Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.128
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.128.1
शिरस्यञ्जलिमाधाय कैकेय्यानन्दवर्धनः।
बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम् ॥ ६.१२८.१ ॥
Bharata, que aumentaba la alegría de Kaikeyī, con las manos juntas sobre la cabeza, habló a su hermano mayor Rāma, de valor verdadero.
6.128.2
पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम।
तद् ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम ॥ ६.१२८.२ ॥
Mi madre fue honrada, y este reino me fue dado. Eso te lo devuelvo otra vez, tal como tú me lo diste.
6.128.3
धुरमेकाकिना न्यस्तां वृषभेण बलीयसा।
किशोरवद् गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे ॥ ६.१२८.३ ॥
Como un yugo cargado solo por un toro poderoso, yo, como un becerro, no me atrevo a soportar esta carga pesada.
6.128.4
वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन्।
दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम् ॥ ६.१२८.४ ॥
Como una presa rota por la gran fuerza del agua, que se derrama, creo que este reino, con su brecha sin custodia, está mal sujeto.
6.128.5
गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः।
नान्वेतुमुत्सहे वीर तव मार्गमरिंदम ॥ ६.१२८.५ ॥
Como un asno no puede seguir el paso de un caballo, ni un cuervo el andar de un cisne, así, héroe, domador de enemigos, no soy capaz de seguir tu camino.
6.128.6
यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने।
महानपि दुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान् ॥ ६.१२८.६ ॥
Como un árbol plantado y criado dentro del recinto, aunque grande, de tronco ancho y muchas ramas, es difícil de trepar.
6.128.7
शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयन्।
तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोपितः ॥ ६.१२८.७ ॥
Habiendo florecido pero sin mostrar frutos, se marchita; no obtiene el beneficio para el cual fue plantado.
6.128.8
एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि।
यद्यस्मान् मनुजेन्द्र त्वं भर्ता भृत्यान् न शाधि हि ॥ ६.१२८.८ ॥
Oh de brazos poderosos, esta es una comparación; debes comprender su sentido. Oh señor de los hombres, si tú, siendo nuestro amo, no gobiernas a tus servidores...
6.128.9
जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु राघव।
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसम् ॥ ६.१२८.९ ॥
Oh Rāghava, que el mundo te contemple hoy consagrado, como el sol que arde al mediodía con brillo radiante.
6.128.10
तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिःस्वनैः।
मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च ॥ ६.१२८.१० ॥
Despierta con el estruendo de los instrumentos, el tintineo de cinturones y tobilleras y los dulces sonidos del canto; luego reposa de nuevo.
6.128.11
यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा।
तावत् त्वमिह लोकस्य स्वामित्वमनुवर्तय ॥ ६.१२८.११ ॥
Hasta donde gira la rueda y hasta donde se extiende la tierra, hasta allí mantén tú la soberanía sobre este mundo.
6.128.12
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरञ्जयः।
तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे ॥ ६.१२८.१२ ॥
Habiendo oído las palabras de Bharata, Rāma, conquistador de ciudades enemigas, dijo: «Así sea», las aceptó y se sentó en el asiento auspicioso.
6.128.13
ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धनाः।
सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्यवारयन् ॥ ६.१२८.१३ ॥
Entonces, por orden de Śatrughna, barberos hábiles, de manos suaves y muy rápidos, rodearon a Rāghava (Rāma).
6.128.14
पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले।
सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे ॥ ६.१२८.१४ ॥
Primero, tras bañarse Bharata, y después de que el poderoso Lakṣmaṇa, el señor de los monos Sugrīva y el señor de los rākṣasas Vibhīṣaṇa se bañaran (así se hizo).
6.128.15
विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः।
महार्हवसनोपेतस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन् ॥ ६.१२८.१५ ॥
Con el cabello enmarañado limpio, bañado, adornado con guirnaldas variadas y ungüentos, vestido con ropas de gran valor, se erguía allí resplandeciendo de majestad.
6.128.16
प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान्।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥ ६.१२८.१६ ॥
El valiente, acrecentador del linaje de Ikṣvāku, resplandeciente, hizo también que se realizara el acicalamiento de Rāma y de Lakṣmaṇa.
6.128.17
प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः।
आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरम् ॥ ६.१२८.१७ ॥
Entonces todas las esposas de Daśaratha, mujeres de gran corazón, prepararon ellas mismas el acicalamiento de Sītā de manera encantadora.
6.128.18
ततो वानरपत्नीनां सर्वासामेव शोभनम्।
चकार यत्नात् कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला ॥ ६.१२८.१८ ॥
Entonces Kausalyā, llena de amor por su hijo y contenta, preparó con esmero el hermoso acicalamiento de todas las esposas de los monos.
6.128.19
ततः शत्रुघ्नवचनात् सुमन्त्रो नाम सारथिः।
योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम् ॥ ६.१२८.१९ ॥
Entonces, a la palabra de Śatrughna, el auriga llamado Sumantra enganchó un carro hermoso en todas sus partes y lo hizo avanzar.
6.128.20
अग्न्यर्कामलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम्।
आरुरोह महाबाहू रामः परपुरंजयः ॥ ६.१२८.२० ॥
Al ver el carro divino de pie, puro como el fuego y el sol, el de brazos poderosos Rāma, conquistador de ciudades enemigas, subió a él.
