वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.11.1
स बभूव कृशो राजा मैथिलीकाममोहितः।
असन्मानाच्च सुहृदां पापः पापेन कर्मणा ॥ ६.११.१ ॥
मैथिलीच्या कामनेने मोहित झालेला तो राजा कृश झाला; सुहृदांचा अपमान केल्यामुळे, त्या पापी माणसाने पापकर्माने असे केले.
6.11.2
अतीव कामसम्पन्नो वैदेहीमनुचिन्तयन्।
अतीतसमये काले तस्मिन् वै युधि रावणः।
अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च प्राप्तकालममन्यत ॥ ६.११.२ ॥
अत्यंत कामवश झालेला, वैदेहीचे सतत चिंतन करीत, गतकाळात त्या युद्धात, रावणाने मंत्री आणि सुहृदांसह आता योग्य वेळ आली आहे असे मानले.
6.11.3
स हेमजालविततं मणिविद्रुमभूषितम्।
उपगम्य विनीताश्वमारुरोह महारथम् ॥ ६.११.३ ॥
सोन्याच्या जाळ्याने आच्छादलेल्या, मणी आणि प्रवाळांनी सजवलेल्या, सुशिक्षित घोड्यांच्या महारथाजवळ जाऊन तो त्यावर चढला.
6.11.4
तमास्थाय रथश्रेष्ठं महामेघसमस्वनम्।
प्रययौ रक्षसां श्रेष्ठो दशग्रीवः सभां प्रति ॥ ६.११.४ ॥
महामेघाच्या गर्जनेसारखा ध्वनी करणाऱ्या त्या श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दशग्रीव सभेकडे निघाला.
6.11.5
असिचर्मधरा योधाः सर्वायुधधरास्ततः।
राक्षसा राक्षसेन्द्रस्य पुरस्तात् सम्प्रतस्थिरे ॥ ६.११.५ ॥
नंतर तलवार आणि ढाल धारण केलेले, सर्व प्रकारची शस्त्रे घेतलेले योद्धे राक्षसराजासमोर निघाले.
6.11.6
नानाविकृतवेषाश्च नानाभूषणभूषिताः।
पार्श्वतः पृष्ठतश्चैनं परिवार्य ययुस्तदा ॥ ६.११.६ ॥
नाना प्रकारची विचित्र वेषे धारण केलेले, नाना अलंकारांनी सजलेले ते राक्षस तेव्हा त्याला बाजूंनी आणि मागून वेढून चालले.
6.11.7
रथैश्चातिरथाः शीघ्रं मत्तैश्च वरवारणैः।
अनूत्पेतुर्दशग्रीवमाक्रीडद्भिश्च वाजिभिः ॥ ६.११.७ ॥
अतिरथ वीर वेगाने रथांवर, मदोन्मत्त श्रेष्ठ हत्तींवर आणि खेळत असलेल्या घोड्यांवर बसून दशग्रीवाच्या मागे झेपावले.
6.11.8
गदापरिघहस्ताश्च शक्तितोमरपाणयः।
परश्वधधराश्चान्ये तथान्ये शूलपाणयः।
ततस्तूर्यसहस्राणं संजज्ञे निःस्वनो महान् ॥ ६.११.८ ॥
कोणी गदा आणि परिघ हातात घेतले होते, कोणी शक्ती आणि तोमर, तर इतर कोणी परशू आणि शूल धारण केले होते. तेव्हा हजारो वाद्यांचा महान नाद उसळला.
6.11.9
तुमुलः शङ्खशब्दश्च सभां गच्छति रावणे।
स नेमिघोषेण महान् सहसाभिनिनादयन् ॥ ६.११.९ ॥
रावण सभेकडे जात असताना शंखांचा तुमुल नाद झाला. तो महारथ रथचक्रांच्या घर्घराटाने अचानक सर्वत्र नाद निनादत होता.
6.11.10
राजमार्गं श्रिया जुष्टं प्रतिपेदे महारथः।
विमलं चातपत्रं च प्रगृहीतमशोभत ॥ ६.११.१० ॥
तो महारथ वैभवाने शोभणाऱ्या राजमार्गावर पोहोचला. त्याच्यावर धरलेले निर्मल छत्र शोभू लागले.
6.11.11
पाण्डुरं राक्षसेन्द्रस्य पूर्णस्ताराधिपो यथा।
हेममञ्जरिगर्भे च शुद्धस्फटिकविग्रहे ॥ ६.११.११ ॥
राक्षसराजाचे ते पांढरे छत्र पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे शोभले; त्याच्या आत सोनेरी मंजिऱ्या आणि शुद्ध स्फटिकाचा दांडा होता.
