वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.113.1
प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ ६.११३.१ ॥
निशाचरांकडून सन्मानित होत त्यांनी लंका नगरीत प्रवेश केला.
6.113.2
प्रविश्य च पुरीं लङ्कामनुज्ञाप्य विभीषणम्।
ततस्तेनाभ्यनुज्ञातो हनूमान् वृक्षवाटिकाम् ॥ ६.११३.२ ॥
लंका नगरीत प्रवेश करून विभीषणाचा निरोप घेऊन, त्याची अनुमती मिळवून हनुमान वृक्षवाटिकेकडे गेले.
6.113.3
सम्प्रविश्य यथान्यायं सीताया विदितो हरिः।
ददर्श मृजया हीनां सातङ्कां रोहिणीमिव ॥ ६.११३.३ ॥
यथान्याय प्रवेश करून, सीतेला परिचित असलेल्या हनुमानाने अलंकारहीन, भयभीत, रोहिणी नक्षत्रासारख्या तिला पाहिले.
6.113.4
वृक्षमूले निरानन्दां राक्षसीभिः परीवृताम्।
निभृतः प्रणतः प्रह्वः सोऽभिगम्याभिवाद्य च ॥ ६.११३.४ ॥
वृक्षमुळाशी, राक्षसींनी वेढलेल्या, आनंदहीन अशा तिच्याजवळ नम्रपणे, नमून, आदराने जाऊन त्यांनी वंदन केले.
6.113.5
दृष्ट्वा तमागतं देवी हनूमन्तं महाबलम्।
तूष्णीमास्त तदा दृष्ट्वा स्मृत्वा हृष्टाभवत् तदा ॥ ६.११३.५ ॥
आलेल्या महाबली हनुमानाला पाहून देवी (सीता) तेव्हा गप्प बसली; त्याला पाहून व स्मरून तेव्हा ती आनंदित झाली.
6.113.6
सौम्यं तस्या मुखं दृष्ट्वा हनूमान् प्लवगोत्तमः।
रामस्य वचनं सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ६.११३.६ ॥
तिचा सौम्य चेहरा पाहून, उड्या मारणाऱ्या वानरांत श्रेष्ठ हनुमान रामाचा सर्व संदेश सांगू लागले.
6.113.7
वैदेहि कुशली रामः सहसुग्रीवलक्ष्मणः।
कुशलं चाह सिद्धार्थो हतशत्रुरमित्रजित् ॥ ६.११३.७ ॥
हे वैदेही, सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह राम कुशल आहे. आपले प्रयोजन सिद्ध केलेल्या, शत्रूचा वध केलेल्या आणि शत्रूंना जिंकणाऱ्या रामाने तुझी खुशाली विचारली आहे.
6.113.8
विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह।
निहतो रावणो देवि लक्ष्मणेन च वीर्यवान् ॥ ६.११३.८ ॥
हे देवी, विभीषणाच्या साहाय्याने रामाने वानरांसह आणि लक्ष्मणाने पराक्रमी रावणाचा वध केला आहे.
6.113.9
प्रियमाख्यामि ते देवि भूयश्च त्वां सभाजये।
तव प्रभावाद् धर्मज्ञे महान् रामेण संयुगे ॥ ६.११३.९ ॥
हे देवी, तुला प्रिय वार्ता सांगतो आणि पुन्हा तुझा सन्मान करतो. हे धर्मज्ञे, तुझ्या प्रभावामुळे रामाने युद्धात महान कार्य केले आहे.
6.113.10
लब्धोऽयं विजयः सीते स्वस्था भव गतज्वरा।
रावणश्च हतः शत्रुर्लङ्का चैव वशीकृता ॥ ६.११३.१० ॥
हे सीते, हा विजय प्राप्त झाला आहे. स्वस्थ रहा, दुःखमुक्त व्हा. शत्रू रावण मारला गेला आणि लंकाही वश केली गेली आहे.
