વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.12.1
स तां परिषदं कृत्स्नां समीक्ष्य समितिंजयः।
प्रचोदयामास तदा प्रहस्तं वाहिनीपतिम् ॥ ६.१२.१ ॥
તે આખી સભાને જોઈને યુદ્ધવિજયી (રાવણે) ત્યારે સેનાપતિ પ્રહસ્તને પ્રેર્યો.
6.12.2
सेनापते यथा ते स्युः कृतविद्याश्चतुर्विधाः।
योधा नगररक्षायां तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥ ६.१२.२ ॥
હે સેનાપતિ, નગરરક્ષામાં ચાર પ્રકારના કુશળ યોદ્ધા રહે તેમ તારે નિયુક્તિ કરવી જોઈએ.
6.12.3
स प्रहस्तः प्रणीतात्मा चिकीर्षन् राजशासनम्।
विनिक्षिपद् बलं सर्वं बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥ ६.१२.३ ॥
સંયમી મનવાળા તે પ્રહસ્તે રાજાજ્ઞા પૂર્ણ કરવાની ઇચ્છાથી સઘળું સૈન્ય બહાર અને અંદર, મહેલમાં ગોઠવ્યું.
6.12.4
ततो विनिक्षिप्य बलं सर्वं नगरगुप्तये।
प्रहस्तः प्रमुखे राज्ञो निषसाद जगाद च ॥ ६.१२.४ ॥
પછી નગરરક્ષા માટે સઘળું સૈન્ય ગોઠવીને પ્રહસ્ત રાજાની સામે બેઠો અને બોલ્યો.
6.12.5
विहितं बहिरन्तश्च बलं बलवतस्तव।
कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रं यदभिप्रेतमस्ति ते ॥ ६.१२.५ ॥
હે બળવાન, તમારું સૈન્ય બહાર અને અંદર ગોઠવાયેલું છે; હવે શાંત મનથી જે ઇચ્છિત હોય તે જલદી કરો.
6.12.6
प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा राज्यहितैषिणः।
सुखेप्सुः सुहृदां मध्ये व्याजहार स रावणः ॥ ६.१२.६ ॥
પ્રહસ્તના વચન સાંભળીને રાજ્યનું હિત ઇચ્છતા, સુખની ઇચ્છા રાખતા રાજા રાવણે મિત્રોની વચ્ચે કહ્યું.
6.12.7
प्रियाप्रिये सुखे दुःखे लाभालाभे हिताहिते।
धर्मकामार्थकृच्छ्रेषु यूयमर्हथ वेदितुम् ॥ ६.१२.७ ॥
પ્રિય અને અપ્રિયમાં, સુખ અને દુઃખમાં, લાભ અને હાનિમાં, હિત અને અહિતમાં, તથા ધર્મ, કામ અને અર્થના સંકટોમાં જાણવા તમે જ યોગ્ય છો.
6.12.8
सर्वकृत्यानि युष्माभिः समारब्धानि सर्वदा।
मन्त्रकर्मनियुक्तानि न जातु विफलानि मे ॥ ६.१२.८ ॥
મંત્રણા અને કર્મમાં નિયુક્ત થઈને, સદા તમારા દ્વારા આરંભાયેલાં મારાં સર્વ કાર્યો ક્યારેય નિષ્ફળ ગયાં નથી.
6.12.9
ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव वासवः।
भवद्भिरहमत्यर्थं वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥ ६.१२.९ ॥
ચંદ્ર, ગ્રહો અને નક્ષત્રો સાથે મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલા ઇન્દ્રની જેમ, તમારા વડે અત્યંત ઘેરાયેલો હું શ્રી પ્રાપ્ત કરું.
6.12.10
अहं तु खलु सर्वान् वः समर्थयितुमुद्यतः।
कुम्भकर्णस्य तु स्वप्नान् नेममर्थमचोदयम् ॥ ६.१२.१० ॥
હું તમારા સૌને સમર્થ બનાવવા તત્પર હતો; પણ કુંભકર્ણની નિદ્રા વિશે આ કાર્ય માટે મેં તેને જગાડવાનો આદેશ આપ્યો નહોતો.
