বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेणानुभाषितम्।
ततः शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः ॥ ६.११९.१ ॥
রাঘবের এই শুভ বাক্য শুনে, তখন মহেশ্বর আরও শুভতর বাক্য বললেন।
6.119.2
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परंतप।
दिष्ट्या कृतमिदं कर्म त्वया धर्मभृतां वर ॥ ६.११९.२ ॥
হে পদ্মনয়ন, হে মহাবাহু, হে বিশালবক্ষ, হে শত্রুতাপন! সৌভাগ্যক্রমে তুমি এই কর্ম সম্পন্ন করেছ, হে ধর্মাত্মাদের শ্রেষ্ঠ।
6.119.3
दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः।
अपवृत्तं त्वया संख्ये राम रावणजं भयम् ॥ ६.११९.३ ॥
সৌভাগ্যক্রমে, হে রাম, যুদ্ধে তুমি সকল লোকের বর্ধিত ভয়ংকর অন্ধকার এবং রাবণজাত ভয় দূর করেছ।
6.119.4
आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम्।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम् ॥ ६.११९.४ ॥
দুঃখিত ভরতকে সান্ত্বনা দিয়ে, যশস্বিনী কৌশল্যা, কৈকেয়ী এবং লক্ষ্মণের মাতা সুমিত্রাকে দেখে।
6.119.5
प्राप्य राज्यमयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम्।
इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल ॥ ६.११९.५ ॥
অযোধ্যায় রাজ্য লাভ করে, সুহৃদজনকে আনন্দ দিয়ে, ইক্ষ্বাকু কুলে বংশ প্রতিষ্ঠা করে, হে মহাবল।
6.119.6
इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुमर्हसि ॥ ६.११९.६ ॥
অশ্বমেধ যজ্ঞ করে, অনুত্তম যশ লাভ করে, ব্রাহ্মণদের ধন দান করে, তুমি স্বর্গে গমনের যোগ্য।
6.119.7
एष राजा दशरथो विमानस्थः पिता तव।
काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः ॥ ६.११९.७ ॥
হে কাকুৎস্থ! বিমানে দাঁড়িয়ে থাকা এই রাজা দশরথ তোমার পিতা; মানবলোকে তিনি তোমার গুরু ও মহাযশস্বী।
6.119.8
इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वमेनमभिवादय ॥ ६.११९.८ ॥
শ্রীমান তিনি ইন্দ্রলোকে গেছেন; তোমার মতো পুত্রের দ্বারা তিনি উদ্ধার পেয়েছেন। তুমি ভাই লক্ষ্মণের সঙ্গে তাঁকে প্রণাম করো।
6.119.9
महादेववचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विमानशिखरस्थस्य प्रणाममकरोत् पितुः ॥ ६.११९.९ ॥
মহাদেবের বাক্য শুনে রাঘব লক্ষ্মণের সঙ্গে বিমানশিখরে দাঁড়ানো পিতাকে প্রণাম করলেন।
6.119.10
दीप्यमानं स्वया लक्ष्म्या विरजोऽम्बरधारिणम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं प्रभुः ॥ ६.११९.१० ॥
নিজ শোভায় উজ্জ্বল, নির্মল বসন পরিহিত পিতাকে প্রভু রাম ভাই লক্ষ্মণের সঙ্গে দেখলেন।
6.119.11
हर्षेण महताऽऽविष्टो विमानस्थो महीपतिः।
प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा ॥ ६.११९.११ ॥
বিমানে দাঁড়ানো মহীপতি দশরথ প্রাণের চেয়েও প্রিয় পুত্রকে দেখে তখন মহা আনন্দে আপ্লুত হলেন।
6.119.12
आरोप्याङ्के महाबाहुर्वरासनगतः प्रभुः।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे ॥ ६.११९.१२ ॥
শ্রেষ্ঠ আসনে বসা মহাবাহু প্রভু (দশরথ) পুত্রকে কোলে তুলে দু-বাহু দিয়ে জড়িয়ে ধরে তারপর কথা বলতে শুরু করলেন।
6.119.13
न मे स्वर्गो बहु मतः सम्मानश्च सुरर्षभैः।
त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ ६.११९.१३ ॥
হে রাম, তোমাকে ছাড়া আমার কাছে স্বর্গ বা দেবশ্রেষ্ঠদের দেওয়া সম্মান মূল্যবান নয়। এ আমি সত্য বলেই তোমাকে প্রতিশ্রুতি দিচ্ছি।
6.119.14
