వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
तासां विलपमानानां तदा राक्षसयोषिताम्।
ज्येष्ठपत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत ॥ ६.१११.१ ॥
అప్పుడు విలపిస్తున్న ఆ రాక్షస స్త్రీలలో, జ్యేష్ఠ భార్య, ప్రియురాలు, దీనురాలైన మండోదరి తన భర్తను చూసింది.
6.111.2
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा।
पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत् ॥ ६.१११.२ ॥
అచింత్య కర్ముడైన రాముని చేత దశగ్రీవుడు (రావణుడు) హతమైనట్లు చూసి, అక్కడ దీనురాలైన మండోదరి తన భర్త కోసం విలపించింది.
6.111.3
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्यपि पुरंदरः ॥ ६.१११.३ ॥
ఓ మహాబాహూ! వైశ్రవణుని (కుబేరుని) తమ్ముడా! నీవు కోపించినప్పుడు నీ ఎదుట నిలబడటానికి పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కూడా భయపడేవాడు కదా.
6.111.4
ऋषयश्च महान्तोऽपि गन्धर्वाश्च यशस्विनः।
ननु नाम तवोद्वेगाच्चारणाश्च दिशो गताः ॥ ६.१११.४ ॥
మహర్షులు, యశస్వులైన గంధర్వులు కూడా నీ భయం వల్ల, చారణులు కూడా దిక్కులకు పారిపోయారు కదా.
6.111.5
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः।
न व्यपत्रपसे राजन् किमिदं राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५ ॥
ఆ నీవు, కేవలం మనిషియైన రాముని చేత యుద్ధంలో ఓడించబడ్డావు. ఓ రాజా, నీకు సిగ్గు లేదా? ఓ రాక్షసేశ్వరా, ఇది ఏమిటి?
6.111.6
कथं त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम्।
अविषह्यं जघान त्वां मानुषो वनगोचरः ॥ ६.१११.६ ॥
మూడు లోకాలను ఆక్రమించి, సిరి మరియు పరాక్రమంతో కూడిన, అజేయుడైన నిన్ను అడవిలో తిరిగే ఒక మనిషి ఎలా చంపాడు?
6.111.7
मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः।
विनाशस्तव रामेण संयुगे नोपपद्यते ॥ ६.१११.७ ॥
మానవుల పరిధికి అతీతంగా సంచరిస్తూ, కోరిన రూపం ధరించగల నీకు, యుద్ధంలో రాముని చేతిలో వినాశనం సంభవించడం సాధ్యం కాదు.
6.111.8
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे।
सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम् ॥ ६.१११.८ ॥
సైన్యం ముందుభాగంలో, అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడిన నిన్ను రాముడు ఈ విధంగా దాడి చేశాడని నేను నమ్మను.
6.111.9
अथवा रामरूपेण कृतान्तः स्वयमागतः।
मायां तव विनाशाय विधायाप्रतितर्किताम् ॥ ६.१११.९ ॥
లేదా రాముని రూపంలో యముడే స్వయంగా వచ్చాడు; నీ వినాశం కోసం ఊహకు అందని మాయను అతడు సృష్టించాడు.
6.111.10
अथवा वासवेन त्वं धर्षितोऽसि महाबल।
वासवस्य तु का शक्तिस्त्वां द्रष्टुमपि संयुगे ॥ ६.१११.१० ॥
లేదా, ఓ మహాబలుడా, నీవు ఇంద్రునిచే ఓడింపబడి ఉండవచ్చు; కానీ యుద్ధంలో నిన్ను చూడటానికైనా ఇంద్రునికి ఎంత శక్తి ఉంది?
6.111.11
महाबलं महावीर्यं देवशत्रुं महौजसम्।
व्यक्तमेष महायोगी परमात्मा सनातनः ॥ ६.१११.११ ॥
మహాబలుడు, మహావీర్యుడు, దేవతల శత్రువు, మహాతేజస్వి అయిన నీవు; ఈతడు స్పష్టంగా మహాయోగి, సనాతనుడైన పరమాత్మ.
6.111.12
अनादिमध्यनिधनो महतः परमो महान्।
तमसः परमो धाता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.१११.१२ ॥
ఆది, మధ్య, అంతం లేనివాడు; మహత్తత్వం కంటే పరమమైనవాడు, గొప్పవాడు; అంధకారానికి అవతల ఉన్న ధాత; శంఖ, చక్ర, గదలను ధరించినవాడు.
6.111.13
श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीरजय्यः शाश्वतो ध्रुवः।
मानुषं रूपमास्थाय विष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१११.१३ ॥
శ్రీవత్స చిహ్నం కలిగిన వక్షస్థలుడు, నిత్య శ్రీ కలవాడు, అజేయుడు, శాశ్వతుడు, స్థిరుడు అయిన విష్ణువు సత్య పరాక్రముడై మానవ రూపాన్ని ధరించాడు.
6.111.14
सर्वैः परिवृतो देवैर्वानरत्वमुपागतैः।
सर्वलोकेश्वरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया ॥ ६.१११.१४ ॥
వానర రూపం పొందిన దేవతలందరితో చుట్టబడి, సర్వలోకేశ్వరుడు, శ్రీమంతుడు లోకాల హితం కోరి (ఇది చేశాడు).
6.111.15
स राक्षसपरीवारं देवशत्रुं भयावहम्।
इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवनं त्वया ॥ ६.१११.१५ ॥
రాక్షస పరివారంతో కూడిన ఆయన, దేవతల శత్రువు, భయం కలిగించేవాడు. పూర్వం నీవు ఇంద్రియాలను జయించి త్రిభువనాన్ని జయించావు.
6.111.16
स्मरद्भिरिव तद् वैरमिन्द्रियैरेव निर्जितः।
यदैव हि जनस्थाने राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.१११.१६ ॥
ఆ వైరాన్ని స్మరిస్తున్నట్లుగా, ఇంద్రియాల చేతనే అతడు జయించబడ్డాడు — అతడు జనస్థానంలో అనేక రాక్షసులతో చుట్టబడి ఉన్నప్పుడు.
6.111.17
खरस्तु निहतो भ्राता तदा रामो न मानुषः।
यदैव नगरीं लङ्कां दुष्प्रवेशां सुरैरपि ॥ ६.१११.१७ ॥
అప్పుడు నీ సోదరుడు ఖరుడు హతమయ్యాడు; అప్పుడు రాముడు సాధారణ మానవుడు కాదు. దేవతలకు కూడా ప్రవేశించడానికి కష్టమైన లంకా నగరంలో—
6.111.18
प्रविष्टो हनुमान् वीर्यात् तदैव व्यथिता वयम्।
क्रियतामविरोधश्च राघवेणेति यन्मया ॥ ६.१११.१८ ॥
హనుమంతుడు తన పరాక్రమంతో ప్రవేశించినప్పుడే మేము వ్యథ చెందాము. రాఘవుడు (రాముడు) చేసేది ఏదైనా అడ్డు లేకుండా జరగనివ్వండి — అని నేను చెప్పిన దానిని (గుర్తుంచుకో).
