ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
तासां विलपमानानां तदा राक्षसयोषिताम्।
ज्येष्ठपत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत ॥ ६.१११.१ ॥
ସେତେବେଳେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ, ପ୍ରିୟା ଓ ଦୀନା ମନ୍ଦୋଦରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଚାହିଁଲେ।
6.111.2
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा।
पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत् ॥ ६.१११.२ ॥
ଅଚିନ୍ତ୍ୟକର୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ) ହତ ହେବାର ଦେଖି, ଦୀନା ମନ୍ଦୋଦରୀ ସେଠାରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ବିଳାପ କଲେ।
6.111.3
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्यपि पुरंदरः ॥ ६.१११.३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ! ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ (କୁବେରଙ୍କ) କନିଷ୍ଠ ଭାଇ! ତୁମେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଭୟ କରୁଥିଲେ।
6.111.4
ऋषयश्च महान्तोऽपि गन्धर्वाश्च यशस्विनः।
ननु नाम तवोद्वेगाच्चारणाश्च दिशो गताः ॥ ६.१११.४ ॥
ମହାନ ଋଷି ଓ ଯଶସ୍ୱୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଭୟରେ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଗକୁ ପଳାଇଥିଲେ ନାହିଁ କି?
6.111.5
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः।
न व्यपत्रपसे राजन् किमिदं राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५ ॥
ତୁମେ, କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲ। ହେ ରାଜନ, ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ କି? ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ଏ କଣ?
6.111.6
कथं त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम्।
अविषह्यं जघान त्वां मानुषो वनगोचरः ॥ ६.१११.६ ॥
ତ୍ରିଲୋକ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ରୀ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ, ଅଜେୟ ତୁମକୁ ବନଚାରୀ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ବଧ କଲା?
6.111.7
मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः।
विनाशस्तव रामेण संयुगे नोपपद्यते ॥ ६.१११.७ ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପହଞ୍ଚ ବାହାରେ ବିଚରଣକାରୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଆପଣଙ୍କର ବିନାଶ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
6.111.8
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे।
सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम् ॥ ६.१११.८ ॥
ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ, ଚାରିପଟରୁ ଘେରାଯାଇଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ରାମ ଏପରି ଆଘାତ କରିଥିବେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ।
6.111.9
अथवा रामरूपेण कृतान्तः स्वयमागतः।
मायां तव विनाशाय विधायाप्रतितर्किताम् ॥ ६.१११.९ ॥
କିମ୍ବା ରାମଙ୍କ ରୂପରେ ସ୍ୱୟଂ କାଳ (ଯମ) ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ ଏପରି ମାୟା ରଚିଛନ୍ତି ଯାହା କେହି କଳ୍ପନା କରିନଥିଲେ।
6.111.10
अथवा वासवेन त्वं धर्षितोऽसि महाबल।
वासवस्य तु का शक्तिस्त्वां द्रष्टुमपि संयुगे ॥ ६.१११.१० ॥
କିମ୍ବା, ହେ ମହାବଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଦିଆଯାଇଥାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି?
6.111.11
महाबलं महावीर्यं देवशत्रुं महौजसम्।
व्यक्तमेष महायोगी परमात्मा सनातनः ॥ ६.१११.११ ॥
ମହାବଳ, ମହାପରାକ୍ରମୀ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଆପଣଙ୍କ ପରି; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମହାଯୋଗୀ, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା।
6.111.12
अनादिमध्यनिधनो महतः परमो महान्।
तमसः परमो धाता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.१११.१२ ॥
ଯାହାର ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପର, ମହାନ; ଅନ୍ଧକାରର ପରପାରିର ଧାତା; ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣକାରୀ।
6.111.13
श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीरजय्यः शाश्वतो ध्रुवः।
मानुषं रूपमास्थाय विष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१११.१३ ॥
ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବକ୍ଷ, ନିତ୍ୟଶ୍ରୀ, ଅଜେୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅଚଳ ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ହୋଇ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
6.111.14
सर्वैः परिवृतो देवैर्वानरत्वमुपागतैः।
सर्वलोकेश्वरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया ॥ ६.१११.१४ ॥
ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇଥିବା, ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱର, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତ କାମନାରେ (ଏହା କଲେ)।
6.111.15
स राक्षसपरीवारं देवशत्रुं भयावहम्।
इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवनं त्वया ॥ ६.१११.१५ ॥
ରାକ୍ଷସ ପରିବାର ସହିତ ସେ ଦେବଶତ୍ରୁ ଓ ଭୟଙ୍କର। ପୂର୍ବରେ ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିଣି ତ୍ରିଭୁବନ ଜିତିଥିଲ।
6.111.16
स्मरद्भिरिव तद् वैरमिन्द्रियैरेव निर्जितः।
यदैव हि जनस्थाने राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.१११.१६ ॥
ସେହି ବୈର ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଜିତା ହୋଇଥିଲା — ଯେତେବେଳେ ସେ ଜନସ୍ଥାନରେ ବହୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇଥିଲା।
6.111.17
खरस्तु निहतो भ्राता तदा रामो न मानुषः।
यदैव नगरीं लङ्कां दुष्प्रवेशां सुरैरपि ॥ ६.१११.१७ ॥
ସେତେବେଳେ ତୁମ ଭାଇ ଖର ମାରା ଗଲା; ସେତେବେଳେ ରାମ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ନଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ଲଙ୍କା ନଗରୀରେ—
6.111.18
प्रविष्टो हनुमान् वीर्यात् तदैव व्यथिता वयम्।
