वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.12.1
स तां परिषदं कृत्स्नां समीक्ष्य समितिंजयः।
प्रचोदयामास तदा प्रहस्तं वाहिनीपतिम् ॥ ६.१२.१ ॥
ती संपूर्ण सभा पाहून युद्धविजयी (रावणाने) तेव्हा सेनापती प्रहस्ताला प्रवृत्त केले.
6.12.2
सेनापते यथा ते स्युः कृतविद्याश्चतुर्विधाः।
योधा नगररक्षायां तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥ ६.१२.२ ॥
हे सेनापती, नगररक्षणासाठी चार प्रकारचे कुशल योद्धे असतील अशी नियुक्ती तू करावीस.
6.12.3
स प्रहस्तः प्रणीतात्मा चिकीर्षन् राजशासनम्।
विनिक्षिपद् बलं सर्वं बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥ ६.१२.३ ॥
संयमी मनाच्या त्या प्रहस्ताने राजाज्ञा पूर्ण करण्याच्या इच्छेने सर्व सैन्य बाहेर आणि आत, राजमंदिरात नेमले.
6.12.4
ततो विनिक्षिप्य बलं सर्वं नगरगुप्तये।
प्रहस्तः प्रमुखे राज्ञो निषसाद जगाद च ॥ ६.१२.४ ॥
नंतर नगररक्षणासाठी सर्व सैन्य नेमून प्रहस्त राजासमोर बसला आणि म्हणाला.
6.12.5
विहितं बहिरन्तश्च बलं बलवतस्तव।
कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रं यदभिप्रेतमस्ति ते ॥ ६.१२.५ ॥
हे बलवान, तुमचे सैन्य बाहेर आणि आत नेमलेले आहे; आता शांत मनाने जे इष्ट असेल ते लवकर करा.
6.12.6
प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा राज्यहितैषिणः।
सुखेप्सुः सुहृदां मध्ये व्याजहार स रावणः ॥ ६.१२.६ ॥
प्रहस्ताचे बोल ऐकून राज्यहितैषी, सुखाची इच्छा करणारा राजा रावण मित्रांमध्ये बोलला.
6.12.7
प्रियाप्रिये सुखे दुःखे लाभालाभे हिताहिते।
धर्मकामार्थकृच्छ्रेषु यूयमर्हथ वेदितुम् ॥ ६.१२.७ ॥
प्रिय आणि अप्रिय, सुख आणि दुःख, लाभ आणि हानी, हित आणि अहित, तसेच धर्म, काम आणि अर्थ यांच्या संकटांत जाणण्यास तुम्हीच योग्य आहात.
6.12.8
सर्वकृत्यानि युष्माभिः समारब्धानि सर्वदा।
मन्त्रकर्मनियुक्तानि न जातु विफलानि मे ॥ ६.१२.८ ॥
मंत्रणा आणि कर्मात नियुक्त होऊन, नेहमी तुम्ही आरंभलेली माझी सर्व कामे कधीच निष्फळ झालेली नाहीत.
6.12.9
ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव वासवः।
भवद्भिरहमत्यर्थं वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥ ६.१२.९ ॥
चंद्र, ग्रह आणि नक्षत्रांसह मरुद्गणांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे, तुमच्याकडून अत्यंत वेढलेला मी श्री (वैभव) प्राप्त करावा.
6.12.10
अहं तु खलु सर्वान् वः समर्थयितुमुद्यतः।
कुम्भकर्णस्य तु स्वप्नान् नेममर्थमचोदयम् ॥ ६.१२.१० ॥
मी तुम्हा सर्वांना सामर्थ्यवान करण्यास उद्युक्त होतो; परंतु कुंभकर्णाच्या निद्रेबाबत या कार्यासाठी त्याला जागे करण्याची आज्ञा मी दिली नव्हती.
6.12.11
अयं हि सुप्तः षण्मासान् कुम्भकर्णो महाबलः।
सर्वशस्त्रभृतां मुख्यः स इदानीं समुत्थितः ॥ ६.१२.११ ॥
हा महाबली कुंभकर्ण सहा महिने झोपलेला होता; सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असा तो आता उठला आहे.
6.12.12
इयं च दण्डकारण्याद् रामस्य महिषी प्रिया।
रक्षोभिश्चरितोद्देशादानीता जनकात्मजा ॥ ६.१२.१२ ॥
दंडकारण्यातून, ती विहार करत होती त्या ठिकाणाहून, राक्षसांनी आणलेली ही रामाची प्रिय महाराणी, जनकाची कन्या आहे.
6.12.13
सा मे न शय्यामारोढुमिच्छत्यलसगामिनी।
त्रिषु लोकेषु चान्या मे न सीतासदृशी तथा ॥ ६.१२.१३ ॥
ती माझ्या शय्येवर चढण्याची इच्छा करत नाही; ती मंदगतीने चालणारी आहे. त्रिलोकात माझ्यासाठी सीतेसारखी दुसरी कोणी नाही.
