વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.113.1
प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ ६.११३.१ ॥
નિશાચરો દ્વારા સન્માનિત થઈને તેમણે લંકા નગરીમાં પ્રવેશ કર્યો.
6.113.2
प्रविश्य च पुरीं लङ्कामनुज्ञाप्य विभीषणम्।
ततस्तेनाभ्यनुज्ञातो हनूमान् वृक्षवाटिकाम् ॥ ६.११३.२ ॥
લંકા નગરીમાં પ્રવેશ કરીને વિભીષણની રજા લઈ, તેમની અનુમતિ મેળવી હનુમાન વૃક્ષવાટિકા તરફ ગયા.
6.113.3
सम्प्रविश्य यथान्यायं सीताया विदितो हरिः।
ददर्श मृजया हीनां सातङ्कां रोहिणीमिव ॥ ६.११३.३ ॥
યથાન્યાય પ્રવેશ કરીને, સીતાને પરિચિત વાનર હનુમાને શણગાર વિનાની, ભયભીત, રોહિણી નક્ષત્ર જેવી તેમને જોઈ.
6.113.4
वृक्षमूले निरानन्दां राक्षसीभिः परीवृताम्।
निभृतः प्रणतः प्रह्वः सोऽभिगम्याभिवाद्य च ॥ ६.११३.४ ॥
વૃક્ષના મૂળમાં, રાક્ષસીઓથી ઘેરાયેલી, આનંદ વિનાની તેમની પાસે વિનયપૂર્વક, નમીને, આદરથી જઈને તેમણે વંદન કર્યા.
6.113.5
दृष्ट्वा तमागतं देवी हनूमन्तं महाबलम्।
तूष्णीमास्त तदा दृष्ट्वा स्मृत्वा हृष्टाभवत् तदा ॥ ६.११३.५ ॥
આવેલા મહાબળવાન હનુમાનને જોઈને દેવી (સીતા) ત્યારે મૌન બેઠાં; તેમને જોઈને અને સ્મરણ કરીને ત્યારે તેઓ હર્ષિત થયાં.
6.113.6
सौम्यं तस्या मुखं दृष्ट्वा हनूमान् प्लवगोत्तमः।
रामस्य वचनं सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ६.११३.६ ॥
તેમનો સૌમ્ય ચહેરો જોઈને, કૂદતા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાને રામના બધા સંદેશ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
6.113.7
वैदेहि कुशली रामः सहसुग्रीवलक्ष्मणः।
कुशलं चाह सिद्धार्थो हतशत्रुरमित्रजित् ॥ ६.११३.७ ॥
હે વૈદેહી, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે રામ કુશળ છે. પોતાનો હેતુ સિદ્ધ કરનાર, શત્રુનો વધ કરનાર અને શત્રુઓને જીતનાર રામે તારી કુશળતા પૂછી છે.
6.113.8
विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह।
निहतो रावणो देवि लक्ष्मणेन च वीर्यवान् ॥ ६.११३.८ ॥
હે દેવી, વિભીષણની સહાયથી રામે વાનરો સાથે અને લક્ષ્મણે પરાક્રમી રાવણને હણ્યો છે.
6.113.9
प्रियमाख्यामि ते देवि भूयश्च त्वां सभाजये।
तव प्रभावाद् धर्मज्ञे महान् रामेण संयुगे ॥ ६.११३.९ ॥
હે દેવી, તને પ્રિય સમાચાર કહું છું અને ફરી તારું સન્માન કરું છું. હે ધર્મજ્ઞે, તારા પ્રભાવથી રામે યુદ્ધમાં મહાન કાર્ય કર્યું છે.
6.113.10
लब्धोऽयं विजयः सीते स्वस्था भव गतज्वरा।
रावणश्च हतः शत्रुर्लङ्का चैव वशीकृता ॥ ६.११३.१० ॥
હે સીતા, આ વિજય પ્રાપ્ત થયો છે. સ્વસ્થ રહે, સંતાપમુક્ત થા. શત્રુ રાવણ હણાયો છે અને લંકા પણ વશ કરાઈ છે.