क्रियतामविरोधश्च राघवेणेति यन्मया ॥ ६.१११.१८ ॥
ହନୁମାନ ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଆମେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲୁ। ରାଘବ (ରାମ) ଯାହା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବାଧା ନ ଦିଅ — ଏହା ମୁଁ କହିଥିଲି (ମନେ ରଖ)।
6.111.19
उच्यमानो न गृह्णासि तस्येयं व्युष्टिरागता।
अकस्माच्चाभिकामोऽसि सीतां राक्षसपुङ्गव ॥ ६.१११.१९ ॥
ମୁଁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମାନୁ ନାହଁ; ତାହାରି ଫଳ ଏହି ଆସିଛି। ହେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହଠାତ୍ ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ କାମନା କରିଛ।
6.111.20
ऐश्वर्यस्य विनाशाय देहस्य स्वजनस्य च।
अरुन्धत्या विशिष्टां तां रोहिण्याश्चापि दुर्मते ॥ ६.१११.२० ॥
ତୁମ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ, ଶରୀର ଓ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ହେ ଦୁର୍ମତି, ଅରୁନ୍ଧତୀ ଓ ରୋହିଣୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କାମନା କରୁଛ।
6.111.21
सीतां धर्षयता मान्यां त्वया ह्यसदृशं कृतम्।
वसुधाया हि वसुधां श्रियाः श्रीं भर्तृवत्सलाम् ॥ ६.१११.२१ ॥
ମାନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ତୁମେ ଅନୁଚିତ କର୍ମ କରିଛ; ପୃଥିବୀରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ଶ୍ରୀରେ ଶ୍ରୀ ପରି, ସେ ସ୍ୱାମୀପ୍ରିୟା।
6.111.22
सीतां सर्वानवद्याङ्गीमरण्ये विजने शुभाम्।
आनयित्वा तु तां दीनां छद्मनाऽऽत्मस्वदूषणम् ॥ ६.१११.२२ ॥
ସର୍ବାଙ୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ଶୁଭା ସୀତାଙ୍କୁ ନିର୍ଜନ ବନରେ ଛଳରେ ଆଣି, ସେହି ଦୀନାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ତୁମେ ନିଜକୁ ହିଁ କଳଙ୍କିତ କରିଛ।
6.111.23
अप्राप्य तं चैव कामं मैथिलीसंगमे कृतम्।
पतिव्रतायास्तपसा नूनं दग्धोऽसि मे प्रभो ॥ ६.१११.२३ ॥
ମୈଥିଳୀ ସହ ସଙ୍ଗମର କାମନା ପୂରଣ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପତିବ୍ରତାର ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛ।
6.111.24
तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम्।
देवा बिभ्यति ते सर्वे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ ६.१११.२४ ॥
ସେହି ପତଳା କଟି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିବା ବେଳେ ହିଁ ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହେଲନି; ବର୍ତ୍ତମାନ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁମଠାରୁ ଭୟଭୀତ।
6.111.25
अवश्यमेव लभते फलं पापस्य कर्मणः।
भर्तः पर्यागते काले कर्ता नास्त्यत्र संशयः ॥ ६.१११.२५ ॥
ପାପକର୍ମର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ମିଳେ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସମୟ ଆସିଲେ କର୍ତ୍ତା ତାହା ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.111.26
शुभकृच्छुभमाप्नोति पापकृत् पापमश्नुते।
विभीषणः सुखं प्राप्तस्त्वं प्राप्तः पापमीदृशम् ॥ ६.१११.२६ ॥
ଶୁଭକର୍ମ କରିଥିବା ଶୁଭ ପାଏ, ପାପକର୍ମୀ ପାପ ଭୋଗେ। ବିଭୀଷଣ ସୁଖ ପାଇଲେ; ତୁମେ ଏପରି ପାପ ପାଇଛ।
6.111.27
सन्त्यन्याः प्रमदास्तुभ्यं रूपेणाभ्यधिकास्ततः।
अनङ्गवशमापन्नस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२७ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ରୂପରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ। କାମର ବଶୀଭୂତ ତୁମେ ମୋହରୁ ଏହା ବୁଝୁନାହଁ।
6.111.28
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येन मैथिली।
मयाधिका वा तुल्या वा तत् तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२८ ॥
କୁଳ, ରୂପ କିମ୍ବା ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟରେ ମୈଥିଳୀ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ କିମ୍ବା ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହା ତୁମେ ମୋହରୁ ବୁଝୁନାହଁ।
6.111.29
सर्वदा सर्वभूतानां नास्ति मृत्युरलक्षणः।
तव तद्वदयं मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ ६.१११.२९ ॥
ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ବଦା କାରଣ ବିନା ଆସେ ନାହିଁ। ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସେମିତି; ମୈଥିଳୀ ତାହାର କାରଣ ହୋଇଛି।
6.111.30
सीतानिमित्तजो मृत्युस्त्वया दूरादुपाहृतः।
मैथिली सह रामेण विशोका विहरिष्यति ॥ ६.१११.३० ॥
ସୀତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୁମେ ଦୂରରୁ ହିଁ ଆଣିଛ। ମୈଥିଳୀ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଶୋକହୀନ ହୋଇ ବିହାର କରିବେ।
6.111.31
अल्पपुण्या त्वहं घोरे पतिता शोकसागरे।
कैलासे मन्दरे मेरौ तथा चैत्ररथे वने ॥ ६.१११.३१ ॥
ଅଳ୍ପପୁଣ୍ୟା ମୁଁ ଘୋର ଶୋକସାଗରରେ ପଡ଼ିଛି। କୈଳାସ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ଏବଂ ଚୈତ୍ରରଥ ବନରେ (ସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲି)।
6.111.32
देवोद्यानेषु सर्वेषु विहृत्य सहिता त्वया।
विमानेनानुरूपेण या याम्यतुलया श्रिया ॥ ६.१११.३२ ॥
ଦେବୋଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକରେ ତୁମ ସହ ବିହାର କରି, ଉପଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ଅତୁଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଯାଉଥିଲି।
6.111.33
पश्यन्ती विविधान् देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा।
भ्रंशिता कामभोगेभ्यः सास्मि वीर वधात् तव ॥ ६.१११.३३ ॥
ବିବିଧ ଦେଶ ଦେଖୁ, ବିଚିତ୍ର ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ହେ ବୀର, ତୁମ ବଧ ହେତୁ ସେହି କାମଭୋଗରୁ ମୁଁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
6.111.34
सैवान्येवास्मि संवृत्ता धिग्राज्ञां चञ्चलां श्रियम्।
हा राजन् सुकुमारं ते सुभ्रु सुत्वक्समुन्नसम् ॥ ६.१११.३४ ॥
ସେ ହିଁ ମୁଁ, ତଥାପି ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ରାଜାମାନଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ଧିକ୍! ହାୟ ରାଜନ, ତୁମର ସୁକୁମାର, ସୁନ୍ଦର ଭ୍ରୁ, ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ଓ ଉନ୍ନତ ନାସିକାଯୁକ୍ତ (ମୁଖ)!
