รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
तासां विलपमानानां तदा राक्षसयोषिताम्।
ज्येष्ठपत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत ॥ ६.१११.१ ॥
ในขณะที่บรรดานางรากษสกำลังคร่ำครวญอยู่นั้น มณโฑภรรยาเอก ผู้เป็นที่รักและมีความทุกข์ ได้มองดูสามีของตน
6.111.2
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा।
पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत् ॥ ६.१११.२ ॥
เมื่อเห็นทศกัณฐ์ถูกพระรามผู้มีการกระทำอันหาที่คิดเปรียบมิได้สังหารแล้ว มณโฑผู้น่าสงสารจึงคร่ำครวญถึงสามีอยู่ตรงนั้น
6.111.3
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज।
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्यपि पुरंदरः ॥ ६.१११.३ ॥
ท่านผู้มีแขนอันทรงพลัง น้องชายของท้าววัศรวณ เมื่อท่านโกรธ แม้พระปุรันทระ (พระอินทร์) ยังหวาดกลัวที่จะยืนต่อหน้าท่าน มิใช่หรือ
6.111.4
ऋषयश्च महान्तोऽपि गन्धर्वाश्च यशस्विनः।
ननु नाम तवोद्वेगाच्चारणाश्च दिशो गताः ॥ ६.१११.४ ॥
แม้เหล่ามหาฤๅษี คันธรรพ์ผู้มีชื่อเสียง และจารณะทั้งหลาย ต่างก็หนีกระจัดกระจายไปทุกทิศด้วยความหวาดกลัวท่าน มิใช่หรือ
6.111.5
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः।
न व्यपत्रपसे राजन् किमिदं राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५ ॥
ท่านผู้พ่ายแพ้ในการรบต่อมนุษย์ธรรมดาอย่างพระราม ท่านไม่รู้สึกละอายหรือ ข้าแต่พระราชา นี่มันเรื่องอะไรกันเล่า ข้าแต่จ้าวแห่งรากษส
6.111.6
कथं त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम्।
अविषह्यं जघान त्वां मानुषो वनगोचरः ॥ ६.१११.६ ॥
มนุษย์ผู้เร่ร่อนอยู่ในป่าผู้นั้นฆ่าท่านได้อย่างไร ท่านผู้ไม่อาจต้านทานได้ เปี่ยมด้วยความรุ่งเรืองและพลานุภาพ ผู้เคยยึดครองทั้งสามโลก
6.111.7
मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः।
विनाशस्तव रामेण संयुगे नोपपद्यते ॥ ६.१११.७ ॥
เพราะท่านผู้เที่ยวไปเกินเอื้อมของมนุษย์ และแปลงรูปได้ตามใจปรารถนา การที่ท่านจะถูกพระรามทำลายในการรบจึงเป็นไปไม่ได้
6.111.8
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे।
सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम् ॥ ६.१११.८ ॥
ข้าพเจ้าไม่เชื่อว่าการกระทำนี้เป็นของพระราม ที่ท่านถูกโจมตีที่หน้ากองทัพ ทั้งที่ท่านถูกล้อมอยู่ทุกด้าน
6.111.9
अथवा रामरूपेण कृतान्तः स्वयमागतः।
मायां तव विनाशाय विधायाप्रतितर्किताम् ॥ ६.१११.९ ॥
หรือไม่ก็พระยม (ความตาย) เองได้มาในรูปของพระราม และสร้างมายาอันคาดไม่ถึงขึ้นเพื่อทำลายท่าน
6.111.10
अथवा वासवेन त्वं धर्षितोऽसि महाबल।
वासवस्य तु का शक्तिस्त्वां द्रष्टुमपि संयुगे ॥ ६.१११.१० ॥
หรือท่านผู้ทรงพลังมหาศาล ท่านอาจถูกพระวาสวะ (พระอินทร์) ทำร้าย แต่พระอินทร์จะมีอำนาจอะไรเล่า แม้แต่จะมองท่านในการรบ
6.111.11
महाबलं महावीर्यं देवशत्रुं महौजसम्।
व्यक्तमेष महायोगी परमात्मा सनातनः ॥ ६.१११.११ ॥
ท่านผู้มีพลังมหาศาล ผู้มีพลานุภาพยิ่งใหญ่ ศัตรูของเหล่าเทพ ผู้มีเดชรุ่งโรจน์ ผู้นี้ชัดเจนว่าเป็นมหาโยคี เป็นปรมาตมันผู้นิรันดร์
6.111.12
अनादिमध्यनिधनो महतः परमो महान्।
तमसः परमो धाता शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ६.१११.१२ ॥
ไร้ต้น ไร้กลาง ไร้ปลาย สูงกว่ามหัตตัตตวะ ยิ่งใหญ่ที่สุด เป็นผู้ค้ำจุนที่อยู่เหนือความมืด ผู้ทรงสังข์ จักร และตะบอง
6.111.13
श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीरजय्यः शाश्वतो ध्रुवः।
मानुषं रूपमास्थाय विष्णुः सत्यपराक्रमः ॥ ६.१११.१३ ॥
พระวิษณุผู้มีเครื่องหมายศรีวัตสะบนพระอุระ ทรงรุ่งเรืองอยู่เป็นนิตย์ ไม่มีผู้ใดพิชิตได้ เป็นนิรันดร์และมั่นคง ได้ทรงรับรูปมนุษย์ พระปรากรมของพระองค์เป็นความจริง
6.111.14
सर्वैः परिवृतो देवैर्वानरत्वमुपागतैः।
सर्वलोकेश्वरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया ॥ ६.१११.१४ ॥
ทรงถูกล้อมด้วยเหล่าเทพทั้งปวงซึ่งได้แปลงกายเป็นลิง ผู้เป็นจ้าวแห่งโลกทั้งปวง ผู้ทรงรุ่งโรจน์ ทรงกระทำเช่นนั้นด้วยความปรารถนาเพื่อประโยชน์สุขของโลกทั้งหลาย
6.111.15
स राक्षसपरीवारं देवशत्रुं भयावहम्।
इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवनं त्वया ॥ ६.१११.१५ ॥
พระองค์ผู้มีบริวารเป็นรากษส เป็นศัตรูของเหล่าเทพและผู้นำความหวาดกลัวมาให้ ในอดีต ท่านเคยพิชิตอินทรีย์ และได้พิชิตสามโลกมาแล้ว
6.111.16
स्मरद्भिरिव तद् वैरमिन्द्रियैरेव निर्जितः।
यदैव हि जनस्थाने राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.१११.१६ ॥
ราวกับระลึกถึงความเป็นศัตรูนั้น ท่านจึงถูกอินทรีย์ของตนเองพิชิต ในขณะที่ท่านถูกล้อมด้วยรากษสจำนวนมากที่ชนสถาน
6.111.17
खरस्तु निहतो भ्राता तदा रामो न मानुषः।
यदैव नगरीं लङ्कां दुष्प्रवेशां सुरैरपि ॥ ६.१११.१७ ॥
ตอนนั้นน้องชายของท่านคือขรถูกสังหาร และพระรามมิใช่มนุษย์ธรรมดา ตอนที่ (หนุมาน) เข้าไปในนครลงกา ซึ่งแม้แต่เหล่าเทพยังเข้าไปได้ยาก
6.111.18
प्रविष्टो हनुमान् वीर्यात् तदैव व्यथिता वयम्।
क्रियतामविरोधश्च राघवेणेति यन्मया ॥ ६.१११.१८ ॥
