस्य विग्रहः।
गतः सत्त्वस्य संक्षेपः सुहस्तानां गतिर्गता ॥ ६.१०९.६ ॥
สะพานของผู้มีนโยบายดีได้สูญไปแล้ว รูปกายแห่งธรรมได้สูญไปแล้ว แก่นแท้แห่งความกล้าหาญได้สูญไปแล้ว ที่พึ่งของผู้มือเก่งกล้าก็สูญไปแล้วเช่นกัน
6.109.7
आदित्यः पतितो भूमौ मग्नस्तमसि चन्द्रमाः।
चित्रभानुः प्रशान्तार्चिर्व्यवसायो निरुद्यमः।
अस्मिन् निपतिते वीरे भूमौ शस्त्रभृतां वरे ॥ ६.१०९.७ ॥
เมื่อวีรบุรุษผู้นี้ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถือศาสตรา ล้มลงบนพื้นดิน ดวงอาทิตย์ก็ร่วงลงสู่แผ่นดิน ดวงจันทร์จมลงในความมืด เปลวไฟแห่งไฟดับลง และความเพียรพยายามก็สิ้นสลายไปหมดสิ้น
6.109.8
किं शेषमिहलोकस्य गतसत्त्वस्य सम्प्रति।
रणे राक्षसशार्दूले प्रसुप्त इव पांसुषु ॥ ६.१०९.८ ॥
บัดนี้ เมื่อพลังชีวิตของผู้นี้ได้จากโลกนี้ไปแล้ว อะไรเล่าจะยังเหลืออยู่ ในสนามรบ ราชาแห่งรากษสผู้ดุจพยัคฆ์นอนนิ่งอยู่ในฝุ่นดุจผู้หลับใหล
6.109.9
धृतिप्रवालः प्रसभाग्र्यपुष्प-
स्तपोबलः शौर्यनिबद्धमूलः।
रणे महान् राक्षसराजवृक्षः
सम्मर्दितो राघवमारुतेन ॥ ६.१०९.९ ॥
ต้นไม้ใหญ่ของราชารากษสนั้น ซึ่งมีความมั่นคงเป็นหน่ออ่อน มีพลังรุนแรงเป็นดอกยอดเยี่ยม มีอานุภาพแห่งตบะเป็นกำลัง และมีรากยึดแน่นด้วยความกล้าหาญ ได้ถูกลมแห่งพระราฆวะพัดถล่มจนแหลกในสนามรบ
6.109.10
तेजोविषाणः कुलवंशवंशः
कोपप्रसादापरगात्रहस्तः।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहः
सुप्तः क्षितौ रावणगन्धहस्ती ॥ ६.१०९.१० ॥
ช้างกลิ่นของราวณะ มีงาเป็นความรุ่งโรจน์ เป็นเชื้อสายแห่งตระกูลของตน มีกายและงวงเป็นความโกรธและความเมตตา บัดนี้ร่างของมันถูกราชสีห์แห่งวงศ์อิกษวากุคาบไว้ และมันนอนหลับอยู่บนพื้นดิน
6.109.11
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चि-
र्निःश्वासधूमः स्वबलप्रतापः।
प्रतापवान् संयति राक्षसाग्नि-
र्निर्वापितो रामपयोधरेण ॥ ६.१०९.११ ॥
กองไฟของรากษสอันยิ่งใหญ่ ซึ่งเปลวลุกโชนด้วยความกล้าหาญและความฮึกเหิม มีควันเป็นลมหายใจ มีรัศมีเป็นอานุภาพของตนเอง ได้ถูกพระรามผู้ประดุจเมฆฝนดับลงในการสู้รบ
6.109.12
सिंहर्क्षलाङ्गूलककुद्विषाणः
पराभिजिद्गन्धनगन्धवाहः।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुः
क्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ ६.१०९.१२ ॥
ราชสีห์ หมี หาง หลังโหนก และเขา ผู้ชนะศัตรู ผู้มีกลิ่นที่ไม่ใช่กลิ่น เป็นวัวผู้ของรากษส กระสับกระส่ายทั้งหูและตา ถูกพยัคฆ์ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินสังหาร ล้มลงอ่อนแรง
6.109.13
वदन्तं हेतुमद्वाक्यं परिदृष्टार्थनिश्चयम्।
रामः शोकसमाविष्टमित्युवाच विभीषणम् ॥ ६.१०९.१३ ॥
พระรามผู้ถูกความโศกครอบงำ ตรัสกับวิภีษณะผู้กำลังกล่าวถ้อยคำที่มีเหตุผล และมีความมั่นใจในความหมายที่เห็นชัดแล้ว ดังนี้
6.109.14
नायं विनष्टो निश्चेष्टः समरे चण्डविक्रमः।
अत्युन्नतमहोत्साहः पतितोऽयमशङ्कितः ॥ ६.१०९.१४ ॥
เขายังไม่ถูกทำลาย และในสนามรบเขาก็มิได้แน่นิ่งไม่ไหวติง เขาผู้มีความกล้าหาญดุจไฟร้อนแรง และมีความฮึกเหิมอันสูงส่งยิ่ง ล้มลงโดยไม่หวาดหวั่นเลย
6.109.15
नैवं विनष्टाः शोचन्ते क्षत्रधर्मव्यवस्थिताः।
वृद्धिमाशंसमाना ये निपतन्ति रणाजिरे ॥ ६.१०९.१५ ॥
ผู้ที่ดำรงอยู่ในหน้าที่ของกษัตริย์ และล้มลงในสนามรบโดยหวังความเจริญรุ่งเรือง ย่อมไม่ถูกคร่ำครวญเช่นนี้เมื่อถูกสังหาร
6.109.16