6.111.35
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः।
किरीटकूटोज्ज्वलितं ताम्रास्यं दीप्तकुण्डलम् ॥ ६.१११.३५ ॥
କାନ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ଦ୍ୟୁତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ମୁକୁଟ ଶିଖରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ, ଦୀପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳଯୁକ୍ତ (ମୁଖ)।
6.111.36
मदव्याकुललोलाक्षं भूत्वा यत्पानभूमिषु।
विविधस्रग्धरं चारु वल्गुस्मितकथं शुभम् ॥ ६.१११.३६ ॥
ମଦରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ଚଞ୍ଚଳ ନୟନଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାନଭୂମିରେ ବିବିଧ ମାଳା ପରି, ସୁନ୍ଦର, ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଓ କଥାରେ ଶୁଭ (ତୁମେ ଦେଖାଯାଉଥିଲ)।
6.111.37
तदेवाद्य तवैवं हि वक्त्रं न भ्राजते प्रभो।
रामसायकनिर्भिन्नं रक्तं रुधिरविस्रवैः ॥ ६.१११.३७ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ତୁମ ମୁଖ ପୂର୍ବ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ, ରକ୍ତରେ ଲାଲ, ରକ୍ତଧାରାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
6.111.38
विशीर्णमेदोमस्तिष्कं रूक्षं स्यन्दनरेणुभिः।
हा पश्चिमा मे सम्प्राप्ता दशा वैधव्यदायिनी ॥ ६.१११.३८ ॥
ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ମେଦ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ରଥ-ଧୂଳିରେ ରୁକ୍ଷ ଏହି ଦଶା! ହାୟ! ମୋ ଉପରେ ଏହି ଶେଷ ଦଶା ଆସିଛି, ଯାହା ବୈଧବ୍ୟ ଦିଏ।
6.111.39
या मयाऽऽसीन्न सम्बुद्धा कदाचिदपि मन्दया।
पिता दानवराजो मे भर्ता मे राक्षसेश्वरः ॥ ६.१११.३९ ॥
ମୂର୍ଖା ମୁଁ ଏହା କଦାପି ବୁଝି ନ ଥିଲି — ମୋ ପିତା ଦାନବ-ରାଜା, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର।
6.111.40
पुत्रो मे शक्रनिर्जेता इत्यहं गर्विता भृशम्।
दृप्तारिमथनाः क्रूराः प्रख्यातबलपौरुषाः ॥ ६.१११.४० ॥
ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜୟୀ — ଏଥିପାଇଁ ମୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବିତ ଥିଲି; ଦର୍ପୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ, କ୍ରୂର, ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
6.111.41
अकुतश्चिद्भया नाथा ममेत्यासीन्मतिर्ध्रुवा।
तेषामेवंप्रभावाणां युष्माकं राक्षसर्षभाः ॥ ६.१११.४१ ॥
'ମୋ ନାଥମାନେ କାହାକୁ ଡରନ୍ତି ନାହିଁ' — ଏହା ହିଁ ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା। ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆପଣମାନଙ୍କୁ, ହେ ରାକ୍ଷସ-ଋଷଭମାନେ!
6.111.42
कथं भयमसम्बुद्धं मानुषादिदमागतम्।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलं तु प्रांशुशैलोपमं महत् ॥ ६.१११.४२ ॥
ମନୁଷ୍ୟରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଭୟ ଅଜାନତା ଭାବରେ କିପରି ଆସିଲା? ସ୍ନିଗ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ପରି ନୀଳ, ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ପରି ମହତ୍!
6.111.43
केयूराङ्गदवैदूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम्।
कान्तं विहारेष्वधिकं दीप्तं संग्रामभूमिषु ॥ ६.१११.४३ ॥
କେୟୂର, ଅଙ୍ଗଦ, ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁକ୍ତାହାର ଓ ମାଳାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ବିହାରସ୍ଥଳରେ ଅତି ମନୋହର, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ।
6.111.44
भात्याभरणभाभिर्यद् विद्युद्भिरिव तोयदः।
तदेवाद्य शरीरं ते तीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ ६.१११.४४ ॥
ଅଳଙ୍କାରର ପ୍ରଭାରେ ବିଜୁଳି ସହିତ ମେଘ ପରି ଶୋଭୁଥିବା ତୁମ ଶରୀର, ଆଜି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅନେକ ଶରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ।
6.111.45
पुनर्दुर्लभसंस्पर्शं परिष्वक्तुं न शक्यते।
श्वाविधः शललैर्यद्वद् बाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ ६.१११.४५ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ଶରୀର ପୁନର୍ବାର ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଶୁଳି ସାପର କାଣ୍ଟା ପରି ନିରନ୍ତର ବିଦ୍ଧ ବାଣରେ ତାହା ଭରା।
6.111.46
स्वर्पितैर्मर्मसु भृशं संछिन्नस्नायुबन्धनम्।
क्षितौ निपतितं राजन् श्यामं वै रुधिरच्छवि ॥ ६.१११.४६ ॥
ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଗଭୀର ବିଦ୍ଧ ବାଣରେ ସ୍ନାୟୁବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ୍, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୟାମ ତୁମ ଶରୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।
6.111.47
वज्रप्रहाराभिहतो विकीर्ण इव पर्वतः।
हा स्वप्नः सत्यमेवेदं त्वं रामेण कथं हतः ॥ ६.१११.४७ ॥
ବଜ୍ରର ପ୍ରହାରରେ ଆହତ ହୋଇ ବିଖଣ୍ଡିତ ପର୍ବତ ପରି। ହାୟ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନା ସତ? ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ହତ ହେଲ?
