વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.116.1
एवमुक्ता तु वैदेही परुषं रोमहर्षणम्।
राघवेण सरोषेण श्रुत्वा प्रव्यथिताभवत् ॥ ६.११६.१ ॥
રાઘવે ક્રોધથી આવા કઠોર અને રૂંવાડાં ઊભાં કરી દે એવા શબ્દો કહ્યા, તે સાંભળી વૈદેહી અત્યંત વ્યથિત થઈ.
6.116.2
सा तदाश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली।
श्रुत्वा भर्तुर्वचो घोरं लज्जयावनताभवत् ॥ ६.११६.२ ॥
તે મહાન જનસમૂહ વચ્ચે, પહેલાં કદી ન સાંભળ્યા હોય એવા પતિના ભયંકર શબ્દો સાંભળીને મૈથિલી લજ્જાથી નમી ગઈ.
6.116.3
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वानि सा जनकात्मजा।
वाक्शरैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत् ॥ ६.११६.३ ॥
તે શબ્દ-બાણો જાણે પોતાનાં અંગોમાં પ્રવેશતાં હોય, જાણે શૂળથી વીંધાઈ હોય તેમ જનકપુત્રી ભારે અશ્રુ વહાવવા લાગી.
6.116.4
ततो बाष्पपरिक्लिन्नं प्रमार्जन्ती स्वमाननम्।
शनैर्गद्गदया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ ६.११६.४ ॥
પછી આંસુથી ભીંજાયેલું પોતાનું મુખ લૂછતાં, ધીમે ધીમે ગળગળા સ્વરે તેણે પતિને આમ કહ્યું.
6.116.5
किं मामसदृशं वाक्यमीदृशं श्रोत्रदारुणम्।
रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृतामिव ॥ ६.११६.५ ॥
હે વીર, સામાન્ય પુરુષ સામાન્ય સ્ત્રી સાથે બોલે તેમ, મને આવા અયોગ્ય, કાનને કઠોર, રૂક્ષ શબ્દો કેમ સંભળાવો છો?
6.116.6
न तथास्मि महाबाहो यथा मामवगच्छसि।
प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे ॥ ६.११६.६ ॥
હે મહાબાહુ, તમે મને જેમ સમજો છો તેવી હું નથી. મારા પોતાના ચારિત્ર્ય પર જ વિશ્વાસ રાખો; તમારા સોગંદ ખાઉં છું.
6.116.7
पृथक्स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे।
परित्यजैनां शङ्कां तु यदि तेऽहं परीक्षिता ॥ ६.११६.७ ॥
સ્ત્રીઓના સામાન્ય આચરણ જોઈને તું મારા સ્વભાવ પર શંકા કરે છે; જો તેં મારી પરીક્ષા કરી હોય તો આ શંકા છોડી દે.
6.116.8
यदहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो।
कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति ॥ ६.११६.८ ॥
હે પ્રભુ, જે શારીરિક સ્પર્શ મને થયો તેમાં હું લાચાર હતી. તેમાં મારી ઇચ્છાનો દોષ નથી; ત્યાં દૈવ જ દોષી છે.
6.116.9
मदधीनं तु यत् तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते।
पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरी ॥ ६.११६.९ ॥
મારું હૃદય મારા અધીન છે; તે તારામાં જ સ્થિર છે. પરંતુ મારા અંગો પરાધીન હોય ત્યારે, અધિકાર વિનાની હું શું કરી શકું?
6.116.10
सह संवृद्धभावेन संसर्गेण च मानद।
यदि तेऽहं न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम् ॥ ६.११६.१० ॥
હે માનદાતા, સાથે ઊછરેલા સ્નેહ અને સહવાસથી પણ જો તું મને ઓળખી ન શક્યો, તો તેના જ કારણે હું સદા માટે નાશ પામી છું.
6.116.11
प्रेषितस्ते महावीरो हनुमानवलोककः।
लङ्कास्थाहं त्वया राजन् किं तदा न विसर्जिता ॥ ६.११६.११ ॥
હે રાજન, તેં ગુપ્તચર તરીકે મોકલેલો મહાવીર હનુમાન, હું લંકામાં હતી ત્યારે જ તેં મને કેમ ત્યારે છોડી નહીં?
6.116.12
प्रत्यक्षं वानरस्यास्य तद्वाक्यसमनन्तरम्।
त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया ॥ ६.११६.१२ ॥
હે વીર, આ વાનરની સામે, તેના શબ્દો પછી તરત જ જો તેં મને ત્યજી દીધી હોત, તો મેં મારો જીવ ત્યજ્યો હોત.