अद्य त्वां निहतामित्रं दृष्ट्वा सम्पूर्णमानसम्।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत् परा मम ॥ ६.११९.१४ ॥
আজ শত্রুকে বধ করে, মন পূর্ণ করে, বনবাস সমাপ্ত করে ফিরে আসা তোমাকে দেখে আমার পরম আনন্দ হয়েছে।
6.119.15
कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर।
तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम ॥ ६.११९.१५ ॥
হে বক্তাশ্রেষ্ঠ, তোমার নির্বাসনের জন্য কৈকেয়ী যে কথাগুলি বলেছিল, তা এখনও আমার হৃদয়ে অঙ্কিত রয়েছে।
6.119.16
त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम्।
अद्य दुःखाद् विमुक्तोऽस्मि नीहारादिव भास्करः ॥ ६.११९.१६ ॥
লক্ষ্মণসহ কুশলে তোমাকে দেখে আলিঙ্গন করে আজ আমি দুঃখ থেকে মুক্ত হয়েছি, যেমন কুয়াশা থেকে সূর্য মুক্ত হয়।
6.119.17
तारितोऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना।
अष्टावक्रेण धर्मात्मा कहोलो ब्राह्मणो यथा ॥ ६.११९.१७ ॥
হে পুত্র, ধর্মাত্মা কহোড ব্রাহ্মণকে মহাত্মা সুপুত্র অষ্টাবক্র যেমন উদ্ধার করেছিলেন, তেমনি তুমি আমাকে উদ্ধার করেছ।
6.119.18
इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः।
वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम् ॥ ६.११९.१८ ॥
হে সৌম্য, এখন জানলাম, দেবেশ্বররা রাবণ-বধের জন্য তোমাকেই পুরুষোত্তমরূপে নিযুক্ত করেছিলেন।
6.119.19
सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम्।
वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदनम् ॥ ६.११९.१९ ॥
হে রাম, বন থেকে ফিরে গৃহে আগত তোমাকে, শত্রুসূদন, কৌশল্যা আনন্দিত হয়ে দেখবেন; তাঁর মনোরথ সিদ্ধ হয়েছে।
6.119.20
सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम्।
राज्ये चैवाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ते वसुधाधिपम् ॥ ६.११९.२० ॥
হে রাম, নগরে ফিরে এসে রাজ্যে অভিষিক্ত পৃথিবীর অধিপতি তোমাকে যারা দেখবে, তারা নিশ্চয় কৃতার্থ হবে।
6.119.21
अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा।
इच्छेयं त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम् ॥ ६.११९.२१ ॥
অনুরক্ত, বলবান, শুদ্ধ ও ধর্মচারী ভরতের সঙ্গে মিলিত তোমাকে আমি দেখতে ইচ্ছা করি।
6.119.22
चतुर्दश समाः सौम्य वने निर्यातितास्त्वया।
वसता सीतया सार्धं मत्प्रीत्या लक्ष्मणेन च ॥ ६.११९.२२ ॥
হে সৌম্য, তুমি চোদ্দ বছর বনে কাটিয়েছ, আমার প্রতি প্রীতিবশত সীতা ও লক্ষ্মণের সঙ্গে বসবাস করে।
6.119.23
निवृत्तवनवासोऽसि प्रतिज्ञा पूरिता त्वया।
रावणं च रणे हत्वा देवताः परितोषिताः ॥ ६.११९.२३ ॥
তুমি বনবাস থেকে ফিরে এসেছ; রণে রাবণকে বধ করে তোমার প্রতিজ্ঞা পূর্ণ করেছ, এবং দেবতারা সন্তুষ্ট হয়েছেন।
6.119.24
कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन।
भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि ॥ ६.११९.२४ ॥
হে শত্রুসূদন, তুমি প্রশংসনীয় কর্ম সম্পাদন করে যশ লাভ করেছ; ভ্রাতাদের সঙ্গে রাজ্যে প্রতিষ্ঠিত হয়ে দীর্ঘায়ু লাভ কর।
6.119.25
कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकय्या भरतस्य च ॥ ६.११९.२५ ॥
হে ধর্মজ্ঞ, কৈকেয়ী ও ভরতের প্রতি কৃপা করুন।
6.119.26
सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया।
स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो ॥ ६.११९.२६ ॥
'পুত্রসহ তোমাকে ত্যাগ করব' — কৈকেয়ীকে তুমি যা বলেছিলে, সেই ভয়ংকর শাপ, হে প্রভু, পুত্রসহ যেন কৈকেয়ীকে স্পর্শ না করে।