6.111.48
त्वं मृत्योरपि मृत्युः स्याः कथं मृत्युवशं गतः।
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं त्रैलोक्योद्वेगदं महत् ॥ ६.१११.४८ ॥
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର କଥା; ତେବେ ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ କିପରି ଗଲ? ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗୀ ଓ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ହେ ମହାନ୍!
6.111.49
जेतारं लोकपालानां क्षेप्तारं शंकरस्य च।
दृप्तानां निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ ६.१११.४९ ॥
ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ, ଦର୍ପୀମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶିତ ପରାକ୍ରମ ଥିଲା।
6.111.50
लोकक्षोभयितारं च साधुभूतविदारणम्।
ओजसा दृप्तवाक्यानां वक्तारं रिपुसंनिधौ ॥ ६.१११.५० ॥
ସେ ଜଗତକୁ କ୍ଷୋଭିତ କରୁଥିଲେ, ସାଧୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାରଣ କରୁଥିଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଳରେ ଦର୍ପବାକ୍ୟ କହୁଥିଲେ।
6.111.51
स्वयूथभृत्यगोप्तारं हन्तारं भीमकर्मणाम्।
हन्तारं दानवेन्द्राणां यक्षाणां च सहस्रशः ॥ ६.१११.५१ ॥
ସେ ନିଜର ସୈନ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ସଂହାରକ ଥିଲେ; ଦାନବରାଜ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାର ମାରିଥିଲେ।
6.111.52
निवातकवचानां तु निग्रहीतारमाहवे।
नैकयज्ञविलोप्तारं त्रातारं स्वजनस्य च ॥ ६.१११.५२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିବାତକବଚମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ବିନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ; ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ।
6.111.53
धर्मव्यवस्थाभेत्तारं मायास्रष्टारमाहवे।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारं ततस्ततः ॥ ६.१११.५३ ॥
ସେ ଧର୍ମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ; ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ହରଣ କରୁଥିଲେ।
6.111.54
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च।
लङ्काद्वीपस्य गोप्तारं कर्तारं भीमकर्मणाम् ॥ ६.१११.५४ ॥
ସେ ଶତ୍ରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶୋକ ଦେଉଥିଲେ, ନିଜ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ନେତା, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପର ରକ୍ଷକ ଓ ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିଲେ।
6.111.55
अस्माकं कामभोगानां दातारं रथिनां वरम्।
एवंप्रभावं भर्तारं दृष्ट्वा रामेण पातितम् ॥ ६.१११.५५ ॥
ଆମ କାମଭୋଗର ଦାତା, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆମ ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି।
6.111.56
स्थिरास्मि या देहमिमं धारयामि हतप्रिया।
शयनेषु महार्हेषु शयित्वा राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५६ ॥
ପ୍ରିୟ ନିହତ ହୋଇଥିବା ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏବେ ବି ସ୍ଥିର ଅଛି। ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ।
6.111.57
इह कस्मात् प्रसुप्तोऽसि धरण्यां रेणुगुण्ठितः।
यदा मे तनयः शस्तो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद् युधि ॥ ६.१११.५७ ॥
ଧୂଳିରେ ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇ ତୁମେ ଏଠି ମାଟିରେ କାହିଁକି ଶୋଇଛ? ଯେତେବେଳେ ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା।
6.111.58
तदा त्वभिहता तीव्रमद्य त्वस्मिन् निपातिता।
साहं बन्धुजनैर्हीना हीना नाथेन च त्वया ॥ ६.१११.५८ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତୀବ୍ର ଆଘାତ ପାଇ ଆଜି ଏହା ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲି। ବନ୍ଧୁଜନହୀନା, ଏବଂ ତୁମ ପରି ନାଥହୀନା ମୁଁ।
6.111.59
विहीना कामभोगैश्च शोचिष्ये शाश्वतीः समाः।
प्रपन्नो दीर्घमध्वानं राजन्नद्य सुदुर्गमम् ॥ ६.१११.५९ ॥
କାମଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ମୁଁ ଅନନ୍ତ ବର୍ଷ ଶୋକ କରିବି। ହେ ରାଜନ, ଆଜି ତୁମେ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ଯାତ୍ରା କରିଛ।
6.111.60
नय मामपि दुःखार्तां न वर्तिष्ये त्वया विना।
कस्मात् त्वं मां विहायेह कृपणां गन्तुमिच्छसि ॥ ६.१११.६० ॥
ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସାଙ୍ଗରେ ନିଅ; ତୁମ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦୀନା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କାହିଁକି ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
6.111.61
दीनां विलपतीं मन्दां किं च मां नाभिभाषसे।
दृष्ट्वा न खल्वभिक्रुद्धो मामिहानवगुण्ठिताम् ॥ ६.१११.६१ ॥
ଦୀନା, ବିଳାପ କରୁଥିବା, ମନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ମୋ ସହିତ ତୁମେ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହଁ? ଏଠାରେ ଓଢ଼ଣା ବିନା ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ କଣ ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇନାହଁ?