6.128.21
सुग्रीवो हनुमांश्चैव महेन्द्रसदृशद्युती।
स्नातौ दिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुः शुभकुण्डलौ ॥ ६.१२८.२१ ॥
Sugrīva y Hanumān, resplandecientes como Indra, tras bañarse y vestir ropas semejantes a las divinas, partieron luciendo bellos pendientes.
6.128.22
सर्वाभरणजुष्टाश्च ययुस्ताः शुभकुण्डलाः।
सुग्रीवपत्न्यः सीता च द्रष्टुं नगरमुत्सुकाः ॥ ६.१२८.२२ ॥
Las esposas de Sugrīva y Sītā, adornadas con todas las joyas y con bellos pendientes, partieron ansiosas por ver la ciudad.
6.128.23
अयोध्यायां च सचिवा राज्ञो दशरथस्य च।
पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुरर्थवत् ॥ ६.१२८.२३ ॥
En Ayodhyā, los ministros del rey Daśaratha, poniendo al sacerdote a la cabeza, deliberaron con propósito.
6.128.24
अशोको विजयश्चैव सिद्धार्थश्च समाहिताः।
मन्त्रयन् रामवृद्ध्यर्थमृद्ध्यर्थं नगरस्य च ॥ ६.१२८.२४ ॥
Aśoka, Vijaya y Siddhārtha, atentos, deliberaban por la prosperidad de Rāma y el bienestar de la ciudad.
6.128.25
सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः।
कर्तुमर्हथ रामस्य यद् यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥ ६.१२८.२५ ॥
Haced todo lo que deba hacerse, con ritos auspiciosos, para la consagración del magnánimo Rāma, digno de la victoria.
6.128.26
नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः ॥ ६.१२८.२६ ॥
Salieron rápidamente de la ciudad, con la mente puesta en ver a Rāma.
6.128.27
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवानघः।
प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम् ॥ ६.१२८.२७ ॥
Rāma, sin mancha como Indra, subió a un carro uncido con caballos bayos y partió hacia la excelsa ciudad.
6.128.28
जग्राह भरतो रश्मीन् शत्रुघ्नश्छत्रमाददे।
लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संवीजयंस्तदा ॥ ६.१२८.२८ ॥
Bharata tomó las riendas, Śatrughna sostuvo el parasol y Lakṣmaṇa abanicaba su cabeza.
6.128.29
श्वेतं च वालव्यजनं जगृहे परितः स्थितः।
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥ ६.१२८.२९ ॥
Vibhīṣaṇa, señor de los rākṣasas, de pie a su alrededor, tomó un abanico blanco de cola de yak y otro brillante como la luna.
6.128.30
ऋषिसङ्घैस्तदाऽऽकाशे देवैश्च समरुद्गणैः।
स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः ॥ ६.१२८.३० ॥
Entonces, en el cielo, se oyó un dulce sonido de Rāma siendo alabado por multitudes de sabios, los dioses y las huestes de los Maruts.
6.128.31
ततः शत्रुञ्जयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम्।
आरुरोह महातेजाः सुग्रीवः प्लवगर्षभः ॥ ६.१२८.३१ ॥
Entonces Sugrīva, de gran esplendor, el toro entre los monos, montó el elefante llamado Śatruñjaya, semejante a una montaña.
6.128.32
नव नागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः।
मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः ॥ ६.१२८.३२ ॥
Nueve mil elefantes marcharon, montados por monos que habían tomado forma humana y estaban adornados con todas sus joyas.
6.128.33
शङ्खशब्दप्रणादैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीम् ॥ ६.१२८.३३ ॥
Con el sonido de las conchas y el estruendo de los tambores, el mejor de los hombres avanzó hacia aquella ciudad adornada de mansiones.
6.128.34
ददृशुस्ते समायान्तं राघवं सपुरःसरम्।
विराजमानं वपुषा रथेनातिरथं तदा ॥ ६.१२८.३४ ॥
Vieron a Rāghava acercarse con su vanguardia, resplandeciente en su cuerpo, sobre su carro, como un gran guerrero capaz de igualar a muchos.
6.128.35
ते वर्धयित्वा काकुत्स्थं रामेण प्रतिनन्दिताः।
अनुजग्मुर्महात्मानं भ्रातृभिः परिवारितम् ॥ ६.१२८.३५ ॥
Bendiciendo a Kākutstha, y recibidos con saludo de vuelta por Rāma, siguieron al magnánimo, rodeado de sus hermanos.
6.128.36
अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैव तथा प्रकृतिभिर्वृतः।
श्रिया विरुरुचे रामो नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥ ६.१२८.३६ ॥
Rodeado de ministros, brahmanes y del pueblo, Rāma brilló con esplendor, como la luna rodeada de estrellas.
6.128.37
स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानि वृतो ययौ ॥ ६.१२८.३७ ॥
Rodeado por quienes iban delante, con címbalos y signos auspiciosos svastika en las manos, tocando instrumentos con alegría y proclamando bendiciones, avanzó.
6.128.38
अक्षतं जातरूपं च गावः कन्याः सहद्विजाः।
नरा मोदकहस्ताश्च रामस्य पुरतो ययुः ॥ ६.१२८.३८ ॥
Granos intactos y oro, vacas, doncellas y brahmanes, y hombres con dulces en las manos, marcharon ante Rāma.