6.113.11
मया ह्यलब्धनिद्रेण धृतेन तव निर्जये।
प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ ॥ ६.११३.११ ॥
તારી જીત માટે મેં વ્રત ધારણ કરીને ઊંઘ વિના રહ્યો હતો. મહાસાગર પર સેતુ બાંધીને આ પ્રતિજ્ઞા મેં પૂર્ણ કરી છે.
6.113.12
सम्भ्रमश्च न कर्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये।
विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यमिदं कृतम् ॥ ६.११३.१२ ॥
રાવણના ઘરમાં રહેતી તારે ગભરાવું ન જોઈએ. હવે લંકાનું ઐશ્વર્ય વિભીષણને આધીન કરવામાં આવ્યું છે.
6.113.13
तदाश्वसिहि विस्रब्धं स्वगृहे परिवर्तसे।
अयं चाभ्येति संहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ॥ ६.११३.१३ ॥
તેથી વિશ્વાસથી ધીરજ રાખ; તું તારા પોતાના ઘરમાં છે. અને તેઓ હર્ષિત થઈને, તને જોવા ઉત્સુક થઈને આવી રહ્યા છે.
6.113.14
एवमुक्ता तु सा देवी सीता शशिनिभानना।
प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ६.११३.१४ ॥
આમ કહેવાતાં ચંદ્રમુખી દેવી સીતા હર્ષથી ઘેરાઈ ગયાં અને બોલી શક્યાં નહીં.
6.113.15
ततोऽब्रवीद्धरिवरः सीतामप्रतिजल्पतीम्।
किं त्वं चिन्तयसे देवि किं च मां नाभिभाषसे ॥ ६.११३.१५ ॥
ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ ઉત્તર ન આપતાં સીતાને બોલ્યા, "હે દેવી, તું શું વિચારી રહી છે? અને મારી સાથે કેમ બોલતી નથી?"
6.113.16
एवमुक्ता हनुमता सीता धर्मपथे स्थिता।
अब्रवीत् परमप्रीता बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ६.११३.१६ ॥
હનુમાને આમ કહેતાં ધર્મમાર્ગે સ્થિત સીતા અત્યંત પ્રસન્ન થઈને, આંસુથી રૂંધાયેલા સ્વરે બોલ્યાં.
6.113.17
प्रियमेतदुपश्रुत्य भर्तुर्विजयसंश्रितम्।
प्रहर्षवशमापन्ना निर्वाक्यास्मि क्षणान्तरम् ॥ ६.११३.१७ ॥
પતિના વિજયથી સંબંધિત આ પ્રિય વાત સાંભળીને, હર્ષને વશ થઈને હું ક્ષણભર વાણીરહિત થઈ ગઈ.
6.113.18
नहि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवंगम।
आख्यानकस्य भवतो दातुं प्रत्यभिनन्दनम् ॥ ६.११३.१८ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, વિચારવા છતાં, આ શુભ સમાચાર આપનાર તને બદલામાં આપવા યોગ્ય કંઈ મને દેખાતું નથી.
6.113.19
न हि पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्यामपि वानर।
सदृशं यत्प्रियाख्याने तव दत्त्वा भवेत् सुखम् ॥ ६.११३.१९ ॥
હે સૌમ્યે, હે વાનર, તારા પ્રિય સમાચારના બદલામાં તને યોગ્ય સુખ આપી શકે એવું પૃથ્વી પર પણ હું જોતી નથી.
6.113.20
हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च।
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु एतन्नार्हति भाषितम् ॥ ६.११३.२० ॥
સોનું, સુવર્ણ, વિવિધ રત્નો, કે ત્રણે લોકનું રાજ્ય પણ આ વચનને યોગ્ય બદલો નથી.
6.113.21
एवमुक्तस्तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवंगमः।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः ॥ ६.११३.२१ ॥
વૈદેહીએ આમ કહ્યું ત્યારે તે વાનરે હર્ષથી હાથ જોડી સીતાની સામે ઊભા રહીને ઉત્તર આપ્યો.
6.113.22
भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर्विजयकांक्षिणि।
स्निग्धमेवंविधं वाक्यं त्वमेवार्हस्यनिन्दिते ॥ ६.११३.२२ ॥
હે અનિંદિતા, પતિના હિત અને પ્રિયમાં રત, પતિના વિજયની કામના કરનારી, તું જ આવા સ્નેહભર્યા વચન કહેવા યોગ્ય છે.
