ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
तासां विलपमानानां तदा राक्षसयोषिताम्।
ज्येष्ठपत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत ॥ ६.१११.१ ॥
ਤਦ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਯੇਸ਼ਠ ਪਤਨੀ, ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਦੀਨ ਮੰਦੋਦਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
6.111.2
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा।
पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत् ॥ ६.१११.२ ॥
ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਹੱਥੋਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੀਨ ਮੰਦੋਦਰੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
6.111.3
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्यपि पुरंदरः ॥ ६.१११.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ! ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਡਰਦਾ ਸੀ।
6.111.4
ऋषयश्च महान्तोऽपि गन्धर्वाश्च यशस्विनः।
ननु नाम तवोद्वेगाच्चारणाश्च दिशो गताः ॥ ६.१११.४ ॥
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਗੰਧਰਵ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚਾਰਣ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਕੀ ਨਹੀਂ?
6.111.5
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः।
न व्यपत्रपसे राजन् किमिदं राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५ ॥
ਤੂੰ, ਮਹਿਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼੍ਵਰ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?
6.111.6
कथं त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम्।
अविषह्यं जघान त्वां मानुषो वनगोचरः ॥ ६.१११.६ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅਜੇਯ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ?
6.111.7
मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः।
विनाशस्तव रामेण संयुगे नोपपद्यते ॥ ६.१११.७ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
6.111.8
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे।
सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम् ॥ ६.१११.८ ॥
ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ, ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
6.111.9
अथवा रामरूपेण कृतान्तः स्वयमागतः।
मायां तव विनाशाय विधायाप्रतितर्किताम् ॥ ६.१११.९ ॥
ਜਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਕਾਲ (ਯਮ) ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਾਇਆ ਰਚੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
6.111.10
अथवा वासवेन त्वं धर्षितोऽसि महाबल।
वासवस्य तु का शक्तिस्त्वां द्रष्टुमपि संयुगे ॥ ६.१११.१० ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵੀ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ?
6.111.11
महाबलं महावीर्यं देवशत्रुं महौजसम्।
व्यक्तमेष महायोगी परमात्मा सनातनः ॥ ६.१११.११ ॥
ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਪਰਾਕਰਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ; ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਯੋਗੀ, ਸਨਾਤਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।
6.111.12
अनादिमध्यनिधनो महतः परमो महान्।
तमसः परमो धाता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.१११.१२ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਹੈ; ਮਹੱਤਤਵ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਮਹਾਨ; ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਧਾਤਾ; ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ।
6.111.13
श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीरजय्यः शाश्वतो ध्रुवः।
मानुषं रूपमास्थाय विष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१११.१३ ॥
ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਜੇਯ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਅਚਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
6.111.14
सर्वैः परिवृतो देवैर्वानरत्वमुपागतैः।
सर्वलोकेश्वरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया ॥ ६.१११.१४ ॥
ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਸਰਬਲੋਕੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ (ਇਹ ਕੀਤਾ)।
6.111.15
स राक्षसपरीवारं देवशत्रुं भयावहम्।
इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवनं त्वया ॥ ६.१११.१५ ॥
ਰਾਖ਼ਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
6.111.16
स्मरद्भिरिव तद् वैरमिन्द्रियैरेव निर्जितः।
यदैव हि जनस्थाने राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.१११.१६ ॥
ਉਸ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ — ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
6.111.17
खरस्तु निहतो भ्राता तदा रामो न मानुषः।
यदैव नगरीं लङ्कां दुष्प्रवेशां सुरैरपि ॥ ६.१११.१७ ॥
ਉਦੋਂ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਖਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਦੋਂ ਰਾਮ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਗਮ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ—