เมื่อหนุมานเข้าไปด้วยพลังของตน ตอนนั้นพวกเราก็เดือดร้อนแล้ว ขอให้สิ่งที่พระราฆวะ (พระราม) ทรงกระทำไม่มีอุปสรรค นี่คือสิ่งที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้
6.111.19
उच्यमानो न गृह्णासि तस्येयं व्युष्टिरागता।
अकस्माच्चाभिकामोऽसि सीतां राक्षसपुङ्गव ॥ ६.१११.१९ ॥
แม้ข้าพเจ้ากล่าวอยู่ ท่านก็ไม่ยอมฟัง ผลของสิ่งนั้นจึงมาถึงแล้ว ข้าแต่รากษสผู้ประเสริฐ ทันใดนั้นท่านก็ปรารถนาสีดา
6.111.20
ऐश्वर्यस्य विनाशाय देहस्य स्वजनस्य च।
अरुन्धत्या विशिष्टां तां रोहिण्याश्चापि दुर्मते ॥ ६.१११.२० ॥
เพื่อความพินาศแห่งอำนาจของท่าน แห่งร่างกายของท่าน และแห่งญาติของท่าน ข้าแต่ผู้มีใจชั่วร้าย ท่านปรารถนานางผู้ประเสริฐยิ่งกว่าท่านอรุนธตีและโรหิณีด้วย
6.111.21
सीतां धर्षयता मान्यां त्वया ह्यसदृशं कृतम्।
वसुधाया हि वसुधां श्रियाः श्रीं भर्तृवत्सलाम् ॥ ६.१११.२१ ॥
การที่ท่านดูหมิ่นสีดาผู้ควรเคารพ เป็นการกระทำที่ไม่เหมาะสมยิ่งนัก เพราะนางเปรียบเหมือนแผ่นดินในบรรดาแผ่นดิน และเหมือนศรีในบรรดาเทวีแห่งโชค ผู้จงรักภักดีต่อสามี
6.111.22
सीतां सर्वानवद्याङ्गीमरण्ये विजने शुभाम्।
आनयित्वा तु तां दीनां छद्मनाऽऽत्मस्वदूषणम् ॥ ६.१११.२२ ॥
ท่านพานางสีดาผู้ปราศจากโทษทุกส่วน ผู้งดงามและเป็นมงคล เข้าไปในป่าอันเปลี่ยวร้างด้วยอุบาย และพรากหญิงผู้น่าสงสารนั้นไป ท่านจึงทำให้ตนเองมัวหมอง
6.111.23
अप्राप्य तं चैव कामं मैथिलीसंगमे कृतम्।
पतिव्रतायास्तपसा नूनं दग्धोऽसि मे प्रभो ॥ ६.१११.२३ ॥
แม้ความปรารถนาที่จะได้ร่วมกับมัยถิลีจะยังไม่สัมฤทธิ์ผล ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ แต่เป็นแน่แท้ว่าท่านได้ถูกเผาผลาญไปแล้ว ด้วยตบะของภรรยาผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี
6.111.24
तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम्।
देवा बिभ्यति ते सर्वे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ ६.१११.२४ ॥
ที่ท่านยังไม่ถูกไฟเผาผลาญในขณะนั้น ขณะที่ท่านกำลังรังแกหญิงเอวบางนั้น บัดนี้เทวดาทั้งปวง พร้อมด้วยพระอินทร์และพระอัคนีเป็นผู้นำ ต่างก็หวาดกลัวท่าน
6.111.25
अवश्यमेव लभते फलं पापस्य कर्मणः।
भर्तः पर्यागते काले कर्ता नास्त्यत्र संशयः ॥ ६.१११.२५ ॥
ผู้ที่ทำกรรมบาปย่อมได้รับผลของบาปนั้นเป็นแน่แท้ ข้าแต่นาย เมื่อกาลมาถึง ผู้กระทำย่อมได้รับผลนั้นโดยแน่นอน ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
6.111.26
शुभकृच्छुभमाप्नोति पापकृत् पापमश्नुते।
विभीषणः सुखं प्राप्तस्त्वं प्राप्तः पापमीदृशम् ॥ ६.१११.२६ ॥
ผู้ทำความดียอมได้รับความดี ผู้ทำบาปย่อมได้รับความชั่ว วิภีษณะได้รับความสุข ส่วนท่านได้รับบาปเช่นนี้
6.111.27
सन्त्यन्याः प्रमदास्तुभ्यं रूपेणाभ्यधिकास्ततः।
अनङ्गवशमापन्नस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२७ ॥
ยังมีหญิงอื่นๆ ที่เหนือกว่านางในด้านรูปโฉมสำหรับท่าน แต่ท่านตกอยู่ใต้อำนาจของกามเทพ จึงไม่เข้าใจข้อนี้เพราะความหลง
6.111.28
न कुलेन न रूपेण न दाक्षिण्येन मैथिली।
मयाधिका वा तुल्या वा तत् तु मोहान्न बुद्ध्यसे ॥ ६.१११.२८ ॥
มัยถิลีไม่ได้เหนือกว่าข้า ทั้งในตระกูล ในรูปโฉม และในความเอื้อเฟื้อ และก็ไม่ได้เท่าเทียมกับข้าเลย ข้อนี้ท่านไม่เข้าใจเพราะความหลง
6.111.29
सर्वदा सर्वभूतानां नास्ति मृत्युरलक्षणः।
तव तद्वदयं मृत्युर्मैथिलीकृतलक्षणः ॥ ६.१११.२९ ॥
สำหรับสรรพสัตว์ทั้งปวง ความตายย่อมไม่เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุเลยเป็นนิตย์ สำหรับท่าน ความตายนี้ก็เกิดขึ้นในทำนองเดียวกัน โดยมีมัยถิลีเป็นเครื่องหมายแห่งความตาย
6.111.30
सीतानिमित्तजो मृत्युस्त्वया दूरादुपाहृतः।
मैथिली सह रामेण विशोका विहरिष्यति ॥ ६.१११.३० ॥
ความตายที่เกิดขึ้นเพราะสีดาเป็นเหตุ ท่านได้นำมาจากที่ไกล มัยถิลีพร้อมด้วยพระรามจะดำรงอยู่อย่างสุขสงบ ปราศจากความโศก
6.111.31
अल्पपुण्या त्वहं घोरे पतिता शोकसागरे।
कैलासे मन्दरे मेरौ तथा चैत्ररथे वने ॥ ६.१११.३१ ॥
ข้าผู้มีบุญน้อย ได้ตกลงในมหาสมุทรแห่งความโศกอันน่าสะพรึง ครั้งหนึ่งข้าเคยมีความสุขบนเขาไกลาสะ บนเขามันทระ บนเขาเมรุ และในป่าไจตรรถด้วยเช่นกัน
6.111.32
देवोद्यानेषु सर्वेषु विहृत्य सहिता त्वया।
विमानेनानुरूपेण या याम्यतुलया श्रिया ॥ ६.१११.३२ ॥
ข้าเคยท่องเที่ยวไปกับท่านในสวนแห่งเทพทั้งปวง ข้าเคยเดินทางด้วยวิมานที่เหมาะสม ด้วยสิริโชคอันหาที่เปรียบมิได้
6.111.33
पश्यन्ती विविधान् देशांस्तांस्तांश्चित्रस्रगम्बरा।
भ्रंशिता कामभोगेभ्यः सास्मि वीर वधात् तव ॥ ६.१११.३३ ॥
ข้าเคยชมดินแดนต่างๆ มากมาย ประดับด้วยพวงมาลัยและอาภรณ์อันงดงาม ข้าแต่วีร์ เพราะการสังหารของท่าน ข้าจึงถูกพรากไปจากความสุขแห่งกามทั้งหลายนั้น
6.111.34
सैवान्येवास्मि संवृत्ता धिग्राज्ञां चञ्चलां श्रियम्।
हा राजन् सुकुमारं ते सुभ्रु सुत्वक्समुन्नसम् ॥ ६.१११.३४ ॥
ข้ายังคงเป็นคนเดิม แต่บัดนี้กลายเป็นอีกคนหนึ่งไปแล้ว น่าอัปยศแก่โชคลาภอันไม่เที่ยงแท้ของบรรดากษัตริย์! ความอาลัย ข้าแต่กษัตริย์ ใบหน้าอันบอบบาง คิ้วงาม ผิวงาม และจมูกโด่งของท่าน!
