वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेणानुभाषितम्।
ततः शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः ॥ ६.११९.१ ॥
राघवाने सांगितलेले हे शुभ वचन ऐकून, मग महेश्वराने अधिक शुभ वचन उच्चारले.
6.119.2
पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परंतप।
दिष्ट्या कृतमिदं कर्म त्वया धर्मभृतां वर ॥ ६.११९.२ ॥
हे कमलनयना, हे महाबाहो, हे विशालवक्षा, हे शत्रुतापना! सुदैवाने तू हे कार्य पूर्ण केलेस, हे धर्मात्म्यांमधील श्रेष्ठा.
6.119.3
दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः।
अपवृत्तं त्वया संख्ये राम रावणजं भयम् ॥ ६.११९.३ ॥
सुदैवाने, हे राम, युद्धात तू सर्व लोकांचा वाढलेला भयंकर अंधकार आणि रावणापासून उत्पन्न झालेले भय दूर केलेस.
6.119.4
आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम्।
कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम् ॥ ६.११९.४ ॥
दुःखी भरताचे सांत्वन करून, यशस्विनी कौसल्या, कैकेयी आणि लक्ष्मणाची माता सुमित्रा यांना भेटून.
6.119.5
प्राप्य राज्यमयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम्।
इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल ॥ ६.११९.५ ॥
अयोध्येत राज्य प्राप्त करून, सुहृदांना आनंदित करून, इक्ष्वाकू कुलात वंश स्थापून, हे महाबला.
6.119.6
इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुमर्हसि ॥ ६.११९.६ ॥
अश्वमेध यज्ञ करून, अनुत्तम यश प्राप्त करून, ब्राह्मणांना धन देऊन, तू स्वर्गाला जाण्यास योग्य आहेस.
6.119.7
एष राजा दशरथो विमानस्थः पिता तव।
काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस्तव महायशाः ॥ ६.११९.७ ॥
हे काकुत्स्था! विमानात उभे असलेले हे राजा दशरथ तुझे पिता आहेत; मानवलोकात ते तुझे गुरू आणि महायशस्वी आहेत.
6.119.8
इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस्त्वया पुत्रेण तारितः।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वमेनमभिवादय ॥ ६.११९.८ ॥
श्रीमान ते इंद्रलोकाला गेले आहेत; तुझ्यासारख्या पुत्रामुळे ते तरले आहेत. तू बंधू लक्ष्मणासह त्यांना वंदन कर.
6.119.9
महादेववचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विमानशिखरस्थस्य प्रणाममकरोत् पितुः ॥ ६.११९.९ ॥
महादेवाचे बोल ऐकून राघवाने लक्ष्मणासह विमानशिखरावर उभ्या असलेल्या पित्याला प्रणाम केला.
6.119.10
दीप्यमानं स्वया लक्ष्म्या विरजोऽम्बरधारिणम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं प्रभुः ॥ ६.११९.१० ॥
स्वतःच्या तेजाने झळकणारे, निर्मल वस्त्र धारण केलेले पिता प्रभू रामाने लक्ष्मणासह पाहिले.
6.119.11
हर्षेण महताऽऽविष्टो विमानस्थो महीपतिः।
प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस्तदा ॥ ६.११९.११ ॥
विमानात उभे असलेले महीपती दशरथ, प्राणांहूनही प्रिय पुत्राला पाहून तेव्हा महान हर्षाने भरून गेले.
6.119.12
आरोप्याङ्के महाबाहुर्वरासनगतः प्रभुः।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे ॥ ६.११९.१२ ॥
उत्तम आसनावर बसलेल्या महाबाहू प्रभूंनी (दशरथांनी) पुत्राला मांडीवर घेऊन दोन्ही बाहूंनी आलिंगन दिले आणि मग बोलायला सुरुवात केली.
6.119.13
न मे स्वर्गो बहु मतः सम्मानश्च सुरर्षभैः।
त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ ६.११९.१३ ॥
रामा, तुझ्याशिवाय मला स्वर्ग किंवा देवश्रेष्ठांनी दिलेला सन्मान प्रिय नाही. हे मी तुला सत्य सांगतो.