6.111.19
उच्यमानो न गृह्णासि तस्येयं व्युष्टिरागता।
अकस्माच्चाभिकामोऽसि सीतां राक्षसपुङ्गव ॥ ६.१११.१९ ॥
నేను చెప్పినా నీవు వినవు; దాని ఫలితమే ఇది వచ్చింది. రాక్షసోత్తమా, అకస్మాత్తుగా నీవు సీతను కోరుకున్నావు.
6.111.20
ऐश्वर्यस्य विनाशाय देहस्य स्वजनस्य च।
अरुन्धत्या विशिष्टां तां रोहिण्याश्चापि दुर्मते ॥ ६.१११.२० ॥
నీ ఐశ్వర్యానికి, నీ శరీరానికి, నీ బంధువులకు వినాశనం కలిగించేలా, దుర్మతీ, అరుంధతి కన్నా, రోహిణి కన్నా కూడా శ్రేష్ఠురాలైన ఆమెను నీవు కోరుతున్నావు.
6.111.21
सीतां धर्षयता मान्यां त्वया ह्यसदृशं कृतम्।
वसुधाया हि वसुधां श्रियाः श्रीं भर्तृवत्सलाम् ॥ ६.१११.२१ ॥
గౌరవనీయురాలైన సీతను అవమానించి నీవు అనుచితమైన పని చేసావు; భూమిలో భూమివలె, శ్రీలో శ్రీవలె ఆమె తన భర్తపై ప్రేమ కలిగినది.
6.111.22
सीतां सर्वानवद्याङ्गीमरण्ये विजने शुभाम्।
आनयित्वा तु तां दीनां छद्मनाऽऽत्मस्वदूषणम् ॥ ६.१११.२२ ॥
సర్వావయవాలూ దోషరహితమైన శుభురాలైన సీతను నిర్జన అరణ్యంలో మోసంతో తీసుకువచ్చి, ఆ దీనురాలిని అపహరించి, నీకే కళంకం తెచ్చుకున్నావు.
6.111.23
अप्राप्य तं चैव कामं मैथिलीसंगमे कृतम्।
पतिव्रतायास्तपसा नूनं दग्धोऽसि मे प्रभो ॥ ६.१११.२३ ॥
మైథిలితో కలయిక కోరిక నెరవేరకపోయినా, పతివ్రత తపోబలంతో, ప్రభూ, నీవు నిశ్చయంగా నాకు దగ్ధుడవైనావు.
6.111.24
तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम्।
देवा बिभ्यति ते सर्वे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ ६.१११.२४ ॥
ఆ సన్నని నడుము గల స్త్రీని వేధిస్తున్నప్పుడే నీవు దగ్ధం కాలేదు; ఇప్పుడు ఇంద్రునితో, అగ్నిని ముందుంచుకొని దేవతలంతా నీకు భయపడుతున్నారు.
6.111.25
अवश्यमेव लभते फलं पापस्य कर्मणः।
भर्तः पर्यागते काले कर्ता नास्त्यत्र संशयः ॥ ६.१११.२५ ॥
పాపకర్మ చేసినవాడు తప్పక దాని ఫలాన్ని పొందుతాడు. ప్రభూ, కాలం వచ్చినప్పుడు కర్త దానిని పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
6.111.26
शुभकृच्छुभमाप्नोति पापकृत् पापमश्नुते।
विभीषणः सुखं प्राप्तस्त्वं प्राप्तः पापमीदृशम् ॥ ६.१११.२६ ॥
శుభకర్మ చేసినవాడు శుభాన్ని పొందుతాడు; పాపకర్మ చేసినవాడు పాపాన్ని అనుభవిస్తాడు. విభీషణుడు సుఖాన్ని పొందాడు; నువ్వు ఇలాంటి పాపాన్ని పొందావు.
6.111.27
सन्त्यन्याः प्रमदास्तुभ्यं रूपेणाभ्यधिकास्ततः।
अनङ्गवशमापन्नस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२७ ॥
నీకు ఇతర స్త్రీలు ఉన్నారు; అందంలో ఆమెను మించినవారూ ఉన్నారు. మదనుని వశమైన నువ్వు మోహం వల్ల దీనిని గ్రహించడం లేదు.
6.111.28
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येन मैथिली।
मयाधिका वा तुल्या वा तत् तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२८ ॥
కులం వల్ల, రూపం వల్ల, దాక్షిణ్యం వల్ల మైథిలి నా కంటే అధికురాలు కాదు, సమానురాలూ కాదు; ఇది నువ్వు మోహం వల్ల గ్రహించడం లేదు.
6.111.29
सर्वदा सर्वभूतानां नास्ति मृत्युरलक्षणः।
तव तद्वदयं मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ ६.१११.२९ ॥
సర్వప్రాణులకు మృత్యువు ఎప్పుడూ కారణం లేకుండా రాదు. నీకు కూడా ఇదే మృత్యువు; మైథిలియే దానికి లక్షణంగా అయింది.
6.111.30
सीतानिमित्तजो मृत्युस्त्वया दूरादुपाहृतः।
मैथिली सह रामेण विशोका विहरिष्यति ॥ ६.१११.३० ॥
సీత కారణంగా పుట్టిన మృత్యువును నువ్వు దూరం నుండే తెచ్చుకున్నావు. మైథిలి రామునితో కలిసి శోకరహితంగా విహరిస్తుంది.
6.111.31
अल्पपुण्या त्वहं घोरे पतिता शोकसागरे।
कैलासे मन्दरे मेरौ तथा चैत्ररथे वने ॥ ६.१११.३१ ॥
అల్పపుణ్యురాలనైన నేను ఘోరమైన శోకసముద్రంలో పడిపోయాను. కైలాసంలో, మందరంలో, మేరువులో, అలాగే చైత్రరథ వనంలో (సుఖం అనుభవించాను).
6.111.32
देवोद्यानेषु सर्वेषु विहृत्य सहिता त्वया।
विमानेनानुरूपेण या याम्यतुलया श्रिया ॥ ६.१११.३२ ॥
దేవతల ఉద్యానవనాలన్నింటిలో నీతో కలిసి విహరించి, తగిన విమానంలో సాటిలేని వైభవంతో నేను ప్రయాణించాను.
6.111.33
पश्यन्ती विविधान् देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा।
भ्रंशिता कामभोगेभ्यः सास्मि वीर वधात् तव ॥ ६.१११.३३ ॥
వివిధ దేశాలను చూస్తూ, రంగురంగుల మాలలు వస్త్రాలు ధరించి, వీరా, నీ వధ కారణంగా ఆ కామభోగాలనుండి పడిపోయిన దాన్ని నేనే.