6.111.35
कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः।
किरीटकूटोज्ज्वलितं ताम्रास्यं दीप्तकुण्डलम् ॥ ६.१११.३५ ॥
มีความงาม สิริ และความรุ่งเรืองเทียบเท่าพระจันทร์ ดอกบัว และดวงอาทิตย์ ใบหน้าสีทองแดงที่ส่องประกายด้วยยอดมงกุฎ และตุ้มหูที่ส่องแสงเจิดจรัส
6.111.36
मदव्याकुललोलाक्षं भूत्वा यत्पानभूमिषु।
विविधस्रग्धरं चारु वल्गुस्मितकथं शुभम् ॥ ६.१११.३६ ॥
ดวงตาอันวอกแวกของท่านเพราะความมึนเมา ท่านเคยอยู่ในสถานที่ดื่มกิน สวมพวงมาลัยหลากหลาย งดงาม เป็นมงคล และเจรจาด้วยรอยยิ้มอันน่ารัก
6.111.37
तदेवाद्य तवैवं हि वक्त्रं न भ्राजते प्रभो।
रामसायकनिर्भिन्नं रक्तं रुधिरविस्रवैः ॥ ६.१११.३७ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ บัดนี้ใบหน้าของท่านไม่เปล่งรัศมีดังเดิมอีกแล้ว ถูกลูกศรของพระรามเจาะทะลุ แดงฉานด้วยโลหิต และไหลท่วมด้วยเลือด
6.111.38
विशीर्णमेदोमस्तिष्कं रूक्षं स्यन्दनरेणुभिः।
हा पश्चिमा मे सम्प्राप्ता दशा वैधव्यदायिनी ॥ ६.१११.३८ ॥
สมองและไขมันกระจัดกระจาย แห้งกร้านด้วยฝุ่นจากรถศึก ความทุกข์ถึงที่สุดนี้ได้มาถึงข้าแล้ว อวสานอันนำมาซึ่งความเป็นหม้ายเอ๋ย
6.111.39
या मयाऽऽसीन्न सम्बुद्धा कदाचिदपि मन्दया।
पिता दानवराजो मे भर्ता मे राक्षसेश्वरः ॥ ६.१११.३९ ॥
ข้าผู้โง่เขลา ไม่เคยเข้าใจเลยสักครั้งว่า บิดาของข้าคือราชาแห่งทานพ และสามีของข้าคือจอมราชาแห่งรากษส
6.111.40
पुत्रो मे शक्रनिर्जेता इत्यहं गर्विता भृशम्।
दृप्तारिमथनाः क्रूराः प्रख्यातबलपौरुषाः ॥ ६.१११.४० ॥
ข้าภูมิใจอย่างยิ่งว่า บุตรของข้าเป็นผู้พิชิตพระอินทร์ ผู้ปราบศัตรูที่หยิ่งผยอง โหดร้าย มีชื่อเสียงในด้านกำลังและความกล้าหาญ
6.111.41
अकुतश्चिद्भया नाथा ममेत्यासीन्मतिर्ध्रुवा।
तेषामेवंप्रभावाणां युष्माकं राक्षसर्षभाः ॥ ६.१११.४१ ॥
ท่านทั้งหลายไม่ต้องกลัวสิ่งใดจากผู้ใดเลย นี่คือความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ของข้าพเจ้า โอ้ยอดของอสูรรากษส ผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่เช่นท่านทั้งหลาย
6.111.42
कथं भयमसम्बुद्धं मानुषादिदमागतम्।
स्निग्धेन्द्रनीलनीलं तु प्रांशुशैलोपमं महत् ॥ ६.१११.४२ ॥
ความกลัวนี้ซึ่งมาจากเพียงมนุษย์คนหนึ่ง มาถึงโดยที่ไม่มีใครรู้ได้อย่างไร ร่างใหญ่โตดั่งภูเขาสูงตระหง่าน มีสีคล้ำดุจไพฑูรย์นิลเรียบมัน
6.111.43
केयूराङ्गदवैदूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम्।
कान्तं विहारेष्वधिकं दीप्तं संग्रामभूमिषु ॥ ६.१११.४३ ॥
เปล่งประกายด้วยกำไลต้นแขน กำไลข้อมือ พลอยไพฑูรย์ สร้อยไข่มุกและพวงมาลัย งดงามยิ่งนักในสวนแห่งความสำราญ และรุ่งโรจน์แม้ในสมรภูมิ
6.111.44
भात्याभरणभाभिर्यद् विद्युद्भिरिव तोयदः।
तदेवाद्य शरीरं ते तीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ॥ ६.१११.४४ ॥
ร่างนั้นที่เคยรุ่งเรืองดุจเมฆฝนพร้อมสายฟ้า ด้วยความงามแห่งเครื่องประดับ วันนี้กลับถูกลูกศรคมนับไม่ถ้วนปกคลุมอยู่
6.111.45
पुनर्दुर्लभसंस्पर्शं परिष्वक्तुं न शक्यते।
श्वाविधः शललैर्यद्वद् बाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ॥ ६.१११.४५ ॥
บัดนี้ร่างนั้นไม่อาจโอบกอดได้อีกแล้ว เพราะจับต้องได้ยากยิ่ง ด้วยลูกศรปักติดอยู่ไม่ขาดสาย ดุจขนของเม่นที่แทงทิ่มอยู่ทั่วร่าง
6.111.46
स्वर्पितैर्मर्मसु भृशं संछिन्नस्नायुबन्धनम्।
क्षितौ निपतितं राजन् श्यामं वै रुधिरच्छवि ॥ ६.१११.४६ ॥
ร่างดำของท่านบัดนี้เป็นสีเลือด นอนลงกับพื้นดิน โอ้พระราชา เส้นเอ็นถูกตัดขาดด้วยลูกศรที่ปักลึกในจุดสำคัญของร่างกาย
6.111.47
वज्रप्रहाराभिहतो विकीर्ण इव पर्वतः।
हा स्वप्नः सत्यमेवेदं त्वं रामेण कथं हतः ॥ ६.१११.४७ ॥
ดุจภูเขาที่ถูกอสนีบาตฟาดจนแตกกระจาย โอ้ เป็นความฝันหรือเป็นความจริงกันแน่ ที่ท่านถูกพระรามสังหารเช่นนี้
6.111.48
त्वं मृत्योरपि मृत्युः स्याः कथं मृत्युवशं गतः।
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं त्रैलोक्योद्वेगदं महत् ॥ ६.१११.४८ ॥
ท่านควรจะเป็นความตายเองสำหรับความตาย เหตุใดจึงตกอยู่ใต้อำนาจของความตายได้ โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ครอบครองทรัพย์สมบัติของสามโลก ผู้นำความหวาดหวั่นมาสู่สามโลก
6.111.49
जेतारं लोकपालानां क्षेप्तारं शंकरस्य च।
दृप्तानां निग्रहीतारमाविष्कृतपराक्रमम् ॥ ६.१११.४९ ॥