6.12.11
अयं हि सुप्तः षण्मासान् कुम्भकर्णो महाबलः।
सर्वशस्त्रभृतां मुख्यः स इदानीं समुत्थितः ॥ ६.१२.११ ॥
આ મહાબલી કુંભકર્ણ છ માસથી સૂતો હતો; સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ હવે જાગી ગયો છે.
6.12.12
इयं च दण्डकारण्याद् रामस्य महिषी प्रिया।
रक्षोभिश्चरितोद्देशादानीता जनकात्मजा ॥ ६.१२.१२ ॥
દંડકારણ્યમાંથી, જ્યાં તે વિહાર કરતી હતી ત્યાંથી, રાક્ષસો વડે લાવવામાં આવેલી આ રામની પ્રિય મહિષી, જનકની પુત્રી છે.
6.12.13
सा मे न शय्यामारोढुमिच्छत्यलसगामिनी।
त्रिषु लोकेषु चान्या मे न सीतासदृशी तथा ॥ ६.१२.१३ ॥
તે મારી શય્યા પર ચઢવા ઇચ્છતી નથી; તે ધીમી ચાલે ચાલનારી છે. ત્રણેય લોકમાં મારા માટે સીતા જેવી બીજી કોઈ નથી.
6.12.14
तनुमध्या पृथुश्रोणी शरदिन्दुनिभानना।
हेमबिम्बनिभा सौम्या मायेव मयनिर्मिता ॥ ६.१२.१४ ॥
તેની કમર પાતળી, નિતંબ વિશાળ છે; મુખ શરદના ચંદ્ર જેવું છે. તે સોનાની મૂર્તિ જેવી સૌમ્ય છે, જાણે મયે રચેલી માયા.
6.12.15
सुलोहिततलौ श्लक्ष्णौ चरणौ सुप्रतिष्ठितौ।
दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे शरीरजः ॥ ६.१२.१५ ॥
તેના પગના તળિયા ઘેરા લાલ, લીસા અને સારી રીતે ગોઠવાયેલા છે; તાંબા જેવા નખવાળા તેના ચરણ જોઈને મારા શરીરમાં કામ પ્રજ્વલે છે.
6.12.16
हुताग्नेरर्चिसंकाशामेनां सौरीमिव प्रभाम्।
उन्नसं विमलं वल्गु वदनं चारुलोचनम् ॥ ६.१२.१६ ॥
યજ્ઞાગ્નિની જ્વાળા જેવી, સૂર્યપ્રભા જેવી આ છે; ઊંચું નાક, નિર્મળ સુંદર મુખ અને સુંદર નેત્રોવાળી છે.
6.12.17
पश्यंस्तदवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान्।
क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ॥ ६.१२.१७ ॥
તેને જોતાં જોતાં હું તેને વશ થઈને કામને આધીન થઈ ગયો છું; જે ક્રોધ અને હર્ષ બંને સમાન છે અને શરીરનો વર્ણ ફિક્કો પાડનારો છે.
6.12.18
शोकसंतापनित्येन कामेन कलुषीकृतः।
सा तु संवत्सरं कालं मामयाचत भामिनी ॥ ६.१२.१८ ॥
શોક અને સંતાપથી સતત પીડિત કામથી હું કલુષિત થયો છું. તે ભામિની મારી પાસે એક વર્ષનો સમય માગતી હતી.
6.12.19
प्रतीक्षमाणा भर्तारं राममायतलोचना।
तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातं वचः शुभम् ॥ ६.१२.१९ ॥
લાંબી આંખોવાળી તે સુંદર નેત્રા પોતાના પતિ રામની રાહ જોઈ રહી હતી; તે ચારુનેત્રાને મેં એક શુભ વચન આપ્યું હતું.