6.128.39
सख्यं च रामः सुग्रीवे प्रभावं चानिलात्मजे।
वानराणां च तत् कर्म ह्याचचक्षेऽथ मन्त्रिणाम् ॥ ६.१२८.३९ ॥
Rāma relató entonces a los ministros su amistad con Sugrīva, el valor de Hanumān, hijo del Viento, y aquella hazaña de los monos.
6.128.40
श्रुत्वा च विस्मयं जग्मुरयोध्यापुरवासिनः।
वानराणां च तत् कर्म राक्षसानां च तद् बलम्।
विभीषणस्य संयोगमाचचक्षेऽथ मन्त्रिणाम् ॥ ६.१२८.४० ॥
Al oírlo, los habitantes de la ciudad de Ayodhyā quedaron asombrados. Rāma relató entonces a los ministros la hazaña de los monos, el poder de los rākṣasas y la alianza con Vibhīṣaṇa.
6.128.41
द्युतिमानेतदाख्याय रामो वानरसंयुतः।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णामयोध्यां प्रविवेश सः ॥ ६.१२८.४१ ॥
Habiendo relatado todo esto, el radiante Rāma, acompañado por los monos, entró en Ayodhyā, llena de gente alegre y próspera.
6.128.42
ततो ह्यभ्युच्छ्रयन् पौराः पताकाश्च गृहे गृहे।
ऐक्ष्वाकाध्युषितं रम्यमाससाद पितुर्गृहम् ॥ ६.१२८.४२ ॥
Entonces los ciudadanos izaron estandartes en cada casa, y Rāma llegó a la casa de su padre, la hermosa morada que habitó el linaje de Ikṣvāku.
6.128.43
अथाब्रवीद् राजपुत्रो भरतं धर्मिणां वरम्।
अर्थोपहितया वाचा मधुरं रघुनन्दनः ॥ ६.१२८.४३ ॥
Entonces el príncipe, deleite de los Raghus, habló dulcemente con sentido a Bharata, el mejor de los justos.
6.128.44
पितुर्भवनमासाद्य प्रविश्य च महात्मनः।
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ॥ ६.१२८.४४ ॥
Habiendo llegado y entrado a la casa del magnánimo padre, y habiendo saludado a Kausalyā, Sumitrā y Kaikeyī,
6.128.45
तच्च मद्भवनं श्रेष्ठं साशोकवनिकं महत्।
मुक्तावैदूर्यसंकीर्णं सुग्रीवाय निवेदय ॥ ६.१२८.४५ ॥
Entrega a Sugrīva mi excelente y gran morada, con su bosque de Aśoka, adornada con perlas y lapislázuli.
6.128.46
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा भरतः सत्यविक्रमः।
हस्ते गृहीत्वा सुग्रीवं प्रविवेश तमालयम् ॥ ६.१२८.४६ ॥
Al oír sus palabras, Bharata, de verdadero valor, tomó de la mano a Sugrīva y entró en aquella morada.
6.128.47
ततस्तैलप्रदीपांश्च पर्यङ्कास्तरणानि च।
गृहीत्वा विविशुः क्षिप्रं शत्रुघ्नेन प्रचोदिताः ॥ ६.१२८.४७ ॥
Luego, impulsados por Śatrughna, entraron rápidamente llevando lámparas de aceite y cubiertas de lecho.
6.128.48
उवाच च महातेजाः सुग्रीवं राघवानुजः।
अभिषेकाय रामस्य दूतानाज्ञापय प्रभो ॥ ६.१२८.४८ ॥
Y el magnífico hermano menor de Rāghava dijo a Sugrīva: "Oh señor, ordena a los mensajeros para la consagración de Rāma."
6.128.49
सौवर्णान् वानरेन्द्राणां चतुर्णां चतुरो घटान्।
ददौ क्षिप्रं स सुग्रीवः सर्वरत्नविभूषितान् ॥ ६.१२८.४९ ॥
Sugrīva entregó rápidamente a los cuatro señores de los monos cuatro vasijas de oro, adornadas con toda clase de joyas.
6.128.50
तथा प्रत्यूषसमये चतुर्णां सागराम्भसाम्।
पूर्णैर्घटैः प्रतीक्षध्वं तथा कुरुत वानराः ॥ ६.१२८.५० ॥
Igualmente, al amanecer, oh monos, esperad con vasijas llenas de las aguas de los cuatro océanos, y así obrad.
6.128.51
एवमुक्ता महात्मानो वानरा वारणोपमाः।
उत्पेतुर्गगनं शीघ्रं गरुडा इव शीघ्रगाः ॥ ६.१२८.५१ ॥
Así instruidos, los magnánimos monos, semejantes a elefantes, se lanzaron rápidamente al cielo, veloces como garudas.
6.128.52
जाम्बवांश्च हनूमांश्च वेगदर्शी च वानरः।
ऋषभश्चैव कलशाञ्जलपूर्णानथानयन् ॥ ६.१२८.५२ ॥
Jāmbavān, Hanumān, el mono Vegadarśī y también Ṛṣabha trajeron vasijas llenas de agua.
