वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.123
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.123.1
अनुज्ञातं तु रामेण तद् विमानमनुत्तमम्।
हंसयुक्तं महानादमुत्पपात विहायसम् ॥ ६.१२३.१ ॥
रामाची अनुमती मिळताच ते उत्तम विमान, हंसांनी जोडलेले, महान नादाने आकाशात उडाले.
6.123.2
पातयित्वा ततश्चक्षुः सर्वतो रघुनन्दनः।
अब्रवीन्मैथिलीं सीतां रामः शशिनिभाननाम् ॥ ६.१२३.२ ॥
नंतर सर्वत्र दृष्टी फिरवून रघुनंदन राम चंद्रमुखी मैथिली सीतेला म्हणाला.
6.123.3
कैलासशिखराकारे त्रिकूटशिखरे स्थिताम्।
लङ्कामीक्षस्व वैदेहि निर्मितां विश्वकर्मणा ॥ ६.१२३.३ ॥
हे वैदेही, कैलास शिखरासारखी, त्रिकूट शिखरावर वसलेली, विश्वकर्म्याने निर्मिलेली लंका पाहा.
6.123.4
एतदायोधनं पश्य मांसशोणितकर्दमम्।
हरीणां राक्षसानां च सीते विशसनं महत् ॥ ६.१२३.४ ॥
हे सीते, मांस आणि रक्ताच्या चिखलाने भरलेले हे युद्धभूमी पाहा; वानर आणि राक्षसांचा हा मोठा संहार आहे.
6.123.5
एष दत्तवरः शेते प्रमाथी राक्षसेश्वरः।
तव हेतोर्विशालाक्षि निहतो रावणो मया ॥ ६.१२३.५ ॥
हे विशालाक्षी, वर प्राप्त झालेला तो उग्र राक्षसराज रावण तुझ्यासाठी माझ्याकडून मारला जाऊन येथे पडला आहे.
6.123.6
कुम्भकर्णोऽत्र निहतः प्रहस्तश्च निशाचरः।
धूम्राक्षश्चात्र निहतो वानरेण हनूमता ॥ ६.१२३.६ ॥
येथे कुंभकर्ण मारला गेला, निशाचर प्रहस्तही; येथे धूम्राक्ष वानर हनुमानाकडून मारला गेला.
6.123.7
विद्युन्माली हतश्चात्र सुषेणेन महात्मना।
लक्ष्मणेनेन्द्रजिच्चात्र रावणिर्निहतो रणे ॥ ६.१२३.७ ॥
येथे महात्मा सुषेणाने विद्युन्मालीला ठार केले; येथे लक्ष्मणाने रावणपुत्र इंद्रजितला रणात मारले.
6.123.8
अङ्गदेनात्र निहतो विकटो नाम राक्षसः।
विरूपाक्षश्च दुष्प्रेक्षो महापार्श्वमहोदरौ ॥ ६.१२३.८ ॥
येथे अंगदाने विकट नावाच्या राक्षसाला ठार केले; विरूपाक्ष, पाहण्यास भयंकर दुष्प्रेक्ष, महापार्श्व आणि महोदर हे देखील मारले गेले.
6.123.9
अकम्पनश्च निहतो बलिनोऽन्ये च राक्षसाः।
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ ॥ ६.१२३.९ ॥
अकंपन मारला गेला, तसेच इतर बलवान राक्षसही; त्रिशिरा आणि अतिकाय, तसेच देवांतक आणि नरांतक.
6.123.10
युद्धोन्मत्तश्च मत्तश्च राक्षसप्रवरावुभौ।
निकुम्भश्चैव कुम्भश्च कुम्भकर्णात्मजौ बली ॥ ६.१२३.१० ॥
युद्धोन्मत्त आणि मत्त हे दोन श्रेष्ठ राक्षस; आणि कुंभकर्णाचे बलवान पुत्र निकुंभ व कुंभ.
6.123.11
वज्रदंष्ट्रश्च दंष्ट्रश्च बहवो राक्षसा हताः।
मकराक्षश्च दुर्धर्षो मया युधि निपातितः ॥ ६.१२३.११ ॥
वज्रदंष्ट्र आणि दंष्ट्र, तसेच पुष्कळ राक्षस मारले गेले; दुर्धर्ष मकराक्षाला मी युद्धात पाडले.
6.123.12
अकम्पनश्च निहतः शोणिताक्षश्च वीर्यवान्।
यूपाक्षश्च प्रजङ्घश्च निहतौ तु महाहवे ॥ ६.१२३.१२ ॥
अकंपन मारला गेला, तसेच पराक्रमी शोणिताक्षही; यूपाक्ष आणि प्रजंघ हे दोघेही महायुद्धात मारले गेले.