6.111.34
सैवान्येवास्मि संवृत्ता धिग्राज्ञां चञ्चलां श्रियम्।
हा राजन् सुकुमारं ते सुभ्रु सुत्वक्समुन्नसम् ॥ ६.१११.३४ ॥
ఆమెనే అయినా ఇప్పుడు మరొకతెగా అయ్యాను. రాజుల చంచల సంపదకు ధిక్కారం! హా రాజా, నీ సుకుమారమైన, సుందరమైన కనుబొమలు, మంచి చర్మం, ఎత్తైన ముక్కు కలిగిన (ముఖం)!
6.111.35
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः।
किरीटकूटोज्ज्वलितं ताम्रास्यं दीप्तकुण्डलम् ॥ ६.१११.३५ ॥
కాంతి, శ్రీ, ద్యుతులలో చంద్రునికి, పద్మానికి, సూర్యునికి సమానమైనది, కిరీట శిఖరంతో ప్రకాశించేది, రాగి వర్ణ ముఖం, మెరిసే కుండలాలు కలది (ముఖం).
6.111.36
मदव्याकुललोलाक्षं भूत्वा यत्पानभूमिषु।
विविधस्रग्धरं चारु वल्गुस्मितकथं शुभम् ॥ ६.१११.३६ ॥
మదంతో కలతచెంది, చంచలమైన కన్నులతో, మద్యపాన స్థలాల్లో, రకరకాల మాలలు ధరించి, అందంగా, మధురమైన నవ్వుతో మాట్లాడుతూ, శుభంగా (ఉండేవాడివి).
6.111.37
तदेवाद्य तवैवं हि वक्त्रं न भ्राजते प्रभो।
रामसायकनिर्भिन्नं रक्तं रुधिरविस्रवैः ॥ ६.१११.३७ ॥
ప్రభూ, ఇప్పుడు నీ ముఖం అలా ప్రకాశించడం లేదు; రాముని బాణాలతో గాయపడి, రక్తంతో ఎర్రబడి, రక్తధారలు కారుతూ ఉంది.
6.111.38
विशीर्णमेदोमस्तिष्कं रूक्षं स्यन्दनरेणुभिः।
हा पश्चिमा मे सम्प्राप्ता दशा वैधव्यदायिनी ॥ ६.१११.३८ ॥
మెదడు, మెదడుకొవ్వు చెల్లాచెదరై, రథ ధూళితో పొడిబారిన ఈ దశ! అయ్యో! నాకు వచ్చిన చివరి దశ ఇది, ఇది వైధవ్యాన్ని ఇచ్చేది.
6.111.39
या मयाऽऽसीन्न सम्बुद्धा कदाचिदपि मन्दया।
पिता दानवराजो मे भर्ता मे राक्षसेश्वरः ॥ ६.१११.३९ ॥
తెలివిలేని నేను దీన్ని ఎప్పుడూ గ్రహించలేదు — నా తండ్రి దానవుల రాజు, నా భర్త రాక్షసుల ప్రభువు.
6.111.40
पुत्रो मे शक्रनिर्जेता इत्यहं गर्विता भृशम्।
दृप्तारिमथनाः क्रूराः प्रख्यातबलपौरुषाः ॥ ६.१११.४० ॥
నా కొడుకు ఇంద్రుని జయించినవాడు అని నేను ఎంతో గర్వించాను; గర్విష్ఠులైన శత్రువులను అణచువారు, క్రూరులు, బలపరాక్రమాలలో ప్రసిద్ధులు.
6.111.41
अकुतश्चिद्भया नाथा ममेत्यासीन्मतिर्ध्रुवा।
तेषामेवंप्रभावाणां युष्माकं राक्षसर्षभाः ॥ ६.१११.४१ ॥
'నా ప్రభువులు ఎవరికీ భయపడరు' అన్నదే నా దృఢ నమ్మకం. అలాంటి ప్రభావం గల మీకు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠులారా!
6.111.42
कथं भयमसम्बुद्धं मानुषादिदमागतम्।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलं तु प्रांशुशैलोपमं महत् ॥ ६.१११.४२ ॥
మనిషి వల్ల వచ్చిన ఈ భయం అనూహ్యంగా ఎలా వచ్చింది? నునుపైన ఇంద్రనీలంలా నీలంగా, ఎత్తైన పర్వతంలా మహత్తరంగా ఉంది!
6.111.43
केयूराङ्गदवैदूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम्।
कान्तं विहारेष्वधिकं दीप्तं संग्रामभूमिषु ॥ ६.१११.४३ ॥
కేయూరాలు, అంగదాలు, వైడూర్యాలు, ముత్యాల హారాలు, మాలలతో ప్రకాశించినవాడు; విహారస్థలాలలో అత్యంత మనోహరుడు, యుద్ధభూమిలోనూ దీప్తిమంతుడు.
6.111.44
भात्याभरणभाभिर्यद् विद्युद्भिरिव तोयदः।
तदेवाद्य शरीरं ते तीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ ६.१११.४४ ॥
ఆభరణ కాంతులతో మెరుపులతో కూడిన మేఘంలా ప్రకాశించిన నీ శరీరం, నేడు వాడి అయిన అనేక బాణాలతో కప్పబడి ఉంది.
6.111.45
पुनर्दुर्लभसंस्पर्शं परिष्वक्तुं न शक्यते।
श्वाविधः शललैर्यद्वद् बाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ ६.१११.४५ ॥
ఇప్పుడు నీ శరీరాన్ని మళ్ళీ కౌగిలించుకోవడం సాధ్యం కాదు; ముళ్ళపంది ముళ్ళలా నిరంతరం అంటుకున్న బాణాలతో అది నిండిపోయింది.
6.111.46
स्वर्पितैर्मर्मसु भृशं संछिन्नस्नायुबन्धनम्।
क्षितौ निपतितं राजन् श्यामं वै रुधिरच्छवि ॥ ६.१११.४६ ॥
మర్మస్థానాల్లో లోతుగా గుచ్చుకున్న బాణాలవల్ల స్నాయుబంధనాలు తెగిపోయి, ఓ రాజా, రక్తవర్ణంతో నల్లనైన నీ శరీరం నేలపై పడి ఉంది.
6.111.47
वज्रप्रहाराभिहतो विकीर्ण इव पर्वतः।
हा स्वप्नः सत्यमेवेदं त्वं रामेण कथं हतः ॥ ६.१११.४७ ॥
వజ్రాఘాతానికి గురై చెదిరిపడిన పర్వతంలా. అయ్యో! ఇది కలా, నిజమేనా? నువ్వు రాముడిచేత ఎలా హతుడయ్యావు?