6.111.18
प्रविष्टो हनुमान् वीर्यात् तदैव व्यथिता वयम्।
क्रियतामविरोधश्च राघवेणेति यन्मया ॥ ६.१११.१८ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਜੋ ਕਰਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ (ਯਾਦ ਰੱਖ)।
6.111.19
उच्यमानो न गृह्णासि तस्येयं व्युष्टिरागता।
अकस्माच्चाभिकामोऽसि सीतां राक्षसपुङ्गव ॥ ६.१११.१९ ॥
ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਉਸੇ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਚਾਨਕ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹੈਂ।
6.111.20
ऐश्वर्यस्य विनाशाय देहस्य स्वजनस्य च।
अरुन्धत्या विशिष्टां तां रोहिण्याश्चापि दुर्मते ॥ ६.१११.२० ॥
ਤੇਰੇ ਐਸ਼ਵਰਜ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਰਮਤੀ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
6.111.21
सीतां धर्षयता मान्यां त्वया ह्यसदृशं कृतम्।
वसुधाया हि वसुधां श्रियाः श्रीं भर्तृवत्सलाम् ॥ ६.१११.२१ ॥
ਮਾਣਯੋਗ ਸੀਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪਤੀ-ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
6.111.22
सीतां सर्वानवद्याङ्गीमरण्ये विजने शुभाम्।
आनयित्वा तु तां दीनां छद्मनाऽऽत्मस्वदूषणम् ॥ ६.१११.२२ ॥
ਸਰਬ-ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛਲ ਨਾਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਖਿਆਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
6.111.23
अप्राप्य तं चैव कामं मैथिलीसंगमे कृतम्।
पतिव्रतायास्तपसा नूनं दग्धोऽसि मे प्रभो ॥ ६.१११.२३ ॥
ਮੈਥਿਲੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈਂ।
6.111.24
तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम्।
देवा बिभ्यति ते सर्वे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ ६.१११.२४ ॥
ਉਸ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ; ਹੁਣ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।
6.111.25
अवश्यमेव लभते फलं पापस्य कर्मणः।
भर्तः पर्यागते काले कर्ता नास्त्यत्र संशयः ॥ ६.१११.२५ ॥
ਪਾਪ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਕਰਤਾ ਉਹ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
6.111.26
शुभकृच्छुभमाप्नोति पापकृत् पापमश्नुते।
विभीषणः सुखं प्राप्तस्त्वं प्राप्तः पापमीदृशम् ॥ ६.१११.२६ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਪਾਪ ਪਾਇਆ ਹੈ।
6.111.27
सन्त्यन्याः प्रमदास्तुभ्यं रूपेणाभ्यधिकास्ततः।
अनङ्गवशमापन्नस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२७ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਹਨ। ਕਾਮ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਤੁਸੀਂ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
6.111.28
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येन मैथिली।
मयाधिका वा तुल्या वा तत् तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२८ ॥
ਕੁਲ ਕਰਕੇ, ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਦਾਕਸ਼ਿਣਯ ਕਰਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
6.111.29
सर्वदा सर्वभूतानां नास्ति मृत्युरलक्षणः।
तव तद्वदयं मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ ६.१११.२९ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ; ਮੈਥਿਲੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ।
6.111.30
सीतानिमित्तजो मृत्युस्त्वया दूरादुपाहृतः।
मैथिली सह रामेण विशोका विहरिष्यति ॥ ६.१११.३० ॥
ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੁਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸੱਦ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਥਿਲੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰੇਗੀ।
6.111.31
अल्पपुण्या त्वहं घोरे पतिता शोकसागरे।
कैलासे मन्दरे मेरौ तथा चैत्ररथे वने ॥ ६.१११.३१ ॥
ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀ ਮੈਂ ਘੋਰ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹਾਂ। ਕੈਲਾਸ, ਮੰਦਰ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਣ ਵਿੱਚ (ਸੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਸੀ)।
6.111.32
देवोद्यानेषु सर्वेषु विहृत्य सहिता त्वया।
विमानेनानुरूपेण या याम्यतुलया श्रिया ॥ ६.१११.३२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਕੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
6.111.33
पश्यन्ती विविधान् देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा।
भ्रंशिता कामभोगेभ्यः सास्मि वीर वधात् तव ॥ ६.१११.३३ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਵੇਖਦੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਵਧ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹਾਂ।
6.111.34
सैवान्येवास्मि संवृत्ता धिग्राज्ञां चञ्चलां श्रियम्।
हा राजन् सुकुमारं ते सुभ्रु सुत्वक्समुन्नसम् ॥ ६.१११.३४ ॥
ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ! ਹਾਏ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਕੋਮਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਚਮੜੀ ਤੇ ਉੱਚੇ ਨੱਕ ਵਾਲਾ (ਮੁਖੜਾ)!