6.123.13
विद्युज्जिह्वोऽत्र निहतो राक्षसो भीमदर्शनः।
यज्ञशत्रुश्च निहतः सुप्तघ्नश्च महाबलः ॥ ६.१२३.१३ ॥
येथे भयंकर रूपाचा राक्षस विद्युज्जिह्व मारला गेला; यज्ञाचा शत्रू मारला गेला; आणि महाबलवान सुप्तघ्नही मारला गेला.
6.123.14
सूर्यशत्रुश्च निहतो ब्रह्मशत्रुस्तथापरः।
अत्र मन्दोदरी नाम भार्या तं पर्यदेवयत् ॥ ६.१२३.१४ ॥
सूर्याचा शत्रू मारला गेला; तसेच ब्राह्मणांचा आणखी एक शत्रूही मारला गेला. येथे मंदोदरी नावाच्या पत्नीने त्याच्यासाठी विलाप केला.
6.123.15
सपत्नीनां सहस्रेण साग्रेण परिवारिता।
एतत् तु दृश्यते तीर्थं समुद्रस्य वरानने ॥ ६.१२३.१५ ॥
हजारांहून अधिक सवतींनी वेढलेली (ती येथे होती). हे सुंदर मुखी, समुद्राचे हे तीर्थ दिसत आहे.
6.123.16
यत्र सागरमुत्तीर्य तां रात्रिमुषिता वयम्।
एष सेतुर्मया बद्धः सागरे लवणार्णवे ॥ ६.१२३.१६ ॥
जेथे समुद्र ओलांडून आम्ही ती रात्र काढली. खाऱ्या समुद्रात हाच सेतू मी बांधला होता.
6.123.17
तव हेतोर्विशालाक्षि नलसेतुः सुदुष्करः।
पश्य सागरमक्षोभ्यं वैदेहि वरुणालयम् ॥ ६.१२३.१७ ॥
हे विशाल नेत्रे, तुझ्यासाठी नलसेतू अत्यंत दुष्कर झाला. हे वैदेही, वरुणाचे निवासस्थान असलेला हा अक्षोभ्य समुद्र पाहा.
6.123.18
अपारमिव गर्जन्तं शङ्खशुक्तिसमाकुलम्।
हिरण्यनाभं शैलेन्द्रं काञ्चनं पश्य मैथिलि ॥ ६.१२३.१८ ॥
अपार असल्यासारखा गर्जणारा, शंख आणि शिंपल्यांनी भरलेला हा समुद्र पाहा. हे मैथिली, सुवर्णनाभी पर्वतराज असलेला तो सोनेरी पर्वत पाहा.
6.123.19
विश्रमार्थं हनुमतो भित्त्वा सागरमुत्थितम्।
एतत् कुक्षौ समुद्रस्य स्कन्धावारनिवेशनम् ॥ ६.१२३.१९ ॥
हनुमानाच्या विश्रांतीसाठी समुद्राला भेदून वर आलेले हे, समुद्राच्या उदरातील सैन्याची छावणी आहे.
6.123.20
अत्र पूर्वं महादेवः प्रसादमकरोद् विभुः।
एतत् तु दृश्यते तीर्थं सागरस्य महात्मनः ॥ ६.१२३.२० ॥
येथे पूर्वी सर्वसमर्थ महादेवाने प्रसाद केला. महात्मा समुद्राचे हेच तीर्थ दिसत आहे.
6.123.21
सेतुबन्ध इति ख्यातं त्रैलोक्येन च पूजितम्।
एतत् पवित्रं परमं महापातकनाशनम् ॥ ६.१२३.२१ ॥
'सेतुबंध' नावाने प्रसिद्ध आणि त्रिलोकांनी पूजित हे परम पवित्र आहे; महापातकांचा नाश करणारे.
6.123.22
अत्र राक्षसराजोऽयमाजगाम विभीषणः।
एषा सा दृश्यते सीते किष्किन्धा चित्रकानना ॥ ६.१२३.२२ ॥
येथे हा राक्षसराज विभीषण आला होता. हे सीते, चित्रवनांनी युक्त ही किष्किंधा दिसत आहे.
6.123.23
सुग्रीवस्य पुरी रम्या यत्र वाली मया हतः।
अथ दृष्ट्वा पुरीं सीता किष्किन्धां वालिपालिताम् ॥ ६.१२३.२३ ॥
ही सुग्रीवाची रमणीय नगरी आहे, जिथे माझ्याकडून वाली मारला गेला. मग वालीने पालन केलेली किष्किंधा नगरी पाहून सीता...