6.11.12
चामरव्यजने तस्य रेजतुः सव्यदक्षिणे।
ते कृताञ्जलयः सर्वे रथस्थं पृथिवीस्थिताः ॥ ६.११.१२ ॥
त्याच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला चामरे व पंखे शोभत होते. जमिनीवर उभे असलेले सर्व जण हात जोडून रथावर बसलेल्याला वंदन करत होते.
6.11.13
राक्षसा राक्षसश्रेष्ठं शिरोभिस्तं ववन्दिरे।
राक्षसैः स्तूयमानः सञ्जयाशीर्भिररिंदमः ॥ ६.११.१३ ॥
राक्षसांनी राक्षसश्रेष्ठाला मस्तक लववून वंदन केले. शत्रूंचे दमन करणारा तो राक्षसांकडून विजयाशीर्वादांनी स्तुत होत होता.
6.11.14
आससाद महातेजाः सभां विरचितां तदा।
सुवर्णरजतास्तीर्णां विशुद्धस्फटिकान्तराम् ॥ ६.११.१४ ॥
महातेजस्वी तो तेव्हा सजवलेल्या त्या सभागृहात प्रवेशला. ते सोने-चांदीने अंथरलेले होते आणि आतील भाग शुद्ध स्फटिकाचे होते.
6.11.15
विराजमानो वपुषा रुक्मपट्टोत्तरच्छदाम्।
तां पिशाचशतैः षड्भिरभिगुप्तां सदाप्रभाम् ॥ ६.११.१५ ॥
आपल्या शरीरतेजाने झळकत, सोनेरी पट्ट्यांचे छत असलेल्या, सहाशे पिशाचांनी सदैव रक्षिलेल्या, सदा तेजस्वी अशा त्या सभेत.
6.11.16
प्रविवेश महातेजाः सुकृतां विश्वकर्मणा।
तस्यां तु वैदूर्यमयं प्रियकाजिनसंवृतम् ॥ ६.११.१६ ॥
महातेजस्वी विश्वकर्म्याने सुंदर घडवलेल्या त्या सभेत प्रवेशला. तेथे वैडूर्याचे बनलेले, प्रियक मृगचर्माने झाकलेले आसन होते.
6.11.17
महत्सोपाश्रयं भेजे रावणः परमासनम्।
ततः शशासेश्वरवद्दूताँल्लघुपराक्रमान् ॥ ६.११.१७ ॥
रावण त्या मोठ्या टेकाच्या श्रेष्ठ आसनावर बसला. मग ईश्वराप्रमाणे त्याने वेगवान पराक्रमी दूतांना आज्ञा दिली.
6.11.18
समानयत मे क्षिप्रमिहैतान् राक्षसानिति।
कृत्यमस्ति महज्जाने कर्तव्यमिति शत्रुभिः ॥ ६.११.१८ ॥
"या राक्षसांना त्वरित माझ्याकडे येथे आणा." शत्रूंमुळे मोठे कार्य करणे आवश्यक आहे हे मला ठाऊक आहे.
6.11.19
राक्षसास्तद्वचः श्रुत्वा लङ्कायां परिचक्रमुः।
अनुगेहमवस्थाय विहारशयनेषु च।
उद्यानेषु च रक्षांसि चोदयन्तो ह्यभीतवत् ॥ ६.११.१९ ॥
राक्षसांनी ती आज्ञा ऐकून लंकेत सर्वत्र फिरण्यास सुरुवात केली. प्रत्येक घरात, विहारस्थळी व शयनगृहात, तसेच उद्यानांत उभे राहून, जणू निर्भयपणे, ते राक्षसांना प्रोत्साहन देत राहिले.
6.11.20
ते रथान्तचरा एके दृप्तानेके दृढान् हयान्।
नागानेकेऽधिरुरुहुर्जग्मुश्चैके पदातयः ॥ ६.११.२० ॥
त्यांपैकी काही रथांमध्ये फिरले; काही उद्धट व बळकट घोड्यांवर बसले, काही हत्तींवर चढले, आणि काही पायी गेले.
6.11.21
सा पुरी परमाकीर्णा रथकुञ्जरवाजिभिः।
सम्पतद्भिर्विरुरुचे गरुत्मद्भिरिवाम्बरम् ॥ ६.११.२१ ॥
ती नगरी रथ, हत्ती व घोडे यांनी पूर्ण भरली होती; झेपावत येणाऱ्या त्यांमुळे ती गरुडांनी भरलेल्या आकाशासारखी झळकली.