6.119.27
तथेति स महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम्।
लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.११९.२७ ॥
'তথাস্তু' বলে কৃতাঞ্জলি রামকে সেই মহারাজ লক্ষ্মণকে আলিঙ্গন করে পুনরায় বললেন।
6.119.28
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया।
कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते ॥ ६.११९.२८ ॥
ভক্তিভরে রামের সেবা করে বৈদেহী সীতার সঙ্গে তুমি আমাকে মহা আনন্দ দিয়েছ; ধর্মের ফলও তুমি লাভ করেছ।
6.119.29
धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि।
रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथोत्तमम् ॥ ६.११९.२९ ॥
হে ধর্মজ্ঞ, তুমি ধর্ম ও পৃথিবীতে বিপুল যশ লাভ করবে; রাম প্রসন্ন হলে স্বর্গ ও উত্তম মহিমাও লাভ করবে।
6.119.30
रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन।
रामः सर्वस्य लोकस्य हितेष्वभिरतः सदा ॥ ६.११९.३० ॥
হে সুমিত্রার আনন্দবর্ধন, তোমার কল্যাণ হোক; রামের সেবা কর। রাম সর্বদা সমস্ত লোকের হিতে নিরত।
6.119.31
एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अभिवाद्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम् ॥ ६.११९.३१ ॥
ইন্দ্রসহ এই তিন লোক, সিদ্ধগণ ও পরম ঋষিগণ সেই মহাত্মাকে অভিবাদন করে সেই পুরুষোত্তমের পূজা করেন।
6.119.32
एतत् तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मसम्मितम्।
देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः ॥ ६.११९.३२ ॥
এটাই উক্ত অব্যক্ত, অক্ষর, ব্রহ্মসম; হে সৌম্য, এটি দেবতাদের হৃদয়, গুহ্য; ইনি শত্রুতাপন রাম।
6.119.33
अवाप्तधर्माचरणं यशश्च विपुलं त्वया।
एवं शुश्रूषताव्यग्रं वैदेह्या सह सीतया ॥ ६.११९.३३ ॥
তুমি ধর্মাচরণ ও বিপুল যশ লাভ করেছ; এভাবে বৈদেহী সীতার সঙ্গে অবিচলিত সেবায়।
6.119.34
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं राजा स्नुषां बद्धाञ्जलिं स्थिताम्।
पुत्रीत्याभाष्य मधुरं शनैरेनामुवाच ह ॥ ६.११९.३४ ॥
লক্ষ্মণকে এভাবে বলে, রাজা করজোড়ে দাঁড়ানো পুত্রবধূকে 'কন্যা' বলে মধুরভাবে সম্বোধন করে ধীরে তাঁকে বললেন।
6.119.35
कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति।
रामेणेदं विशुद्ध्यर्थं कृतं वै त्वद्धितैषिणा ॥ ६.११९.३५ ॥
হে বৈদেহী, এই ত্যাগের প্রতি ক্রোধ করা উচিত নয়; তোমার হিতকামী রাম এটি তোমার বিশুদ্ধির জন্যই করেছেন।
6.119.36
सुदुष्करमिदं पुत्रि तव चारित्रलक्षणम्।
कृतं यत् तेऽन्यनारीणां यशो ह्यभिभविष्यति ॥ ६.११९.३६ ॥
কন্যা, এটি অতি দুষ্কর; তোমার চরিত্রের লক্ষণরূপে এটি করা হয়েছে, যা অন্য নারীদের যশকে নিশ্চয় ছাড়িয়ে যাবে।
6.119.37
न त्वं कामं समाधेया भर्तृशुश्रूषणं प्रति।
अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम् ॥ ६.११९.३७ ॥
তুমি ইচ্ছামতো স্বামীসেবা থেকে বিমুখ হয়ো না; তবে আমাকে অবশ্যই বলতে হবে, এটিই তোমার পরম দেবতা।
6.119.38
इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो नृपः ॥ ६.११९.३८ ॥
রাজা দশরথ বিমানে চড়ে ইন্দ্রলোকে গমন করলেন।
6.119.39
विमानमास्थाय महानुभावः
श्रिया च संहृष्टतनुर्नृपोत्तमः।
आमन्त्र्य पुत्रौ सह सीतया च
जगाम देवप्रवरस्य लोकम् ॥ ६.११९.३९ ॥
মহাপ্রভাবশালী, রাজশ্রেষ্ঠ বিমানে আরোহণ করে, শোভায় রোমাঞ্চিত দেহে, দুই পুত্র ও সীতার কাছে বিদায় নিয়ে দেবশ্রেষ্ঠের লোকে গমন করলেন।