વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.14.1
निशाचरेन्द्रस्य निशम्य वाक्यं
स कुम्भकर्णस्य च गर्जितानि।
विभीषणो राक्षसराजमुख्य-
मुवाच वाक्यं हितमर्थयुक्तम् ॥ ६.१४.१ ॥
રાક્ષસેન્દ્રનાં વચનો અને કુંભકર્ણની ગર્જનાઓ સાંભળીને વિભીષણે રાક્ષસરાજોમાં મુખ્ય એવા રાવણને હિતકારી અને અર્થયુક્ત વચન કહ્યું.
6.14.2
वृतो हि बाह्वन्तरभोगराशि-
श्चिन्ताविषः सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायः
सीतामहाहिस्तव केन राजन् ॥ ६.१४.२ ॥
હે રાજન્! તારી ભુજાઓ વચ્ચે વીંટળાયેલી, ચિંતારૂપી ઝેરવાળી, મંદ સ્મિત અને તીક્ષ્ણ દાઢોવાળી, પાંચ આંગળી અને પાંચ માથાવાળી આ મહાસર્પ સીતા તને કેવી રીતે વીંટળાઈ ગઈ છે?
6.14.3
यावन्न लङ्कां समभिद्रवन्ति
बलीमुखाः पर्वतकूटमात्राः।
दंष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्च
प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली ॥ ६.१४.३ ॥
પર્વતશિખર જેવડા, દાંત અને નખ જ શસ્ત્ર ધરાવતા બળવાન વાનરો લંકા પર ધસી આવે તે પહેલાં મૈથિલીને દશરથપુત્ર રામને પાછી સોંપી દેવામાં આવે.
6.14.4
यावन्न गृह्णन्ति शिरांसि बाणा
रामेरिता राक्षसपुंगवानाम्।
वज्रोपमा वायुसमानवेगाः
प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली ॥ ६.१४.४ ॥
રામે છોડેલાં વજ્ર સમાન, વાયુવેગી બાણો રાક્ષસશ્રેષ્ઠોનાં માથાં લે તે પહેલાં મૈથિલીને દશરથપુત્ર રામને પાછી સોંપી દેવામાં આવે.
6.14.5
न कुम्भकर्णेन्द्रजितौ च राजं-
स्तथा महापार्श्वमहोदरौ वा।
निकुम्भकुम्भौ च तथातिकायः
स्थातुं समर्था युधि राघवस्य ॥ ६.१४.५ ॥
હે રાજન્! કુંભકર્ણ અને ઇન્દ્રજિત, તેમજ મહાપાર્શ્વ અને મહોદર, નિકુંભ અને કુંભ, અને અતિકાય પણ યુદ્ધમાં રાઘવની સામે ઊભા રહેવા સમર્થ નથી.
6.14.6
जीवंस्तु रामस्य न मोक्ष्यसे त्वं
गुप्तः सवित्राप्यथवा मरुद्भिः।
न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो-
र्नभो न पातालमनुप्रविष्टः ॥ ६.१४.६ ॥
રામ જીવંત હોય ત્યાં સુધી તું છૂટી શકીશ નહીં; સૂર્ય દ્વારા રક્ષિત હોય, મરુતો દ્વારા રક્ષિત હોય, ઇન્દ્રના ખોળામાં બેઠો હોય, મૃત્યુથી છુપાયો હોય, આકાશ કે પાતાળમાં પ્રવેશ્યો હોય તો પણ.
6.14.7
निशम्य वाक्यं तु विभीषणस्य
ततः प्रहस्तो वचनं बभाषे।
न नो भयं विद्म न दैवतेभ्यो
न दानवेभ्योऽप्यथवा कदाचित् ॥ ६.१४.७ ॥
વિભીષણનું વચન સાંભળીને પ્રહસ્ત બોલ્યો: દેવોથી, દાનવોથી, અથવા ક્યારેય કોઈથી પણ અમને ભય છે એવું અમે જાણતા નથી.
6.14.8
न यक्षगन्धर्वमहोरगेभ्यो
भयं न संख्ये पतगोरगेभ्यः।
कथं नु रामाद् भविता भयं नो
नरेन्द्रपुत्रात् समरे कदाचित् ॥ ६.१४.८ ॥
યક્ષ, ગંધર્વ, મહાનાગોથી યુદ્ધમાં અમને ભય નથી; પક્ષીઓ અને સર્પોથી પણ નથી. તો રાજપુત્ર રામથી યુદ્ધમાં અમને ક્યારેય ભય કેવી રીતે થશે?