6.111.62
निर्गतां नगरद्वारात् पद्भ्यामेवागतां प्रभो।
पश्येष्टदार दारांस्ते भ्रष्टलज्जावगुण्ठनान् ॥ ६.१११.६२ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ନଗର ଦ୍ୱାରରୁ ପାଦରେ ହିଁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ମୋତେ ଦେଖ। ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ବି ଦେଖ, ଯାଙ୍କ ଲଜ୍ଜାର ଓଢ଼ଣା ଖସି ପଡ଼ିଛି।
6.111.63
बहिर्निष्पतितान् सर्वान् कथं दृष्ट्वा न कुप्यसि।
अयं क्रीडासहायस्तेऽनाथो लालप्यते जनः ॥ ६.१११.६३ ॥
ବାହାରି ଯାଇଥିବା ଏମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହଁ? ତୁମର ଖେଳର ସାଥୀ ଏହି ଲୋକମାନେ ଅନାଥ ହୋଇ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି।
6.111.64
न चैनमाश्वासयसि किं वा न बहुमन्यसे।
यास्त्वया विधवा राजन् कृता नैकाः कुलस्त्रियः ॥ ६.१११.६४ ॥
ତୁମେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଉନାହଁ କି? ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହଁ କି? ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଧବା କରାଯାଇଥିବା କୁଳସ୍ତ୍ରୀ ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ, ଅନେକ।
6.111.65
पतिव्रता धर्मरता गुरुशुश्रूषणे रताः।
ताभिः शोकाभितप्ताभिः शप्तः परवशं गतः ॥ ६.१११.६५ ॥
ପତିବ୍ରତା, ଧର୍ମରତା, ଗୁରୁସେବାରେ ରତ ସେହି ନାରୀମାନେ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ପରବଶ ହୋଇଗଲ।
6.111.66
त्वया विप्रकृताभिश्च तदा शप्तस्तदागतम्।
प्रवादः सत्यमेवायं त्वां प्रति प्रायशो नृप ॥ ६.१११.६६ ॥
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିବା ସେହି ନାରୀମାନେ ତେବେ ତୁମକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଅଭିଶାପ ସେହି ସମୟରେ ଫଳିଲା। ହେ ନୃପ, ତୁମ ବିଷୟରେ ଏହି ଅପବାଦ ପ୍ରାୟ ସତ୍ୟ।
6.111.67
पतिव्रतानां नाकस्मात् पतन्त्यश्रूणि भूतले।
कथं च नाम ते राजँल्लोकानाक्रम्य तेजसा ॥ ६.१११.६७ ॥
ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ଲୁହ ଅକାରଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ନିଜ ତେଜରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଏହା କିପରି କଲ?
6.111.68
नारीचौर्यमिदं क्षुद्रं कृतं शौण्डीर्यमानिना।
अपनीयाश्रमाद् रामं यन्मृगच्छद्मना त्वया ॥ ६.१११.६८ ॥
ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଅହଙ୍କାରୀ ତୁମେ ମୃଗଛଳରେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର କରି ଏହି ହୀନ ନାରୀ-ଚୋରି କଲ।
6.111.69
आनीता रामपत्नी सा अपनीय च लक्ष्मणम्।
कातर्यं च न ते युद्धे कदाचित् संस्मराम्यहम् ॥ ६.१११.६९ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରି ତୁମେ ରାମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଣିଲ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ୍ଭ କାପୁରୁଷତା ମୁଁ କେବେ ସ୍ମରଣ କରେ ନାହିଁ।
6.111.70
तत् तु भाग्यविपर्यासान्नूनं ते पक्वलक्षणम्।
अतीतानागतार्थज्ञो वर्तमानविचक्षणः ॥ ६.१११.७० ॥
ତାହା ଭାଗ୍ୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ବିନାଶର ପରିପକ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ। ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଥିବା, ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଚତୁର ତୁମେ ଏହା କଲ।
6.111.71
मैथिलीमाहृतां दृष्ट्वा ध्यात्वा निःश्वस्य चायतम्।
सत्यवाक् स महाबाहो देवरो मे यदब्रवीत् ॥ ६.१११.७१ ॥
ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ହେ ମହାବାହୋ, ସତ୍ୟବାଦୀ ମୋ ଦେବର ଯାହା କହିଥିଲେ।
6.111.72
अयं राक्षसमुख्यानां विनाशः प्रत्युपस्थितः।
कामक्रोधसमुत्थेन व्यसनेन प्रसङ्गिना ॥ ६.१११.७२ ॥
କାମ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଆସକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିବା ବିପଦରୁ, ପ୍ରଧାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଏହି ବିନାଶ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇଛି।
6.111.73
निवृत्तस्त्वत्कृतेनार्थः सोऽयं मूलहरो महान्।
त्वया कृतमिदं सर्वमनाथं राक्षसं कुलम् ॥ ६.१११.७३ ॥
ତୁମ କୃତକର୍ମରୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଏହା ମୂଳ ଉପାଡ଼ିବା ମହାବିନାଶ। ତୁମେ ଏ ସବୁ କଲ; ରାକ୍ଷସ କୁଳ ଅନାଥ ହେଲା।
6.111.74
नहि त्वं शोचितव्यो मे प्रख्यातबलपौरुषः।
स्त्रीस्वभावात् तु मे बुद्धिः कारुण्ये परिवर्तते ॥ ६.१११.७४ ॥
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବରୁ ମୋ ବୁଦ୍ଧି କରୁଣା ଆଡ଼କୁ ଫେରେ।
6.111.75
सुकृतं दुष्कृतं च त्वं गृहीत्वा स्वां गतिं गतः।
आत्मानमनुशोचामि त्वद्विनाशेन दुःखिताम् ॥ ६.१११.७५ ॥
ତୁମ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମ ନେଇ ତୁମେ ନିଜ ଗତିକୁ ଗଲ। ତୁମ ବିନାଶରେ ଦୁଃଖିତା ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି।
6.111.76
सुहृदां हितकामानां न श्रुतं वचनं त्वया।
भ्रातॄणां चैव कात्स्र्न्येन हितमुक्तं दशानन ॥ ६.१११.७६ ॥
ହେ ଦଶାନନ! ତୁମ ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଲ ନାହଁ; ଭାଇମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିବା ହିତବାଣୀ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶୁଣିଲ ନାହଁ।
6.111.77
हेत्वर्थयुक्तं विधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम्।
विभीषणेनाभिहितं न कृतं हेतुमत् त्वया ॥ ६.१११.७७ ॥
ବିଭୀଷଣ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ବକ, ବିଧି ଅନୁସାରେ, କଲ୍ୟାଣକର ଓ କଠୋରତାହୀନ ଭାବେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ତୁମେ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଭାବି ପାଳନ କଲ ନାହଁ।
6.111.78
मारीचकुम्भकर्णाभ्यां वाक्यं मम पितुस्तथा।
न कृतं वीर्यमत्तेन तस्येदं फलमीदृशम् ॥ ६.१११.७८ ॥
ମାରୀଚ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା, ସେହିପରି ମୋ ପିତାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପାଳନ କଲ ନାହଁ। ବଳମଦରେ ସେପରି ନ କରିବାର ଏହା ଏପରି ଫଳ।
6.111.79
नीलजीमूतसंकाश पीताम्बर शुभाङ्गद।
स्वगात्राणि विनिक्षिप्य किं शेषे रुधिरावृतः ॥ ६.१११.७९ ॥
ନୀଳ ମେଘ ସଦୃଶ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ବାହୁବଳୟଧାରୀ, ଅଙ୍ଗ ଲମ୍ବାଇ ରକ୍ତରେ ଆବୃତ ହୋଇ କାହିଁକି ଶୋଇଛ?