6.111.35
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः।
किरीटकूटोज्ज्वलितं ताम्रास्यं दीप्तकुण्डलम् ॥ ६.१११.३५ ॥
ਕਾਂਤੀ, ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਦੀਪਤੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਮੁਕਟ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਤਾਂਬੇ ਵਰਗਾ ਮੁਖੜਾ, ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲਾ (ਮੁਖ)।
6.111.36
मदव्याकुललोलाक्षं भूत्वा यत्पानभूमिषु।
विविधस्रग्धरं चारु वल्गुस्मितकथं शुभम् ॥ ६.१११.३६ ॥
ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਚੰਚਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ (ਤੂੰ) ਮੈਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ (ਦਿਸਦਾ ਸੀ)।
6.111.37
तदेवाद्य तवैवं हि वक्त्रं न भ्राजते प्रभो।
रामसायकनिर्भिन्नं रक्तं रुधिरविस्रवैः ॥ ६.१११.३७ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ; ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
6.111.38
विशीर्णमेदोमस्तिष्कं रूक्षं स्यन्दनरेणुभिः।
हा पश्चिमा मे सम्प्राप्ता दशा वैधव्यदायिनी ॥ ६.१११.३८ ॥
ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇ ਮਿੱਝ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੁੱਕਿਆ — ਹਾਏ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਆਖ਼ਰੀ ਹਾਲਤ ਆ ਪਈ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਧਵਾਪਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
6.111.39
या मयाऽऽसीन्न सम्बुद्धा कदाचिदपि मन्दया।
पिता दानवराजो मे भर्ता मे राक्षसेश्वरः ॥ ६.१११.३९ ॥
ਮੂਰਖ ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ — ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ।
6.111.40
पुत्रो मे शक्रनिर्जेता इत्यहं गर्विता भृशम्।
दृप्तारिमथनाः क्रूराः प्रख्यातबलपौरुषाः ॥ ६.१११.४० ॥
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰੀ ਸੀ; ਹੰਕਾਰੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੂਰ, ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ।
6.111.41
अकुतश्चिद्भया नाथा ममेत्यासीन्मतिर्ध्रुवा।
तेषामेवंप्रभावाणां युष्माकं राक्षसर्षभाः ॥ ६.१११.४१ ॥
'ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ' — ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਐਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ!
6.111.42
कथं भयमसम्बुद्धं मानुषादिदमागतम्।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलं तु प्रांशुशैलोपमं महत् ॥ ६.१११.४२ ॥
ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਆਇਆ ਇਹ ਡਰ ਅਚਾਨਕ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਚਿਕਣੇ ਇੰਦਰਨੀਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ, ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ!
6.111.43
केयूराङ्गदवैदूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम्।
कान्तं विहारेष्वधिकं दीप्तं संग्रामभूमिषु ॥ ६.१११.४३ ॥
ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ, ਅੰਗਦ, ਵੈਦੂਰਯ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਵਿਹਾਰ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀ।
6.111.44
भात्याभरणभाभिर्यद् विद्युद्भिरिव तोयदः।
तदेवाद्य शरीरं ते तीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ ६.१११.४४ ॥
ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦਾ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਅੱਜ ਤਿੱਖੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.111.45
पुनर्दुर्लभसंस्पर्शं परिष्वक्तुं न शक्यते।
श्वाविधः शललैर्यद्वद् बाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ ६.१११.४५ ॥
ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਲ ਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਸਾਹੀ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁੱਭੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.111.46
स्वर्पितैर्मर्मसु भृशं संछिन्नस्नायुबन्धनम्।
क्षितौ निपतितं राजन् श्यामं वै रुधिरच्छवि ॥ ६.१११.४६ ॥
ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਧੱਸੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨਸਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਸਾਂਵਲਾ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
6.111.47
वज्रप्रहाराभिहतो विकीर्ण इव पर्वतः।
हा स्वप्नः सत्यमेवेदं त्वं रामेण कथं हतः ॥ ६.१११.४७ ॥
ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਢਹਿ ਕੇ ਖਿੱਲਰੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ। ਹਾਏ! ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚ? ਤੂੰ ਰਾਮ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
6.111.48
त्वं मृत्योरपि मृत्युः स्याः कथं मृत्युवशं गतः।
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं त्रैलोक्योद्वेगदं महत् ॥ ६.१११.४८ ॥
ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ!
