వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.109.1
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा शयानं निर्जितं रणे।
शोकवेगपरीतात्मा विललाप विभीषणः ॥ ६.१०९.१ ॥
యుద్ధంలో చంపబడి ఓడి పడివున్న సోదరుడిని చూసి, శోకవేగంతో మనసు ముంచబడిన విభీషణుడు విలపించాడు.
6.109.2
वीरविक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद।
महार्हशयनोपेत किं शेषे निहतो भुवि ॥ ६.१०९.२ ॥
వీరుడా, పరాక్రమవంతుడా, ప్రసిద్ధుడా, నేర్పరివాడా, నీతి తెలిసినవాడా! మహార్హమైన శయ్యకు తగినవాడవు నీవు, చంపబడి నేల మీద ఎందుకు పడివున్నావు?
6.109.3
निक्षिप्य दीर्घौ निश्चेष्टौ भुजावङ्गदभूषितौ।
मुकुटेनापवृत्तेन भास्कराकारवर्चसा ॥ ६.१०९.३ ॥
పొడవైన, చలనం లేని భుజాలు, బాహువలయాలతో అలంకరించబడినవి, కిందకు విసిరివేయబడి ఉన్నాయి; ప్రక్కకు జారిన కిరీటం సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తోంది.
6.109.4
तदिदं वीर सम्प्राप्तं यन्मया पूर्वमीरितम्।
काममोहपरीतस्य यत् तन्न रुचितं तव ॥ ६.१०९.४ ॥
వీరుడా! ఇదే నేను ముందు చెప్పినది జరిగింది; కామమోహాలతో ఆవరించబడిన నీకు అది రుచించలేదు.
6.109.5
यन्न दर्पात् प्रहस्तो वा नेन्द्रजिन्नापरे जनाः।
न कुम्भकर्णोऽतिरथो नातिकायो नरान्तकः।
न स्वयं बहु मन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ॥ ६.१०९.५ ॥
ఇది అహంకారం వల్ల వచ్చిన ఫలితం; నీవే దానికి ఎక్కువ విలువ ఇచ్చావు. ప్రహస్తుడు, ఇంద్రజిత్తు, ఇతరులు, కుంభకర్ణుడు, అతిరథుడు, అతికాయుడు, నరాంతకుడు కాదు.
6.109.6
गतः सेतुः सुनीतानां गतो धर्मस्य विग्रहः।
गतः सत्त्वस्य संक्षेपः सुहस्तानां गतिर्गता ॥ ६.१०९.६ ॥
సుబుద్ధులైనవారికి ఆధారమైన సేతువు పోయింది; ధర్మానికి స్వరూపం పోయింది; ధైర్యానికి సారం పోయింది; నైపుణ్యవంతుల ఆశ్రయం కూడా పోయింది.
6.109.7
आदित्यः पतितो भूमौ मग्नस्तमसि चन्द्रमाः।
चित्रभानुः प्रशान्तार्चिर्व्यवसायो निरुद्यमः।
अस्मिन् निपतिते वीरे भूमौ शस्त्रभृतां वरे ॥ ६.१०९.७ ॥
ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ఈ వీరుడు నేలపై పడగా, సూర్యుడు నేలకు దిగజారాడు, చంద్రుడు చీకటిలో మునిగాడు, అగ్ని జ్వాల ఆరిపోయింది, ప్రయత్నం నిష్ఫలమైంది.
6.109.8
किं शेषमिहलोकस्य गतसत्त्वस्य सम्प्रति।
रणे राक्षसशार्दूले प्रसुप्त इव पांसुषु ॥ ६.१०९.८ ॥
ప్రాణశక్తి తొలగిపోయిన ఈ లోకంలో ఇప్పుడు ఏమి మిగిలింది? యుద్ధంలో రాక్షసులలో పులి ధూళిలో నిద్రిస్తున్నట్లు పడి ఉంది.
6.109.9
धृतिप्रवालः प्रसभाग्र्यपुष्प-
स्तपोबलः शौर्यनिबद्धमूलः।
रणे महान् राक्षसराजवृक्षः
सम्मर्दितो राघवमारुतेन ॥ ६.१०९.९ ॥
ధైర్యం చిగురుగా, బలమైన గొప్ప పుష్పాలుగా, తపోబలం బలంగా, శౌర్యంలో వేళ్లు బంధించబడినదై ఉన్న రాక్షసరాజ వృక్షం యుద్ధంలో రాఘవుని గాలికి నలిగిపోయింది.