6.128.53
नदीशतानां पञ्चानां जलं कुम्भैरुपाहरन्।
पूर्वात् समुद्रात् कलशं जलपूर्णमथानयत् ॥ ६.१२८.५३ ॥
Trajeron el agua de cientos de ríos en vasijas; y del océano oriental trajeron una vasija llena de agua.
6.128.54
सुषेणः सत्त्वसम्पन्नः सर्वरत्नविभूषितम्।
ऋषभो दक्षिणात्तूर्णं समुद्राज्जलमानयत् ॥ ६.१२८.५४ ॥
Suṣeṇa, dotado de vigor, y Ṛṣabha trajeron rápidamente agua del océano meridional, adornada con todas las joyas.
6.128.55
रक्तचन्दनकर्पूरैः संवृतं काञ्चनं घटम्।
गवयः पश्चिमात् तोयमाजहार महार्णवात् ॥ ६.१२८.५५ ॥
Gavaya trajo agua del gran océano occidental en una jarra de oro llena de sándalo rojo y alcanfor.
6.128.56
रत्नकुम्भेन महता शीतं मारुतविक्रमः।
उत्तराच्च जलं शीघ्रं गरुडानिलविक्रमः ॥ ६.१२८.५६ ॥
Vikrama, poderoso como el Viento, trajo rápidamente agua fresca desde el norte en una vasija de joyas, veloz como Garuḍa y el viento.
6.128.57
आजहार स धर्मात्मानिलः सर्वगुणान्वितः।
ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतं प्रेक्ष्य तज्जलम् ॥ ६.१२८.५७ ॥
El justo Anila, dotado de todas las virtudes, trajo el agua. Entonces, al ver aquella agua traída por los mejores de los vānaras—
6.128.58
अभिषेकाय रामस्य शत्रुघ्नः सचिवैः सह।
पुरोहिताय श्रेष्ठाय सुहृद्भ्यश्च न्यवेदयत् ॥ ६.१२८.५८ ॥
Para la unción de Rāma, Śatrughna, junto con los ministros, informó al excelente sacerdote y a los amigos.
6.128.59
ततः स प्रयतो वृद्धो वसिष्ठो ब्राह्मणैः सह।
रामं रत्नमये पीठे ससीतं संन्यवेशयत् ॥ ६.१२८.५९ ॥
Entonces el anciano y recogido Vasiṣṭha, junto con los brahmanes, hizo sentar a Rāma con Sītā en un asiento de joyas.
6.128.60
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः।
कात्यायनः सुयज्ञश्च गौतमो विजयस्तथा ॥ ६.१२८.६० ॥
Vasiṣṭha, Vāmadeva, Jābāli, Kāśyapa, Kātyāyana, Suyajña, Gautama y Vijaya, asimismo, estaban presentes.
6.128.61
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रं प्रसन्नेन सुगन्धिना।
सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥ ६.१२८.६१ ॥
Así como los Vasus ungieron a Vāsava, el de los mil ojos, ungieron a Rāma, tigre entre los hombres, con agua clara y fragante.
6.128.62
ऋत्विग्भिर्ब्राह्मणैः पूर्वं कन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा।
योधैश्चैवाभ्यषिञ्चस्ते सम्प्रहृष्टैः सनैगमैः ॥ ६.१२८.६२ ॥
Primero los sacerdotes oficiantes, los brahmanes, las doncellas, los ministros y los guerreros, junto con los ciudadanos alegres, te ungieron.
6.128.63
सर्वौषधिरसैश्चापि दैवतैर्नभसि स्थितैः।
चतुर्भिर्लोकपालैश्च सर्वैर्देवैश्च संगतैः ॥ ६.१२८.६३ ॥
Los dioses que estaban en el cielo también te ungieron con los jugos de todas las hierbas, junto con los cuatro guardianes del mundo y todos los dioses reunidos.
6.128.64
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं किरीटं रत्नशोभितम्।
अभिषिक्तः पुरा येन मनुस्तं दीप्ततेजसम् ॥ ६.१२८.६४ ॥
Aquella corona, hecha antaño por Brahmā y adornada con joyas, con la que en tiempos antiguos fue ungido Manu, radiante de esplendor.
6.128.65
तस्यान्ववाये राजानः क्रमाद् येनाभिषेचिताः।
सभायां हेमक्लृप्तायां शोभितायां महाधनैः ॥ ६.१२८.६५ ॥
En la sala de asamblea, hecha de oro y adornada con grandes riquezas, en la que los reyes de su linaje fueron ungidos en sucesión.
6.128.66
रत्नैर्नानाविधैश्चैव चित्रितायां सुशोभनैः।
नानारत्नमये पीठे कल्पयित्वा यथाविधि ॥ ६.१२८.६६ ॥
En aquella sala, pintada con joyas de muchas clases y muy hermosa, habiendo dispuesto según la regla el asiento hecho de muchas joyas.
6.128.67
किरीटेन ततः पश्चाद् वसिष्ठेन महात्मना।
ऋत्विग्भिर्भूषणैश्चैव समयोक्ष्यत राघवः ॥ ६.१२८.६७ ॥
Luego el magnánimo Vasiṣṭha, junto con los sacerdotes, ungió a Rāghava con la diadema y los adornos.
6.128.68
छत्रं तस्य च जग्राह शत्रुघ्नः पाण्डुरं शुभम्।
श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ६.१२८.६८ ॥
Śatrughna sostuvo sobre él el blanco y auspicioso parasol, y Sugrīva, señor de los monos, agitó el abanico de cola de yak blanco.