6.111.48
त्वं मृत्योरपि मृत्युः स्याः कथं मृत्युवशं गतः।
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं त्रैलोक्योद्वेगदं महत् ॥ ६.१११.४८ ॥
నువ్వు మృత్యువుకే మృత్యువువు కావలసినవాడివి; మరి మృత్యువు వశమై ఎలా పోయావు? మూడు లోకాల సంపదను అనుభవించినవాడా, మూడు లోకాలకు భయాన్ని కలిగించినవాడా, మహాత్ముడా!
6.111.49
जेतारं लोकपालानां क्षेप्तारं शंकरस्य च।
दृप्तानां निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ ६.१११.४९ ॥
ఆయన లోకపాలకులను జయించినవాడు, శంకరుణ్ణి కూడా ఓడించినవాడు, గర్విష్ఠులను అణచినవాడు, ప్రత్యక్షమైన పరాక్రమం గలవాడు.
6.111.50
लोकक्षोभयितारं च साधुभूतविदारणम्।
ओजसा दृप्तवाक्यानां वक्तारं रिपुसंनिधौ ॥ ६.१११.५० ॥
ఆయన లోకాలను కలవరపరచినవాడు, సాధు ప్రాణులను చీల్చినవాడు; శత్రువుల సమక్షంలో బలంతో గర్వపు మాటలు పలికినవాడు.
6.111.51
स्वयूथभृत्यगोप्तारं हन्तारं भीमकर्मणाम्।
हन्तारं दानवेन्द्राणां यक्षाणां च सहस्रशः ॥ ६.१११.५१ ॥
ఆయన తన సేనను, సేవకులను రక్షించేవాడు; భీకర కర్మలు చేసేవారిని చంపేవాడు; దానవ ప్రభువులను, యక్షులను వేలాదిగా సంహరించినవాడు.
6.111.52
निवातकवचानां तु निग्रहीतारमाहवे।
नैकयज्ञविलोप्तारं त्रातारं स्वजनस्य च ॥ ६.१११.५२ ॥
యుద్ధంలో నివాతకవచులను అణచినవాడు; అనేక యజ్ఞాలను భంగపరిచినవాడు; తన బంధువులను రక్షించేవాడు.
6.111.53
धर्मव्यवस्थाभेत्तारं मायास्रष्टारमाहवे।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारं ततस्ततः ॥ ६.१११.५३ ॥
ఆయన ధర్మ వ్యవస్థను భేదించినవాడు; యుద్ధంలో మాయను సృష్టించినవాడు; దేవ, అసుర, మానుష కన్యలను పలుమార్లు అపహరించినవాడు.
6.111.54
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च।
लङ्काद्वीपस्य गोप्तारं कर्तारं भीमकर्मणाम् ॥ ६.१११.५४ ॥
ఆయన శత్రువుల స్త్రీలకు శోకం కలిగించినవాడు, తన బంధువులకు నాయకుడు, లంకాద్వీపాన్ని రక్షించేవాడు, భీకర కర్మలు చేసేవాడు.
6.111.55
अस्माकं कामभोगानां दातारं रथिनां वरम्।
एवंप्रभावं भर्तारं दृष्ट्वा रामेण पातितम् ॥ ६.१११.५५ ॥
మా కామభోగాలను ఇచ్చినవాడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇంతటి ప్రభావం గల మా భర్త రాముని చేత పడగొట్టబడినట్లు చూచి.
6.111.56
स्थिरास्मि या देहमिमं धारयामि हतप्रिया।
शयनेषु महार्हेषु शयित्वा राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५६ ॥
ప్రియుడు హతమైన నేను ఇంకా ఈ దేహాన్ని ధరించి స్థిరంగా ఉన్నాను. రాక్షసేశ్వరా, విలువైన శయ్యలపై శయనించి.
6.111.57
इह कस्मात् प्रसुप्तोऽसि धरण्यां रेणुगुण्ठितः।
यदा मे तनयः शस्तो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद् युधि ॥ ६.१११.५७ ॥
ఇక్కడ నేలపై ధూళితో కప్పబడి ఎందుకు నిద్రపోతున్నావు? నా కుమారుడు ఇంద్రజిత్తు యుద్ధంలో లక్ష్మణునిచే హతమైనప్పుడు.
6.111.58
तदा त्वभिहता तीव्रमद्य त्वस्मिन् निपातिता।
साहं बन्धुजनैर्हीना हीना नाथेन च त्वया ॥ ६.१११.५८ ॥
అప్పుడు నేను తీవ్రంగా దెబ్బతిని, ఈ రోజు ఇతనిపై పడిపోయాను. బంధుజనులను కోల్పోయి, నీవంటి నాథుని కూడా కోల్పోయిన దానను.
6.111.59
विहीना कामभोगैश्च शोचिष्ये शाश्वतीः समाः।
प्रपन्नो दीर्घमध्वानं राजन्नद्य सुदुर्गमम् ॥ ६.१११.५९ ॥
కామభోగాలను కోల్పోయి నేను శాశ్వత కాలం శోకిస్తాను. రాజా, నేడు నీవు అత్యంత దుర్గమమైన దీర్ఘ మార్గాన్ని చేరావు.
6.111.60
नय मामपि दुःखार्तां न वर्तिष्ये त्वया विना।
कस्मात् त्वं मां विहायेह कृपणां गन्तुमिच्छसि ॥ ६.१११.६० ॥
దుఃఖంతో బాధపడుతున్న నన్ను కూడా తీసుకెళ్ళు; నీవు లేకుండా నేను జీవించను. ఇక్కడ దీనురాలైన నన్ను విడిచి నీవు ఎందుకు వెళ్ళాలనుకుంటున్నావు?
6.111.61
दीनां विलपतीं मन्दां किं च मां नाभिभाषसे।
दृष्ट्वा न खल्वभिक्रुद्धो मामिहानवगुण्ठिताम् ॥ ६.१११.६१ ॥
దీనంగా విలపిస్తూ, మందగించిన నన్ను ఎందుకు నీవు మాట్లాడవు? ఇక్కడ ముసుగు లేకుండా ఉన్న నన్ను చూసి నీకు నిజంగా కోపం రాలేదా?
6.111.62
निर्गतां नगरद्वारात् पद्भ्यामेवागतां प्रभो।
पश्येष्टदार दारांस्ते भ्रष्टलज्जावगुण्ठनान् ॥ ६.१११.६२ ॥
ప్రభూ, నగర ద్వారం నుండి కాలినడకనే బయటకు వచ్చిన నన్ను చూడు. నీ ప్రియ భార్యలను కూడా చూడు, వారి సిగ్గు ముసుగులు జారిపోయాయి.
6.111.63
बहिर्निष्पतितान् सर्वान् कथं दृष्ट्वा न कुप्यसि।
अयं क्रीडासहायस्तेऽनाथो लालप्यते जनः ॥ ६.१११.६३ ॥
బయటకు వెళ్లిన వీరందరినీ చూసి నీవు ఎందుకు కోపగించవు? నీ క్రీడాసహచరులైన ఈ జనం, రక్షకుడు లేక విలపిస్తున్నారు.