6.116.13
न वृथा ते श्रमोऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम्।
सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं विफलस्तव ॥ ६.११६.१३ ॥
તારો આ પ્રયત્ન વ્યર્થ નહીં જાય, ભલે તેં જીવનને સંશયમાં મૂક્યું હોય. તારા સુહૃદોનો આ ક્લેશ પણ તારા માટે નિષ્ફળ નથી.
6.116.14
त्वया तु नृपशार्दूल रोषमेवानुवर्तता।
लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वमेव पुरस्कृतम् ॥ ६.११६.१४ ॥
પરંતુ, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તેં માત્ર ક્રોધનું અનુસરણ કરીને, કોઈ તુચ્છ માણસની જેમ સ્ત્રીત્વને જ આગળ રાખ્યું.
6.116.15
अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात्।
मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम् ॥ ६.११६.१५ ॥
જનકથી નહીં, પૃથ્વીના ગર્ભમાંથી મારો જન્મ છે એવા બહાને — હે આચરણજ્ઞ, તેં મારા આચરણને બહુ ઓછું ગણ્યું.
6.116.16
न प्रमाणीकृतः पाणिर्बाल्ये मम निपीडितः।
मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम् ॥ ६.११६.१६ ॥
બાળપણમાં મેં પકડેલા હાથને તેં પ્રમાણ ન માન્યો; મારી ભક્તિ અને શીલ બધું તેં પાછળ મૂકી દીધું.
6.116.17
उवाच लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरायणम् ॥ ६.११६.१७ ॥
દુઃખી અને ધ્યાનમાં લીન લક્ષ્મણને સીતાએ કહ્યું.
6.116.18
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम्।
मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ६.११६.१८ ॥
હે સુમિત્રાપુત્ર, મારા માટે ચિતા તૈયાર કર; આ વ્યસનની આ જ ઔષધિ છે. ખોટા આળથી પીડાયેલી હું જીવવાનું સાહસ કરી શકતી નથી.
6.116.19
अप्रीतेन गुणैर्भर्त्रा त्यक्ताया जनसंसदि।
या क्षमा मे गतिर्गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ॥ ६.११६.१९ ॥
ગુણોથી અસંતુષ્ટ પતિ દ્વારા જનસભામાં ત્યજાયેલી મારી માટે જે યોગ્ય ગતિ છે, તેના માટે હું અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ.
6.116.20
एवमुक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा।
अमर्षवशमापन्नो राघवं समुदैक्षत ॥ ६.११६.२० ॥
વૈદેહીએ આમ કહ્યું ત્યારે શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણ ક્રોધને વશ થઈ રાઘવ તરફ જોવા લાગ્યા.
6.116.21
स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम्।
चितां चकार सौमित्रिर्मते रामस्य वीर्यवान् ॥ ६.११६.२१ ॥
રામના મનની ઇચ્છા તેમના આકારથી સૂચિત થયેલી જાણીને પરાક્રમી સૌમિત્રિએ રામના અભિપ્રાય મુજબ ચિતા રચી.
6.116.22
नहि रामं तदा कश्चित् कालान्तकयमोपमम्।
अनुनेतुमथो वक्तुं द्रष्टुं वाप्यशकत् सुहृत् ॥ ६.११६.२२ ॥
ત્યારે કાળ અને યમ સમાન રામને સમજાવવા, બોલવા કે જોવા પણ કોઈ સુહૃદ સમર્થ ન થયો.
6.116.23
अधोमुखं स्थितं रामं ततः कृत्वा प्रदक्षिणम्।
उपावर्तत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम् ॥ ६.११६.२३ ॥
ત્યારે નીચી મુખમુદ્રા રાખીને ઊભેલા રામની પ્રદક્ષિણા કરીને વૈદેહી પ્રજ્વલિત અગ્નિ તરફ વળી.
6.116.24
प्रणम्य दैवतेभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली।
बद्धाञ्जलिपुटा चेदमुवाचाग्निसमीपतः ॥ ६.११६.२४ ॥
દેવો અને બ્રાહ્મણોને પ્રણામ કરીને, મૈથિલી હાથ જોડીને અગ્નિ પાસે આમ બોલી.
6.116.25
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात्।
तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ॥ ६.११६.२५ ॥
મારું હૃદય સદા રાઘવથી ડગ્યું નથી, તેમ જગતના સાક્ષી અગ્નિદેવ મારી સર્વત્ર રક્ષા કરો.
6.116.26
यथा मां शुद्धचारित्रां दुष्टां जानाति राघवः।
तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ॥ ६.११६.२६ ॥
રાઘવ મને શુદ્ધ આચરણવાળી જાણે છે, દુષ્ટ નહીં, તેમ જગતના સાક્ષી અગ્નિદેવ મારી સર્વત્ર રક્ષા કરો.