6.128.69
अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः।
मालां ज्वलन्तीं वपुषा काञ्चनीं शतपुष्कराम् ॥ ६.१२८.६९ ॥
Vibhīṣaṇa, señor de los rākṣasas, semejante a la luna, tomó otra guirnalda, resplandeciente, dorada, con cien loto.
6.128.70
राघवाय ददौ वायुर्वासवेन प्रचोदितः।
सर्वरत्नसमायुक्तं मणिभिश्च विभूषितम् ॥ ६.१२८.७० ॥
Vāyu, impulsado por Indra, entregó a Rāghava un obsequio engastado con toda clase de gemas y adornado con joyas.
6.128.71
मुक्ताहारं नरेन्द्राय ददौ शक्रप्रचोदितः।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥ ६.१२८.७१ ॥
Impulsado por Indra, entregó al rey un collar de perlas. Los dioses y gandharvas cantaron, y tropas de apsarases danzaron.
6.128.72
अभिषेके तदर्हस्य तदा रामस्य धीमतः।
भूमिः सस्यवती चैव फलवन्तश्च पादपाः ॥ ६.१२८.७२ ॥
Entonces, digno de la unción del sabio Rāma, la tierra se llenó de cosechas y los árboles dieron fruto.
6.128.73
गन्धवन्ति च पुष्पाणि बभूवू राघवोत्सवे।
सहस्रशतमश्वानां धेनूनां च गवां तथा ॥ ६.१२८.७३ ॥
En la fiesta del Rāghava florecieron flores fragantes; y se entregaron cien mil caballos, vacas lecheras y otro ganado.
6.128.74
ददौ शतवृषान् पूर्वं द्विजेभ्यो मनुजर्षभः।
त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्य ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुनः ॥ ६.१२८.७४ ॥
El mejor de los hombres dio primero cientos de toros a los dvijas, y luego treinta crores de oro a los brahmanes.
6.128.75
नानाभरणवस्त्राणि महार्हाणि च राघवः।
अर्करश्मिप्रतीकाशां काञ्चनीं मणिविग्रहाम् ॥ ६.१२८.७५ ॥
Rāghava dio diversos adornos y vestiduras muy preciosas, y un objeto dorado semejante a los rayos del sol, con forma de gema.
6.128.76
सुग्रीवाय स्रजं दिव्यां प्रायच्छन्मनुजाधिपः।
वैदूर्यमयचित्रे च चन्द्ररश्मिविभूषिते ॥ ६.१२८.७६ ॥
El señor de los hombres dio a Sugrīva una guirnalda divina, y objetos de lapislázuli, multicolores y adornados con rayos de luna.
6.128.77
वालिपुत्राय धृतिमानङ्गदायाङ्गदे ददौ।
मणिप्रवरजुष्टं तं मुक्ताहारमनुत्तमम् ॥ ६.१२८.७७ ॥
El firme dio a Aṅgada, hijo de Vāli, un brazalete, y un incomparable collar de perlas engarzado con excelentes gemas.
6.128.78
सीतायै प्रददौ रामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम्।
अरजे वाससी दिव्ये शुभान्याभरणानि च ॥ ६.१२८.७८ ॥
Rāma dio a Sītā un adorno de brillo semejante a los rayos de la luna, dos vestiduras divinas inmaculadas y joyas auspiciosas.
6.128.79
अवेक्षमाणा वैदेही प्रददौ वायुसूनवे।
अवमुच्यात्मनः कण्ठाद्धारं जनकनन्दिनी ॥ ६.१२८.७९ ॥
Mirando a todos, Vaidehī se quitó el collar del cuello y se lo dio al hijo del Viento, la hija de Janaka.
6.128.80
अवैक्षत हरीन् सर्वान् भर्तारं च मुहुर्मुहुः।
तामिङ्गितज्ञः सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ॥ ६.१२८.८० ॥
Miraba una y otra vez a todos los monos y a su esposo; aquel que entendía sus gestos, al verla, habló a la hija de Janaka.
6.128.81
प्रदेहि सुभगे हारं यस्य तुष्टासि भामिनि।
अथ सा वायुपुत्राय तं हारमसितेक्षणा ॥ ६.१२८.८१ ॥
Oh afortunada, da ese collar a aquel con quien estás complacida, oh bella mujer. Entonces ella, de ojos oscuros, dio ese collar al hijo del Viento.
6.128.82
तेजो धृतिर्यशो दाक्ष्यं सामर्थ्यं विनयो नयः।
पौरुषं विक्रमो बुद्धिर्यस्मिन् नेतानि नित्यदा ॥ ६.१२८.८२ ॥
Brillo, firmeza, fama, destreza, capacidad, humildad, buena política, valor viril, arrojo e inteligencia: todo esto está siempre en él.
6.128.83
हनूमांस्तेन हारेण शुशुभे वानरर्षभः।
चन्द्रांशुचयगौरेण श्वेताभ्रेण यथाचलः ॥ ६.१२८.८३ ॥
Hanumān, el toro de los monos, resplandecía con aquel collar, blanco como un montón de rayos de luna, como una montaña con una nube blanca.