6.111.49
जेतारं लोकपालानां क्षेप्तारं शंकरस्य च।
दृप्तानां निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ ६.१११.४९ ॥
ਉਹ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਸਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਸੀ।
6.111.50
लोकक्षोभयितारं च साधुभूतविदारणम्।
ओजसा दृप्तवाक्यानां वक्तारं रिपुसंनिधौ ॥ ६.१११.५० ॥
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਧੂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
6.111.51
स्वयूथभृत्यगोप्तारं हन्तारं भीमकर्मणाम्।
हन्तारं दानवेन्द्राणां यक्षाणां च सहस्रशः ॥ ६.१११.५१ ॥
ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਸਨ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਸਨ; ਦਾਨਵ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
6.111.52
निवातकवचानां तु निग्रहीतारमाहवे।
नैकयज्ञविलोप्तारं त्रातारं स्वजनस्य च ॥ ६.१११.५२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਤਕਵਚਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਅਨੇਕਾਂ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ।
6.111.53
धर्मव्यवस्थाभेत्तारं मायास्रष्टारमाहवे।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारं ततस्ततः ॥ ६.१११.५३ ॥
ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
6.111.54
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च।
लङ्काद्वीपस्य गोप्तारं कर्तारं भीमकर्मणाम् ॥ ६.१११.५४ ॥
ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਲੰਕਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
6.111.55
अस्माकं कामभोगानां दातारं रथिनां वरम्।
एवंप्रभावं भर्तारं दृष्ट्वा रामेण पातितम् ॥ ६.१११.५५ ॥
ਸਾਡੇ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ।
6.111.56
स्थिरास्मि या देहमिमं धारयामि हतप्रिया।
शयनेषु महार्हेषु शयित्वा राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५६ ॥
ਪ੍ਰਿਯ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ, ਕੀਮਤੀ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੌਂ ਕੇ।
6.111.57
इह कस्मात् प्रसुप्तोऽसि धरण्यां रेणुगुण्ठितः।
यदा मे तनयः शस्तो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद् युधि ॥ ६.१११.५७ ॥
ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਸੁੱਤਾ ਹੈਂ? ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
6.111.58
तदा त्वभिहता तीव्रमद्य त्वस्मिन् निपातिता।
साहं बन्धुजनैर्हीना हीना नाथेन च त्वया ॥ ६.१११.५८ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਤੀਬਰ ਸੱਟ ਖਾ ਕੇ ਅੱਜ ਇਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹਾਂ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨਾਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਹੂਣੀ ਮੈਂ।
6.111.59
विहीना कामभोगैश्च शोचिष्ये शाश्वतीः समाः।
प्रपन्नो दीर्घमध्वानं राजन्नद्य सुदुर्गमम् ॥ ६.१११.५९ ॥
ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੋਗ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਲੰਬੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੈਂ।
6.111.60
नय मामपि दुःखार्तां न वर्तिष्ये त्वया विना।
कस्मात् त्वं मां विहायेह कृपणां गन्तुमिच्छसि ॥ ६.१११.६० ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵਾਂਗੀ। ਇੱਥੇ ਦੀਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
6.111.61
दीनां विलपतीं मन्दां किं च मां नाभिभाषसे।
दृष्ट्वा न खल्वभिक्रुद्धो मामिहानवगुण्ठिताम् ॥ ६.१११.६१ ॥
ਦੀਨ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਮੰਦ ਪਈ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਇੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਘੁੰਡ ਖੜ੍ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ?