6.109.10
तेजोविषाणः कुलवंशवंशः
कोपप्रसादापरगात्रहस्तः।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहः
सुप्तः क्षितौ रावणगन्धहस्ती ॥ ६.१०९.१० ॥
తేజస్సే కొమ్ములుగా, కులవంశానికి వంశమైనవాడు, కోపమూ కరుణయే ఇతర అవయవాలు చేతులుగా కలవాడు, ఇక్ష్వాకు సింహం శరీరాన్ని పట్టుకున్న రావణుని మదగజం నేలపై నిద్రిస్తున్నట్లు పడి ఉంది.
6.109.11
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चि-
र्निःश्वासधूमः स्वबलप्रतापः।
प्रतापवान् संयति राक्षसाग्नि-
र्निर्वापितो रामपयोधरेण ॥ ६.१०९.११ ॥
పరాక్రమం, ఉత్సాహం రగిలించిన జ్వాలలు కలిగినదీ, నిట్టూర్పే పొగగా కలిగినదీ, తన బలమే ప్రతాపంగా కలిగినదీ అయిన ప్రతాపవంతమైన రాక్షసాగ్ని యుద్ధంలో రాముడనే మేఘంతో ఆర్పివేయబడింది.
6.109.12
सिंहर्क्षलाङ्गूलककुद्विषाणः
पराभिजिद्गन्धनगन्धवाहः।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुः
क्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ ६.१०९.१२ ॥
సింహం, ఎలుగు, తోక, మూపురం, కొమ్ములు కలవాడు, శత్రువులను జయించువాడు, వాసనలేని వాసనను మోసేవాడు, రాక్షసులలో వృషభుడు, చంచల చెవులు కళ్ళు కలవాడు, భూపతి అయిన వ్యాఘ్రంచే హతుడై అవసన్నుడై పడిపోయాడు.
6.109.13
वदन्तं हेतुमद्वाक्यं परिदृष्टार्थनिश्चयम्।
रामः शोकसमाविष्टमित्युवाच विभीषणम् ॥ ६.१०९.१३ ॥
హేతువులతో కూడిన మాటలు పలుకుతూ, స్పష్టంగా చూసిన అర్థాన్ని నిశ్చయించిన విభీషణునితో, శోకంతో నిండిన రాముడు ఇలా అన్నాడు.
6.109.14
नायं विनष्टो निश्चेष्टः समरे चण्डविक्रमः।
अत्युन्नतमहोत्साहः पतितोऽयमशङ्कितः ॥ ६.१०९.१४ ॥
ఇతడు యుద్ధంలో నశించలేదు, నిశ్చేష్టుడూ కాడు; ఇతడు ప్రచండ పరాక్రమం, అత్యున్నత మహోత్సాహం కలవాడు; భయం లేకుండా ఇతడు పడిపోయాడు.
6.109.15
नैवं विनष्टाः शोचन्ते क्षत्रधर्मव्यवस्थिताः।
वृद्धिमाशंसमाना ये निपतन्ति रणाजिरे ॥ ६.१०९.१५ ॥
క్షత్రధర్మంలో నిలిచి, అభివృద్ధిని ఆశిస్తూ రణభూమిలో పడేవారు మరణించినవారై ఇలా శోకించరు.
6.109.16
येन सेन्द्रास्त्रयो लोकास्त्रासिता युधि धीमता।
तस्मिन् कालसमायुक्ते न कालः परिशोचितुम् ॥ ६.१०९.१६ ॥
ఏ ధీమంతుడు యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సహా మూడు లోకాలను భయపెట్టాడో, అతడు కాలానికి వశమైన ఈ సమయంలో శోకించడానికి సమయం కాదు.
6.109.17
नैकान्तविजयो युद्धे भूतपूर्वः कदाचन।
परैर्वा हन्यते वीरः परान् वा हन्ति संयुगे ॥ ६.१०९.१७ ॥
యుద్ధంలో నిశ్చితమైన విజయం ఎప్పుడూ ఉండలేదు; వీరుడు శత్రువుల చేత చంపబడతాడు, లేదా శత్రువులను చంపుతాడు.