6.111.80
प्रसुप्त इव शोकार्तां किं मां न प्रतिभाषसे।
महावीर्यस्य दक्षस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.१११.८० ॥
ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଛ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନ? ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ ଓ କେବେ ନ ପଳାଉଥିବା ବୀର!
6.111.81
यातुधानस्य दौहित्रीं किं मां न प्रतिभाषसे।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे नवे परिभवे कृते ॥ ६.१११.८१ ॥
ରାକ୍ଷସର ଦୌହିତ୍ରୀ ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନ? ଉଠ, ଉଠ! ନୂତନ ପରାଜୟ ହେବା ପରେ କାହିଁକି ଶୋଇଛ?
6.111.82
अद्य वै निर्भया लङ्कां प्रविष्टाः सूर्यरश्मयः।
येन सूदयसे शत्रून् समरे सूर्यवर्चसा ॥ ६.१११.८२ ॥
ଆଜି ନିର୍ଭୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଯେଉଁ ତେଜରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ହୋଇ ଶତ୍ରୁ ସଂହାର କରୁଥିଲ, ସେ ତେଜ ଆଜି ଅଛି।
6.111.83
वज्रं वज्रधरस्येव सोऽयं ते सततार्चितः।
रणे बहुप्रहरणो हेमजालपरिष्कृतः ॥ ६.१११.८३ ॥
ବଜ୍ରଧାରୀ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ ଏହା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଜାଲରେ ସଜ୍ଜିତ।
6.111.84
परिघो व्यवकीर्णस्ते बाणैश्छिन्नः सहस्रधा।
प्रियामिवोपसंगृह्य किं शेषे रणमेदिनीम् ॥ ६.१११.८४ ॥
ତୁମ ପରିଘ ବାଣରେ ସହସ୍ରଖଣ୍ଡ ହୋଇ ବିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି; ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା ପରି ରଣଭୂମିକୁ ଧରି କାହିଁକି ଶୋଇଛ?
6.111.85
अप्रियामिव कस्माच्च मां नेच्छस्यभिभाषितुम्।
धिगस्तु हृदयं यस्या ममेदं न सहस्रधा ॥ ६.१११.८५ ॥
ଅପ୍ରିୟାଙ୍କ ପରି ତୁମେ ମୋ ସହ କଥା କହିବାକୁ ବି କାହିଁକି ଇଚ୍ଛା କରୁନ ଥିବାର? ଧିକ୍ ମୋ ଏହି ହୃଦୟକୁ, ଯାହା ସହସ୍ର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟି ଯାଉନାହିଁ!
6.111.86
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने फलते शोकपीडितम्।
इत्येवं विलपन्ती सा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ ६.१११.८६ ॥
ତୁମେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପାଇବା ପରେ ଶୋକପୀଡ଼ିତ ଏହି ହୃଦୟ ଫାଟି ଯାଉଛି!” ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
6.111.87
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहमुपागमत्।
कश्मलाभिहता सन्ना बभौ सा रावणोरसि ॥ ६.१११.८७ ॥
ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ନେଇ ସେ ସେତେବେଳେ ମୂର୍ଚ୍ଛା ପାଇଲେ; ମୂର୍ଚ୍ଛାରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ରାବଣଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
6.111.88
संध्यानुरक्ते जलदे दीप्ता विद्युदिवोज्ज्वला।
तथागतां समुत्थाप्य सपत्न्यस्तां भृशातुराः ॥ ६.१११.८८ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ମେଘରେ ଝଲସୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଏପରି ପଡ଼ିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ସପତ୍ନୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଗଲେ।
6.111.89
पर्यवस्थापयामासू रुदत्यो रुदतीं भृशम्।
किं ते न विदिता देवि लोकानां स्थितिरध्रुवा ॥ ६.१११.८९ ॥
କାନ୍ଦୁଥିବା ସପତ୍ନୀମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ: “ହେ ଦେବୀ! ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅନିତ୍ୟ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣି ନାହଁ କି?”