6.111.62
निर्गतां नगरद्वारात् पद्भ्यामेवागतां प्रभो।
पश्येष्टदार दारांस्ते भ्रष्टलज्जावगुण्ठनान् ॥ ६.१११.६२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਈ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ। ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਘੁੰਡ ਲਹਿ ਗਏ ਹਨ।
6.111.63
बहिर्निष्पतितान् सर्वान् कथं दृष्ट्वा न कुप्यसि।
अयं क्रीडासहायस्तेऽनाथो लालप्यते जनः ॥ ६.१११.६३ ॥
ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਤੇਰੇ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਹ ਲੋਕ, ਅਨਾਥ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
6.111.64
न चैनमाश्वासयसि किं वा न बहुमन्यसे।
यास्त्वया विधवा राजन् कृता नैकाः कुलस्त्रियः ॥ ६.१११.६४ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਵਿਧਵਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਲ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਅਨੇਕ ਹਨ।
6.111.65
पतिव्रता धर्मरता गुरुशुश्रूषणे रताः।
ताभिः शोकाभितप्ताभिः शप्तः परवशं गतः ॥ ६.१११.६५ ॥
ਪਤੀਵਰਤਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
6.111.66
त्वया विप्रकृताभिश्च तदा शप्तस्तदागतम्।
प्रवादः सत्यमेवायं त्वां प्रति प्रायशो नृप ॥ ६.१११.६६ ॥
ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਾਪ ਤਦੋਂ ਹੀ ਫਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਚਰਚਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੱਚੀ ਹੈ।
6.111.67
पतिव्रतानां नाकस्मात् पतन्त्यश्रूणि भूतले।
कथं च नाम ते राजँल्लोकानाक्रम्य तेजसा ॥ ६.१११.६७ ॥
ਪਤੀਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ?
6.111.68
नारीचौर्यमिदं क्षुद्रं कृतं शौण्डीर्यमानिना।
अपनीयाश्रमाद् रामं यन्मृगच्छद्मना त्वया ॥ ६.१११.६८ ॥
ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਤੂੰ ਮਿਰਗ ਦੇ ਛਲ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨੀਚ ਇਸਤਰੀ-ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ।
6.111.69
आनीता रामपत्नी सा अपनीय च लक्ष्मणम्।
कातर्यं च न ते युद्धे कदाचित् संस्मराम्यहम् ॥ ६.१११.६९ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕਾਇਰਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
6.111.70
तत् तु भाग्यविपर्यासान्नूनं ते पक्वलक्षणम्।
अतीतानागतार्थज्ञो वर्तमानविचक्षणः ॥ ६.१११.७० ॥
ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਫੇਰ ਕਾਰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਤੇਰੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਪੱਕਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਤੂੰ ਇਹ ਕੀਤਾ।
6.111.71
मैथिलीमाहृतां दृष्ट्वा ध्यात्वा निःश्वस्य चायतम्।
सत्यवाक् स महाबाहो देवरो मे यदब्रवीत् ॥ ६.१११.७१ ॥
ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਗਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਦਿਓਰ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ।
6.111.72
अयं राक्षसमुख्यानां विनाशः प्रत्युपस्थितः।
कामक्रोधसमुत्थेन व्यसनेन प्रसङ्गिना ॥ ६.१११.७२ ॥
ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਲਗਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਿਪਤਾ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਸ਼ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.111.73
निवृत्तस्त्वत्कृतेनार्थः सोऽयं मूलहरो महान्।
त्वया कृतमिदं सर्वमनाथं राक्षसं कुलम् ॥ ६.१११.७३ ॥
ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਮਕਸਦ ਖਤਮ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੀਤਾ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੁਲ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.111.74
नहि त्वं शोचितव्यो मे प्रख्यातबलपौरुषः।
स्त्रीस्वभावात् तु मे बुद्धिः कारुण्ये परिवर्तते ॥ ६.१११.७४ ॥
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਕਰੁਣਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ।
6.111.75
सुकृतं दुष्कृतं च त्वं गृहीत्वा स्वां गतिं गतः।
आत्मानमनुशोचामि त्वद्विनाशेन दुःखिताम् ॥ ६.१११.७५ ॥
ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਤੇਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
6.111.76
सुहृदां हितकामानां न श्रुतं वचनं त्वया।
भ्रातॄणां चैव कात्स्र्न्येन हितमुक्तं दशानन ॥ ६.१११.७६ ॥
ਹੇ ਦਸ਼ਾਨਨ! ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ।
6.111.77
हेत्वर्थयुक्तं विधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम्।
विभीषणेनाभिहितं न कृतं हेतुमत् त्वया ॥ ६.१११.७७ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਤਰਕ ਸਹਿਤ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਰਹਿਤ ਜੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਯੁਕਤੀਯੁਕਤ ਸਮਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
6.111.78
मारीचकुम्भकर्णाभ्यां वाक्यं मम पितुस्तथा।
न कृतं वीर्यमत्तेन तस्येदं फलमीदृशम् ॥ ६.१११.७८ ॥
ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਬਲ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਐਸਾ ਫਲ ਹੈ।
6.111.79
नीलजीमूतसंकाश पीताम्बर शुभाङ्गद।
स्वगात्राणि विनिक्षिप्य किं शेषे रुधिरावृतः ॥ ६.१११.७९ ॥
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਿਆ, ਪੀਲੇ ਬਸਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਵਾਲਿਆ, ਅੰਗ ਢਾਹ ਕੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜਿਆ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ?