6.113.23
तवैतद् वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धमेव च।
रत्नौघाद् विविधाच्चापि देवराज्याद् विशिष्यते ॥ ६.११३.२३ ॥
હે સૌમ્યે, તારું આ વચન સારભર્યું અને સ્નેહપૂર્ણ છે; અનેક રત્નોના ઢગલા અને દેવરાજ્ય કરતાં પણ તે શ્રેષ્ઠ છે.
6.113.24
अर्थतश्च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः।
हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि सुस्थितम् ॥ ६.११३.२४ ॥
ખરેખર દેવરાજ્ય વગેરેના ગુણો મેં પ્રાપ્ત કર્યા છે, કારણ કે શત્રુનો વધ કરીને વિજયી થયેલા રામને હું સુસ્થિત જોઈ રહ્યો છું.
6.113.25
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली जनकात्मजा।
ततः शुभतरं वाक्यमुवाच पवनात्मजम् ॥ ६.११३.२५ ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને જનકપુત્રી મૈથિલી પછી પવનપુત્રને વધુ શુભ વાક્ય બોલી.
6.113.26
अतिलक्षणसम्पन्नं माधुर्यगुणभूषणम्।
बुद्ध्या ह्यष्टाङ्गया युक्तं त्वमेवार्हसि भाषितुम् ॥ ६.११३.२६ ॥
અતિ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન, માધુર્યગુણથી શોભિત, અષ્ટાંગ બુદ્ધિથી યુક્ત એવો તું જ આ રીતે બોલવા યોગ્ય છે.
6.113.27
श्लाघनीयोऽनिलस्य त्वं सुतः परमधार्मिकः।
बलं शौर्यं श्रुतं सत्त्वं विक्रमो दाक्ष्यमुत्तमम् ॥ ६.११३.२७ ॥
હે અનિલપુત્ર, તું પ્રશંસાને યોગ્ય અને પરમ ધાર્મિક છે; બળ, શૌર્ય, શાસ્ત્રજ્ઞાન, સત્ત્વ, પરાક્રમ અને ઉત્તમ કુશળતા તારામાં છે.
6.113.28
तेजः क्षमा धृतिः स्थैर्यं विनीतत्वं न संशयः।
एते चान्ये च बहवो गुणास्त्वय्येव शोभनाः ॥ ६.११३.२८ ॥
તેજ, ક્ષમા, ધૃતિ, સ્થિરતા, વિનય—એમાં સંદેહ નથી; આ અને બીજા ઘણા ગુણો તારામાં જ શોભે છે.
6.113.29
अथोवाच पुनः सीतामसम्भ्रान्तो विनीतवत्।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः ॥ ६.११३.२९ ॥
પછી અવિચલિત થઈ, વિનયપૂર્વક, હર્ષથી અંજલિ જોડી સીતાની સામે ઊભા રહીને તેણે ફરી સીતાને કહ્યું.
6.113.30
इमास्तु खलु राक्षस्यो यदि त्वमनुमन्यसे।
हन्तुमिच्छामि ताः सर्वा याभिस्त्वं तर्जिता पुरा ॥ ६.११३.३० ॥
જો તું સંમતિ આપે, તો પૂર્વે તને ધમકાવનારી આ બધી રાક્ષસીઓને હું મારવા ઇચ્છું છું.
6.113.31
क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वामशोकवनिकां गताम्।
घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः ॥ ६.११३.३१ ॥
પતિને જ દેવ માનનારાં, અશોકવનિકામાં આવેલાં તમને પીડા આપતી ભયંકર રૂપ અને આચરણવાળી, ક્રૂર અને અતિ ક્રૂર નેત્રોવાળી આ રાક્ષસીઓ.
6.113.32
इह श्रुता मया देवि राक्षस्यो विकृताननाः।
असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वदन्त्यो रावणाज्ञया ॥ ६.११३.३२ ॥
દેવી, અહીં વિકૃત મુખવાળી રાક્ષસીઓને રાવણની આજ્ઞાથી વારંવાર કઠોર વચનો બોલતાં મેં સાંભળી છે.