6.11.22
ते वाहनान्यवस्थाय यानानि विविधानि च।
सभां पद्भिः प्रविविशुः सिंहा गिरिगुहामिव ॥ ६.११.२२ ॥
त्यांनी आपली वाहने व विविध याने सोडून, सिंह जसे पर्वतगुहेत शिरतात तसे पायी सभेत प्रवेश केला.
6.11.23
राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु राज्ञा ते प्रतिपूजिताः।
पीठेष्वन्ये बृसीष्वन्ये भूमौ केचिदुपाविशन् ॥ ६.११.२३ ॥
राजाचे चरण स्पर्श करून ते राजाकडून सन्मानित झाले. काही आसनांवर, काही चटयांवर, आणि काही जमिनीवर बसले.
6.11.24
ते समेत्य सभायां वै राक्षसा राजशासनात्।
यथार्हमुपतस्थुस्ते रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ६.११.२४ ॥
राजाच्या आज्ञेने ते राक्षस सभेत एकत्र जमले आणि योग्यतेनुसार राक्षसाधिपती रावणाच्या सेवेसाठी उपस्थित झाले.
6.11.25
मन्त्रिणश्च यथामुख्या निश्चितार्थेषु पण्डिताः।
अमात्याश्च गुणोपेताः सर्वज्ञा बुद्धिदर्शनाः ॥ ६.११.२५ ॥
निश्चित कार्यांत निपुण असे प्रमुख मंत्री आणि गुणसंपन्न, सर्वज्ञ, बुद्धिमान अमात्यही तेथे जमले.
6.11.26
समीयुस्तत्र शतशः शूराश्च बहवस्तथा।
सभायां हेमवर्णायां सर्वार्थस्य सुखाय वै ॥ ६.११.२६ ॥
तेथे शेकडो शूर आणि इतर अनेकजण सोन्यासारख्या तेजस्वी सभागृहात सर्व कार्यांच्या कल्याणासाठी जमले.
6.11.27
ततो महात्मा विपुलं सुयुग्यं
रथं वरं हेमविचित्रिताङ्गम्।
शुभं समास्थाय ययौ यशस्वी
विभीषणः संसदमग्रजस्य ॥ ६.११.२७ ॥
नंतर महात्मा आणि यशस्वी विभीषण सोन्याच्या नक्षीकामाने सजलेल्या, उत्तम जोडलेल्या, विशाल, श्रेष्ठ, शुभ रथावर आरूढ होऊन मोठ्या भावाच्या सभेकडे गेले.
6.11.28
स पूर्वजायावरजः शशंस
नामाथ पश्चाच्चरणौ ववन्दे।
शुकः प्रहस्तश्च तथैव तेभ्यो
ददौ यथार्हं पृथगासनानि ॥ ६.११.२८ ॥
त्या धाकट्या भावाने आधी आपले नाव सांगितले, नंतर मोठ्या भावाच्या चरणांना वंदन केले; शुक, प्रहस्त आणि इतरांना यथायोग्य वेगवेगळी आसने दिली.
6.11.29
सुवर्णनानामणिभूषणानां
सुवाससां संसदि राक्षसानाम्।
तेषां परार्घ्यागुरुचन्दनानां
स्रजां च गन्धाः प्रववुः समन्तात् ॥ ६.११.२९ ॥
सोने आणि विविध रत्नांची भूषणे घातलेल्या, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेल्या त्या राक्षसांच्या सभेत श्रेष्ठ अगरू व चंदनाच्या माळांचा सुगंध सर्वत्र पसरला.
6.11.30
न चुक्रुशुर्नानृतमाह कश्चित्
सभासदो नापि जजल्पुरुच्चैः।
संसिद्धार्थाः सर्व एवोग्रवीर्या
भर्तुः सर्वे ददृशुश्चाननं ते ॥ ६.११.३० ॥
कोणीही ओरडले नाही, कोणीही असत्य बोलले नाही; सभासदही मोठ्याने बोलले नाहीत. उग्र पराक्रमी सर्वजण कार्यसिद्धी झाल्यासारखे आपल्या स्वामीचे मुख पाहत राहिले.
6.11.31
स रावणः शस्त्रभृतां मनस्विनां
महाबलानां समितौ मनस्वी।
तस्यां सभायां प्रभया चकाशे
मध्ये वसूनामिव वज्रहस्तः ॥ ६.११.३१ ॥
शस्त्रधारी आणि महाबली मनस्वी वीरांच्या त्या सभेत, वसूंमध्ये वज्रहस्त (इंद्र) जसा, तसा मनस्वी रावण आपल्या तेजाने झळकला.