6.111.80
प्रसुप्त इव शोकार्तां किं मां न प्रतिभाषसे।
महावीर्यस्य दक्षस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.१११.८० ॥
ਜਿਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਮਹਾਂਬਲੀ, ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆ!
6.111.81
यातुधानस्य दौहित्रीं किं मां न प्रतिभाषसे।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे नवे परिभवे कृते ॥ ६.१११.८१ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਦੋਹਤੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਉੱਠ, ਉੱਠ! ਨਵੀਂ ਹਾਰ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ?
6.111.82
अद्य वै निर्भया लङ्कां प्रविष्टाः सूर्यरश्मयः।
येन सूदयसे शत्रून् समरे सूर्यवर्चसा ॥ ६.१११.८२ ॥
ਅੱਜ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਜਿਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਜ ਅੱਜ ਹੈ।
6.111.83
वज्रं वज्रधरस्येव सोऽयं ते सततार्चितः।
रणे बहुप्रहरणो हेमजालपरिष्कृतः ॥ ६.१११.८३ ॥
ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਦੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.111.84
परिघो व्यवकीर्णस्ते बाणैश्छिन्नः सहस्रधा।
प्रियामिवोपसंगृह्य किं शेषे रणमेदिनीम् ॥ ६.१११.८४ ॥
ਤੇਰਾ ਪਰਿਘ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਲਾਉਣ ਵਾਂਗ ਰਣਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਪਾ ਕੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ?
6.111.85
अप्रियामिव कस्माच्च मां नेच्छस्यभिभाषितुम्।
धिगस्तु हृदयं यस्या ममेदं न सहस्रधा ॥ ६.१११.८५ ॥
ਅਪ੍ਰਿਯਾ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ? ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਮੇਰੇ ਇਸ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਦਾ!
6.111.86
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने फलते शोकपीडितम्।
इत्येवं विलपन्ती सा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ ६.१११.८६ ॥
ਤੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਹ ਹਿਰਦਾ ਫਟ ਰਿਹਾ ਹੈ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ।
6.111.87
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहमुपागमत्।
कश्मलाभिहता सन्ना बभौ सा रावणोरसि ॥ ६.१११.८७ ॥
ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੀ।
6.111.88
संध्यानुरक्ते जलदे दीप्ता विद्युदिवोज्ज्वला।
तथागतां समुत्थाप्य सपत्न्यस्तां भृशातुराः ॥ ६.१११.८८ ॥
ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉਜਲੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੌਕਣਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।
6.111.89
पर्यवस्थापयामासू रुदत्यो रुदतीं भृशम्।
किं ते न विदिता देवि लोकानां स्थितिरध्रुवा ॥ ६.१११.८९ ॥
ਰੋਂਦੀਆਂ ਸੌਕਣਾਂ ਬਹੁਤ ਰੋਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ: “ਹੇ ਦੇਵੀ! ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ?”