6.128.84
सर्वे वानरवृद्धाश्च ये चान्ये वानरोत्तमाः।
वासोभिर्भूषणैश्चैव यथार्हं प्रतिपूजिताः ॥ ६.१२८.८४ ॥
Todos los monos ancianos y los demás monos excelentes fueron honrados como correspondía, con vestidos y adornos.
6.128.85
विभीषणोऽथ सुग्रीवो हनूमाञ्जाम्बवांस्तथा।
सर्वे वानरमुख्याश्च रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ६.१२८.८५ ॥
Vibhīṣaṇa, luego Sugrīva, Hanumān, Jāmbavān, y asimismo todos los principales vānaras fueron honrados por Rāma, cuyas hazañas son sin esfuerzo.
6.128.86
यथार्हं पूजिताः सर्वे कामै रत्नैश्च पुष्कलैः।
प्रहृष्टमनसः सर्वे जग्मुरेव यथागतम् ॥ ६.१२८.८६ ॥
Todos, honrados como correspondía, con bienes deseados y abundantes joyas, con el ánimo alegre, regresaron por el mismo camino por el que habían venido.
6.128.87
ततो द्विविदमैन्दाभ्यां नीलाय च परंतपः।
सर्वान् कामगुणान् वीक्ष्य प्रददौ वसुधाधिपः ॥ ६.१२८.८७ ॥
Entonces el abrasador de enemigos, señor de la tierra, tras considerar todos los dones deseables, los entregó a Dvivida, Mainda y Nīla.
6.128.88
दृष्ट्वा सर्वे महात्मानस्ततस्ते वानरर्षभाः।
विसृष्टाः पार्थिवेन्द्रेण किष्किन्धां समुपागमन् ॥ ६.१२८.८८ ॥
Tras ver a todos, aquellos toros de los vānaras, magnánimos, despedidos por el señor de reyes, llegaron a Kiṣkindhā.
6.128.89
सुग्रीवो वानरश्रेष्ठो दृष्ट्वा रामाभिषेचनम्।
पूजितश्चैव रामेण किष्किन्धां प्राविशत् पुरीम् ॥ ६.१२८.८९ ॥
Sugrīva, el mejor de los vānaras, tras contemplar la consagración de Rāma y ser honrado por él, entró en la ciudad de Kiṣkindhā.
6.128.90
विभीषणोऽपि धर्मात्मा सह तैर्नैर्ऋतर्षभैः।
लब्ध्वा कुलधनं राजा लङ्कां प्रायान्महायशाः ॥ ६.१२८.९० ॥
También Vibhīṣaṇa, de alma recta y gran fama, junto con aquellos toros de los rākṣasas, habiendo obtenido la riqueza familiar, partió hacia Laṅkā como rey.
6.128.91
स राज्यमखिलं शासन्निहतारिर्महायशाः।
राघवः परमोदारः शशास परया मुदा।
उवाच लक्ष्मणं रामो धर्मज्ञं धर्मवत्सलः ॥ ६.१२८.९१ ॥
Gobernando todo el reino, Rāghava, el destructor de sus enemigos, de gran fama y suprema generosidad, reinó con suprema alegría. Rāma, conocedor del dharma y amante del dharma, dijo a Lakṣmaṇa:
6.128.92
आतिष्ठ धर्मज्ञ मया सहेमां
गां पूर्वराजाध्युषितां बलेन।
तुल्यं मया त्वं पितृभिर्धृता या
तां यौवराज्ये धुरमुद्वहस्व ॥ ६.१२८.९२ ॥
Oh conocedor del dharma, toma tu lugar conmigo en esta tierra, que los reyes anteriores habitaron con fuerza. Carga con el peso del cargo de príncipe heredero, que nuestros padres sostuvieron igual que yo.
6.128.93
सर्वात्मना पर्यनुनीयमानो
यदा न सौमित्रिरुपैति योगम्।
नियुज्यमानो भुवि यौवराज्ये
ततोऽभ्यषिञ्चद् भरतं महात्मा ॥ ६.१२८.९३ ॥
Cuando, aunque se le suplicó sinceramente una y otra vez, Saumitri no accedió a asumir la carga del cargo de príncipe heredero, entonces el de alma noble ungió a Bharata como príncipe heredero.
6.128.94
पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यां वाजपेयेन चासकृत्।
अन्यैश्च विविधैर्यज्ञैरयजत् पार्थिवात्मजः ॥ ६.१२८.९४ ॥
El hijo del rey ofreció sacrificios repetidamente con los ritos Puṇḍarīka y Aśvamedha, con el Vājapeya, y con otros diversos sacrificios.
6.128.95
राज्यं दशसहस्राणि प्राप्य वर्षाणि राघवः।
शताश्वमेधानाजह्रे सदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥ ६.१२८.९५ ॥
Habiendo obtenido el reino durante diez mil años, Rāghava celebró cien sacrificios Aśvamedha, en los que se dieron excelentes caballos y abundantes ofrendas.
6.128.96
आजानुलम्बिबाहुः स महावक्षाः प्रतापवान्।
लक्ष्मणानुचरो रामः शशास पृथिवीमिमाम् ॥ ६.१२८.९६ ॥
Rāma, de brazos que llegaban hasta las rodillas, de pecho ancho y poderoso, acompañado por Lakṣmaṇa, siguió gobernando esta tierra.