6.113.33
विकृता विकृताकाराः क्रूराः क्रूरकचेक्षणाः।
इच्छामि विविधैर्घातैर्हन्तुमेताः सुदारुणाः ॥ ६.११३.३३ ॥
વિકૃત રૂપ અને આકારવાળી, ક્રૂર વાળ અને નેત્રોવાળી, અતિ ભયંકર આ રાક્ષસીઓને વિવિધ પ્રહારોથી મારી નાખવાની મારી ઇચ્છા છે.
6.113.34
राक्षस्यो दारुणकथा वरमेतत् प्रयच्छ मे।
मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च विशालैश्चैव बाहुभिः ॥ ६.११३.३४ ॥
દારુણ વાતો કરનારી રાક્ષસીઓ, આ વરદાન મને આપો—મુક્કાઓ, પાની(હીલ)ના પ્રહારો અને વિશાળ ભુજાઓથી (તેમને મારવાનું).
6.113.35
जङ्घाजानुप्रहारैश्च दन्तानां चैव पीडनैः।
कर्तनैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस्तथा ॥ ६.११३.३५ ॥
જાંઘ અને ઢીંચણ પર પ્રહારથી, દાંત દબાવવાથી, કાન અને નાક કાપવાથી, અને એ રીતે વાળ ખેંચવાથી (તેમને મારવાનું).
6.113.36
निपात्य हन्तुमिच्छामि तव विप्रियकारिणीः।
एवं प्रहारैर्बहुभिः सम्प्रहार्य यशस्विनि ॥ ६.११३.३६ ॥
તમારું અપ્રિય કરનારી એ રાક્ષસીઓને પાડીને મારી નાખવાની મારી ઇચ્છા છે. હે યશસ્વિની, આ રીતે અનેક પ્રહારો કરીને (તેમને મારવાની).
6.113.37
घातये तीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वं तर्जिता पुरा।
इत्युक्ता सा हनुमता कृपणा दीनवत्सला ॥ ६.११३.३७ ॥
પહેલાં તને ધમકાવનારી ભયંકર રૂપવાળી રાક્ષસીઓને હું મરાવી નાખત. હનુમાને આ રીતે કહ્યું ત્યારે દીનો પ્રત્યે સ્નેહાળ, દુઃખી સીતા...
6.113.38
हनूमन्तमुवाचेदं चिन्तयित्वा विमृश्य च।
राजसंश्रयवश्यानां कुर्वतीनां पराज्ञया ॥ ६.११३.३८ ॥
વિચારીને અને વિમર્શ કરીને સીતાએ હનુમાનને આ કહ્યું — રાજાના આશ્રયે રહીને બીજાની આજ્ઞાથી કામ કરનારી...
6.113.39
विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद् वानरोत्तम।
भाग्यवैषम्यदोषेण पुरस्ताद्दुष्कृतेन च ॥ ६.११३.३९ ॥
હે વાનરોત્તમ, આધીન દાસીઓ પર કોણ ક્રોધ કરે? પૂર્વનાં દુષ્કૃત્ય અને ભાગ્યની વિષમતાના દોષથી જ...
6.113.40
मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्युपभुज्यते।
मैवं वद महाबाहो दैवी ह्येषा परा गतिः ॥ ६.११३.४० ॥
હું આ બધું પામી રહી છું; પોતે કરેલા કર્મનું જ ફળ ભોગવાય છે. હે મહાબાહો, એવું ન કહો; આ દૈવી અને પરમ ગતિ છે.
6.113.41
प्राप्तव्यं तु दशायोगान्मयैतदिति निश्चितम्।
दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला ॥ ६.११३.४१ ॥
આ મારે ભોગવવાનું જ છે એ નિશ્ચિત છે; પરિસ્થિતિઓના યોગથી. રાવણની દાસીઓ વચ્ચે અહીં દુર્બળ બનીને હું સહન કરું છું.
6.113.42
आज्ञप्ता राक्षसेनेह राक्षस्यस्तर्जयन्ति माम्।
हते तस्मिन् न कुर्वन्ति तर्जनं मारुतात्मज ॥ ६.११३.४२ ॥
રાક્ષસની આજ્ઞાથી અહીં રાક્ષસીઓ મને ધમકાવે છે. હે મારુતાત્મજ, તે મરાઈ જાય ત્યારે તેઓ ધમકાવતી નથી.