6.113.11
मया ह्यलब्धनिद्रेण धृतेन तव निर्जये।
प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ ॥ ६.११३.११ ॥
तुझ्या विजयासाठी मी व्रत धारण करून झोप न घेता राहिलो. महासागरावर सेतू बांधून ही प्रतिज्ञा मी पूर्ण केली आहे.
6.113.12
सम्भ्रमश्च न कर्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये।
विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यमिदं कृतम् ॥ ६.११३.१२ ॥
रावणाच्या घरात राहत असताना तू घाबरू नयेस. आता लंकेचे ऐश्वर्य विभीषणाच्या अधीन केले आहे.
6.113.13
तदाश्वसिहि विस्रब्धं स्वगृहे परिवर्तसे।
अयं चाभ्येति संहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ॥ ६.११३.१३ ॥
म्हणून विश्वासाने धीर धर; तू आपल्याच घरात आहेस. आणि ते आनंदाने, तुला पाहण्यासाठी उत्सुक होऊन येत आहेत.
6.113.14
एवमुक्ता तु सा देवी सीता शशिनिभानना।
प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ६.११३.१४ ॥
असे सांगितल्यावर चंद्रमुखी देवी सीता आनंदाने भारावून गेली आणि बोलू शकली नाही.
6.113.15
ततोऽब्रवीद्धरिवरः सीतामप्रतिजल्पतीम्।
किं त्वं चिन्तयसे देवि किं च मां नाभिभाषसे ॥ ६.११३.१५ ॥
तेव्हा वानरश्रेष्ठ हनुमान उत्तर न देणाऱ्या सीतेला म्हणाला, "हे देवी, तू कशाचा विचार करत आहेस? आणि माझ्याशी का बोलत नाहीस?"
6.113.16
एवमुक्ता हनुमता सीता धर्मपथे स्थिता।
अब्रवीत् परमप्रीता बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ६.११३.१६ ॥
हनुमानाने असे सांगितल्यावर धर्मपथावर स्थित असलेली सीता अत्यंत आनंदित होऊन, अश्रूंनी दाटलेल्या स्वराने बोलली.
6.113.17
प्रियमेतदुपश्रुत्य भर्तुर्विजयसंश्रितम्।
प्रहर्षवशमापन्ना निर्वाक्यास्मि क्षणान्तरम् ॥ ६.११३.१७ ॥
पतीच्या विजयाशी संबंधित ही प्रिय वार्ता ऐकून, आनंदाच्या स्वाधीन होऊन मी क्षणभर बोलू शकले नाही.
6.113.18
नहि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवंगम।
आख्यानकस्य भवतो दातुं प्रत्यभिनन्दनम् ॥ ६.११३.१८ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, विचार करूनही, ही शुभवार्ता सांगणाऱ्या तुला योग्य प्रतिफळ म्हणून देण्यासारखे काही मला दिसत नाही.
6.113.19
न हि पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्यामपि वानर।
सदृशं यत्प्रियाख्याने तव दत्त्वा भवेत् सुखम् ॥ ६.११३.१९ ॥
हे सौम्ये, हे वानरा, तुझ्या प्रिय वार्तेच्या बदल्यात तुला योग्य सुख देईल असे काहीही पृथ्वीवरही मला दिसत नाही.
6.113.20
हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च।
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु एतन्नार्हति भाषितम् ॥ ६.११३.२० ॥
सोने, सुवर्ण, विविध रत्ने किंवा त्रिलोकाचे राज्यही या बोलण्याला योग्य मोबदला ठरत नाही.
6.113.21
एवमुक्तस्तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवंगमः।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः ॥ ६.११३.२१ ॥
वैदेहीने असे म्हटल्यावर, त्या वानराने हर्षाने हात जोडून सीतेसमोर उभे राहून उत्तर दिले.