6.119.14
अद्य त्वां निहतामित्रं दृष्ट्वा सम्पूर्णमानसम्।
निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत् परा मम ॥ ६.११९.१४ ॥
आज शत्रूचा वध करून, मन तृप्त होऊन, वनवास पूर्ण करून परत आलेल्या तुला पाहून मला परम आनंद झाला.
6.119.15
कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर।
तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम ॥ ६.११९.१५ ॥
वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, कैकेयीने तुझ्या वनवासासाठी जी वचने बोलली होती, ती अजूनही माझ्या हृदयात आहेत.
6.119.16
त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम्।
अद्य दुःखाद् विमुक्तोऽस्मि नीहारादिव भास्करः ॥ ६.११९.१६ ॥
लक्ष्मणासह सुखरूप तुला पाहून आणि आलिंगन देऊन, धुक्यातून सूर्य मुक्त होतो तसा आज मी दुःखातून मुक्त झालो आहे.
6.119.17
तारितोऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना।
अष्टावक्रेण धर्मात्मा कहोलो ब्राह्मणो यथा ॥ ६.११९.१७ ॥
हे पुत्रा, धर्मात्मा कहोड ब्राह्मणाला महात्मा सुपुत्र अष्टावक्राने जसे तारले, तसे तू मला तारलेस.
6.119.18
इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः।
वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम् ॥ ६.११९.१८ ॥
हे सौम्या, आता मला कळले की देवांच्या स्वामींनी रावणाच्या वधासाठी तुला पुरुषोत्तम म्हणून नेमले होते.
6.119.19
सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम्।
वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदनम् ॥ ६.११९.१९ ॥
रामा, वनातून परत घरी आलेल्या तुला, शत्रुसंहारका, कौसल्या आनंदाने पाहील; तिचा मनोरथ सिद्ध झाला.
6.119.20
सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम्।
राज्ये चैवाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ते वसुधाधिपम् ॥ ६.११९.२० ॥
रामा, नगरात परत येऊन राज्यावर अभिषिक्त झालेल्या पृथ्वीच्या अधिपतीला जे लोक पाहतील, ते खरोखर कृतार्थ होतील.
6.119.21
अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा।
इच्छेयं त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम् ॥ ६.११९.२१ ॥
अनुरक्त, बलवान, शुद्ध आणि धर्माचरण करणाऱ्या भरतासोबत एकत्र आलेल्या तुला मी पाहू इच्छितो.
6.119.22
चतुर्दश समाः सौम्य वने निर्यातितास्त्वया।
वसता सीतया सार्धं मत्प्रीत्या लक्ष्मणेन च ॥ ६.११९.२२ ॥
हे सौम्य, तू चौदा वर्षे वनात घालवलीस; माझ्या प्रेमाखातर सीता आणि लक्ष्मणासह राहिलास.
6.119.23
निवृत्तवनवासोऽसि प्रतिज्ञा पूरिता त्वया।
रावणं च रणे हत्वा देवताः परितोषिताः ॥ ६.११९.२३ ॥
तू वनवासातून परतला आहेस; रणात रावणाचा वध करून तुझी प्रतिज्ञा पूर्ण केलीस आणि देव संतुष्ट झाले.
6.119.24
कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन।
भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि ॥ ६.११९.२४ ॥
हे शत्रुसंहारका, तू प्रशंसनीय कर्म करून यश मिळवलेस; बंधूंसह राज्यावर स्थिर होऊन दीर्घायुष्य प्राप्त कर.
6.119.25
कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकय्या भरतस्य च ॥ ६.११९.२५ ॥
हे धर्मज्ञा, कैकेयी आणि भरत यांच्यावर कृपा करा.
6.119.26
सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया।
स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो ॥ ६.११९.२६ ॥
'पुत्रासह तुला त्यागीन' असे जे तू कैकेयीला म्हणालास, तो घोर शाप, हे प्रभो, पुत्रासह कैकेयीला स्पर्श न करो.
6.119.27
तथेति स महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम्।
लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह ॥ ६.११९.२७ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून हात जोडलेल्या रामाला, त्या महाराजांनी लक्ष्मणाला आलिंगन देऊन पुन्हा शब्द उच्चारले.