6.111.64
न चैनमाश्वासयसि किं वा न बहुमन्यसे।
यास्त्वया विधवा राजन् कृता नैकाः कुलस्त्रियः ॥ ६.१११.६४ ॥
నీవు ఇతనికి ఓదార్పు ఇవ్వవా? ఇతన్ని గౌరవించవా? ఓ రాజా, నీ వల్ల విధవలుగా చేయబడిన కులస్త్రీలు ఒక్కరు కాదు, అనేకులు.
6.111.65
पतिव्रता धर्मरता गुरुशुश्रूषणे रताः।
ताभिः शोकाभितप्ताभिः शप्तः परवशं गतः ॥ ६.१११.६५ ॥
పతివ్రతలు, ధర్మనిరతులు, గురుశుశ్రూష చేసేవారైన ఆ స్త్రీలు, శోకంతో కాలిపోతూ నిన్ను శపించారు; అందువల్ల నీవు పరాధీనుడవయ్యావు.
6.111.66
त्वया विप्रकृताभिश्च तदा शप्तस्तदागतम्।
प्रवादः सत्यमेवायं त्वां प्रति प्रायशो नृप ॥ ६.१११.६६ ॥
నీచేత అవమానించబడిన ఆ స్త్రీలు నిన్ను శపించారు; ఆ శాపం అప్పుడే ఫలించింది. ఓ రాజా, నీ గురించిన ఈ అపవాదం చాలావరకు నిజమే.
6.111.67
पतिव्रतानां नाकस्मात् पतन्त्यश्रूणि भूतले।
कथं च नाम ते राजँल्लोकानाक्रम्य तेजसा ॥ ६.१११.६७ ॥
పతివ్రతల కన్నీళ్లు అకారణంగా నేలపై రాలవు. రాజా, నీ తేజస్సుతో లోకాలను ఆక్రమించిన నీవు ఇది ఎలా చేశావు?
6.111.68
नारीचौर्यमिदं क्षुद्रं कृतं शौण्डीर्यमानिना।
अपनीयाश्रमाद् रामं यन्मृगच्छद्मना त्वया ॥ ६.१११.६८ ॥
శౌర్యాభిమానివైన నీవు మాయలేడి వేషంతో రాముని ఆశ్రమం నుండి దూరం చేసి ఈ నీచమైన స్త్రీ అపహరణ చేశావు.
6.111.69
आनीता रामपत्नी सा अपनीय च लक्ष्मणम्।
कातर्यं च न ते युद्धे कदाचित् संस्मराम्यहम् ॥ ६.१११.६९ ॥
లక్ష్మణుని కూడా దూరం చేసి రామపత్నిని నీవు తీసుకువచ్చావు. కానీ యుద్ధంలో నీ పిరికితనాన్ని నేను ఎప్పుడూ గుర్తుచేసుకోను.
6.111.70
तत् तु भाग्यविपर्यासान्नूनं ते पक्वलक्षणम्।
अतीतानागतार्थज्ञो वर्तमानविचक्षणः ॥ ६.१११.७० ॥
అది భాగ్యవిపర్యయంవల్ల నీ వినాశానికి నిశ్చయంగా పండిన లక్షణమే. భూత భవిష్యత్తులు తెలిసినవాడవు, వర్తమానంలో నేర్పరివాడవైన నీవు ఇలా చేశావు.
6.111.71
मैथिलीमाहृतां दृष्ट्वा ध्यात्वा निःश्वस्य चायतम्।
सत्यवाक् स महाबाहो देवरो मे यदब्रवीत् ॥ ६.१११.७१ ॥
మైథిలిని అపహరించబడినదాన్ని చూసి, ఆలోచించి, దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, ఓ మహాబాహూ, సత్యవాది అయిన నా మరిది చెప్పినది ఇదే.
6.111.72
अयं राक्षसमुख्यानां विनाशः प्रत्युपस्थितः।
कामक्रोधसमुत्थेन व्यसनेन प्रसङ्गिना ॥ ६.१११.७२ ॥
కామక్రోధాల వల్ల పుట్టిన, అనుబంధంతో వెంటాడే ఆపదవల్ల, ప్రధానులైన రాక్షసుల ఈ వినాశం సమీపించింది.
6.111.73
निवृत्तस्त्वत्कृतेनार्थः सोऽयं मूलहरो महान्।
त्वया कृतमिदं सर्वमनाथं राक्षसं कुलम् ॥ ६.१११.७३ ॥
నీ చేతలవల్ల ఈ ప్రయోజనం ముగిసింది; ఇది వేరును పెకిలించే గొప్ప వినాశనం. నువ్వు ఇదంతా చేశావు; రాక్షస కులం రక్షకులు లేకుండా పోయింది.
6.111.74
नहि त्वं शोचितव्यो मे प्रख्यातबलपौरुषः।
स्त्रीस्वभावात् तु मे बुद्धिः कारुण्ये परिवर्तते ॥ ६.१११.७४ ॥
ప్రసిద్ధ బలపరాక్రమాలు కలిగిన నీ కోసం నేను బాధపడకూడదు. కానీ స్త్రీ స్వభావం వల్ల నా మనసు కరుణ వైపు మళ్లుతోంది.
6.111.75
सुकृतं दुष्कृतं च त्वं गृहीत्वा स्वां गतिं गतः।
आत्मानमनुशोचामि त्वद्विनाशेन दुःखिताम् ॥ ६.१११.७५ ॥
నీ మంచి చెడు కర్మలను తీసుకుని నువ్వు నీ గతికి వెళ్లావు. నీ నాశనంతో దుఃఖించిన నేను నా కోసమే విలపిస్తున్నాను.
6.111.76
सुहृदां हितकामानां न श्रुतं वचनं त्वया।
भ्रातॄणां चैव कात्स्र्न्येन हितमुक्तं दशानन ॥ ६.१११.७६ ॥
ఓ దశాననా! నీ హితం కోరే మిత్రుల మాటలను నువ్వు వినలేదు; సోదరులు పూర్తిగా చెప్పిన హితవాక్యాలనూ నువ్వు వినలేదు.
6.111.77
हेत्वर्थयुक्तं विधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम्।
विभीषणेनाभिहितं न कृतं हेतुमत् त्वया ॥ ६.१११.७७ ॥
విభీషణుడు హేతుబద్ధంగా, విధిప్రకారం, శ్రేయస్కరంగా, కఠినత్వం లేకుండా చెప్పిన మాటను నువ్వు కారణయుక్తంగా భావించి పాటించలేదు.
6.111.78
मारीचकुम्भकर्णाभ्यां वाक्यं मम पितुस्तथा।
न कृतं वीर्यमत्तेन तस्येदं फलमीदृशम् ॥ ६.१११.७८ ॥
మారీచుడు, కుంభకర్ణుడు, అలాగే నా తండ్రి చెప్పిన మాటలను నువ్వు పాటించలేదు. బలమదంతో అలా చేయకపోవడం వల్ల ఇదే ఫలితం.
