वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.125
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.125.1
अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयामास राघवः।
प्रियकामः प्रियं रामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ ६.१२५.१ ॥
अयोध्येकडे पाहून राघवाने विचार केला. प्रिय इच्छिणारा, वेगवान पराक्रमी राम तेव्हा (आपल्या प्रियजनांविषयी विचार करू लागला).
6.125.2
चिन्तयित्वा ततो दृष्टिं वानरेषु न्यपातयत्।
उवाच धीमांस्तेजस्वी हनूमन्तं प्लवंगमम् ॥ ६.१२५.२ ॥
विचार करून मग त्याने वानरांवर दृष्टी टाकली. बुद्धिमान, तेजस्वी तो वानर हनुमानाला म्हणाला.
6.125.3
अयोध्यां त्वरितो गत्वा शीघ्रं प्लवगसत्तम।
जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे ॥ ६.१२५.३ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, लवकर अयोध्येला जाऊन राजमहालातील लोक कुशल आहेत का ते जाणून घे.
6.125.4
शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम्।
निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान्मम ॥ ६.१२५.४ ॥
शृंगवेरपुरात पोहोचून, घनदाट अरण्यात राहणाऱ्या निषादाधिपती गुहाला माझ्या शब्दांनी कुशल सांग.
6.125.5
श्रुत्वा तु मां कुशलिनमरोगं विगतज्वरम्।
भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा ॥ ६.१२५.५ ॥
मी कुशल, रोगरहित आणि तापरहित आहे हे ऐकून गुह आनंदित होईल; तो माझ्या आत्म्यासारखा मित्र आहे.
6.125.6
अयोध्यायाश्च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च।
निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर्गुहः ॥ ६.१२५.६ ॥
अयोध्येचा मार्ग आणि भरताची वार्ता निषादाधिपती गुह आनंदाने तुला सांगेल.
6.125.7
भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम।
सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम् ॥ ६.१२५.७ ॥
भरताला माझ्यातर्फे कुशल सांग. माझे कार्य सिद्ध झाले आहे, मी पत्नी व लक्ष्मणासह सुखरूप आहे, असे त्याला सांग.
6.125.8
हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा।
सुग्रीवेण च संवादं वालिनश्च वधं रणे ॥ ६.१२५.८ ॥
बलवान रावणाने वैदेहीचे हरण केले, सुग्रीवाशी झालेला करार आणि रणांगणात वालीचा वध, हेही सांग.
6.125.9
मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया।
लङ्घयित्वा महातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ ६.१२५.९ ॥
मैथिलीचा शोध आणि महाजलाने भरलेला, अविनाशी सागर ओलांडून तू तिला कसे गाठलेस, हेही सांग.
6.125.10
उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम्।
यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः ॥ ६.१२५.१० ॥
समुद्राजवळ पोहोचणे आणि सागराचे दर्शन, सेतू कसा बांधला गेला आणि रावण कसा मारला गेला, हेही सांग.
6.125.11
वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च।
महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम् ॥ ६.१२५.११ ॥
महेंद्र, ब्रह्मा आणि वरुण यांनी दिलेले वर, महादेवाची कृपा आणि माझ्या पित्याशी झालेली भेट, हेही सांग.
6.125.12
उपयातं च मां सौम्य भरताय निवेदय।
सह राक्षसराजेन हरीणामीश्वरेण च ॥ ६.१२५.१२ ॥
हे सौम्या! राक्षसराज आणि वानरांचा स्वामी यांच्यासह मी परत येत आहे, हे भरताला सांग.
6.125.13
जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः।
उपायाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः ॥ ६.१२५.१३ ॥
शत्रुसमूहांना जिंकून, अत्युत्तम यश मिळवून, कृतार्थ झालेला राम महापराक्रमी मित्रांसह परत येत आहे.
6.125.14
एतच्छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस्ततः।
स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच्चापि मां प्रति ॥ ६.१२५.१४ ॥
हे ऐकून भरत यमासारख्या संयमाने वागेल; आणि माझ्याविषयी जे काही असेल ते सर्व तुला कळले पाहिजे.
6.125.15
ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च।
तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषितेन च ॥ ६.१२५.१५ ॥
भरताचे सर्व वृत्तान्त आणि त्याचे संकेत—मुखाच्या रंगावरून, दृष्टीवरून आणि बोलण्यावरून—तू यथार्थपणे जाणले पाहिजेस.
6.125.16
सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम्।
पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः ॥ ६.१२५.१६ ॥
सर्व इच्छांनी समृद्ध, हत्ती, घोडे व रथांनी भरलेले पितृपितामहांचे राज्य—कोणाचे मन त्याकडे वळणार नाही?
6.125.17
संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत्।
प्रशास्तु वसुधां सर्वामखिलां रघुनन्दनः ॥ ६.१२५.१७ ॥
श्रीमान भरत स्वतः राज्याचा इच्छुक होऊ शकतो; पण रघुनंदन रामानेच सर्व पृथ्वीवर राज्य करावे.