ท่านเป็นผู้ชนะเทพผู้พิทักษ์โลก เป็นผู้ที่เคยข่มพระศังกรได้ เป็นผู้ปราบผู้หยิ่งยะโส ผู้มีความกล้าหาญปรากฏชัด
6.111.50
लोकक्षोभयितारं च साधुभूतविदारणम्।
ओजसा दृप्तवाक्यानां वक्तारं रिपुसंनिधौ ॥ ६.१११.५० ॥
ท่านเป็นผู้ทำให้โลกสั่นสะเทือน เป็นผู้ฉีกทำลายสิ่งมีชีวิตผู้ประพฤติธรรม ท่านเป็นผู้กล่าวถ้อยคำอหังการด้วยพลังต่อหน้าศัตรู
6.111.51
स्वयूथभृत्यगोप्तारं हन्तारं भीमकर्मणाम्।
हन्तारं दानवेन्द्राणां यक्षाणां च सहस्रशः ॥ ६.१११.५१ ॥
ท่านเป็นผู้คุ้มครองกองทัพและข้ารับใช้ของตน เป็นผู้สังหารผู้กระทำการอันโหดร้าย สังหารเจ้าแห่งทานพและยักษ์ไปนับพัน
6.111.52
निवातकवचानां तु निग्रहीतारमाहवे।
नैकयज्ञविलोप्तारं त्रातारं स्वजनस्य च ॥ ६.१११.५२ ॥
ในการรบ ท่านเป็นผู้ปราบนิวาตกวจทั้งหลาย เป็นผู้ทำลายยัญพิธีนับไม่ถ้วน และเป็นผู้คุ้มครองญาติของตน
6.111.53
धर्मव्यवस्थाभेत्तारं मायास्रष्टारमाहवे।
देवासुरनृकन्यानामाहर्तारं ततस्ततः ॥ ६.१११.५३ ॥
ท่านเป็นผู้ทำลายระเบียบแห่งธรรม เป็นผู้สร้างมายาในการรบ และเป็นผู้ฉวยเอาธิดาของเทพ อสูร และมนุษย์มาครอบครองซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.111.54
शत्रुस्त्रीशोकदातारं नेतारं स्वजनस्य च।
लङ्काद्वीपस्य गोप्तारं कर्तारं भीमकर्मणाम् ॥ ६.१११.५४ ॥
ท่านเป็นผู้มอบความโศกให้แก่สตรีของศัตรู เป็นผู้นำญาติของตน เป็นผู้คุ้มครองเกาะลงกา และเป็นผู้กระทำการอันน่าสะพรึงกลัว
6.111.55
अस्माकं कामभोगानां दातारं रथिनां वरम्।
एवंप्रभावं भर्तारं दृष्ट्वा रामेण पातितम् ॥ ६.१११.५५ ॥
เมื่อเห็นสามีของพวกเรา ผู้มอบความสุขสำราญให้แก่พวกเรา ผู้เป็นยอดนักรบรถศึก ผู้มีอานุภาพเช่นนี้ ถูกพระรามทำให้ล้มลง
6.111.56
स्थिरास्मि या देहमिमं धारयामि हतप्रिया।
शयनेषु महार्हेषु शयित्वा राक्षसेश्वर ॥ ६.१११.५६ ॥
ข้าพเจ้าผู้ที่รักยิ่งได้สิ้นชีวิตไปแล้ว ยังคงยืนหยัดอยู่และคงรักษาร่างนี้ไว้ โอ้จ้าวแห่งรากษส ท่านผู้เคยนอนบนที่นอนอันมีค่า
6.111.57
इह कस्मात् प्रसुप्तोऽसि धरण्यां रेणुगुण्ठितः।
यदा मे तनयः शस्तो लक्ष्मणेनेन्द्रजिद् युधि ॥ ६.१११.५७ ॥
เหตุใดท่านจึงนอนหลับอยู่ที่นี่ ทั้งที่มีฝุ่นคลุมตัวอยู่บนพื้นดิน เมื่อบุตรชายของข้าพเจ้า อินทรชิต ถูกพระลักษมณ์สังหารในการรบ
6.111.58
तदा त्वभिहता तीव्रमद्य त्वस्मिन् निपातिता।
साहं बन्धुजनैर्हीना हीना नाथेन च त्वया ॥ ६.१११.५८ ॥
ในครั้งนั้น ข้าพเจ้าถูกทำร้ายอย่างสาหัสด้วย และบัดนี้ข้าพเจ้าก็ล้มลงทับท่านแล้ว ข้าพเจ้าขาดญาติพี่น้อง และขาดท่านผู้เป็นที่พึ่ง
6.111.59
विहीना कामभोगैश्च शोचिष्ये शाश्वतीः समाः।
प्रपन्नो दीर्घमध्वानं राजन्नद्य सुदुर्गमम् ॥ ६.१११.५९ ॥
ข้าพเจ้าไร้ซึ่งความสุขสำราญ จะต้องโศกเศร้าตลอดปีอันไม่มีที่สิ้นสุด โอ้พระราชา วันนี้ท่านได้ออกเดินทางบนหนทางอันยาวไกลและยากลำบากยิ่ง
6.111.60
नय मामपि दुःखार्तां न वर्तिष्ये त्वया विना।
कस्मात् त्वं मां विहायेह कृपणां गन्तुमिच्छसि ॥ ६.१११.६० ॥
โปรดพาข้าพเจ้าไปด้วยเถิด ข้าพเจ้าผู้ทุกข์ทรมานด้วยความโศก จะไม่มีชีวิตอยู่ได้หากขาดท่าน เหตุใดท่านจึงปรารถนาจะจากไป ทิ้งข้าพเจ้าผู้น่าสงสารไว้ที่นี่
6.111.61
दीनां विलपतीं मन्दां किं च मां नाभिभाषसे।
दृष्ट्वा न खल्वभिक्रुद्धो मामिहानवगुण्ठिताम् ॥ ६.१११.६१ ॥
ข้าพเจ้าผู้น่าสงสาร กำลังคร่ำครวญ ปัญญาทึบ ทำไมท่านจึงไม่ตรัสกับข้าพเจ้า เห็นข้าพเจ้าอยู่ที่นี่โดยไม่มีผ้าคลุม ท่านไม่โกรธจริงหรือ
6.111.62
निर्गतां नगरद्वारात् पद्भ्यामेवागतां प्रभो।
पश्येष्टदार दारांस्ते भ्रष्टलज्जावगुण्ठनान् ॥ ६.१११.६२ ॥
ข้าแต่พระองค์ ดูข้าพเจ้าผู้เดินออกจากประตูเมืองมาด้วยเท้าเปล่า และดูบรรดาภรรยาที่รักของพระองค์ ผู้ซึ่งผ้าคลุมแห่งความเจียมตนหลุดลุ่ยไปแล้ว
6.111.63
बहिर्निष्पतितान् सर्वान् कथं दृष्ट्वा न कुप्यसि।
अयं क्रीडासहायस्तेऽनाथो लालप्यते जनः ॥ ६.१११.६३ ॥
เมื่อเห็นทุกคนออกมาข้างนอกเช่นนี้ ทำไมท่านจึงไม่โกรธ ผู้คนเหล่านี้คือเพื่อนเล่นของท่าน บัดนี้กำลังคร่ำครวญ ไร้ที่พึ่งและไร้ผู้คุ้มครอง
6.111.64
न चैनमाश्वासयसि किं वा न बहुमन्यसे।
यास्त्वया विधवा राजन् कृता नैकाः कुलस्त्रियः ॥ ६.१११.६४ ॥
ท่านจะไม่ปลอบโยนเขา หรือไม่ให้เกียรติเขาหรือ ข้าแต่พระราชา ท่านได้ทำให้สตรีผู้สูงศักดิ์จากตระกูลต่าง ๆ กลายเป็นหม้ายไปมากมาย มิใช่เพียงคนเดียว