6.12.14
तनुमध्या पृथुश्रोणी शरदिन्दुनिभानना।
हेमबिम्बनिभा सौम्या मायेव मयनिर्मिता ॥ ६.१२.१४ ॥
तिची कंबर बारीक, नितंब विस्तृत; मुख शरद ऋतूतील चंद्रासारखे आहे. ती सोन्याच्या मूर्तीसारखी सौम्य आहे, जणू मयाने निर्मिलेली माया.
6.12.15
सुलोहिततलौ श्लक्ष्णौ चरणौ सुप्रतिष्ठितौ।
दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे शरीरजः ॥ ६.१२.१५ ॥
तिच्या पायांचे तळवे गडद लाल, गुळगुळीत व व्यवस्थित ठेवलेले आहेत; तांब्यासारख्या नखांचे ते चरण पाहून माझ्या शरीरात कामवासना पेटते.
6.12.16
हुताग्नेरर्चिसंकाशामेनां सौरीमिव प्रभाम्।
उन्नसं विमलं वल्गु वदनं चारुलोचनम् ॥ ६.१२.१६ ॥
यज्ञाग्नीच्या ज्वालेसारखी, सूर्यप्रभेसारखी ही; उंच नाक, निर्मल सुंदर मुख आणि सुंदर नेत्रांची ही आहे.
6.12.17
पश्यंस्तदवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान्।
क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ॥ ६.१२.१७ ॥
तिला पाहता पाहता मी तिच्या वशात गेलो असून कामाच्या अधीन झालो आहे; जो क्रोध आणि हर्ष दोघांसारखा आणि शरीराचा रंग फिका करणारा आहे.
6.12.18
शोकसंतापनित्येन कामेन कलुषीकृतः।
सा तु संवत्सरं कालं मामयाचत भामिनी ॥ ६.१२.१८ ॥
शोक व संताप यांनी सतत पीडित अशा कामामुळे मी कलुषित झालो आहे. त्या भामिनीने माझ्याकडे एक वर्षाचा अवधी मागितला होता.
6.12.19
प्रतीक्षमाणा भर्तारं राममायतलोचना।
तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातं वचः शुभम् ॥ ६.१२.१९ ॥
दीर्घ नेत्रांची ती सुंदर नेत्रा आपला पती राम याची वाट पाहत होती; त्या चारुनेत्रेला मी एक शुभ वचन दिले होते.
6.12.20
श्रान्तोऽहं सततं कामाद् यातो हय इवाध्वनि।
कथं सागरमक्षोभ्यं तरिष्यन्ति वनौकसः ॥ ६.१२.२० ॥
सततच्या कामामुळे मी थकलो आहे, मार्गावर धावून थकलेल्या घोड्यासारखा. तो अक्षोभ्य सागर वनवासी कसे पार करतील?
6.12.21
बहुसत्त्वझषाकीर्णं तौ वा दशरथात्मजौ।
अथवा कपिनैकेन कृतं नः कदनं महत् ॥ ६.१२.२१ ॥
अनेक प्राणी आणि माशांनी भरलेला तो सागर दशरथाचे ते दोन पुत्र पार करतील का, की एकाच वानराने आपला मोठा विनाश केला आहे?
6.12.22
दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति।
मानुषान्नो भयं नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ॥ ६.१२.२२ ॥
कार्याच्या मार्गांची माहिती होणे कठीण असते; ज्याला जशी बुद्धी असेल तसे त्याने सांगावे. मानवांपासून आपल्याला भय नाही, तरीही याचा विचार करावा.
6.12.23
तदा देवासुरे युद्धे युष्माभिः सहितोऽजयम्।
ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन् ॥ ६.१२.२३ ॥
तेव्हा देवासुर युद्धात तुम्हां सर्वांसह मी अजेय होतो. ते माझे, तुम्ही सर्व आणि सुग्रीव प्रमुख वानर...
6.12.24
परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ।
सीतायाः पदवीं प्राप्य सम्प्राप्तौ वरुणालयम् ॥ ६.१२.२४ ॥
समुद्राच्या पलीकडे त्या दोन राजकुमारांनी सीतेचा मार्ग मिळवून, तो पुढे ठेवून वरुणाच्या निवासस्थानापर्यंत पोहोचले आहेत.
6.12.25
अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ।
भवद्भिर्मन्त्र्यतां मन्त्रः सुनीतं चाभिधीयताम् ॥ ६.१२.२५ ॥
सीतेला परत देता येणार नाही; दशरथाच्या दोन्ही पुत्रांचा वध झाला पाहिजे. तुम्ही विचार करून उत्तम युक्ती सांगा.
6.12.26
नहि शक्तिं प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित्।
सागरं वानरैस्तीर्त्वा निश्चयेन जयो मम ॥ ६.१२.२६ ॥
जगात दुसऱ्या कोणाचेही सामर्थ्य मला दिसत नाही. वानरांनी समुद्र ओलांडला तरी माझा विजय निश्चित आहे.
6.12.27
तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम्।
कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ६.१२.२७ ॥
कामाने व्याकुळ झालेला त्याचा विलाप ऐकून कुंभकर्ण संतापला आणि हे शब्द बोलला.