6.125.18
तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर।
यावन्न दूरं याताः स्मः क्षिप्रमागन्तुमर्हसि ॥ ६.१२५.१८ ॥
हे वानरा, त्याचा विचार आणि निश्चय जाणून, आपण फार दूर निघून जाण्यापूर्वी तू लवकर परत यावेस.
6.125.19
मानुषं धारयन् रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ ॥ ६.१२५.१९ ॥
मानवी रूप धारण करून ते त्वरेने अयोध्येकडे निघाले.
6.125.20
अथोत्पपात वेगेन हनूमान् मारुतात्मजः।
गरुत्मानिव वेगेन जिघृक्षन्नुरगोत्तमम् ॥ ६.१२५.२० ॥
तेव्हा वायुपुत्र हनुमान वेगाने उसळला, श्रेष्ठ नागाला पकडू इच्छिणाऱ्या गरुडाप्रमाणे.
6.125.21
लङ्घयित्वा पितृपथं विहगेन्द्रालयं शुभम्।
गङ्गायमुनयोर्भीमं समतीत्य समागमम् ॥ ६.१२५.२१ ॥
पितृमार्ग आणि पक्षिराजाचे शुभ निवासस्थान ओलांडून, गंगा-यमुनेचा भयंकर संगम पार करून.
6.125.22
शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान्।
स वाचा शुभया हृष्टो हनूमानिदमब्रवीत् ॥ ६.१२५.२२ ॥
शृंगवेरपुरात पोहोचून पराक्रमी हनुमान गुहाजवळ गेले आणि आनंदाने शुभ वाणीत म्हणाले.
6.125.23
सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः।
ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत् ॥ ६.१२५.२३ ॥
तुझा मित्र, काकुत्स्थ, सत्यपराक्रमी राम सीता आणि सौमित्रीसह आहे; त्याने तुझी खुशाली विचारली आहे.
6.125.24
पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यत्रैव राघवम् ॥ ६.१२५.२४ ॥
आज पाचवी रात्र मुनींच्या वचनाने येथे राहून, भरद्वाजांची अनुमती घेऊन, येथेच राघवाला पाहशील.
6.125.25
एवमुक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः।
उत्पपात महावेगाद् वेगवानविचारयन् ॥ ६.१२५.२५ ॥
असे बोलून, महातेजस्वी, हर्षाने रोमांचित झालेला तो वेगवान हनुमान विचार न करता महावेगाने उसळला.
6.125.26
सोऽपश्यद् रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा।
वरूथीं गोमतीं चैव भीमं शालवनं तथा ॥ ६.१२५.२६ ॥
त्याने राममतीर्थ, वालुकिनी नदी, वरूथी, गोमती आणि भयानक शालवन पाहिले.
6.125.27
प्रजाश्च बहुसाहस्रीः स्फीताञ्जनपदानपि।
स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः ॥ ६.१२५.२७ ॥
हजारो प्रजा आणि समृद्ध जनपदे ओलांडून, वानरश्रेष्ठ हनुमान दूरचा मार्ग वेगाने पार करत गेला.
6.125.28
आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपगान्।
सुराधिपस्योपवने यथा चैत्ररथे द्रुमान् ॥ ६.१२५.२८ ॥
नंदिग्रामाजवळच्या फुललेल्या वृक्षांपर्यंत तो पोहोचला; ते जणू सुराधिपती इंद्राच्या चैत्ररथ उपवनातील वृक्षच होते.
6.125.29
स्त्रीभिः सपुत्रैः पौत्रैश्च रममाणैः स्वलंकृतैः।
क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ ६.१२५.२९ ॥
स्त्रिया, पुत्र आणि नातवंडांसह आनंद करणारे, सुंदर अलंकारांनी सजलेले; अयोध्येपासून एक कोसावर, वल्कले आणि काळी मृगचर्मे परिधान केलेले.
6.125.30
ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम्।
जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ ६.१२५.३० ॥
भावाच्या दु:खाने कृश झालेल्या, आश्रमात राहणाऱ्या, जटाधारी, मळाने माखलेल्या अंगाच्या दीन भरताला त्याने पाहिले.
6.125.31
फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्।
समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससम् ॥ ६.१२५.३१ ॥
फळे-कंद खाणारा, संयमी, तपस्वी, धर्माचरण करणारा, उंच वर गेलेल्या जटांचा भार असलेला, वल्कल आणि मृगाजिन वस्त्र परिधान केलेला (भरताला त्याने पाहिले).
6.125.32
नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसम्।
पादुके ते पुरस्कृत्य प्रशासन्तं वसुंधराम् ॥ ६.१२५.३२ ॥
नियमनिष्ठ, शुद्ध अंतःकरणाचा, ब्रह्मर्षीसारखे तेज असलेला, तुझ्या पादुका पुढे ठेवून पृथ्वीचे शासन करणारा (भरताला त्याने पाहिले).