6.111.65
पतिव्रता धर्मरता गुरुशुश्रूषणे रताः।
ताभिः शोकाभितप्ताभिः शप्तः परवशं गतः ॥ ६.१११.६५ ॥
บรรดาสตรีผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ยึดมั่นในธรรม และรับใช้ผู้อาวุโส ผู้ถูกความโศกเผาไหม้ ได้สาปแช่งท่าน และท่านก็ตกอยู่ในอำนาจของผู้อื่น
6.111.66
त्वया विप्रकृताभिश्च तदा शप्तस्तदागतम्।
प्रवादः सत्यमेवायं त्वां प्रति प्रायशो नृप ॥ ६.१११.६६ ॥
บรรดาสตรีที่ท่านเคยทำร้าย ได้สาปแช่งท่านในครั้งนั้น และคำสาปก็มาถึงในเวลานั้นเอง ข้าแต่พระราชา คำกล่าวลือเกี่ยวกับท่านนี้ส่วนใหญ่เป็นความจริง
6.111.67
पतिव्रतानां नाकस्मात् पतन्त्यश्रूणि भूतले।
कथं च नाम ते राजँल्लोकानाक्रम्य तेजसा ॥ ६.१११.६७ ॥
น้ำตาของสตรีผู้ซื่อสัตย์ต่อสามีมิได้หลั่งลงสู่พื้นดินโดยไร้เหตุ ข้าแต่พระราชา ท่านผู้ทำให้โลกทั้งหลายสยบด้วยเดชานุภาพ ไฉนจึงทำเช่นนี้ได้
6.111.68
नारीचौर्यमिदं क्षुद्रं कृतं शौण्डीर्यमानिना।
अपनीयाश्रमाद् रामं यन्मृगच्छद्मना त्वया ॥ ६.१११.६८ ॥
ท่านผู้ภูมิใจในความกล้าหาญ ได้ก่อการลักพาสตรีอันต่ำช้านี้ โดยนำพระรามออกไปจากอาศรมด้วยอุบายแห่งกวาง
6.111.69
आनीता रामपत्नी सा अपनीय च लक्ष्मणम्।
कातर्यं च न ते युद्धे कदाचित् संस्मराम्यहम् ॥ ६.१११.६९ ॥
ท่านได้นำพระชายาของพระรามไป และพาพระลักษมณ์ออกไปด้วย ข้าพเจ้าไม่เคยระลึกถึงความขลาดกลัวของท่านในการรบเลยแม้สักครั้ง
6.111.70
तत् तु भाग्यविपर्यासान्नूनं ते पक्वलक्षणम्।
अतीतानागतार्थज्ञो वर्तमानविचक्षणः ॥ ६.१११.७० ॥
ด้วยความพลิกผันของโชคชะตา นั่นย่อมเป็นสัญญาณแห่งความพินาศของท่านอย่างแน่นอน ท่านผู้รู้อดีตและอนาคต และฉลาดในปัจจุบัน จึงได้ทำเช่นนี้
6.111.71
मैथिलीमाहृतां दृष्ट्वा ध्यात्वा निःश्वस्य चायतम्।
सत्यवाक् स महाबाहो देवरो मे यदब्रवीत् ॥ ६.१११.७१ ॥
เมื่อเห็นพระไมถิลีถูกพาตัวไป และพิจารณาแล้วถอนใจยาว ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง น้องเขยของข้าผู้ซื่อสัตย์ต่อวาจาได้กล่าวดังนี้
6.111.72
अयं राक्षसमुख्यानां विनाशः प्रत्युपस्थितः।
कामक्रोधसमुत्थेन व्यसनेन प्रसङ्गिना ॥ ६.१११.७२ ॥
ความพินาศของบรรดาหัวหน้ารากษสได้มาใกล้แล้ว อันเกิดจากความทุกข์ยากที่ก่อขึ้นด้วยความใคร่และความโกรธ ซึ่งติดตามมาเป็นเหตุ
6.111.73
निवृत्तस्त्वत्कृतेनार्थः सोऽयं मूलहरो महान्।
त्वया कृतमिदं सर्वमनाथं राक्षसं कुलम् ॥ ६.१११.७३ ॥
ผลแห่งการกระทำของท่านได้ทำให้จุดประสงค์นั้นสิ้นสุดลง นี่คือความพินาศอันยิ่งใหญ่ที่ถอนรากถอนโคน ท่านได้ทำทั้งหมดนี้ และทิ้งวงศ์รากษสให้ไร้ที่พึ่ง
6.111.74
नहि त्वं शोचितव्यो मे प्रख्यातबलपौरुषः।
स्त्रीस्वभावात् तु मे बुद्धिः कारुण्ये परिवर्तते ॥ ६.१११.७४ ॥
ท่านผู้มีชื่อเสียงในกำลังและความกล้าหาญ ข้าพเจ้าไม่ควรโศกเศร้าเพราะท่าน แต่จิตของข้าพเจ้าซึ่งมีธรรมชาติแบบสตรี กลับหันไปสู่ความสงสาร
6.111.75
सुकृतं दुष्कृतं च त्वं गृहीत्वा स्वां गतिं गतः।
आत्मानमनुशोचामि त्वद्विनाशेन दुःखिताम् ॥ ६.१११.७५ ॥
ท่านได้รับทั้งกรรมดีและกรรมชั่วของตน แล้วไปสู่คติของตนเอง ข้าพเจ้าโศกเศร้าเพื่อตนเอง ทุกข์ระทมเพราะความพินาศของท่าน
6.111.76
सुहृदां हितकामानां न श्रुतं वचनं त्वया।
भ्रातॄणां चैव कात्स्र्न्येन हितमुक्तं दशानन ॥ ६.१११.७६ ॥
ข้าแต่ทศกัณฐ์ ท่านมิได้ฟังถ้อยคำของมิตรสหายผู้ปรารถนาดีต่อท่าน และท่านก็มิได้ฟังคำแนะนำอันเป็นประโยชน์ที่พี่น้องของท่านกล่าวไว้โดยครบถ้วน
6.111.77
हेत्वर्थयुक्तं विधिवच्छ्रेयस्करमदारुणम्।
विभीषणेनाभिहितं न कृतं हेतुमत् त्वया ॥ ६.१११.७७ ॥
คำแนะนำที่วิภีษณะกล่าวไว้ มีเหตุผลและเหมาะสม นำไปสู่ความดี และไม่รุนแรง แต่ท่านมิได้ปฏิบัติตามคำแนะนำอันมีเหตุผลนั้น
6.111.78
मारीचकुम्भकर्णाभ्यां वाक्यं मम पितुस्तथा।
न कृतं वीर्यमत्तेन तस्येदं फलमीदृशम् ॥ ६.१११.७८ ॥
ถ้อยคำของมารีจะและกุมภกรรณ รวมทั้งถ้อยคำของบิดาข้าพเจ้า ท่านมิได้ปฏิบัติตาม ผลนี้เป็นผลเช่นนั้นสำหรับผู้ที่มัวเมาด้วยความภาคภูมิในอำนาจของตน
6.111.79
नीलजीमूतसंकाश पीताम्बर शुभाङ्गद।
स्वगात्राणि विनिक्षिप्य किं शेषे रुधिरावृतः ॥ ६.१११.७९ ॥
ผู้มีรูปร่างดุจเมฆดำสีน้ำเงิน นุ่งผ้าสีเหลืองและสวมกำไลแขนอันงดงาม เหตุใดท่านจึงนอนอยู่ที่นั่น ปล่อยแขนขาทิ้งไว้และชุ่มไปด้วยโลหิต
6.111.80
प्रसुप्त इव शोकार्तां किं मां न प्रतिभाषसे।