6.111.90
दशाविभागपर्याये राज्ञां वै चञ्चलाः श्रियः।
इत्येवमुच्यमाना सा सशब्दं प्ररुरोद ह ॥ ६.१११.९० ॥
ରାଜାମାନଙ୍କର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦଶାର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପ୍ରକୃତରେ ଚଞ୍ଚଳ!” ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ ବି ସେ ଜୋରରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।
6.111.91
स्नपयन्ती तदास्रेण स्तनौ वक्त्रं सुनिर्मलम्।
एतस्मिन्नन्तरे रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.१११.९१ ॥
ସେ ଲୁହରେ ନିଜ ବକ୍ଷ ଓ ଅତି ନିର୍ମଳ ମୁଖ ଧୋଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.111.92
संस्कारः क्रियतां भ्रातुः स्त्रीगणः परिसान्त्व्यताम्।
तमुवाच ततो धीमान् विभीषण इदं वचः ॥ ६.१११.९२ ॥
ଭାଇଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା ହେଉ; ସ୍ତ୍ରୀଗଣଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଆଯାଉ। ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.111.93
विमृश्य बुद्ध्या प्रश्रितं धर्मार्थसहितं हितम्।
त्यक्तधर्मव्रतं क्रूरं नृशंसमनृतं तथा ॥ ६.१११.९३ ॥
ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ବିନୟରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥସହିତ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ଧର୍ମବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, କ୍ରୂର, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ।
6.111.94
नाहमर्हामि संस्कर्तुं परदाराभिमर्शनम्।
भ्रातृरूपो हि मे शत्रुरेष सर्वाहिते रतः ॥ ६.१११.९४ ॥
ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଲୋକର ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏ ଭାଇର ରୂପରେ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅହିତରେ ରତ ଥିଲା।
6.111.95
रावणो नार्हते पूजां पूज्योऽपि गुरुगौरवात्।
नृशंस इति मां राम वक्ष्यन्ति मनुजा भुवि ॥ ६.१११.९५ ॥
ରାବଣ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହୋଇଥିବାରୁ ଆଦରଣୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ। ହେ ରାମ, ପୃଥିବୀରେ ଲୋକେ ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ କହିବେ।
6.111.96
श्रुत्वा तस्यागुणान् सर्वे वक्ष्यन्ति सुकृतं पुनः।
तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो रामो धर्मभृतां वरः ॥ ६.१११.९६ ॥
ତାଙ୍କ ଦୋଷ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପୁଣି ଏହାକୁ ସତ୍କର୍ମ କହିବେ। ତାହା ଶୁଣି ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
6.111.97
विभीषणमुवाचेदं वाक्यज्ञं वाक्यकोविदः।
तवापि मे प्रियं कार्यं त्वत्प्रभावान्मया जितम् ॥ ६.१११.९७ ॥
ବାକ୍ୟକୁଶଳ ରାମ ବାକ୍ୟଜ୍ଞ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ: ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ହିଁ ମୁଁ ଜିତିଲି; ତୁମର ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
6.111.98
अवश्यं तु क्षमं वाच्यो मया त्वं राक्षसेश्वर।
अधर्मानृतसंयुक्तः कामं त्वेष निशाचरः ॥ ६.१११.९८ ॥
ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଚିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିଶାଚର ଅଧର୍ମ ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
6.111.99
तेजस्वी बलवाञ्छूरः संग्रामेषु च नित्यशः।
शतक्रतुमुखैर्देवैः श्रूयते न पराजितः ॥ ६.१११.९९ ॥
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ, ବଳବାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ଶୂର; ଶତକ୍ରତୁ ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବାର ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ।
6.111.100
महात्मा बलसम्पन्नो रावणो लोकरावणः।
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ॥ ६.१११.१०० ॥
ମହାତ୍ମା ଓ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ରାବଣ, ଯିଏ ଲୋକଙ୍କୁ କନ୍ଦାଏ; ଶତ୍ରୁତା ମୃତ୍ୟୁରେ ହିଁ ସରେ; ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି।
6.111.101
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव।
त्वत्सकाशान्महाबाहो संस्कारं विधिपूर्वकम् ॥ ६.१११.१०१ ॥
ଏହାର ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଓ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ହେଉ; ହେ ମହାବାହୋ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍କାର ହେଉ।
6.111.102
क्षिप्रमर्हति धर्मेण त्वं यशोभाग् भविष्यसि।
राघवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणो विभीषणः ॥ ६.१११.१०२ ॥
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଧର୍ମାନୁସାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ଯଶର ଭାଗୀ ହେବ। ରାଘବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
6.111.103
संस्कारयितुमारेभे भ्रातरं रावणं हतम्।
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ ६.१११.१०३ ॥
ନିହତ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କର ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ସେ ଆରମ୍ଭ କଲା। ସେଇ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ବିଭୀଷଣ ଲଙ୍କା ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି।
6.111.104
रावणस्याग्निहोत्रं तु निर्यापयति सत्वरम्।
शकटान् दारुरूपाणि अग्नीन् वै याजकांस्तथा ॥ ६.१११.१०४ ॥
ରାବଣଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସାମଗ୍ରୀ ସେ ଶୀଘ୍ର ବାହାର କରାଉଛି। କାଠରେ ତିଆରି ଶଗଡ଼, ଅଗ୍ନି ଓ ଯାଜକମାନେ ମଧ୍ୟ।
6.111.105
तथा चन्दनकाष्ठानि काष्ठानि विविधानि च।
अगरूणि सुगन्धीनि गन्धांश्च सुरभींस्तथा ॥ ६.१११.१०५ ॥
ସେହିପରି ଚନ୍ଦନ କାଠ ଓ ବିବିଧ କାଠ। ଅଗରୁ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ।
6.111.106
मणिमुक्ताप्रवालानि निर्यापयति राक्षसः।
आजगाम मुहूर्तेन राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१११.१०६ ॥
ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ସେହି ରାକ୍ଷସ ବାହାର କରାଉଛି। ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ସେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
6.111.107
ततो माल्यवता सार्धं क्रियामेव चकार सः।
सौवर्णीं शिबिकां दिव्यामारोप्य क्षौमवाससम् ॥ ६.१११.१०७ ॥