6.113.22
भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर्विजयकांक्षिणि।
स्निग्धमेवंविधं वाक्यं त्वमेवार्हस्यनिन्दिते ॥ ६.११३.२२ ॥
हे अनिंदिते, पतीच्या हितात आणि प्रियात रमलेली, पतीच्या विजयाची इच्छा करणारी तूच अशा स्नेहपूर्ण शब्दांची योग्य वक्ता आहेस.
6.113.23
तवैतद् वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धमेव च।
रत्नौघाद् विविधाच्चापि देवराज्याद् विशिष्यते ॥ ६.११३.२३ ॥
हे सौम्ये, तुझे हे बोलणे सारयुक्त आणि स्नेहपूर्ण आहे; अनेक प्रकारच्या रत्नराशी आणि देवराज्यापेक्षाही ते श्रेष्ठ आहे.
6.113.24
अर्थतश्च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः।
हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि सुस्थितम् ॥ ६.११३.२४ ॥
खरेतर देवराज्य आदी गुण मला प्राप्त झाले आहेत, कारण शत्रूचा वध करून विजयी झालेल्या रामाला मी सुस्थितीत पाहत आहे.
6.113.25
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली जनकात्मजा।
ततः शुभतरं वाक्यमुवाच पवनात्मजम् ॥ ६.११३.२५ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून जनकाची कन्या मैथिली मग पवनपुत्राला अधिक शुभ वाक्य म्हणाली.
6.113.26
अतिलक्षणसम्पन्नं माधुर्यगुणभूषणम्।
बुद्ध्या ह्यष्टाङ्गया युक्तं त्वमेवार्हसि भाषितुम् ॥ ६.११३.२६ ॥
अत्यंत शुभलक्षणांनी युक्त, माधुर्यगुणांनी अलंकृत, अष्टांगी बुद्धीने संपन्न असा तूच असे बोलण्यास योग्य आहेस.
6.113.27
श्लाघनीयोऽनिलस्य त्वं सुतः परमधार्मिकः।
बलं शौर्यं श्रुतं सत्त्वं विक्रमो दाक्ष्यमुत्तमम् ॥ ६.११३.२७ ॥
हे अनिलपुत्रा, तू प्रशंसनीय आणि परम धार्मिक आहेस; बल, शौर्य, शास्त्रज्ञान, सत्त्व, पराक्रम आणि उत्तम कौशल्य तुझ्यात आहे.
6.113.28
तेजः क्षमा धृतिः स्थैर्यं विनीतत्वं न संशयः।
एते चान्ये च बहवो गुणास्त्वय्येव शोभनाः ॥ ६.११३.२८ ॥
तेज, क्षमा, धृती, स्थैर्य, विनय—यात शंका नाही; हे आणि इतर अनेक गुण तुझ्यातच शोभतात.
6.113.29
अथोवाच पुनः सीतामसम्भ्रान्तो विनीतवत्।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः ॥ ६.११३.२९ ॥
मग विचलित न होता, विनम्रपणे, आनंदाने हात जोडून सीतेसमोर उभे राहून तो पुन्हा सीतेला म्हणाला.
6.113.30
इमास्तु खलु राक्षस्यो यदि त्वमनुमन्यसे।
हन्तुमिच्छामि ताः सर्वा याभिस्त्वं तर्जिता पुरा ॥ ६.११३.३० ॥
जर तू संमती दिलीस, तर पूर्वी तुला धमकावणाऱ्या या सर्व राक्षसींना मी ठार मारू इच्छितो.
6.113.31
क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वामशोकवनिकां गताम्।
घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः ॥ ६.११३.३१ ॥
पतीलाच देव मानणाऱ्या, अशोकवनिकेत आलेल्या आपल्याला छळणाऱ्या भयंकर रूप व वर्तनाच्या, क्रूर आणि अतिक्रूर नेत्रांच्या या राक्षसी.
6.113.32
इह श्रुता मया देवि राक्षस्यो विकृताननाः।
असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वदन्त्यो रावणाज्ञया ॥ ६.११३.३२ ॥
देवी, येथे विकृत मुखाच्या राक्षसींना रावणाच्या आज्ञेने वारंवार कठोर शब्द बोलताना मी ऐकले आहे.