6.12.28
यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य
प्रसह्य सीता खलु सा इहाहृता।
सकृत् समीक्ष्यैव सुनिश्चितं तदा
भजेत चित्तं यमुनेव यामुनम् ॥ ६.१२.२८ ॥
राम आणि लक्ष्मण यांच्या समोरून बलपूर्वक सीतेला येथे आणले आहे. एकदा पाहिले तरी मन निश्चितपणे तिच्याकडेच आसक्त होईल, यमुनेचे पाणी यमुनेत मिसळते तसे.
6.12.29
सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमं तव।
विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥ ६.१२.२९ ॥
हे महाराजा, हे सर्व तुम्ही अतुलनीय रीतीने केले आहे. या कार्याच्या आरंभीच आम्ही सर्व मिळून त्याची व्यवस्था करू.
6.12.30
न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन।
न स संतप्यते पश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः ॥ ६.१२.३० ॥
हे दशानना, जो राजा न्यायाने राजकार्य करतो आणि ज्याची बुद्धी निश्चित उद्देशावर स्थिर असते, तो नंतर पश्चात्ताप करत नाही.
6.12.31
अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च।
क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवींष्यप्रयतेष्विव ॥ ६.१२.३१ ॥
अयोग्य उपायांनी आणि उलट्या पद्धतीने केलेली कर्मे, अशुद्ध लोकांनी अर्पण केलेल्या हविर्द्रव्याप्रमाणे दूषित होतात.
6.12.32
यः पश्चात् पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति।
पूर्वं चापरकार्याणि स न वेद नयानयौ ॥ ६.१२.३२ ॥
जो पूर्वी करावयाची कामे नंतर आणि नंतर करावयाची कामे आधी करू इच्छितो, तो नीती-अनीती जाणत नाही.
6.12.33
चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्ष्याधिकं बलम्।
छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥ ६.१२.३३ ॥
चंचल माणसाच्या कृत्यांतील त्याचे अधिक बल नीट पाहून इतर त्याचे छिद्र शोधतात—जसे पक्षी क्रौंच पक्ष्याच्या आकाशातील संधी साधतात.
6.12.34
त्वयेदं महदारब्धं कार्यमप्रतिचिन्तितम्।
दिष्ट्या त्वां नावधीद् रामो विषमिश्रमिवामिषम् ॥ ६.१२.३४ ॥
तू हे महत्त्वाचे कार्य विचार न करता सुरू केलेस. सुदैवाने राम तुला मारू शकला नाही—विषमिश्रित मांसाप्रमाणे.
6.12.35
तस्मात् त्वया समारब्धं कर्म ह्यप्रतिमं परैः।
अहं समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूंस्तवानघ ॥ ६.१२.३५ ॥
म्हणून तू शत्रूंविरुद्ध सुरू केलेले अतुलनीय कार्य, हे निष्पाप, मी शत्रूंना मारून सरळ करीन.
6.12.36
अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव निशाचर।
यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ।
तावहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि ॥ ६.१२.३६ ॥
हे निशाचरा, मी तुझ्या शत्रूंना उखडून टाकीन. इंद्र आणि सूर्य, अग्नी आणि वायू असले तरी, कुबेर आणि वरुण असले तरी मी त्यांच्याशीही युद्ध करीन.
6.12.37
गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः।
नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाद् वै पुरंदरः ॥ ६.१२.३७ ॥
पर्वतासारखे विशाल शरीर असलेल्या, मोठ्या परिघाने युद्ध करणाऱ्या, गर्जना करणाऱ्या आणि तीक्ष्ण दाढा असलेल्या त्याला पाहून पुरंदर (इंद्र) सुद्धा घाबरेल.
6.12.38
पुनर्मां स द्वितीयेन शरेण निहनिष्यति।
ततोऽहं तस्य पास्यामि रुधिरं काममाश्वस ॥ ६.१२.३८ ॥
तो पुन्हा दुसऱ्या बाणाने मला मारील, तर मग मी त्याचे रक्त पिईन; आपण आश्वस्त राहा.
6.12.39
वधेन वै दाशरथेः सुखावहं
जयं तवाहर्तुमहं यतिष्ये।
हत्वा च रामं सह लक्ष्मणेन
खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥ ६.१२.३९ ॥
दशरथपुत्र (राम) याच्या वधाने तुम्हाला सुख देणारा विजय आणण्यासाठी मी प्रयत्न करीन. राम व लक्ष्मण यांना मारून मी वानरसेनेतील सर्व प्रमुख योद्ध्यांना खाऊन टाकीन.
6.12.40
रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणीं
कुरुष्व कार्याणि हितानि विज्वरः।
मया तु रामे गमिते यमक्षयं
चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥ ६.१२.४० ॥
इच्छेनुसार आनंद घ्या, उत्तम वारुणी प्या; चिंता सोडून आपली हितकारक कामे करा. मी रामाला यमलोकी पाठवल्यावर सीता दीर्घकाल तुमच्या वशात राहील.