6.111.79
नीलजीमूतसंकाश पीताम्बर शुभाङ्गद।
स्वगात्राणि विनिक्षिप्य किं शेषे रुधिरावृतः ॥ ६.१११.७९ ॥
నీలమేఘంలా ఉన్నవాడా, పసుపు వస్త్రం, అందమైన భుజకీర్తులు ధరించినవాడా, నీ అవయవాలను విసిరివేసి రక్తంలో మునిగి ఎందుకు పడి ఉన్నావు?
6.111.80
प्रसुप्त इव शोकार्तां किं मां न प्रतिभाषसे।
महावीर्यस्य दक्षस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.१११.८० ॥
గాఢ నిద్రలో ఉన్నవానిలా, శోకంతో బాధపడే నాతో ఎందుకు మాట్లాడవు? మహాపరాక్రమశాలీ, యుద్ధాల్లో నైపుణ్యం కలవాడా, ఎన్నడూ వెనుతిరగని వీరుడా!
6.111.81
यातुधानस्य दौहित्रीं किं मां न प्रतिभाषसे।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे नवे परिभवे कृते ॥ ६.१११.८१ ॥
రాక్షసుని మనుమరాలినైన నాతో ఎందుకు మాట్లాడవు? లే, లే! కొత్త పరాజయం కలిగిన తర్వాత ఎందుకు పడి ఉన్నావు?
6.111.82
अद्य वै निर्भया लङ्कां प्रविष्टाः सूर्यरश्मयः।
येन सूदयसे शत्रून् समरे सूर्यवर्चसा ॥ ६.१११.८२ ॥
ఈ రోజు భయం లేకుండా సూర్యకిరణాలు లంకలో ప్రవేశించాయి; ఏ తేజస్సుతో నువ్వు యుద్ధంలో సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తూ శత్రువులను సంహరించేవాడివో అది ఇప్పుడు.
6.111.83
वज्रं वज्रधरस्येव सोऽयं ते सततार्चितः।
रणे बहुप्रहरणो हेमजालपरिष्कृतः ॥ ६.१११.८३ ॥
వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) వజ్రాయుధంలా, నీచేత ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడిన ఇది, యుద్ధంలో అనేక ఆయుధాలతో, బంగారు జాలంతో అలంకరించబడినది.
6.111.84
परिघो व्यवकीर्णस्ते बाणैश्छिन्नः सहस्रधा।
प्रियामिवोपसंगृह्य किं शेषे रणमेदिनीम् ॥ ६.१११.८४ ॥
నీ పరిఘం బాణాలచే వేయి ముక్కలుగా తెగి చెల్లాచెదురుగా పడి ఉంది; ప్రియురాలిని కౌగిలించుకున్నట్లు రణభూమిని పట్టుకుని ఎందుకు పడి ఉన్నావు?
6.111.85
अप्रियामिव कस्माच्च मां नेच्छस्यभिभाषितुम्।
धिगस्तु हृदयं यस्या ममेदं न सहस्रधा ॥ ६.१११.८५ ॥
అప్రియురాలిలా నాతో మాట్లాడటానికి కూడా నువ్వెందుకు ఇష్టపడటం లేదు? నా ఈ హృదయం వేయి ముక్కలు కాకపోవడం శాపమే!
6.111.86
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने फलते शोकपीडितम्।
इत्येवं विलपन्ती सा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ ६.१११.८६ ॥
నువ్వు పంచభూతాలలో లీనమైపోగా, శోకంతో బాధపడుతున్న ఈ హృదయం పగిలిపోతోంది!” అని ఇలా విలపిస్తున్న ఆమె కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి.
6.111.87
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहमुपागमत्।
कश्मलाभिहता सन्ना बभौ सा रावणोरसि ॥ ६.१११.८७ ॥
స్నేహంతో నిండిన హృదయంతో ఆమె అప్పుడు మూర్ఛపోయింది; మూర్ఛతో కూలిన ఆమె రావణుని వక్షస్థలంపై ప్రకాశించింది.
6.111.88
संध्यानुरक्ते जलदे दीप्ता विद्युदिवोज्ज्वला।
तथागतां समुत्थाप्य सपत्न्यस्तां भृशातुराः ॥ ६.१११.८८ ॥
సంధ్యా ఎరుపుతో రంజిల్లిన మేఘంలో ప్రకాశించే మెరుపులా ఉజ్జ్వలంగా ఆమె అలా నేలపై పడి ఉంది; ఆమెను లేపి, ఆమె సవతులు అత్యంత ఆతురతతో కలత చెందారు.
6.111.89
पर्यवस्थापयामासू रुदत्यो रुदतीं भृशम्।
किं ते न विदिता देवि लोकानां स्थितिरध्रुवा ॥ ६.१११.८९ ॥
ఏడుస్తున్న సవతులు, తీవ్రంగా ఏడుస్తున్న ఆమెను ఓదార్చడానికి ప్రయత్నించారు: “దేవీ! లోకాల స్థితి అస్థిరమని నీకు తెలియదా?”
6.111.90
दशाविभागपर्याये राज्ञां वै चञ्चलाः श्रियः।
इत्येवमुच्यमाना सा सशब्दं प्ररुरोद ह ॥ ६.१११.९० ॥
రాజుల సంపదలు దశల మార్పులో నిజంగానే చంచలమైనవి!” అని ఇలా చెప్పినప్పటికీ ఆమె బిగ్గరగా ఏడ్చింది.
6.111.91
स्नपयन्ती तदास्रेण स्तनौ वक्त्रं सुनिर्मलम्।
एतस्मिन्नन्तरे रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.१११.९१ ॥
ఆమె కన్నీటితో తన స్తనాలను, అత్యంత నిర్మలమైన ముఖాన్ని కడుగుతూ ఉండగా, ఇంతలో రాముడు విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.
6.111.92
संस्कारः क्रियतां भ्रातुः स्त्रीगणः परिसान्त्व्यताम्।
तमुवाच ततो धीमान् विभीषण इदं वचः ॥ ६.१११.९२ ॥
సోదరునికి అంత్యక్రియలు జరగనివ్వండి; స్త్రీలను బాగా ఓదార్చండి. అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన విభీషణుడు అతనితో ఈ మాటలు అన్నాడు.
6.111.93
विमृश्य बुद्ध्या प्रश्रितं धर्मार्थसहितं हितम्।
त्यक्तधर्मव्रतं क्रूरं नृशंसमनृतं तथा ॥ ६.१११.९३ ॥
బుద్ధితో బాగా ఆలోచించి, వినయంతో, ధర్మార్థాలతో కూడిన హితమైన మాటను పలికాడు — ధర్మవ్రతాలను విడిచిపెట్టినవాడు, క్రూరుడు, నిర్దయుడు, అసత్యవాది అయినవాడి గురించి.