6.128.97
राघवश्चापि धर्मात्मा प्राप्य राज्यमनुत्तमम्।
ईजे बहुविधैर्यज्ञैः ससुहृज्ज्ञातिबान्धवः ॥ ६.१२८.९७ ॥
Y Rāghava, de alma justa, habiendo obtenido el reino incomparable, realizó muchos tipos de sacrificios junto con sus amigos, parientes y allegados.
6.128.98
न पर्यदेवन् विधवा न च व्यालकृतं भयम्।
न व्याधिजं भयं चासीद् रामे राज्यं प्रशासति ॥ ६.१२८.९८ ॥
No había viudas que se lamentaran, ni temor a las fieras, ni temor a las enfermedades, mientras Rāma gobernaba el reino.
6.128.99
निर्दस्युरभवल्लोको नानर्थं कश्चिदस्पृशत्।
न च स्म वृद्धा बालानां प्रेतकार्याणि कुर्वते ॥ ६.१२८.९९ ॥
El mundo quedó libre de bandidos; nadie sufría desgracia, y los ancianos no realizaban los ritos fúnebres de los niños.
6.128.100
सर्वं मुदितमेवासीत् सर्वो धर्मपरोऽभवत्।
राममेवानुपश्यन्तो नाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥ ६.१२८.१०० ॥
Todo era alegría; todos se volvieron devotos del dharma, y, contemplando solo a Rāma, no se dañaban unos a otros.
6.128.101
आसन् वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः।
निरामया विशोकाश्च रामे राज्यं प्रशासति ॥ ६.१२८.१०१ ॥
La gente vivía miles de años y tenía miles de hijos; estaban libres de enfermedad y de dolor mientras Rāma gobernaba el reino.
6.128.102
रामो रामो राम इति प्रजानामभवन् कथाः।
रामभूतं जगदभूद् रामे राज्यं प्रशासति ॥ ६.१२८.१०२ ॥
"Rāma, Rāma, Rāma" se convirtió en la conversación del pueblo; el mundo se llenó de Rāma mientras Rāma gobernaba el reino.
6.128.103
नित्यमूला नित्यफलास्तरवस्तत्र पुष्पिताः।
कामवर्षी च पर्जन्यः सुखस्पर्शश्च मारुतः ॥ ६.१२८.१०३ ॥
Los árboles allí tenían raíces eternas y frutos eternos, y estaban en flor. La nube de lluvia llovía a voluntad, y el viento soplaba con un tacto agradable.
6.128.104
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा लोभविवर्जिताः।
स्वकर्मसु प्रवर्तन्ते तुष्टाः स्वैरेव कर्मभिः ॥ ६.१२८.१०४ ॥
Brahmanes, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras, libres de codicia, se dedicaban a sus propios deberes, contentos solo con sus propias acciones.
6.128.105
आसन् प्रजा धर्मपरा रामे शासति नानृताः।
सर्वे लक्षणसम्पन्नाः सर्वे धर्मपरायणाः ॥ ६.१२८.१०५ ॥
Cuando Rāma gobernaba, el pueblo estaba dedicado al dharma y nadie era mentiroso. Todos estaban dotados de buenas cualidades y todos se consagraban al dharma.
6.128.106
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान् रामो राज्यमकारयत् ॥ ६.१२८.१०६ ॥
El glorioso Rāma, junto con sus hermanos, gobernó el reino durante once mil años.
6.128.107
धर्म्यं यशस्यमायुष्यं राज्ञां च विजयावहम्।
आदिकाव्यमिदं चार्षं पुरा वाल्मीकिना कृतम् ॥ ६.१२८.१०७ ॥
Este ādikāvya ārṣa fue compuesto antaño por Vālmīki; es propicio para el dharma, trae fama y larga vida, y da victoria a los reyes.
6.128.108
यः शृणोति सदा लोके नरः पापात् प्रमुच्यते।
पुत्रकामश्च पुत्रान् वै धनकामो धनानि च ॥ ६.१२८.१०८ ॥
Quien siempre lo escucha en el mundo se libra del pecado; quien desea hijos obtiene hijos, y quien desea riqueza obtiene riqueza.
6.128.109
लभते मनुजो लोके श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।
महीं विजयते राजा रिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ॥ ६.१२८.१०९ ॥
Un hombre en el mundo que escucha la consagración de Rāma obtiene (su fruto); el rey conquista la tierra y aun domina a sus enemigos.
6.128.110
राघवेण यथा माता सुमित्रा लक्ष्मणेन च।
भरतेन च कैकेयी जीवपुत्रास्तथा स्त्रियः ॥ ६.१२८.११० ॥
Como, gracias a Rāghava, su madre Sumitrā, y gracias a Lakṣmaṇa y Bharata, Kaikeyī, viven con sus hijos vivos, así también lo hacen las mujeres.
6.128.111
भविष्यन्ति सदानन्दाः पुत्रपौत्रसमन्विताः।
श्रुत्वा रामायणमिदं दीर्घमायुश्च विन्दति ॥ ६.१२८.१११ ॥
Habiendo escuchado este Rāmāyaṇa, estarán siempre alegres, dotados de hijos y nietos, y alcanzarán una vida larga.