6.109.18
इयं हि पूर्वैः संदिष्टा गतिः क्षत्रियसम्मता।
क्षत्रियो निहतः संख्ये न शोच्य इति निश्चयः ॥ ६.१०९.१८ ॥
ఇది పూర్వీకులు నిర్దేశించిన, క్షత్రియులకు సమ్మతమైన మార్గం. యుద్ధంలో మరణించిన క్షత్రియుడు శోకించదగినవాడు కాడు, ఇదే నిశ్చయం.
6.109.19
तदेवं निश्चयं दृष्ट्वा तत्त्वमास्थाय विज्वरः।
यदिहानन्तरं कार्यं कल्प्यं तदनुचिन्तय ॥ ६.१०९.१९ ॥
కాబట్టి ఈ నిశ్చయాన్ని గ్రహించి, సత్యాన్ని స్వీకరించి, దుఃఖజ్వరం వీడి, ఇక్కడ తరువాత చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించు.
6.109.20
तमुक्तवाक्यं विक्रान्तं राजपुत्रं विभीषणः।
उवाच शोकसंतप्तो भ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ ६.१०९.२० ॥
ఆ మాట్లాడిన, పరాక్రమశాలి రాజకుమారునితో శోకంతో తపించిన విభీషణుడు వెంటనే సోదరుని హితాన్ని గురించి ఇలా అన్నాడు.
6.109.21
योऽयं विमर्देष्वविभग्नपूर्वः
सुरैः समस्तैरपि वासवेन।
भवन्तमासाद्य रणे विभग्नो
वेलामिवासाद्य यथा समुद्रः ॥ ६.१०९.२१ ॥
యుద్ధాలలో ఇంతకు ముందు ఎన్నడూ విరిగిపోని ఇతడు, దేవతలందరి చేత, ఇంద్రుని చేత కూడా జయించబడని వాడు, మిమ్మల్ని రణంలో ఎదుర్కొని, తీరాన్ని చేరిన సముద్రంలా విరిగిపోయాడు.
6.109.22
अनेन दत्तानि वनीपकेषु
भुक्ताश्च भोगा निभृताश्च भृत्याः।
धनानि मित्रेषु समर्पितानि
वैराण्यमित्रेषु च यापितानि ॥ ६.१०९.२२ ॥
ఇతడు యాచకులకు దానాలిచ్చాడు, భోగాలు అనుభవించాడు, సేవకులను పోషించాడు; మిత్రులకు ధనాన్ని అప్పగించాడు, శత్రువుల పట్ల వైరాన్ని కొనసాగించాడు.
6.109.23
एषोऽहिताग्निश्च महातपाश्च
वेदान्तगः कर्मसु चाग्र्यशूरः।
एतस्य यत् प्रेतगतस्य कृत्यं
तत् कर्तुमिच्छामि तव प्रसादात् ॥ ६.१०९.२३ ॥
ఇతడు అగ్నిహోత్రుడు, మహా తపస్వి, వేదాంత పండితుడు, కర్మలలో అగ్రగణ్య శూరుడు. ఇతడు మరణించిన తర్వాత చేయవలసిన అంత్యక్రియను మీ అనుగ్రహంతో చేయాలనుకుంటున్నాను.
6.109.24
स तस्य वाक्यैः करुणैर्महात्मा
सम्बोधितः साधु विभीषणेन।
आज्ञापयामास नरेन्द्रसूनुः
स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः ॥ ६.१०९.२४ ॥
కరుణతో కూడిన విభీషణుని ఆ మాటలతో సరిగా సంబోధించబడిన ఆ మహాత్ముడు, దీనత్వం లేని మనస్సు గల నరేంద్రసుతుడు, స్వర్గానికి తగిన అగ్నిసంస్కారాన్ని ఆజ్ఞాపించాడు.
6.109.25
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम्।
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव ॥ ६.१०९.२५ ॥
మరణంతో ముగిసే వైరాలు ముగిశాయి; మన ప్రయోజనం నెరవేరింది. ఇతనికి నీకు చేసినట్లే సంస్కారం చేయాలి; నాకూ ఇదే విధంగా జరగాలి.