ତା'ପରେ ମାଲ୍ୟବାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ସେହି କ୍ରିୟା କଲା। ସୁନାର ଦିବ୍ୟ ପାଲିଙ୍କିରେ, ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ତାହାକୁ ରଖି।
6.111.108
रावणं राक्षसाधीशमश्रुवर्णमुखा द्विजाः।
तूर्यघोषैश्च विविधैः स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ ६.१११.१०८ ॥
ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣଙ୍କୁ, ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ ମୁଖ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବିବିଧ ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
6.111.109
पताकाभिश्च चित्राभिः सुमनोभिश्च चित्रिताम्।
उत्क्षिप्य शिबिकां तां तु विभीषणपुरोगमाः ॥ ६.१११.१०९ ॥
ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ପତାକା ଓ ଫୁଲରେ ସଜ୍ଜିତ ସେହି ପାଲିଙ୍କିକୁ ଉଠାଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି (ସେମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ)।
6.111.110
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे गृह्य काष्ठानि भेजिरे।
अग्नयो दीप्यमानास्ते तदाध्वर्युसमीरिताः ॥ ६.१११.११० ॥
ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କାଠ ନେଇ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ସେହି ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିସବୁ ମଧ୍ୟ (ଗଲେ)।
6.111.111
शरणाभिगताः सर्वे पुरस्तात् तस्य ते ययुः।
अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् ॥ ६.१११.१११ ॥
ଶରଣାଗତ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଆଗେ ଆଗେ ଗଲେ। ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଶୀଘ୍ର (ଆଗକୁ ଗଲେ)।
6.111.112
पृष्ठतोऽनुययुस्तानि प्लवमानानि सर्वतः।
रावणं प्रयते देशे स्थाप्य ते भृशदुःखिताः ॥ ६.१११.११२ ॥
ସେମାନେ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଚାରିପାଶରୁ ଦୌଡ଼ି ଆସି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।
6.111.113
चितां चन्दनकाष्ठैश्च पद्मकोशीरचन्दनैः।
ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम् ॥ ६.१११.११३ ॥
ଚନ୍ଦନ କାଠ, ପଦ୍ମ, କୋଶୀର ଓ ଚନ୍ଦନରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ବିଧିରେ ଚିତା ରଚି, ରାଙ୍କବ ମୃଗଚର୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ।
6.111.114
प्रचक्रू राक्षसेन्द्रस्य पितृमेधमनुत्तमम्।
वेदिं च दक्षिणाप्राचीं यथास्थानं च पावकम् ॥ ६.१११.११४ ॥
ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ମୁଖୀ ବେଦି ରଚି, ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।
6.111.115
पृषदाज्येन सम्पूर्णं स्रुवं स्कन्धे प्रचिक्षिपुः।
पादयोः शकटं प्रापुरूर्वोश्चोलूखलं तदा ॥ ६.१११.११५ ॥
ଦହି ଓ ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ରୁବକୁ ସେମାନେ କାନ୍ଧରେ ରଖିଲେ; ପାଦ ନିକଟରେ ଶକଟ ଆଣିଲେ; ଊରୁ ଉପରେ ଉଦୂଖଳ ରଖିଲେ।
6.111.116
दारुपात्राणि सर्वाणि अरणिं चोत्तरारणिम्।
दत्त्वा तु मुसलं चान्यं यथास्थानं विचक्रमुः ॥ ६.१११.११६ ॥
କାଠ ପାତ୍ର ସମସ୍ତ, ତଳ ଓ ଉପର ଅରଣି ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ମୁଷଳ ରଖି ସବୁକିଛି ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସଜାଇଲେ।
6.111.117
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।
तत्र मेध्यं पशुं हत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥ ६.१११.११७ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞୋପଯୋଗୀ ପଶୁକୁ ବଧ କଲେ।
6.111.118
परिस्तरणिकां राज्ञो घृताक्तां समवेशयन्।
गन्धैर्माल्यैरलंकृत्य रावणं दीनमानसाः ॥ ६.१११.११८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଘିଅ ମାଖିଥିବା ଆସ୍ତରଣ ପକାଇଲେ; ଦୁଃଖିତ ମନରେ ରାବଣଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ସଜାଇ ତା'ଉପରେ ଶୁଆଇଲେ।
6.111.119
विभीषणसहायास्ते वस्त्रैश्च विविधैरपि।
लाजैरवकिरन्ति स्म बाष्पपूर्णमुखास्तथा ॥ ६.१११.११९ ॥
ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହାୟକମାନେ ନାନା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ)ରେ ତାଙ୍କୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
6.111.120
स ददौ पावकं तस्य विधियुक्तं विभीषणः।
स्नात्वा चैवार्द्रवस्त्रेण तिलान् दर्भविमिश्रितान् ॥ ६.१११.१२० ॥
ବିଭୀଷଣ ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦେଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଓଦା ବସ୍ତ୍ରରେ ଦର୍ଭ ମିଶ୍ରିତ ତିଳ ଅର୍ପଣ କଲେ।
6.111.121
उदकेन च सम्मिश्रान् प्रदाय विधिपूर्वकम्।
ताः स्त्रियोऽनुनयामास सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ ६.१११.१२१ ॥
ଜଳ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ସେସବୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରି ସେ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ।
6.111.122
गम्यतामिति ताः सर्वा विविशुर्नगरं ततः।
प्रविष्टासु पुरीं स्त्रीषु राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
रामपार्श्वमुपागम्य समतिष्ठद् विनीतवत् ॥ ६.१११.१२२ ॥
"ଯାଅ" ବୋଲି କହିଲା ପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ପରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସି ବିନୀତ ଭାବରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.111.123
रामोऽपि सह सैन्येन ससुग्रीवः सलक्ष्मणः।
हर्षं लेभे रिपुं हत्वा वृत्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.१११.१२३ ॥
ରାମ ମଧ୍ୟ ସେନା, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁକୁ ବଧ କରି, ବଜ୍ରଧର ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରି ଯେପରି ହର୍ଷ ପାଇଥିଲେ ସେପରି ହର୍ଷ ପାଇଲେ।
6.111.124
ततो विमुक्त्वा सशरं शरासनं
महेन्द्रदत्तं कवचं स तन्महत्।
विमुच्य रोषं रिपुनिग्रहात् ततो
रामः स सौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ ६.१११.१२४ ॥
ତାପରେ ବାଣ ସହିତ ଧନୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ ସେହି ମହାନ କବଚ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବା ପରେ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ରାମ ଶାନ୍ତଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।