6.12.20
श्रान्तोऽहं सततं कामाद् यातो हय इवाध्वनि।
कथं सागरमक्षोभ्यं तरिष्यन्ति वनौकसः ॥ ६.१२.२० ॥
સતત કામથી હું થાકી ગયો છું, માર્ગમાં દોડીને થાકેલા ઘોડાની જેમ. તે અક્ષોભ્ય સાગરને વનવાસીઓ કેવી રીતે પાર કરશે?
6.12.21
बहुसत्त्वझषाकीर्णं तौ वा दशरथात्मजौ।
अथवा कपिनैकेन कृतं नः कदनं महत् ॥ ६.१२.२१ ॥
અનેક જીવો અને માછલીઓથી ભરેલા તે સાગરને દશરથના તે બે પુત્રો પાર કરશે, કે એક જ વાંદરાએ આપણો મોટો વિનાશ કર્યો છે?
6.12.22
दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति।
मानुषान्नो भयं नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ॥ ६.१२.२२ ॥
કાર્યના માર્ગો જાણવા મુશ્કેલ છે; જેની જેવી બુદ્ધિ હોય તેમ તે કહે. મનુષ્યોથી આપણને ભય નથી, તોપણ આનો વિચાર કરાય.
6.12.23
तदा देवासुरे युद्धे युष्माभिः सहितोऽजयम्।
ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन् ॥ ६.१२.२३ ॥
ત્યારે દેવાસુર યુદ્ધમાં તમારી સાથે રહીને હું અજેય હતો. તેઓ મારા, તમે બધા અને સુગ્રીવ મુખ્ય વાંદરાઓ પણ...
6.12.24
परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ।
सीतायाः पदवीं प्राप्य सम्प्राप्तौ वरुणालयम् ॥ ६.१२.२४ ॥
સમુદ્રની પેલે પાર તે બે રાજકુમારોએ સીતાનો માર્ગ મેળવીને, તેને આગળ રાખીને વરુણના નિવાસ સુધી પહોંચી ગયા છે.
6.12.25
अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ।
भवद्भिर्मन्त्र्यतां मन्त्रः सुनीतं चाभिधीयताम् ॥ ६.१२.२५ ॥
સીતાને પાછી આપી શકાય નહીં; દશરથના બંને પુત્રોનો વધ થવો જોઈએ. તમે વિચારીને સારી યુક્તિ કહો.
6.12.26
नहि शक्तिं प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित्।
सागरं वानरैस्तीर्त्वा निश्चयेन जयो मम ॥ ६.१२.२६ ॥
જગતમાં બીજા કોઈની શક્તિ હું જોતો નથી. વાનરો સમુદ્ર પાર કરે તોપણ મારો વિજય નિશ્ચિત છે.
6.12.27
तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम्।
कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.१२.२७ ॥
કામથી પીડાયેલા તેના વિલાપને સાંભળી કુંભકર્ણ ક્રોધે ભરાયો અને આ વચનો બોલ્યો.
6.12.28
यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य
प्रसह्य सीता खलु सा इहाहृता।
सकृत् समीक्ष्यैव सुनिश्चितं तदा
भजेत चित्तं यमुनेव यामुनम् ॥ ६.१२.२८ ॥
રામ અને લક્ષ્મણની સામે બળજબરીથી સીતાને અહીં લાવવામાં આવી છે. એક વાર જોઈને જ મન ચોક્કસપણે તેની તરફ આસક્ત થશે, યમુનાનું પાણી યમુનામાં ભળે તેમ.
6.12.29
सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमं तव।
विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥ ६.१२.२९ ॥
હે મહારાજ, આ બધું તમે અજોડ રીતે કર્યું છે. આ કાર્યના આરંભમાં જ અમે સૌ મળીને તેની વ્યવસ્થા કરીશું.
6.12.30
न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन।
न स संतप्यते पश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः ॥ ६.१२.३० ॥
હે દશાનન, જે રાજા ન્યાયપૂર્વક રાજકાર્ય કરે છે અને જેની બુદ્ધિ નિશ્ચિત ધ્યેયમાં સ્થિર છે, તે પછી પસ્તાતો નથી.