6.111.90
दशाविभागपर्याये राज्ञां वै चञ्चलाः श्रियः।
इत्येवमुच्यमाना सा सशब्दं प्ररुरोद ह ॥ ६.१११.९० ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਫੇਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਰੋ ਪਈ।
6.111.91
स्नपयन्ती तदास्रेण स्तनौ वक्त्रं सुनिर्मलम्।
एतस्मिन्नन्तरे रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.१११.९१ ॥
ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਮਲ ਮੂੰਹ ਧੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.111.92
संस्कारः क्रियतां भ्रातुः स्त्रीगणः परिसान्त्व्यताम्।
तमुवाच ततो धीमान् विभीषण इदं वचः ॥ ६.१११.९२ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਤਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.111.93
विमृश्य बुद्ध्या प्रश्रितं धर्मार्थसहितं हितम्।
त्यक्तधर्मव्रतं क्रूरं नृशंसमनृतं तथा ॥ ६.१११.९३ ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਕਹੇ — ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕ੍ਰੂਰ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਬਾਰੇ।
6.111.94
नाहमर्हामि संस्कर्तुं परदाराभिमर्शनम्।
भ्रातृरूपो हि मे शत्रुरेष सर्वाहिते रतः ॥ ६.१११.९४ ॥
ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
6.111.95
रावणो नार्हते पूजां पूज्योऽपि गुरुगौरवात्।
नृशंस इति मां राम वक्ष्यन्ति मनुजा भुवि ॥ ६.१११.९५ ॥
ਰਾਵਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਪੂਜਯ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ। ਹੇ ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦਈ ਆਖਣਗੇ।
6.111.96
श्रुत्वा तस्यागुणान् सर्वे वक्ष्यन्ति सुकृतं पुनः।
तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो रामो धर्मभृतां वरः ॥ ६.१११.९६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਔਗੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਨੇਕ ਕਰਮ ਆਖਣਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
6.111.97
विभीषणमुवाचेदं वाक्यज्ञं वाक्यकोविदः।
तवापि मे प्रियं कार्यं त्वत्प्रभावान्मया जितम् ॥ ६.१११.९७ ॥
ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਰਾਮ ਨੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ; ਤੇਰਾ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ।
6.111.98
अवश्यं तु क्षमं वाच्यो मया त्वं राक्षसेश्वर।
अधर्मानृतसंयुक्तः कामं त्वेष निशाचरः ॥ ६.१११.९८ ॥
ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗ ਗੱਲ ਆਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।
6.111.99
तेजस्वी बलवाञ्छूरः संग्रामेषु च नित्यशः।
शतक्रतुमुखैर्देवैः श्रूयते न पराजितः ॥ ६.१११.९९ ॥
ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੂਰਮਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਹ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ।
6.111.100
महात्मा बलसम्पन्नो रावणो लोकरावणः।
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ॥ ६.१११.१०० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੁਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਰ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.111.101
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव।
त्वत्सकाशान्महाबाहो संस्कारं विधिपूर्वकम् ॥ ६.१११.१०१ ॥
ਇਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
6.111.102
क्षिप्रमर्हति धर्मेण त्वं यशोभाग् भविष्यसि।
राघवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणो विभीषणः ॥ ६.१११.१०२ ॥
ਤੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਹੀ ਤੂੰ ਯਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
6.111.103
संस्कारयितुमारेभे भ्रातरं रावणं हतम्।
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ ६.१११.१०३ ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਰਾਜ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ।
6.111.104
रावणस्याग्निहोत्रं तु निर्यापयति सत्वरम्।
शकटान् दारुरूपाणि अग्नीन् वै याजकांस्तथा ॥ ६.१११.१०४ ॥
ਰਾਵਣ ਦੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਉਹ ਛੇਤੀ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ, ਅਗਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਜਕ ਵੀ।
6.111.105
तथा चन्दनकाष्ठानि काष्ठानि विविधानि च।
अगरूणि सुगन्धीनि गन्धांश्च सुरभींस्तथा ॥ ६.१११.१०५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ। ਅਗਰੂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਵੀ।
6.111.106
मणिमुक्ताप्रवालानि निर्यापयति राक्षसः।
आजगाम मुहूर्तेन राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१११.१०६ ॥
ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਮੂੰਗੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
6.111.107
ततो माल्यवता सार्धं क्रियामेव चकार सः।
सौवर्णीं शिबिकां दिव्यामारोप्य क्षौमवाससम् ॥ ६.१११.१०७ ॥
ਫਿਰ ਮਾਲਿਆਵਾਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਿਵਯ ਪਾਲਕੀ ਤੇ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ।
6.111.108
रावणं राक्षसाधीशमश्रुवर्णमुखा द्विजाः।