6.113.33
विकृता विकृताकाराः क्रूराः क्रूरकचेक्षणाः।
इच्छामि विविधैर्घातैर्हन्तुमेताः सुदारुणाः ॥ ६.११३.३३ ॥
विकृत रूप व आकाराच्या, क्रूर केस व नेत्रांच्या, अतिभयंकर अशा या राक्षसींना विविध प्रहारांनी ठार मारण्याची माझी इच्छा आहे.
6.113.34
राक्षस्यो दारुणकथा वरमेतत् प्रयच्छ मे।
मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च विशालैश्चैव बाहुभिः ॥ ६.११३.३४ ॥
दारुण बोलणाऱ्या राक्षसींनो, हा वर मला द्या—मुठींनी, टाचेच्या प्रहारांनी आणि विशाल बाहूंनी (त्यांना मारण्याचा).
6.113.35
जङ्घाजानुप्रहारैश्च दन्तानां चैव पीडनैः।
कर्तनैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस्तथा ॥ ६.११३.३५ ॥
जांघा व गुडघ्यांच्या प्रहारांनी, दात चेपून, कान व नाक कापून, आणि तसेच केस उपटून (त्यांना मारण्याचा).
6.113.36
निपात्य हन्तुमिच्छामि तव विप्रियकारिणीः।
एवं प्रहारैर्बहुभिः सम्प्रहार्य यशस्विनि ॥ ६.११३.३६ ॥
आपले अप्रिय करणाऱ्या त्या राक्षसींना पाडून ठार मारण्याची माझी इच्छा आहे. हे यशस्विनी, अशा अनेक प्रहारांनी त्यांना मारून (ठार करण्याची).
6.113.37
घातये तीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वं तर्जिता पुरा।
इत्युक्ता सा हनुमता कृपणा दीनवत्सला ॥ ६.११३.३७ ॥
पूर्वी तुला धमकावणाऱ्या भयंकर रूपाच्या राक्षसींना मी मारवून टाकले असते. हनुमानाने असे म्हटल्यावर दीनांवर प्रेम करणारी ती दुःखी सीता...
6.113.38
हनूमन्तमुवाचेदं चिन्तयित्वा विमृश्य च।
राजसंश्रयवश्यानां कुर्वतीनां पराज्ञया ॥ ६.११३.३८ ॥
विचार करून सीता हनुमानास म्हणाली — राजाच्या आश्रयाने दुसऱ्याच्या आज्ञेने वागणाऱ्या...
6.113.39
विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद् वानरोत्तम।
भाग्यवैषम्यदोषेण पुरस्ताद्दुष्कृतेन च ॥ ६.११३.३९ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, आज्ञाधारक दासींवर कोण रागावेल? पूर्वीच्या दुष्कृत्यामुळे आणि नशिबाच्या विषमतेच्या दोषामुळेच...
6.113.40
मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्युपभुज्यते।
मैवं वद महाबाहो दैवी ह्येषा परा गतिः ॥ ६.११३.४० ॥
मी हे सर्व प्राप्त करत आहे; स्वतःच्या कृत्याचेच फळ भोगले जाते. हे महाबाहो, असे बोलू नकोस; ही दैवी आणि परम गती आहे.
6.113.41
प्राप्तव्यं तु दशायोगान्मयैतदिति निश्चितम्।
दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला ॥ ६.११३.४१ ॥
हे मला भोगावेच लागेल असे निश्चित आहे; परिस्थितीच्या योगाने. रावणाच्या दासींमध्ये मी येथे दुर्बल होऊन सहन करत आहे.
6.113.42
आज्ञप्ता राक्षसेनेह राक्षस्यस्तर्जयन्ति माम्।
हते तस्मिन् न कुर्वन्ति तर्जनं मारुतात्मज ॥ ६.११३.४२ ॥
राक्षसाच्या आज्ञेने येथे राक्षसी मला धमकावतात. हे मारुतात्मजा, तो मारला गेल्यावर त्या धमकावत नाहीत.