महावीर्यस्य दक्षस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.१११.८० ॥
ราวกับหลับสนิท เหตุใดท่านจึงไม่ตอบข้าพเจ้าผู้ถูกความโศกเบียดเบียน ข้าแต่ผู้มีวีรภาพยิ่งใหญ่ ผู้ชำนาญในการรบ และไม่เคยหันหลังหนีเลย
6.111.81
यातुधानस्य दौहित्रीं किं मां न प्रतिभाषसे।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे नवे परिभवे कृते ॥ ६.१११.८१ ॥
เจ้าเป็นหลานสาวของยักษ์ ไยจึงไม่ตอบข้า ลุกขึ้นเถิด ลุกขึ้นเถิด ไยจึงนอนอยู่เช่นนี้ เมื่อความพ่ายแพ้ใหม่ได้เกิดขึ้นแล้ว
6.111.82
अद्य वै निर्भया लङ्कां प्रविष्टाः सूर्यरश्मयः।
येन सूदयसे शत्रून् समरे सूर्यवर्चसा ॥ ६.१११.८२ ॥
วันนี้ รัศมีของดวงอาทิตย์ได้เข้าสู่ลงกาโดยไม่หวั่นเกรงเลย ด้วยรัศมีอันเจิดจ้าเหมือนดวงอาทิตย์นั้นเอง ที่เจ้าใช้สังหารศัตรูในการรบ
6.111.83
वज्रं वज्रधरस्येव सोऽयं ते सततार्चितः।
रणे बहुप्रहरणो हेमजालपरिष्कृतः ॥ ६.१११.८३ ॥
คันธนูของเจ้านี้ เหมือนสายฟ้าของพระอินทร์ผู้ทรงวัชระ เป็นสิ่งที่เจ้าบูชาอยู่เสมอ มีอาวุธมากมายในการศึก และประดับด้วยตาข่ายทองคำ
6.111.84
परिघो व्यवकीर्णस्ते बाणैश्छिन्नः सहस्रधा।
प्रियामिवोपसंगृह्य किं शेषे रणमेदिनीम् ॥ ६.१११.८४ ॥
กระบองเหล็กของเจ้าถูกทิ้งกระจัดกระจาย ถูกลูกศรตัดเป็นพันชิ้น ไยเจ้าจึงนอนกอดพื้นสนามรบไว้ราวกับว่ามันเป็นคนรักของเจ้า
6.111.85
अप्रियामिव कस्माच्च मां नेच्छस्यभिभाषितुम्।
धिगस्तु हृदयं यस्या ममेदं न सहस्रधा ॥ ६.१११.८५ ॥
ไยเจ้าจึงไม่ปรารถนาแม้แต่จะพูดกับข้า ราวกับว่าข้าเป็นที่ไม่น่ายินดี น่าสาปแช่งหัวใจของข้านี้ ที่มันยังไม่แตกเป็นพันชิ้น
6.111.86
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने फलते शोकपीडितम्।
इत्येवं विलपन्ती सा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ ६.१११.८६ ॥
"บัดนี้เมื่อเจ้าได้กลับคืนสู่ธาตุทั้งห้าแล้ว หัวใจที่ถูกความโศกเศร้าบีบคั้นนี้กำลังจะแตกสลาย" นางคร่ำครวญเช่นนี้ ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา
6.111.87
स्नेहोपस्कन्नहृदया तदा मोहमुपागमत्।
कश्मलाभिहता सन्ना बभौ सा रावणोरसि ॥ ६.१११.८७ ॥
หัวใจของนางอ่อนล้าด้วยความรักใคร่ ในขณะนั้นนางก็หมดสติไป ถูกความอ่อนแรงครอบงำและทรุดลง นางจึงปรากฏอยู่บนอกของท้าวราวณะ
6.111.88
संध्यानुरक्ते जलदे दीप्ता विद्युदिवोज्ज्वला।
तथागतां समुत्थाप्य सपत्न्यस्तां भृशातुराः ॥ ६.१११.८८ ॥
ดุจสายฟ้าอันสุกสว่างที่แลบอยู่บนเมฆซึ่งย้อมด้วยแสงสนธยา เช่นนั้นนางก็นอนลงอยู่ และเหล่าสะใภ้ร่วมสามีของนาง ต่างยกนางขึ้นด้วยความทุกข์ระทมอย่างยิ่ง
6.111.89
पर्यवस्थापयामासू रुदत्यो रुदतीं भृशम्।
किं ते न विदिता देवि लोकानां स्थितिरध्रुवा ॥ ६.१११.८९ ॥
เหล่าสะใภ้ร่วมสามี ร้องไห้ไปด้วย พยายามปลอบนางผู้ร่ำไห้อย่างหนัก พลางกล่าวว่า "ข้าแต่เทวี เจ้าไม่รู้หรือว่าความเป็นอยู่ของโลกทั้งหลายนั้นไม่เที่ยงแท้"
6.111.90
दशाविभागपर्याये राज्ञां वै चञ्चलाः श्रियः।
इत्येवमुच्यमाना सा सशब्दं प्ररुरोद ह ॥ ६.१११.९० ॥
"แท้จริงแล้ว โชคลาภของกษัตริย์นั้นไม่แน่นอน หมุนเวียนไปตามสภาวะทั้งสิบ" แม้จะถูกกล่าวปลอบเช่นนั้น นางก็ยังร้องไห้เสียงดังออกมา
6.111.91
स्नपयन्ती तदास्रेण स्तनौ वक्त्रं सुनिर्मलम्।
एतस्मिन्नन्तरे रामो विभीषणमुवाच ह ॥ ६.१११.९१ ॥
ในขณะนั้นนางชำระหน้าอกและใบหน้าอันบริสุทธิ์ยิ่งด้วยน้ำตา ในระหว่างนั้น พระรามได้ตรัสกับพระวิภีษณะ
6.111.92
संस्कारः क्रियतां भ्रातुः स्त्रीगणः परिसान्त्व्यताम्।
तमुवाच ततो धीमान् विभीषण इदं वचः ॥ ६.१११.९२ ॥
ขอให้จัดพิธีศพแก่พี่ชายของข้า และขอให้ปลอบโยนเหล่าสตรีเถิด ครั้นแล้ว วิภีษณะผู้ปัญญาดีจึงกล่าววาจาเหล่านี้กับพระองค์
6.111.93
विमृश्य बुद्ध्या प्रश्रितं धर्मार्थसहितं हितम्।
त्यक्तधर्मव्रतं क्रूरं नृशंसमनृतं तथा ॥ ६.१११.९३ ॥
วิภีษณะพิจารณาด้วยปัญญาอย่างถี่ถ้วน แล้วกล่าวด้วยถ้อยคำอ่อนน้อมอันเป็นประโยชน์ ประกอบด้วยธรรมและทรัพย์ ถึงผู้ที่ละทิ้งธรรมและวัตรปฏิบัติของตน เป็นคนโหดร้าย ไร้เมตตา และพูดเท็จ
6.111.94
नाहमर्हामि संस्कर्तुं परदाराभिमर्शनम्।
भ्रातृरूपो हि मे शत्रुरेष सर्वाहिते रतः ॥ ६.१११.९४ ॥
ข้าไม่สมควรประกอบพิธีศพให้ผู้ที่ล่วงเกินภริยาของผู้อื่น ในรูปของพี่ชาย เขาเป็นศัตรูของข้า ผู้ยินดีในการทำร้ายทุกคน
6.111.95