6.12.31
अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च।
क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव ॥ ६.१२.३१ ॥
અયોગ્ય ઉપાયથી અને ઊલટી રીતે કરેલાં કર્મો, અશુદ્ધ લોકોએ અર્પેલા હવિની જેમ દૂષિત થાય છે.
6.12.32
यः पश्चात् पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति।
पूर्वं चापरकार्याणि स न वेद नयानयौ ॥ ६.१२.३२ ॥
જે પહેલાં કરવાનાં કાર્યો પછી અને પછીનાં કાર્યો પહેલાં કરવા ઇચ્છે છે, તે નીતિ-અનીતિ જાણતો નથી.
6.12.33
चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्ष्याधिकं बलम्।
छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥ ६.१२.३३ ॥
ચપળ માણસનાં કાર્યોમાં તેનું અધિક બળ બરાબર જોઈને બીજા તેની ખામી પકડે છે—જેમ પક્ષીઓ ક્રૌંચના આકાશમાં તક શોધે.
6.12.34
त्वयेदं महदारब्धं कार्यमप्रतिचिन्तितम्।
दिष्ट्या त्वां नावधीद् रामो विषमिश्रमिवामिषम् ॥ ६.१२.३४ ॥
તેં આ મહાન કાર્ય વિચાર્યા વિના શરૂ કર્યું. સદભાગ્યે રામે તને માર્યો નહીં—ઝેરથી ભેળવેલા માંસની જેમ.
6.12.35
तस्मात् त्वया समारब्धं कर्म ह्यप्रतिमं परैः।
अहं समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूंस्तवानघ ॥ ६.१२.३५ ॥
તેથી તેં શત્રુઓ સામે શરૂ કરેલું અપ્રતિમ કાર્ય, હે નિર્દોષ, હું શત્રુઓને મારીને સરખું કરીશ.
6.12.36
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव निशाचर।
यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ।
तावहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि ॥ ६.१२.३६ ॥
હે નિશાચર, હું તારા શત્રુઓને ઉખેડી નાખીશ. ઇન્દ્ર અને સૂર્ય, અગ્નિ અને વાયુ હોય તોપણ, કુબેર અને વરુણ હોય તોપણ હું તેમની સાથે પણ યુદ્ધ કરીશ.
6.12.37
गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः ॥ ६.१२.३७ ॥
પર્વત જેવડા શરીરવાળા, મોટા પરિઘથી યુદ્ધ કરનાર, ગર્જના કરતા, તીક્ષ્ણ દાઢોવાળા તેનાથી પુરંદર (ઇન્દ્ર) પણ ડરે.
6.12.38
पुनर्मां स द्वितीयेन शरेण निहनिष्यति।
ततोऽहं तस्य पास्यामि रुधिरं काममाश्वस ॥ ६.१२.३८ ॥
તે ફરી બીજા બાણથી મને મારી નાખશે, તો પછી હું તેનું લોહી પીશ; તમે આશ્વસ્ત રહો.
6.12.39
वधेन वै दाशरथेः सुखावहं
जयं तवाहर्तुमहं यतिष्ये।
हत्वा च रामं सह लक्ष्मणेन
खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥ ६.१२.३९ ॥
દશરથપુત્ર (રામ)ના વધથી તમને સુખ આપનારો વિજય લાવવા હું પ્રયત્ન કરીશ. રામ અને લક્ષ્મણને મારીને હું વાનરસેનાના મુખ્ય આગેવાનો બધાને ખાઈ જઈશ.
6.12.40
रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणीं
कुरुष्व कार्याणि हितानि विज्वरः।
मया तु रामे गमिते यमक्षयं
चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥ ६.१२.४० ॥
ઇચ્છા પ્રમાણે આનંદ કરો, ઉત્તમ વારુણી પીઓ; ચિંતા છોડીને તમારા હિતનાં કાર્યો કરો. મારા દ્વારા રામને યમલોકે મોકલાયા પછી સીતા લાંબા સમય સુધી તમારા વશમાં રહેશે.