6.111.94
नाहमर्हामि संस्कर्तुं परदाराभिमर्शनम्।
भ्रातृरूपो हि मे शत्रुरेष सर्वाहिते रतः ॥ ६.१११.९४ ॥
పరస్త్రీని తాకినవానికి అంత్యక్రియలు చేయడానికి నేను అర్హుడను కాను. అతడు సోదర రూపంలో ఉన్న నా శత్రువు; అందరికీ అహితం చేయడంలోనే ఆసక్తి కలవాడు.
6.111.95
रावणो नार्हते पूजां पूज्योऽपि गुरुगौरवात्।
नृशंस इति मां राम वक्ष्यन्ति मनुजा भुवि ॥ ६.१११.९५ ॥
రావణుడు గౌరవానికి అర్హుడు కాడు; పెద్దవాడనే గౌరవంతో పూజ్యుడైనప్పటికీ. ఓ రామా, భూమిపై ప్రజలు నన్ను నిర్దయుడని అంటారు.
6.111.96
श्रुत्वा तस्यागुणान् सर्वे वक्ष्यन्ति सुकृतं पुनः।
तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो रामो धर्मभृतां वरः ॥ ६.१११.९६ ॥
అతని దోషాలను విని అందరూ దీనిని మంచి పని అని మళ్లీ అంటారు. అది విని ధర్మపాలకులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఎంతో సంతోషించాడు.
6.111.97
विभीषणमुवाचेदं वाक्यज्ञं वाक्यकोविदः।
तवापि मे प्रियं कार्यं त्वत्प्रभावान्मया जितम् ॥ ६.१११.९७ ॥
మాటల నేర్పరి అయిన రాముడు వాక్యమెరిగిన విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు: నీ ప్రభావం వల్లనే నేను జయించాను; నీకూ ప్రియమైన కార్యం జరుగుతుంది.
6.111.98
अवश्यं तु क्षमं वाच्यो मया त्वं राक्षसेश्वर।
अधर्मानृतसंयुक्तः कामं त्वेष निशाचरः ॥ ६.१११.९८ ॥
రాక్షసేశ్వరా, నేను నీతో తగినట్లు అవశ్యం చెప్పాలి; ఈ రాత్రిచరుడు అధర్మమూ అసత్యమూ కలిగినవాడు.
6.111.99
तेजस्वी बलवाञ्छूरः संग्रामेषु च नित्यशः।
शतक्रतुमुखैर्देवैः श्रूयते न पराजितः ॥ ६.१११.९९ ॥
అతడు తేజస్వి, బలవంతుడు, యుద్ధాలలో ఎల్లప్పుడూ శూరుడు; శతక్రతువు మొదలైన దేవతలచేత కూడా అతడు ఓడించబడినట్లు వినబడలేదు.
6.111.100
महात्मा बलसम्पन्नो रावणो लोकरावणः।
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ॥ ६.१११.१०० ॥
మహాత్ముడు, బలసంపన్నుడు, లోకాన్ని ఏడిపించే రావణుడు; వైరాలు మరణంతోనే ముగుస్తాయి; మా ప్రయోజనం నెరవేరింది.
6.111.101
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव।
त्वत्सकाशान्महाबाहो संस्कारं विधिपूर्वकम् ॥ ६.१११.१०१ ॥
ఇతనికి నీ తరఫున, నా తరఫున కూడా దహన సంస్కారం చేయాలి; ఓ మహాబాహూ, నీ ద్వారా విధిప్రకారం సంస్కారం జరగాలి.
6.111.102
क्षिप्रमर्हति धर्मेण त्वं यशोभाग् भविष्यसि।
राघवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणो विभीषणः ॥ ६.१११.१०२ ॥
నువ్వు వెంటనే ధర్మప్రకారం దీన్ని చేయాలి; అప్పుడే కీర్తికి భాగివి అవుతావు. రాఘవుని మాట విని విభీషణుడు త్వరగా వెళ్ళాడు.
6.111.103
संस्कारयितुमारेभे भ्रातरं रावणं हतम्।
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ ६.१११.१०३ ॥
హతుడైన సోదరుడు రావణునికి అంత్యసంస్కారాలు చేయడం ప్రారంభించాడు. ఆ రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు లంకా పురంలో ప్రవేశించి.
6.111.104
रावणस्याग्निहोत्रं तु निर्यापयति सत्वरम्।
शकटान् दारुरूपाणि अग्नीन् वै याजकांस्तथा ॥ ६.१११.१०४ ॥
రావణుని అగ్నిహోత్ర సామగ్రిని అతడు త్వరగా బయటకు తెప్పించాడు. చెక్కతో చేసిన బండ్లు, అగ్నులు, యాజకులు కూడా.
6.111.105
तथा चन्दनकाष्ठानि काष्ठानि विविधानि च।
अगरूणि सुगन्धीनि गन्धांश्च सुरभींस्तथा ॥ ६.१११.१०५ ॥
అలాగే చందన కాష్ఠాలు, వివిధ రకాల కట్టెలు. అగరు, సుగంధ వస్తువులు, పరిమళ ద్రవ్యాలు కూడా.
6.111.106
मणिमुक्ताप्रवालानि निर्यापयति राक्षसः।
आजगाम मुहूर्तेन राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१११.१०६ ॥
మణులు, ముత్యాలు, పగడాలను ఆ రాక్షసుడు బయటకు తెప్పిస్తాడు. క్షణంలో రాక్షసులచే చుట్టబడి అతడు వచ్చాడు.
6.111.107
ततो माल्यवता सार्धं क्रियामेव चकार सः।
सौवर्णीं शिबिकां दिव्यामारोप्य क्षौमवाससम् ॥ ६.१११.१०७ ॥
అప్పుడు మాల్యవంతునితో కలిసి అతడు ఆ క్రియను చేశాడు. బంగారు దివ్య శిబికపై, పట్టు వస్త్రాలు ధరింపజేసి అతడిని ఉంచి.
6.111.108
रावणं राक्षसाधीशमश्रुवर्णमुखा द्विजाः।
तूर्यघोषैश्च विविधैः स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ ६.१११.१०८ ॥
రాక్షసాధిపతి రావణుడు — కన్నీటితో తడిసిన ముఖాలుగల ద్విజులు, వివిధ వాద్యఘోషల మధ్య స్తుతిస్తూ గౌరవించగా.
6.111.109
पताकाभिश्च चित्राभिः सुमनोभिश्च चित्रिताम्।
उत्क्षिप्य शिबिकां तां तु विभीषणपुरोगमाः ॥ ६.१११.१०९ ॥
రంగురంగుల పతాకలతో, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన ఆ పల్లకీని ఎత్తి, విభీషణుని ముందుంచుకొని (వారు ముందుకు సాగారు).