रावणो नार्हते पूजां पूज्योऽपि गुरुगौरवात्।
नृशंस इति मां राम वक्ष्यन्ति मनुजा भुवि ॥ ६.१११.९५ ॥
ท้าวราวณะไม่สมควรได้รับการเคารพ แม้เขาจะควรได้รับความเคารพเพราะความเป็นผู้ใหญ่ ข้าแต่พระราม มนุษย์บนแผ่นดินจะเรียกข้าว่าเป็นคนโหดร้าย
6.111.96
श्रुत्वा तस्यागुणान् सर्वे वक्ष्यन्ति सुकृतं पुनः।
तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो रामो धर्मभृतां वरः ॥ ६.१११.९६ ॥
เมื่อได้ฟังความผิดทั้งหลายของเขาแล้ว ทุกคนจะกลับกล่าวว่านี่เป็นการกระทำอันดี เมื่อได้ฟังดังนั้น พระรามผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้ทรงธรรม ก็ทรงมีพระทัยปีติยินดียิ่งนัก
6.111.97
विभीषणमुवाचेदं वाक्यज्ञं वाक्यकोविदः।
तवापि मे प्रियं कार्यं त्वत्प्रभावान्मया जितम् ॥ ६.१११.९७ ॥
พระรามผู้เชี่ยวชาญในการใช้ถ้อยคำ ตรัสกับวิภีษณะผู้เข้าใจถ้อยคำนี้ว่า "ด้วยอำนาจของท่าน เราจึงได้ชัยชนะ สิ่งใดเป็นที่รักของเรา ย่อมเป็นที่รักของท่านด้วย"
6.111.98
अवश्यं तु क्षमं वाच्यो मया त्वं राक्षसेश्वर।
अधर्मानृतसंयुक्तः कामं त्वेष निशाचरः ॥ ६.१११.९८ ॥
"ข้าแต่จ้าวแห่งรากษส เราจำต้องกล่าวกับท่านด้วยถ้อยคำที่เหมาะสม ผู้เที่ยวไปในยามราตรีนี้ประกอบด้วยความอธรรมและความเท็จโดยแท้"
6.111.99
तेजस्वी बलवाञ्छूरः संग्रामेषु च नित्यशः।
शतक्रतुमुखैर्देवैः श्रूयते न पराजितः ॥ ६.१११.९९ ॥
"เขาเป็นผู้รุ่งโรจน์ มีกำลัง และกล้าหาญในการรบอยู่เสมอ กล่าวกันว่าเขาไม่เคยพ่ายแพ้ แม้แต่ต่อเหล่าเทพที่มีพระอินทร์ผู้ประกอบยัญนับร้อยเป็นประธาน"
6.111.100
महात्मा बलसम्पन्नो रावणो लोकरावणः।
मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ॥ ६.१११.१०० ॥
"ท้าวราวณะ ผู้ยิ่งใหญ่ในจิตใจและเปี่ยมด้วยกำลัง ผู้ทำให้โลกทั้งหลายร่ำไห้ ความเป็นศัตรูย่อมสิ้นสุดลงเพียงเมื่อถึงความตาย และจุดประสงค์ของเราได้สำเร็จแล้ว"
6.111.101
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव।
त्वत्सकाशान्महाबाहो संस्कारं विधिपूर्वकम् ॥ ६.१११.१०१ ॥
ขอให้มีการประกอบพิธีศพของท่านนี้ เช่นเดียวกับที่ท่านและข้าพเจ้าได้รับ ดูก่อนผู้มีแขนทรงพลัง ขอให้ท่านประกอบพิธีตามลำดับแห่งวิธี
6.111.102
क्षिप्रमर्हति धर्मेण त्वं यशोभाग् भविष्यसि।
राघवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणो विभीषणः ॥ ६.१११.१०२ ॥
ท่านควรรีบทำตามธรรม แล้วท่านจะได้เป็นผู้มีส่วนแห่งเกียรติยศ เมื่อได้ฟังคำของพระราฆวะ วิภีษณะก็รีบไปโดยเร็ว
6.111.103
संस्कारयितुमारेभे भ्रातरं रावणं हतम्।
स प्रविश्य पुरीं लङ्कां राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ ६.१११.१०३ ॥
เขาเริ่มประกอบพิธีศพให้แก่พี่ชายของตน คือราวณะผู้ถูกสังหาร วิภีษณะ เจ้าแห่งรากษส เสด็จเข้าสู่นครลงกา
6.111.104
रावणस्याग्निहोत्रं तु निर्यापयति सत्वरम्।
शकटान् दारुरूपाणि अग्नीन् वै याजकांस्तथा ॥ ६.१११.१०४ ॥
เขารีบให้นำเครื่องใช้ในการบูชาอัคนีของราวณะออกมา ได้แก่รถเลื่อนทำด้วยไม้ ไฟบูชา และเหล่าปุโรหิตผู้ประกอบยัญด้วย
6.111.105
तथा चन्दनकाष्ठानि काष्ठानि विविधानि च।
अगरूणि सुगन्धीनि गन्धांश्च सुरभींस्तथा ॥ ६.१११.१०५ ॥
ทั้งไม้จันทน์และไม้ชนิดต่าง ๆ อีกมาก กฤษณาและเครื่องหอมทั้งหลาย รวมทั้งกลิ่นหอมต่าง ๆ ด้วย
6.111.106
मणिमुक्ताप्रवालानि निर्यापयति राक्षसः।
आजगाम मुहूर्तेन राक्षसैः परिवारितः ॥ ६.१११.१०६ ॥
รากษสนั้นให้นำอัญมณี มุกดา และปะการังออกมา ในชั่วขณะเดียว เขาก็มาถึง ห้อมล้อมด้วยรากษสทั้งหลาย
6.111.107
ततो माल्यवता सार्धं क्रियामेव चकार सः।
सौवर्णीं शिबिकां दिव्यामारोप्य क्षौमवाससम् ॥ ६.१११.१०७ ॥
แล้วเขาก็ประกอบพิธีร่วมกับมาลยวัน วางร่างนั้นบนเปลทองทิพย์ คลุมด้วยผ้าไหม
6.111.108
रावणं राक्षसाधीशमश्रुवर्णमुखा द्विजाः।
तूर्यघोषैश्च विविधैः स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम् ॥ ६.१११.१०८ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีใบหน้าชุ่มด้วยน้ำตา ได้ถวายความเคารพแก่ราวณะ เจ้าแห่งรากษส พร้อมสรรเสริญท่านท่ามกลางเสียงดนตรีต่าง ๆ
6.111.109
पताकाभिश्च चित्राभिः सुमनोभिश्च चित्रिताम्।
उत्क्षिप्य शिबिकां तां तु विभीषणपुरोगमाः ॥ ६.१११.१०९ ॥
พวกเขายกเปลนั้นขึ้น ซึ่งประดับด้วยธงหลากสีและดอกไม้ โดยมีวิภีษณะนำหน้า แล้วก็เดินหน้าไป
6.111.110