6.125.33
चातुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्।
उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः ॥ ६.१२५.३३ ॥
चारही वर्णांच्या लोकांचा सर्व भयांपासून रक्षक असलेला, शुचिर्भूत अमात्य व पुरोहितांनी वेढलेला उपस्थित असलेला (भरताला त्याने पाहिले).
6.125.34
बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः।
नहि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ॥ ६.१२५.३४ ॥
मुख्य सेनापतींसह व काषाय वस्त्र धारण करणाऱ्यांसह युक्त असलेला (तो भरत होता). परंतु वल्कल व काळ्या हरिणाचे कातडे नेसलेल्या तुझ्या त्या राजपुत्राला (ते पाहत नव्हते).
6.125.35
परिभोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः।
तं धर्ममिव धर्मज्ञं देहबन्धमिवापरम् ॥ ६.१२५.३५ ॥
धर्मप्रिय नगरवासी ते (राज्य) भोगण्याचा निश्चय करत नाहीत. त्याला ते धर्मासारखा, धर्मज्ञासारखा आणि दुसऱ्या देहबंधूसारखा मानतात.
6.125.36
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः।
वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम् ॥ ६.१२५.३६ ॥
मारुतीपुत्र हनुमान हात जोडून हे शब्द म्हणाला — "दण्डकारण्यात वास करणारा, वल्कल व जटा धारण करणारा जो (राम) त्याला तू (ओळखतोस)."
6.125.37
अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वां कौशलमब्रवीत्।
प्रियमाख्यामि ते देव शोकं त्यज सुदारुणम् ॥ ६.१२५.३७ ॥
तू काकुत्स्थ (राम) यांच्यासाठी शोक करत आहेस; परंतु त्यांनी तुझी खुशाली विचारली होती. हे देवा, तुला एक आनंदाची बातमी सांगतो; हा अत्यंत दारुण शोक सोडून दे.
6.125.38
अस्मिन् मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह संगतः।
निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ ६.१२५.३८ ॥
याच क्षणी तू तुझे बंधू रामाशी भेटशील. रावणाचा वध करून आणि मैथिलीला (सीतेला) पुन्हा मिळवून राम...
6.125.39
उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः।
लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी।
सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण शची यथा ॥ ६.१२५.३९ ॥
आपले कार्य सिद्ध करून, महाबलवान मित्रांसह राम परत येत आहेत. महातेजस्वी लक्ष्मण आणि यशस्विनी वैदेहीही सोबत आहेत; इंद्रासोबत शची असावी तशी सीता रामासोबत पूर्ण आहे.
6.125.40
एवमुक्तो हनुमता भरतः कैकयीसुतः।
पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहमुपागमत् ॥ ६.१२५.४० ॥
हनुमानाने असे सांगितल्यावर कैकेयीपुत्र भरत आनंदाने अचानक कोसळले; अतिहर्षाने ते मूर्च्छित झाले.
6.125.41
ततो मुहूर्तादुत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः।
हनूमन्तमुवाचेदं भरतः प्रियवादिनम् ॥ ६.१२५.४१ ॥
नंतर क्षणभरानंतर उठून सावरलेले राघव भरत प्रियवचनी हनुमानाला म्हणाले.
6.125.42
अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्ग्य सम्भ्रमात्।
सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैरश्रुबिन्दुभिः ॥ ६.१२५.४२ ॥
आनंद व प्रेमाने भरलेल्या विपुल अश्रुबिंदूंनी भरताने उत्कटतेने कपी (हनुमान)ला आलिंगन देऊन भिजवले.
6.125.43
देवो वा मानुषो वा त्वमनुक्रोशादिहागतः।
प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम् ॥ ६.१२५.४३ ॥
हे सौम्या! तू देव असशील किंवा मनुष्य, करुणेने येथे आलास. प्रिय वार्ता सांगणाऱ्या तुला मी प्रिय वस्तू देतो.
6.125.44
गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम्।
सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्यास्तु षोडश ॥ ६.१२५.४४ ॥
एक लाख गायी, शंभर उत्तम गावे, आणि कुंडले घातलेल्या, शुभ आचरणाच्या सोळा पत्नी व कन्या.
6.125.45
हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः।
सर्वाभरणसम्पन्नाः सम्पन्नाः कुलजातिभिः ॥ ६.१२५.४५ ॥
सुवर्णवर्ण, सुंदर नाक व मांड्या असलेल्या, चंद्रासारख्या सौम्य मुखाच्या स्त्रिया; सर्व अलंकारांनी युक्त, उत्तम कुल-जातीच्या.
6.125.46
निशम्य रामागमनं नृपात्मजः
कपिप्रवीरस्य तदाद्भुतोपमम्।
प्रहर्षितो रामदिदृक्षयाभवत्
पुनश्च हर्षादिदमब्रवीद् वचः ॥ ६.१२५.४६ ॥
रामाचे आगमन ऐकून, आणि कपिश्रेष्ठाचे ते अद्भुत वचन ऐकून, रामाला पाहण्याच्या इच्छेने राजपुत्र अत्यंत प्रसन्न झाला, आणि हर्षाने पुन्हा हे वचन बोलला.