6.119.28
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया।
कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते ॥ ६.११९.२८ ॥
भक्तिभावाने रामाची सेवा करून, वैदेही सीतेसह तू मला फार आनंद दिलास; धर्माचे फळही तू मिळवले आहेस.
6.119.29
धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि।
रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथोत्तमम् ॥ ६.११९.२९ ॥
हे धर्मज्ञा, तू धर्म आणि पृथ्वीवर विपुल यश मिळवशील; राम प्रसन्न झाल्यास स्वर्ग आणि उत्तम महिमाही मिळेल.
6.119.30
रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन।
रामः सर्वस्य लोकस्य हितेष्वभिरतः सदा ॥ ६.११९.३० ॥
हे सुमित्रेचा आनंद वाढवणाऱ्या, तुझे कल्याण हो; रामाची सेवा कर. राम नेहमी सर्व लोकांच्या हितात रत असतो.
6.119.31
एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अभिवाद्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम् ॥ ६.११९.३१ ॥
इंद्रासह हे तिन्ही लोक, सिद्ध आणि परम ऋषी त्या महात्म्याला अभिवादन करून त्या पुरुषोत्तमाची पूजा करतात.
6.119.32
एतत् तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मसम्मितम्।
देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः ॥ ६.११९.३२ ॥
हेच सांगितलेले अव्यक्त, अक्षर, ब्रह्मासमान आहे; हे सौम्या, देवांचे हृदय, गुह्य आहे; तो शत्रूंना तापविणारा राम आहे.
6.119.33
अवाप्तधर्माचरणं यशश्च विपुलं त्वया।
एवं शुश्रूषताव्यग्रं वैदेह्या सह सीतया ॥ ६.११९.३३ ॥
तू धर्माचरण आणि विपुल यश मिळवले आहेस; अशा प्रकारे वैदेही सीतेसह अविचलपणे सेवा करत.
6.119.34
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं राजा स्नुषां बद्धाञ्जलिं स्थिताम्।
पुत्रीत्याभाष्य मधुरं शनैरेनामुवाच ह ॥ ६.११९.३४ ॥
लक्ष्मणाला असे सांगून राजाने हात जोडून उभ्या असलेल्या सुनेला 'कन्ये' अशी मधुर हाकेने हाक मारून हळूच तिला म्हटले.
6.119.35
कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति।
रामेणेदं विशुद्ध्यर्थं कृतं वै त्वद्धितैषिणा ॥ ६.११९.३५ ॥
हे वैदेही, या त्यागाबाबत राग धरू नये; तुझे हित इच्छिणाऱ्या रामाने हे तुझ्या शुद्धीसाठीच केले आहे.
6.119.36
सुदुष्करमिदं पुत्रि तव चारित्रलक्षणम्।
कृतं यत् तेऽन्यनारीणां यशो ह्यभिभविष्यति ॥ ६.११९.३६ ॥
कन्ये, हे अत्यंत कठीण आहे; तुझ्या चारित्र्याचे लक्षण म्हणून हे केले गेले आहे, जे इतर स्त्रियांच्या यशाला निश्चितच मागे टाकेल.
6.119.37
न त्वं कामं समाधेया भर्तृशुश्रूषणं प्रति।
अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम् ॥ ६.११९.३७ ॥
तू इच्छेनुसार पतिसेवेपासून विमुख होऊ नकोस; पण मला अवश्य सांगायला हवे की हेच तुझे परम दैवत आहे.
6.119.38
इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो नृपः ॥ ६.११९.३८ ॥
राजा दशरथ विमानातून इंद्रलोकी गेला.
6.119.39
विमानमास्थाय महानुभावः
श्रिया च संहृष्टतनुर्नृपोत्तमः।
आमन्त्र्य पुत्रौ सह सीतया च
जगाम देवप्रवरस्य लोकम् ॥ ६.११९.३९ ॥
महान् प्रभावशाली, नृपश्रेष्ठ विमानात बसून, तेजाने पुलकित देहाने, दोन्ही पुत्रांचा आणि सीतेचा निरोप घेऊन देवश्रेष्ठाच्या लोकी गेला.