तूर्यघोषैश्च विविधैः स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ ६.१११.१०८ ॥
ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨਮਾਨਿਆ।
6.111.109
पताकाभिश्च चित्राभिः सुमनोभिश्च चित्रिताम्।
उत्क्षिप्य शिबिकां तां तु विभीषणपुरोगमाः ॥ ६.१११.१०९ ॥
ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ (ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
6.111.110
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे गृह्य काष्ठानि भेजिरे।
अग्नयो दीप्यमानास्ते तदाध्वर्युसमीरिताः ॥ ६.१११.११० ॥
ਸਾਰੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਲੱਕੜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਤਦ ਅਧਵਰਯੂ ਵੱਲੋਂ ਜਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵੀ (ਤੁਰੀਆਂ)।
6.111.111
शरणाभिगताः सर्वे पुरस्तात् तस्य ते ययुः।
अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् ॥ ६.१११.१११ ॥
ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ। ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ (ਅੱਗੇ ਗਈਆਂ)।
6.111.112
पृष्ठतोऽनुययुस्तानि प्लवमानानि सर्वतः।
रावणं प्रयते देशे स्थाप्य ते भृशदुःखिताः ॥ ६.१११.११२ ॥
ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਰ ਪਈਆਂ, ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੌੜਦੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।
6.111.113
चितां चन्दनकाष्ठैश्च पद्मकोशीरचन्दनैः।
ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम् ॥ ६.१११.११३ ॥
ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ, ਕਮਲ, ਖੱਸ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਚਿਖਾ ਸਜਾਈ, ਰਾਂਕਵ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨਾਲ ਢਕੀ।
6.111.114
प्रचक्रू राक्षसेन्द्रस्य पितृमेधमनुत्तमम्।
वेदिं च दक्षिणाप्राचीं यथास्थानं च पावकम् ॥ ६.१११.११४ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਲਈ ਉੱਤਮ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ।
6.111.115
पृषदाज्येन सम्पूर्णं स्रुवं स्कन्धे प्रचिक्षिपुः।
पादयोः शकटं प्रापुरूर्वोश्चोलूखलं तदा ॥ ६.१११.११५ ॥
ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸ੍ਰੁਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਗੱਡਾ ਲਿਆਂਦਾ; ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਲ ਰੱਖਿਆ।
6.111.116
दारुपात्राणि सर्वाणि अरणिं चोत्तरारणिम्।
दत्त्वा तु मुसलं चान्यं यथास्थानं विचक्रमुः ॥ ६.१११.११६ ॥
ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ, ਹੇਠਲੀ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੀ ਅਰਣੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੂਸਲ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਥਾਂ ਸਿਰ ਸਜਾਇਆ।
6.111.117
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।
तत्र मेध्यं पशुं हत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥ ६.१११.११७ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ੇਂਦਰ ਲਈ ਯੱਗ-ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਦਾ ਵੱਢ ਕੀਤਾ।
6.111.118
परिस्तरणिकां राज्ञो घृताक्तां समवेशयन्।
गन्धैर्माल्यैरलंकृत्य रावणं दीनमानसाः ॥ ६.१११.११८ ॥
ਰਾਜੇ ਲਈ ਘਿਓ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾਇਆ; ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ।
6.111.119
विभीषणसहायास्ते वस्त्रैश्च विविधैरपि।
लाजैरवकिरन्ति स्म बाष्पपूर्णमुखास्तथा ॥ ६.१११.११९ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢਕਣ ਲੱਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.111.120
स ददौ पावकं तस्य विधियुक्तं विभीषणः।
स्नात्वा चैवार्द्रवस्त्रेण तिलान् दर्भविमिश्रितान् ॥ ६.१११.१२० ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦਿੱਤੀ; ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਗਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਦਰਭ ਮਿਲੇ ਤਿਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।
6.111.121
उदकेन च सम्मिश्रान् प्रदाय विधिपूर्वकम्।
ताः स्त्रियोऽनुनयामास सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ ६.१११.१२१ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ।
6.111.122
गम्यतामिति ताः सर्वा विविशुर्नगरं ततः।
प्रविष्टासु पुरीं स्त्रीषु राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
रामपार्श्वमुपागम्य समतिष्ठद् विनीतवत् ॥ ६.१११.१२२ ॥
"ਜਾਓ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.111.123
रामोऽपि सह सैन्येन ससुग्रीवः सलक्ष्मणः।
हर्षं लेभे रिपुं हत्वा वृत्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.१११.१२३ ॥
ਰਾਮ ਵੀ ਸੈਨਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
6.111.124
ततो विमुक्त्वा सशरं शरासनं
महेन्द्रदत्तं कवचं स तन्महत्।
विमुच्य रोषं रिपुनिग्रहात् ततो
रामः स सौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ ६.१११.१२४ ॥
ਫਿਰ ਤੀਰਾਂ ਸਹਿਤ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੱਡਾ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਰਿਹਾ ਰਾਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।