6.128.112
रामस्य विजयं चेमं सर्वमक्लिष्टकर्मणः।
शृणोति य इदं काव्यं पुरा वाल्मीकिना कृतम् ॥ ६.१२८.११२ ॥
Quien escucha toda esta victoria de Rāma, cuyas acciones son sin esfuerzo, y este poema compuesto antaño por Vālmīki—
6.128.113
श्रद्दधानो जितक्रोधो दुर्गाण्यतितरत्यसौ।
समागम्य प्रवासान्ते रमन्ते सह बान्धवैः ॥ ६.१२८.११३ ॥
Quien tiene fe y ha vencido la ira supera las dificultades; al final de sus viajes, se reúnen con sus parientes y se regocijan.
6.128.114
शृण्वन्ति य इदं काव्यं पुरा वाल्मीकिना कृतम्।
ते प्रार्थितान् वरान् सर्वान् प्राप्नुवन्तीह राघवात् ॥ ६.१२८.११४ ॥
Quienes escuchan este poema compuesto antaño por Vālmīki obtienen aquí, de Rāghava, todos los dones que han deseado.
6.128.115
श्रवणेन सुराः सर्वे प्रीयन्ते सम्प्रशृण्वताम्।
विनायकाश्च शाम्यन्ति गृहे तिष्ठन्ति यस्य वै ॥ ६.१२८.११५ ॥
Al escucharlo, todos los dioses se complacen con quienes lo oyen atentamente; en la casa donde reside, los espíritus obstructores se aquietan.
6.128.116
विजयेत महीं राजा प्रवासी स्वस्तिमान् भवेत्।
स्त्रियो रजस्वलाः श्रुत्वा पुत्रान् सूयुरनुत्तमान् ॥ ६.१२८.११६ ॥
Que el rey conquiste la tierra, que el viajero esté a salvo y bien, y que las mujeres en su menstruación, habiéndolo oído, den a luz hijos incomparables.
6.128.117
पूजयंश्च पठंश्चैनमितिहासं पुरातनम्।
सर्वपापैः प्रमुच्येत दीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥ ६.१२८.११७ ॥
Honrando y recitando esta antigua historia, uno queda libre de todos los pecados y alcanza una larga vida.
6.128.118
प्रणम्य शिरसा नित्यं श्रोतव्यं क्षत्रियैर्द्विजात्।
ऐश्वर्यं पुत्रलाभश्च भविष्यति न संशयः ॥ ६.१२८.११८ ॥
Inclinando la cabeza, debe ser escuchado siempre por los kṣatriyas y los brahmanes; la prosperidad y el logro de hijos vendrán, sin duda.
6.128.119
रामायणमिदं कृत्स्नं शृण्वतः पठतः सदा।
प्रीयते सततं रामः स हि विष्णुः सनातनः ॥ ६.१२८.११९ ॥
Rāma se complace siempre y continuamente con quien escucha y recita este Rāmāyaṇa completo; él es, en verdad, el eterno Viṣṇu.
6.128.120
आदिदेवो महाबाहुर्हरिर्नारायणः प्रभुः।
साक्षाद् रामो रघुश्रेष्ठः शेषो लक्ष्मण उच्यते ॥ ६.१२८.१२० ॥
El dios primordial, el de brazos poderosos Hari, Nārāyaṇa, el Señor — directamente, es Rāma, el mejor de los Raghus; y se dice que Śeṣa es Lakṣmaṇa.
6.128.121
एवमेतत् पुरावृत्तमाख्यानं भद्रमस्तु वः।
प्रव्याहरत विस्रब्धं बलं विष्णोः प्रवर्धताम् ॥ ६.१२८.१२१ ॥
Así es este antiguo relato; que os sea propicio. Recitadlo con confianza, y que crezca el poder de Viṣṇu.
6.128.122
देवाश्च सर्वे तुष्यन्ति ग्रहणाच्छ्रवणात् तथा।
रामायणस्य श्रवणे तृप्यन्ति पितरः सदा ॥ ६.१२८.१२२ ॥
Al recibirlo y escucharlo, todos los dioses se complacen; y al oír el Rāmāyaṇa, los antepasados siempre quedan satisfechos.
6.128.123
भक्त्या रामस्य ये चेमां संहितामृषिणा कृताम्।
ये लिखन्तीह च नरास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे ॥ ६.१२८.१२३ ॥
Quienes, con devoción a Rāma, escriben aquí esta compilación compuesta por el sabio, tienen su morada en el cielo.
6.128.124
कुटुम्बवृद्धिं धनधान्यवृद्धिं
स्त्रियश्च मुख्याः सुखमुत्तमं च।
श्रुत्वा शुभं काव्यमिदं महार्थं
प्राप्नोति सर्वां भुवि चार्थसिद्धिम् ॥ ६.१२८.१२४ ॥
Crecimiento de la familia, aumento de riqueza y grano, esposas excelentes y suprema felicidad: habiendo oído este auspicioso poema de gran sentido, el hombre obtiene en la tierra el cumplimiento de todos sus fines.
6.128.125
आयुष्यमारोग्यकरं यशस्यं
सौभ्रातृकं बुद्धिकरं शुभं च।
श्रोतव्यमेतन्नियमेन सद्भि-
राख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः ॥ ६.१२८.१२५ ॥
Este relato concede longevidad, salud, fama, armonía fraterna y sabiduría, y es auspicioso; los hombres de bien que desean prosperidad deben escucharlo con fidelidad, pues da vigor.