6.116.27
कर्मणा मनसा वाचा यथा नातिचराम्यहम्।
राघवं सर्वधर्मज्ञं तथा मां पातु पावकः ॥ ६.११६.२७ ॥
કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વધર્મજ્ઞ રાઘવનું મેં ક્યારેય ઉલ્લંઘન કર્યું નથી, તેમ અગ્નિદેવ મારી રક્ષા કરો.
6.116.28
आदित्यो भगवान् वायुर्दिशश्चन्द्रस्तथैव च।
अहश्चापि तथा संध्ये रात्रिश्च पृथिवी तथा।
यथान्येऽपि विजानन्ति तथा चारित्रसंयुताम् ॥ ६.११६.२८ ॥
ભગવાન આદિત્ય, વાયુ, દિશાઓ, ચંદ્ર, દિવસ, બંને સંધ્યાઓ, રાત્રિ અને પૃથ્વી, તથા અન્ય પણ જાણે છે તેમ, તેઓ મને ચારિત્ર્યવતી જાણે.
6.116.29
एवमुक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम्।
विवेश ज्वलनं दीप्तं निःशङ्केनान्तरात्मना ॥ ६.११६.२९ ॥
આમ કહીને વૈદેહીએ અગ્નિની પ્રદક્ષિણા કરી અને નિઃશંક અંતરાત્માથી પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
6.116.30
जनश्च सुमहांस्तत्र बालवृद्धसमाकुलः।
ददर्श मैथिलीं दीप्तां प्रविशन्तीं हुताशनम् ॥ ६.११६.३० ॥
ત્યાં બાળકો અને વૃદ્ધોથી ભરેલી મોટી જનમેદનીએ દીપ્તિમાન મૈથિલીને અગ્નિમાં પ્રવેશતાં જોયાં.
6.116.31
सा तप्तनवहेमाभा तप्तकाञ्चनभूषणा।
पपात ज्वलनं दीप्तं सर्वलोकस्य संनिधौ ॥ ६.११६.३१ ॥
તપાવેલા નવા સોનાની આભાવાળી, તપાવેલા સોનાના અલંકારોથી શોભતી તે, સર્વલોકની સમક્ષ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડી.
6.116.32
ददृशुस्तां विशालाक्षीं पतन्तीं हव्यवाहनम्।
सीतां सर्वाणि रूपाणि रुक्मवेदिनिभां तदा ॥ ६.११६.३२ ॥
વિશાળ નેત્રોવાળી તે સીતાને હવ્યવાહન અગ્નિમાં પડતી તેમણે જોઈ; ત્યારે તે સર્વ રૂપે સોનાની વેદી જેવી પ્રકાશતી હતી.
6.116.33
ददृशुस्तां महाभागां प्रविशन्तीं हुताशनम्।
ऋषयो देवगन्धर्वा यज्ञे पूर्णाहुतीमिव ॥ ६.११६.३३ ॥
મહાભાગ્યવતી તે અગ્નિમાં પ્રવેશતી હોય ત્યારે ઋષિઓ, દેવો અને ગંધર્વોએ જોઈ; જાણે યજ્ઞમાં પૂર્ણાહુતિ અપાતી હોય.
6.116.34
प्रचुक्रुशुः स्त्रियः सर्वास्तां दृष्ट्वा हव्यवाहने।
पतन्तीं संस्कृतां मन्त्रैर्वसोर्धारामिवाध्वरे ॥ ६.११६.३४ ॥
તેને અગ્નિમાં પડતી જોઈ બધી સ્ત્રીઓ મોટેથી વિલાપ કરવા લાગી; મંત્રોથી સંસ્કારિત તે યજ્ઞમાં વસુધારાની જેમ પડી.
6.116.35
ददृशुस्तां त्रयो लोका देवगन्धर्वदानवाः।
शप्तां पतन्तीं निरये त्रिदिवाद् देवतामिव ॥ ६.११६.३५ ॥
ત્રણેય લોક, દેવો, ગંધર્વો અને દાનવોએ તેને જોઈ; જાણે શાપિત દેવી સ્વર્ગમાંથી નરકમાં પડતી હોય.
6.116.36
तस्यामग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः।
रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥ ६.११६.३६ ॥
તે અગ્નિમાં પ્રવેશતાં જ રાક્ષસો અને વાનરોમાં "હા" એવો મોટો ઘોંઘાટ ઊઠ્યો; તે અદ્ભુત ઘટના જેવો હતો.