6.113.43
अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंहितः।
ऋक्षेण गीतः श्लोकोऽस्ति तं निबोध प्लवंगम ॥ ६.११३.४३ ॥
હે વાનર! વાઘની પાસે રીંછે ગાયેલો, ધર્મયુક્ત આ પ્રાચીન શ્લોક છે; તે સાંભળ.
6.113.44
न परः पापमादत्ते परेषां पापकर्मणाम्।
समयो रक्षितव्यस्तु सन्तश्चारित्रभूषणाः ॥ ६.११३.४४ ॥
સજ્જન પાપકર્મીઓનું પાપ પોતાના પર લેતો નથી. પોતાના નિયમનું રક્ષણ કરવું જોઈએ; સજ્જનોનું આભૂષણ ચારિત્ર્ય છે.
6.113.45
पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणामथापि वा।
कार्यं कारुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ॥ ६.११३.४५ ॥
પાપી હોય કે પુણ્યવાન, અથવા વધને યોગ્ય હોય, આર્યે કરુણા જ બતાવવી; કોઈ અપરાધ ન કરે.
6.113.46
लोकहिंसाविहाराणां क्रूराणां पापकर्मणाम्।
कुर्वतामपि पापानि नैव कार्यमशोभनम् ॥ ६.११३.४६ ॥
લોકહિંસામાં રમનારા, ક્રૂર અને પાપકર્મી લોકો પાપ કરે તો પણ અશોભન કાર્ય કદી ન કરવું.
6.113.47
एवमुक्तस्तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः।
प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ ६.११३.४७ ॥
સીતાએ આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે, વાણીમાં નિપુણ હનુમાને નિર્દોષ રામપત્ની સીતાને ઉત્તર આપ્યો.
6.113.48
युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी गुणान्विता।
प्रतिसंदिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः ॥ ६.११३.४८ ॥
આપ રામને યોગ્ય, ગુણવતી ધર્મપત્ની છો. હે દેવી! મને સંદેશ આપો; જ્યાં રાઘવ છે ત્યાં હું જઈશ.
6.113.49
एवमुक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा।
साब्रवीद् द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं भक्तवत्सलम् ॥ ६.११३.४९ ॥
હનુમાને એમ કહ્યું ત્યારે જનકની પુત્રી વૈદેહી બોલી - ભક્તવત્સલ મારા પતિને જોવાની મારી ઇચ્છા છે.
6.113.50
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
हर्षयन् मैथिलीं वाक्यमुवाचेदं महामतिः ॥ ६.११३.५० ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને વાયુપુત્ર મહામતિ હનુમાન મૈથિલીને આનંદ આપતા આ વચન બોલ્યા.
6.113.51
पूर्णचन्द्रमुखं रामं द्रक्ष्यस्यद्य सलक्ष्मणम्।
स्थितमित्रं हतामित्रं शचीवेन्द्रं सुरेश्वरम् ॥ ६.११३.५१ ॥
આજે તું પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળા રામને લક્ષ્મણ સહિત જોઈશ; મિત્રો સાથે ઊભેલા, શત્રુઓનો નાશ કરનારા તે શચી સહિત દેવેન્દ્ર જેવા છે.
6.113.52
तामेवमुक्त्वा भ्राजन्तीं सीतां साक्षादिव श्रियम्।
आजगाम महातेजा हनूमान् यत्र राघवः ॥ ६.११३.५२ ॥
સાક્ષાત્ લક્ષ્મી જેવી તેજસ્વી સીતાને એમ કહીને મહાતેજસ્વી હનુમાન જ્યાં રાઘવ હતા ત્યાં ગયા.
6.113.53
सपदि हरिवरस्ततो हनूमान्
प्रतिवचनं जनकेश्वरात्मजायाः।
कथितमकथयद् यथाक्रमेण
त्रिदशवरप्रतिमाय राघवाय ॥ ६.११३.५३ ॥
પછી વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાને તરત જ જનકની પુત્રીનો પ્રત્યુત્તર દેવશ્રેષ્ઠ જેવા રાઘવને ક્રમશઃ કહી સંભળાવ્યો.