6.113.43
अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंहितः।
ऋक्षेण गीतः श्लोकोऽस्ति तं निबोध प्लवंगम ॥ ६.११३.४३ ॥
हे वानरा! वाघाजवळ अस्वलाने गायिलेला, धर्मयुक्त असा हा प्राचीन श्लोक आहे; तो ऐक.
6.113.44
न परः पापमादत्ते परेषां पापकर्मणाम्।
समयो रक्षितव्यस्तु सन्तश्चारित्रभूषणाः ॥ ६.११३.४४ ॥
सज्जन पापकर्म्यांचे पाप स्वतःवर घेत नाहीत. आपला नियम जपला पाहिजे; सज्जनांचे भूषण चारित्र्यच असते.
6.113.45
पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणामथापि वा।
कार्यं कारुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ॥ ६.११३.४५ ॥
पापी असो वा पुण्यवान, वा वधार्ह असो, आर्याने करुणाच दाखवावी; कोणीही अपराध करू नये.
6.113.46
लोकहिंसाविहाराणां क्रूराणां पापकर्मणाम्।
कुर्वतामपि पापानि नैव कार्यमशोभनम् ॥ ६.११३.४६ ॥
लोकहिंसेत रमणारे, क्रूर आणि पापकर्मी पाप करत असले तरी अशोभन कृत्य कधीच करू नये.
6.113.47
एवमुक्तस्तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः।
प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ ६.११३.४७ ॥
सीतेने असे म्हटल्यावर, वाक्चातुर्यात निपुण हनुमानाने निर्दोष रामपत्नी सीतेला उत्तर दिले.
6.113.48
युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी गुणान्विता।
प्रतिसंदिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः ॥ ६.११३.४८ ॥
आपण रामाला योग्य, गुणवती धर्मपत्नी आहात. हे देवी! मला संदेश द्या; राघव जिथे आहेत तिथे मी जाईन.
6.113.49
एवमुक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा।
साब्रवीद् द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं भक्तवत्सलम् ॥ ६.११३.४९ ॥
हनुमानाने असे म्हटल्यावर जनकाची कन्या वैदेही म्हणाली - भक्तवत्सल माझ्या पतीला पाहण्याची मला इच्छा आहे.
6.113.50
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
हर्षयन् मैथिलीं वाक्यमुवाचेदं महामतिः ॥ ६.११३.५० ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून वायुपुत्र महामती हनुमान मैथिलीला आनंदित करत हे वचन बोलला.
6.113.51
पूर्णचन्द्रमुखं रामं द्रक्ष्यस्यद्य सलक्ष्मणम्।
स्थितमित्रं हतामित्रं शचीवेन्द्रं सुरेश्वरम् ॥ ६.११३.५१ ॥
आज तू पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाच्या रामाला लक्ष्मणासह पाहशील; मित्रांसह उभा असलेला, शत्रूंचा नाश केलेला तो शचीसह असलेल्या देवेंद्रासारखा आहे.
6.113.52
तामेवमुक्त्वा भ्राजन्तीं सीतां साक्षादिव श्रियम्।
आजगाम महातेजा हनूमान् यत्र राघवः ॥ ६.११३.५२ ॥
साक्षात लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी सीतेला असे सांगून महातेजस्वी हनुमान जिथे राघव होता तिथे गेला.
6.113.53
सपदि हरिवरस्ततो हनूमान्
प्रतिवचनं जनकेश्वरात्मजायाः।
कथितमकथयद् यथाक्रमेण
त्रिदशवरप्रतिमाय राघवाय ॥ ६.११३.५३ ॥
मग वानरश्रेष्ठ हनुमानाने लगेच जनककन्येचे प्रत्युत्तर देवश्रेष्ठासारख्या राघवाला क्रमाने सांगितले.