6.123.24
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रामं प्रणयसाध्वसा।
सुग्रीवप्रियभार्याभिस्ताराप्रमुखतो नृप ॥ ६.१२३.२४ ॥
प्रेमाने घाबरलेल्या सीतेने नम्र वाणीने रामाला म्हटले — सुग्रीवाच्या प्रिय पत्नी, विशेषतः ताराच्या नेतृत्वाखाली, हे नृपा.
6.123.25
अन्येषां वानरेन्द्राणां स्त्रीभिः परिवृता ह्यहम्।
गन्तुमिच्छे सहायोध्यां राजधानीं त्वया सह ॥ ६.१२३.२५ ॥
इतर वानरराजांच्या स्त्रियांनी वेढलेली मी तुमच्यासह राजधानी अयोध्येला जाऊ इच्छिते.
6.123.26
एवमुक्तोऽथ वैदेह्या राघवः प्रत्युवाच ताम्।
एवमस्त्विति किष्किन्धां प्राप्य संस्थाप्य राघवः ॥ ६.१२३.२६ ॥
वैदेहीने असे म्हटल्यावर राघवाने तिला उत्तर दिले: "असेच होवो." किष्किंधेला पोहोचून सुग्रीवाची स्थापना करून राघव असे म्हणाला.
6.123.27
विमानं प्रेक्ष्य सुग्रीवं वाक्यमेतदुवाच ह।
ब्रूहि वानरशार्दूल सर्वान् वानरपुङ्गवान् ॥ ६.१२३.२७ ॥
विमान पाहून त्याने सुग्रीवाला हे शब्द म्हटले: "हे वानरशार्दूला, सर्व श्रेष्ठ वानरांना सांग."
6.123.28
स्त्रीभिः परिवृताः सर्वे ह्ययोध्यां यान्तु सीतया।
तथा त्वमपि सर्वाभिः स्त्रीभिः सह महाबल ॥ ६.१२३.२८ ॥
स्त्रियांनी वेढलेले सर्वजण सीतेसह अयोध्येला जावोत. हे महाबला, तूही सर्व स्त्रियांसह जा.
6.123.29
अभित्वरय सुग्रीव गच्छामः प्लवगाधिप।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणामिततेजसा ॥ ६.१२३.२९ ॥
हे सुग्रीवा, त्वरा कर; आपण जाऊ, हे वानराधिपा. अमिततेजस्वी रामाने असे म्हटल्यावर सुग्रीव...
6.123.30
वानराधिपतिः श्रीमांस्तैश्च सर्वैः समावृतः।
प्रविश्यान्तःपुरं शीघ्रं तारामुद्वीक्ष्य सोऽब्रवीत् ॥ ६.१२३.३० ॥
वानराधिपती श्रीमान त्या सर्वांनी वेढलेला तातडीने अंतःपुरात प्रवेशून तारेकडे पाहून म्हणाला.
6.123.31
प्रिये त्वं सह नारीभिर्वानराणां महात्मनाम्।
राघवेणाभ्यनुज्ञाता मैथिलीप्रियकाम्यया ॥ ६.१२३.३१ ॥
प्रिये, महात्मा वानरांच्या स्त्रियांसह तू, राघवाच्या अनुमतीने, मैथिलीला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने (जा).
6.123.32
त्वर त्वमभिगच्छामो गृह्य वानरयोषितः।
अयोध्यां दर्शयिष्यामः सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ ६.१२३.३२ ॥
घाई कर, वानर-स्त्रियांना घेऊन आपण जाऊ; अयोध्या आणि दशरथाच्या सर्व राण्या त्यांना दाखवू.
6.123.33
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा तारा सर्वाङ्गशोभना।
आहूय चाब्रवीत् सर्वा वानराणां तु योषितः ॥ ६.१२३.३३ ॥
सुग्रीवाचे शब्द ऐकून, सर्वांगसुंदर तारा वानरांच्या सर्व स्त्रियांना बोलावून म्हणाली.
6.123.34
सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता गन्तुं सर्वैश्च वानरैः।
मम चापि प्रियं कार्यमयोध्यादर्शनेन च ॥ ६.१२३.३४ ॥
सुग्रीवाच्या अनुमतीने, सर्व वानरांसह जायचे आहे; अयोध्या पाहणे हेही माझे प्रिय कार्य आहे.