येन सेन्द्रास्त्रयो लोकास्त्रासिता युधि धीमता।
तस्मिन् कालसमायुक्ते न कालः परिशोचितुम् ॥ ६.१०९.१६ ॥
ผู้ฉลาดผู้ซึ่งทำให้โลกทั้งสามพร้อมด้วยพระอินทร์หวาดกลัวในการรบ บัดนี้เมื่อเขาเชื่อมโยงกับกาลเวลาแล้ว ก็ไม่มีเวลาที่จะคร่ำครวญถึงเขา
6.109.17
नैकान्तविजयो युद्धे भूतपूर्वः कदाचन।
परैर्वा हन्यते वीरः परान् वा हन्ति संयुगे ॥ ६.१०९.१७ ॥
ชัยชนะที่แน่นอนในการรบไม่เคยมีมาก่อนเลย วีรบุรุษย่อมถูกศัตรูสังหาร หรือไม่ก็สังหารศัตรูในการต่อสู้
6.109.18
इयं हि पूर्वैः संदिष्टा गतिः क्षत्रियसम्मता।
क्षत्रियो निहतः संख्ये न शोच्य इति निश्चयः ॥ ६.१०९.१८ ॥
ทางนี้ที่บรรพบุรุษกำหนดไว้ และเป็นที่ยอมรับของกษัตริย์ นั่นคือ กษัตริย์ที่ถูกสังหารในการรบไม่ควรถูกคร่ำครวญ นี่คือข้อสรุปที่แน่นอน
6.109.19
तदेवं निश्चयं दृष्ट्वा तत्त्वमास्थाय विज्वरः।
यदिहानन्तरं कार्यं कल्प्यं तदनुचिन्तय ॥ ६.१०९.१९ ॥
ฉะนั้น เมื่อเห็นข้อสรุปเช่นนี้และยึดมั่นในความจริงแล้ว จงปลอดจากความร้อนรุ่มแห่งความโศก และพิจารณาถึงหน้าที่ที่ควรจัดทำต่อไปในที่นี้
6.109.20
तमुक्तवाक्यं विक्रान्तं राजपुत्रं विभीषणः।
उवाच शोकसंतप्तो भ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ ६.१०९.२० ॥
วิภีษณะผู้ถูกความโศกเผาไหม้ ได้กล่าวถ้อยคำต่อเจ้าชายผู้กล้าหาญผู้ได้กล่าวดังนั้น ทันทีนั้นเอง เพื่อประโยชน์แก่พี่ชายของตน
6.109.21
योऽयं विमर्देष्वविभग्नपूर्वः
सुरैः समस्तैरपि वासवेन।
भवन्तमासाद्य रणे विभग्नो
वेलामिवासाद्य यथा समुद्रः ॥ ६.१०९.२१ ॥
ผู้นี้ที่ไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบมาก่อน แม้แต่เทวดาทั้งปวงหรือแม้แต่พระอินทร์ก็มิอาจทำให้พ่ายแพ้ได้ บัดนี้กลับพ่ายแพ้ในสนามรบเมื่อประจันหน้ากับท่าน ดุจมหาสมุทรที่ถาโถมมาถึงฝั่งแล้วแตกกระจาย
6.109.22
अनेन दत्तानि वनीपकेषु
भुक्ताश्च भोगा निभृताश्च भृत्याः।
धनानि मित्रेषु समर्पितानि
वैराण्यमित्रेषु च यापितानि ॥ ६.१०९.२२ ॥
ผู้นี้เคยให้ทานแก่ขอทาน เสวยสุขตามความปรารถนา และเลี้ยงดูข้ารับใช้ให้อยู่เย็นเป็นสุข ทรัพย์สินที่มีก็มอบแก่มิตร และความเป็นศัตรูก็ดำรงไว้กับผู้เป็นศัตรู
6.109.23
एषोऽहिताग्निश्च महातपाश्च
वेदान्तगः कर्मसु चाग्र्यशूरः।
एतस्य यत् प्रेतगतस्य कृत्यं
तत् कर्तुमिच्छामि तव प्रसादात् ॥ ६.१०९.२३ ॥
ผู้นี้เป็นผู้ดูแลไฟบูชา เป็นผู้บำเพ็ญตบะยิ่งใหญ่ เชี่ยวชาญในเวทานตะ และเป็นวีรบุรุษผู้เลิศที่สุดในพิธีกรรม ข้าพระองค์ปรารถนาจะประกอบพิธีที่ควรแก่ผู้นี้ซึ่งบัดนี้ไปสู่แดนแห่งผู้ตาย ขอให้พระองค์โปรดประทานพระเมตตาให้ข้าพระองค์ได้ทำเช่นนั้น
6.109.24
स तस्य वाक्यैः करुणैर्महात्मा
सम्बोधितः साधु विभीषणेन।
आज्ञापयामास नरेन्द्रसूनुः
स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः ॥ ६.१०९.२४ ॥
พระโอรสของพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ผู้มีจิตใจมั่นคงไม่หวั่นไหว ได้รับการปลอบประโลมอย่างถูกต้องด้วยถ้อยคำอันเปี่ยมด้วยความเมตตาของวิภีษณะ จึงทรงบัญชาให้จัดพิธีจุดไฟปลงศพอันสมควรแก่สวรรค์
6.109.25
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम्।
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव ॥ ६.१०९.२५ ॥
ความเป็นศัตรูที่สิ้นสุดลงเพียงเมื่อความตาย บัดนี้สิ้นสุดแล้ว และจุดหมายของพวกเราก็สำเร็จแล้ว ขอให้จัดพิธีศพแก่ผู้นี้เช่นเดียวกับที่จะจัดให้ท่าน และขอให้พิธีของข้าพเจ้าก็เป็นเช่นนั้นด้วย