6.111.110
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे गृह्य काष्ठानि भेजिरे।
अग्नयो दीप्यमानास्ते तदाध्वर्युसमीरिताः ॥ ६.१११.११० ॥
అందరూ దక్షిణ దిశకు ముఖం తిప్పి కట్టెలు తీసుకొని వెళ్ళారు. అప్పుడు అధ్వర్యుడు రగిలించిన ప్రకాశిస్తున్న ఆ అగ్నులు (కూడా వెళ్ళాయి).
6.111.111
शरणाभिगताः सर्वे पुरस्तात् तस्य ते ययुः।
अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् ॥ ६.१११.१११ ॥
శరణు పొందినవారందరూ ఆయన ముందు నడిచారు. అంతఃపురంలోని స్త్రీలందరూ ఏడుస్తూ వేగంగా (ముందుకు సాగారు).
6.111.112
पृष्ठतोऽनुययुस्तानि प्लवमानानि सर्वतः।
रावणं प्रयते देशे स्थाप्य ते भृशदुःखिताः ॥ ६.१११.११२ ॥
వారు వెనుక నుండి అనుసరించారు, నలుదిక్కుల నుండి పరుగెత్తుతూ. అత్యంత దుఃఖితులై వారు రావణుడిని పవిత్రమైన స్థలంలో ఉంచారు.
6.111.113
चितां चन्दनकाष्ठैश्च पद्मकोशीरचन्दनैः।
ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम् ॥ ६.१११.११३ ॥
చందన కట్టెలతో, పద్మం, వెట్టివేరు, చందనంతో బ్రాహ్మీ విధానంలో చితిని నిర్మించి, రాంకవ మృగచర్మాలతో కప్పారు.
6.111.114
प्रचक्रू राक्षसेन्द्रस्य पितृमेधमनुत्तमम्।
वेदिं च दक्षिणाप्राचीं यथास्थानं च पावकम् ॥ ६.१११.११४ ॥
రాక్షసరాజుకు అత్యుత్తమమైన పితృమేధ క్రతువును నిర్వహించారు; దక్షిణ-తూర్పు దిశగా వేదికను ఏర్పరచి, అగ్నిని తగిన స్థానంలో ఉంచారు.
6.111.115
पृषदाज्येन सम्पूर्णं स्रुवं स्कन्धे प्रचिक्षिपुः।
पादयोः शकटं प्रापुरूर्वोश्चोलूखलं तदा ॥ ६.१११.११५ ॥
పెరుగు, నేతితో నిండిన స్రువాన్ని భుజంపై ఉంచారు; పాదాల వద్ద బండిని తెచ్చారు; తొడలపై రోకలిని ఉంచారు.
6.111.116
दारुपात्राणि सर्वाणि अरणिं चोत्तरारणिम्।
दत्त्वा तु मुसलं चान्यं यथास्थानं विचक्रमुः ॥ ६.१११.११६ ॥
చెక్క పాత్రలన్నింటినీ, కింది అరణిని, పై అరణిని, మరొక రోకలిని ఉంచి, ప్రతిదాన్నీ తగిన స్థానంలో అమర్చారు.
6.111.117
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।
तत्र मेध्यं पशुं हत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥ ६.१११.११७ ॥
శాస్త్రాల్లో చెప్పిన, మహర్షులు విధించిన విధి ప్రకారం, అక్కడ రాక్షసులు రాక్షసేంద్రునికోసం యజ్ఞార్హమైన పశువును వధించారు.
6.111.118
परिस्तरणिकां राज्ञो घृताक्तां समवेशयन्।
गन्धैर्माल्यैरलंकृत्य रावणं दीनमानसाः ॥ ६.१११.११८ ॥
రాజు కోసం నెయ్యి పూసిన పరుపును పరిచారు; దుఃఖిత మనస్కులై, రావణుణ్ణి సుగంధాలతో, మాలలతో అలంకరించి దానిపై ఉంచారు.
6.111.119
विभीषणसहायास्ते वस्त्रैश्च विविधैरपि।
लाजैरवकिरन्ति स्म बाष्पपूर्णमुखास्तथा ॥ ६.१११.११९ ॥
విభీషణుడితో ఉన్నవారు వివిధ వస్త్రాలతో, పేలాలతో అతన్ని కప్పారు; వారి ముఖాలు కన్నీటితో నిండి ఉన్నాయి.
6.111.120
स ददौ पावकं तस्य विधियुक्तं विभीषणः।
स्नात्वा चैवार्द्रवस्त्रेण तिलान् दर्भविमिश्रितान् ॥ ६.१११.१२० ॥
విభీషణుడు విధి ప్రకారం అతనికి అగ్నిని ఇచ్చాడు; స్నానం చేసి, తడి వస్త్రంతో, దర్భలతో కలిసిన నువ్వులను సమర్పించాడు.
6.111.121
उदकेन च सम्मिश्रान् प्रदाय विधिपूर्वकम्।
ताः स्त्रियोऽनुनयामास सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ ६.१११.१२१ ॥
నీటితో కలిపిన వాటిని విధిప్రకారం సమర్పించి, ఆ స్త్రీలను మళ్లీ మళ్లీ ఓదార్చి శాంతింపజేశాడు.
6.111.122
गम्यतामिति ताः सर्वा विविशुर्नगरं ततः।
प्रविष्टासु पुरीं स्त्रीषु राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
रामपार्श्वमुपागम्य समतिष्ठद् विनीतवत् ॥ ६.१११.१२२ ॥
"వెళ్ళండి" అని చెప్పగా ఆ స్త్రీలంతా నగరంలోకి వెళ్ళారు. స్త్రీలు పురంలో ప్రవేశించిన తరువాత, రాక్షసరాజు విభీషణుడు రాముని పక్కకు వచ్చి వినయంగా నిలబడ్డాడు.
6.111.123
रामोऽपि सह सैन्येन ससुग्रीवः सलक्ष्मणः।
हर्षं लेभे रिपुं हत्वा वृत्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.१११.१२३ ॥
రాముడు కూడా సైన్యంతో, సుగ్రీవునితో, లక్ష్మణునితో కలిసి శత్రువును సంహరించి, వజ్రధారి వృత్రుని చంపినప్పటిలా ఆనందం పొందాడు.
6.111.124
ततो विमुक्त्वा सशरं शरासनं
महेन्द्रदत्तं कवचं स तन्महत्।
विमुच्य रोषं रिपुनिग्रहात् ततो
रामः स सौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ ६.१११.१२४ ॥
తరువాత, బాణంతో కూడిన విల్లును, మహేంద్రుడు ఇచ్చిన ఆ గొప్ప కవచాన్ని విడిచిపెట్టి, శత్రువును అణచిన తర్వాత కోపాన్ని విడిచి, శత్రుసంహారకుడు రాముడు శాంతభావాన్ని పొందాడు.