6.123.35
प्रवेशं चैव रामस्य पौरजानपदैः सह।
विभूतिं चैव सर्वासां स्त्रीणां दशरथस्य च ॥ ६.१२३.३५ ॥
रामाचा नगरप्रवेश, नगर आणि जनपदातील लोकांसह, आणि दशरथाच्या सर्व स्त्रियांचे वैभवही (पाहायचे आहे).
6.123.36
तारया चाभ्यनुज्ञाताः सर्वा वानरयोषितः।
नेपथ्यविधिपूर्वं तु कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ॥ ६.१२३.३६ ॥
ताराने अनुमती दिल्यावर, सर्व वानर-स्त्रिया, विधीप्रमाणे नटून आणि प्रदक्षिणा करून (निघाल्या).
6.123.37
अध्यारोहन् विमानं तत् सीतादर्शनकाङ्क्षया।
ताभिः सहोत्थितं शीघ्रं विमानं प्रेक्ष्य राघवः ॥ ६.१२३.३७ ॥
सीतेला पाहण्याच्या इच्छेने ते त्या विमानात चढले. त्यांच्यासह विमान वेगाने वर उठलेले पाहून राघव...
6.123.38
ऋष्यमूकसमीपे तु वैदेहीं पुनरब्रवीत्।
दृश्यतेऽसौ महान् सीते सविद्युदिव तोयदः ॥ ६.१२३.३८ ॥
ऋष्यमूकाजवळ राघव वैदेहीला पुन्हा म्हणाला: हे सीते, विजेसह असलेल्या महान मेघाप्रमाणे ते दिसत आहे.
6.123.39
ऋष्यमूको गिरिवरः काञ्चनैर्धातुभिर्वृतः।
अत्राहं वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण समागतः ॥ ६.१२३.३९ ॥
ऋष्यमूक, सोन्याच्या धातूंनी वेढलेला श्रेष्ठ पर्वत. येथेच मी वानरराज सुग्रीवाला भेटलो.
6.123.40
समयश्च कृतः सीते वधार्थं वालिनो मया।
एषा सा दृश्यते पम्पा नलिनी चित्रकानना ॥ ६.१२३.४० ॥
हे सीते, वालीच्या वधासाठी माझा करार येथेच झाला. ही ती पंपा दिसत आहे, कमळांनी भरलेली आणि विचित्र वनांनी वेढलेली.
6.123.41
त्वया विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः।
अस्यास्तीरे मया दृष्टा शबरी धर्मचारिणी ॥ ६.१२३.४१ ॥
तुझ्याविना मी अत्यंत दुःखी होऊन जेथे विलाप केला, त्याच्या तीरावर मी धर्माचरण करणाऱ्या शबरीला पाहिले.
6.123.42
अत्र योजनबाहुश्च कबन्धो निहतो मया।
दृश्यतेऽसौ जनस्थाने श्रीमान् सीते वनस्पतिः ॥ ६.१२३.४२ ॥
येथेच योजनभर लांब बाहू असलेल्या कबंधाचा मी वध केला. हे सीते, जनस्थानात ते शोभिवंत वृक्ष दिसत आहे.
6.123.43
जटायुश्च महातेजास्तव हेतोर्विलासिनि।
रावणेन हतो यत्र पक्षिणां प्रवरो बली ॥ ६.१२३.४३ ॥
हे विलासिनी! महातेजस्वी, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि बलवान जटायू तुझ्यासाठी तिथेच रावणाकडून मारला गेला.
6.123.44
खरश्च निहतो यत्र दूषणश्च निपातितः।
त्रिशिराश्च महावीर्यो मया बाणैरजिह्मगैः ॥ ६.१२३.४४ ॥
तिथेच खर मारला गेला, दूषणही पाडला गेला; महापराक्रमी त्रिशिराला मी सरळ जाणाऱ्या बाणांनी मारले.
6.123.45
एतत् तदाश्रमपदमस्माकं वरवर्णिनि।
पर्णशाला तथा चित्रा दृश्यते शुभदर्शने ॥ ६.१२३.४५ ॥
हे श्रेष्ठवर्णी! हेच आपले ते आश्रमस्थान; सुंदर पर्णकुटीही येथे दिसत आहे, हे शुभदर्शने.
6.123.46
यत्र त्वं राक्षसेन्द्रेण रावणेन हृता बलात्।
एषा गोदावरी रम्या प्रसन्नसलिला शुभा ॥ ६.१२३.४६ ॥
राक्षसराज रावणाने तुला बळजबरीने पळवले ते ठिकाण हेच; ही रमणीय, निर्मळ जलाची शुभ गोदावरी.