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे गृह्य काष्ठानि भेजिरे।
अग्नयो दीप्यमानास्ते तदाध्वर्युसमीरिताः ॥ ६.१११.११० ॥
ทุกคนหันหน้าไปทางทิศใต้ ถือท่อนไม้แล้วเดินตามไป ส่วนไฟที่ลุกโชนนั้น ซึ่งถูกจุดขึ้นโดยอัธวรยุ ปุโรหิต ก็ไปพร้อมกับพวกเขา
6.111.111
शरणाभिगताः सर्वे पुरस्तात् तस्य ते ययुः।
अन्तःपुराणि सर्वाणि रुदमानानि सत्वरम् ॥ ६.१११.१११ ॥
ทุกคนที่เข้ามาพึ่งพิงท่านต่างเดินนำหน้าท่านไป และบรรดาสตรีทั้งหมดในห้องภายใน ต่างร้องไห้และรีบตามไปโดยเร็ว
6.111.112
पृष्ठतोऽनुययुस्तानि प्लवमानानि सर्वतः।
रावणं प्रयते देशे स्थाप्य ते भृशदुःखिताः ॥ ६.१११.११२ ॥
พวกนางเดินตามหลังไป วิ่งไปทุกทิศทาง แล้วด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง จึงวางร่างราวณะลงในที่ซึ่งจัดเตรียมไว้
6.111.113
चितां चन्दनकाष्ठैश्च पद्मकोशीरचन्दनैः।
ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम् ॥ ६.१११.११३ ॥
พวกเขาสร้างกองเพลิงด้วยไม้จันทน์ ประกอบด้วยดอกบัว หญ้าหอมวีเวอร์ และจันทน์ จัดตามพิธีพรหม แล้วคลุมด้วยหนังกวางรางกวะ
6.111.114
प्रचक्रू राक्षसेन्द्रस्य पितृमेधमनुत्तमम्।
वेदिं च दक्षिणाप्राचीं यथास्थानं च पावकम् ॥ ६.१११.११४ ॥
พวกเขาประกอบพิธีปิตฤเมธอันประเสริฐยิ่งแก่เจ้าแห่งรากษส จัดแท่นบูชาหันหน้าไปทางตะวันออกเฉียงใต้ และวางไฟไว้ในที่อันเหมาะสม
6.111.115
पृषदाज्येन सम्पूर्णं स्रुवं स्कन्धे प्रचिक्षिपुः।
पादयोः शकटं प्रापुरूर्वोश्चोलूखलं तदा ॥ ६.१११.११५ ॥
พวกเขาวางทัพพีที่เต็มด้วยนมข้นและเนยใสไว้บนไหล่ นำรถเลื่อนมาไว้ที่เท้า และนำครกหินมาไว้บนต้นขา
6.111.116
दारुपात्राणि सर्वाणि अरणिं चोत्तरारणिम्।
दत्त्वा तु मुसलं चान्यं यथास्थानं विचक्रमुः ॥ ६.१११.११६ ॥
วางภาชนะไม้ทั้งหมด ไม้คันหมุนไฟทั้งล่างและบน และสากอีกอันหนึ่งแล้ว พวกเขาจัดทุกสิ่งให้อยู่ในที่ที่ควรอยู่
6.111.117
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च।
तत्र मेध्यं पशुं हत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥ ६.१११.११७ ॥
ตามพิธีที่ปรากฏในคัมภีร์และที่มหาฤๅษีกำหนดไว้ รากษสทั้งหลายได้ฆ่าสัตว์บูชาเพื่อเจ้าแห่งรากษส ณ ที่นั้น
6.111.118
परिस्तरणिकां राज्ञो घृताक्तां समवेशयन्।
गन्धैर्माल्यैरलंकृत्य रावणं दीनमानसाः ॥ ६.१११.११८ ॥
พวกเขาปูที่นอนให้พระราชาซึ่งทาด้วยเนยใส และด้วยใจที่เศร้าโศก จึงประดับราวณะด้วยน้ำหอมและพวงมาลัย แล้ววางท่านลงบนที่นั้น
6.111.119
विभीषणसहायास्ते वस्त्रैश्च विविधैरपि।
लाजैरवकिरन्ति स्म बाष्पपूर्णमुखास्तथा ॥ ६.१११.११९ ॥
วิภีษณะและผู้ช่วยทั้งหลายคลุมท่านด้วยผ้าหลากชนิด และโปรยข้าวตอกลงบนร่างท่าน ใบหน้าของพวกเขาเต็มไปด้วยน้ำตา
6.111.120
स ददौ पावकं तस्य विधियुक्तं विभीषणः।
स्नात्वा चैवार्द्रवस्त्रेण तिलान् दर्भविमिश्रितान् ॥ ६.१११.१२० ॥
วิภีษณะ หลังจากอาบน้ำและสวมผ้าเปียกแล้ว ได้ถวายไฟแก่ร่างนั้นตามพิธี และถวายงาดำผสมหญ้าทรรภะ
6.111.121
उदकेन च सम्मिश्रान् प्रदाय विधिपूर्वकम्।
ताः स्त्रियोऽनुनयामास सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ ६.१११.१२१ ॥
ครั้นถวายอาหารที่ผสมด้วยน้ำแก่นางเหล่านั้นตามพิธีแล้ว ท่านก็ปลอบโยนนางเหล่านั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทั้งให้กำลังใจ
6.111.122
गम्यतामिति ताः सर्वा विविशुर्नगरं ततः।
प्रविष्टासु पुरीं स्त्रीषु राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
रामपार्श्वमुपागम्य समतिष्ठद् विनीतवत् ॥ ६.१११.१२२ ॥
พวกนางทั้งหมดกล่าวว่า "ไปเถิด" แล้วจึงเข้าสู่นคร เมื่อเหล่านารีเข้าสู่นครแล้ว ราชาแห่งรากษสวิภีษณะก็เข้ามาเฝ้าข้างพระราม ยืนอยู่อย่างนอบน้อม
6.111.123
रामोऽपि सह सैन्येन ससुग्रीवः सलक्ष्मणः।
हर्षं लेभे रिपुं हत्वा वृत्रं वज्रधरो यथा ॥ ६.१११.१२३ ॥
พระรามพร้อมด้วยกองทัพ พร้อมด้วยสุครีพและพระลักษมณ์ ก็ได้รับความยินดี เมื่อปราบศัตรูได้แล้ว เหมือนผู้ถือวัชระ (พระอินทร์) ยินดีเมื่อสังหารวฤตร
6.111.124
ततो विमुक्त्वा सशरं शरासनं
महेन्द्रदत्तं कवचं स तन्महत्।
विमुच्य रोषं रिपुनिग्रहात् ततो
रामः स सौम्यत्वमुपागतोऽरिहा ॥ ६.१११.१२४ ॥
แล้วพระรามผู้ปราบศัตรู ได้วางคันธนูพร้อมลูกศร และเกราะอันยิ่งใหญ่ที่พระมเหนทรประทานให้ ทรงละความโกรธเมื่อปราบศัตรูได้แล้ว และทรงกลับมามีความอ่อนโยน