6.123.47
अगस्त्यस्याश्रमश्चैव दृश्यते कदलीवृतः।
दीप्तश्चैवाश्रमे ह्येष सुतीक्ष्णस्य महात्मनः ॥ ६.१२३.४७ ॥
अगस्त्यांचा आश्रमही केळीच्या वनांनी वेढलेला दिसत आहे; महात्मा सुतीक्ष्णांचा तेजस्वी आश्रमही इथेच आहे.
6.123.48
दृश्यते चैव वैदेहि शरभङ्गाश्रमो महान्।
उपयातः सहस्राक्षो यत्र शक्रः पुरंदरः ॥ ६.१२३.४८ ॥
हे वैदेही! महान शरभंगांचा आश्रमही दिसत आहे; सहस्राक्ष शक्र, पुरंदर इंद्र येथेच आला होता.
6.123.49
अस्मिन् देशे महाकायो विराधो निहतो मया।
एते ते तापसा देवि दृश्यन्ते तनुमध्यमे ॥ ६.१२३.४९ ॥
येथे महाकाय विराध माझ्याकडून मारला गेला. हे देवी, हे कृशमध्यमे, ही पाहा तुझी तापसी मंडळी दिसत आहेत.
6.123.50
अत्रिः कुलपतिर्यत्र सूर्यवैश्वानरोपमः।
अत्र सीते त्वया दृष्टा तापसी धर्मचारिणी ॥ ६.१२३.५० ॥
सूर्य आणि वैश्वानरासारखे तेजस्वी कुलपती अत्री जेथे आहेत, तेथे, हे सीते, येथे तू धर्मचारिणी तापसीला पाहिलेस.
6.123.51
असौ सुतनु शैलेन्द्रश्चित्रकूटः प्रकाशते।
अत्र मां कैकयीपुत्रः प्रसादयितुमागतः ॥ ६.१२३.५१ ॥
हे सुतनू, तो पर्वतराज चित्रकूट चमकत आहे. येथेच कैकेयीचा पुत्र मला प्रसन्न करण्यासाठी आला होता.
6.123.52
एषा सा यमुना रम्या दृश्यते चित्रकानना।
भरद्वाजाश्रमः श्रीमान् दृश्यते चैष मैथिलि ॥ ६.१२३.५२ ॥
हे मैथिली, ही ती रमणीय यमुना दिसत आहे, जिच्या तीरावर विचित्र वने आहेत. आणि हा श्रीमान भरद्वाजांचा आश्रमही दिसत आहे.
6.123.53
इयं च दृश्यते गङ्गा पुण्या त्रिपथगा नदी।
नानाद्विजगणाकीर्णा सम्प्रपुष्पितकानना ॥ ६.१२३.५३ ॥
ही पवित्र त्रिपथगा गंगा नदी दिसत आहे, जी विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेली आहे आणि जिच्या तीरावरील वने पूर्ण फुलली आहेत.
6.123.54
शृङ्गवेरपुरं चैतद् गुहो यत्र सखा मम।
एषा सा दृश्यते सीते सरयूर्यूपमालिनी ॥ ६.१२३.५४ ॥
हेच ते शृंगवेरपूर, जेथे माझा मित्र गुह राहतो. हे सीते, यूपमाळांनी सजलेली सरयू नदी ही पाहा.
6.123.55
एषा सा दृश्यते सीते राजधानी पितुर्मम।
अयोध्यां कुरु वैदेहि प्रणामं पुनरागता ॥ ६.१२३.५५ ॥
हे सीते, ही पाहा माझ्या पित्याची राजधानी दिसत आहे. हे वैदेही, अयोध्येला नमस्कार कर; आपण पुन्हा परत आलो आहोत.
6.123.56
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसाः सविभीषणाः।
उत्पत्योत्पत्य संहृष्टास्तां पुरीं ददृशुस्तदा ॥ ६.१२३.५६ ॥
तेव्हा विभीषणासह ते सर्व वानर आणि राक्षस आनंदाने वारंवार उडी घेत त्या नगरीकडे पाहू लागले.
6.123.57
ततस्तु तां पाण्डुरहर्म्यमालिनीं
विशालकक्ष्यां गजवाजिभिर्वृताम्।
पुरीमपश्यन् प्लवगाः सराक्षसाः
पुरीं महेन्द्रस्य यथामरावतीम् ॥ ६.१२३.५७ ॥
तेव्हा वानर आणि राक्षसांनी पांढऱ्या महालांच्या रांगांनी सजलेली, विशाल अंगणे असलेली, हत्ती-घोड्यांनी वेढलेली ती नगरी पाहिली; ती इंद्राच्या अमरावतीसारखी होती.