6.14.9
प्रहस्तवाक्यं त्वहितं निशम्य
विभीषणो राजहितानुकाङ्क्षी।
ततो महार्थं वचनं बभाषे
धर्मार्थकामेषु निविष्टबुद्धिः ॥ ६.१४.९ ॥
પ્રહસ્તનું અહિતકારી વચન સાંભળીને રાજાના હિતની ઇચ્છા રાખનાર વિભીષણ, ધર્મ-અર્થ-કામમાં સ્થિર બુદ્ધિવાળો, ત્યારે મહાઅર્થવાળું વચન બોલ્યો.
6.14.10
प्रहस्त राजा च महोदरश्च
त्वं कुम्भकर्णश्च यथार्थजातम्।
ब्रवीत रामं प्रति तन्न शक्यं
यथा गतिः स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥ ६.१४.१० ॥
હે પ્રહસ્ત! રાજા, મહોદર, તું અને કુંભકર્ણ — યથાર્થ સ્થિતિ રામને કહો; પણ તે શક્ય નથી, જેમ અધર્મબુદ્ધિવાળાનું સ્વર્ગે જવું શક્ય નથી.
6.14.11
वधस्तु रामस्य मया त्वया च
प्रहस्त सर्वैरपि राक्षसैर्वा।
कथं भवेदर्थविशारदस्य
महार्णवं तर्तुमिवाप्लवस्य ॥ ६.१४.११ ॥
પ્રહસ્ત, રામનો વધ મારા દ્વારા, તારા દ્વારા કે સર્વ રાક્ષસો દ્વારા પણ કેવી રીતે થાય? હોડી વિના મહાસાગર તરવા જેવું એ અશક્ય છે.
6.14.12
धर्मप्रधानस्य महारथस्य
इक्ष्वाकुवंशप्रभवस्य राज्ञः।
पुरोऽस्य देवाश्च तथाविधस्य
कृत्येषु शक्तस्य भवन्ति मूढाः ॥ ६.१४.१२ ॥
ધર્મપ્રધાન, મહારથી, ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલા તે રાજાની સામે — કાર્યકુશળ એવા પુરુષની સામે — દેવો પણ મૂઢ બની જાય છે.
6.14.13
तीक्ष्णा न तावत् तव कङ्कपत्रा
दुरासदा राघवविप्रमुक्ताः।
भित्त्वा शरीरं प्रविशन्ति बाणाः
प्रहस्त तेनैव विकत्थसे त्वम् ॥ ६.१४.१३ ॥
પ્રહસ્ત, રાઘવે છોડેલા, કંકપક્ષીની પાંખવાળા, અસહ્ય તીક્ષ્ણ બાણો હજી તારું શરીર ભેદીને અંદર પ્રવેશ્યા નથી; છતાં તું તેના જ બળ પર બડાઈ મારે છે.
6.14.14
भित्त्वा न तावत् प्रविशन्ति कायं
प्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः।
शिताः शरा राघवविप्रमुक्ताः
प्रहस्त तेनैव विकत्थसे त्वम् ॥ ६.१४.१४ ॥
પ્રહસ્ત, વીજળી સમાન વેગવાળા, પ્રાણઘાતક, રાઘવે છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણો હજી તારું શરીર ભેદીને અંદર પ્રવેશ્યા નથી; છતાં તું તેના જ બળ પર બડાઈ મારે છે.
6.14.15
न रावणो नातिबलस्त्रिशीर्षो
न कुम्भकर्णस्य सुतो निकुम्भः।
न चेन्द्रजिद् दाशरथिं प्रवोढुं
त्वं वा रणे शक्रसमं समर्थः ॥ ६.१४.१५ ॥
રાવણ નહીં, અતિબળવાન ત્રિશીર્ષ નહીં, કુંભકર્ણનો પુત્ર નિકુંભ નહીં, ઇન્દ્રજિત પણ નહીં; ઇન્દ્ર સમાન તું પણ યુદ્ધમાં દશરથપુત્રને હરાવવા સમર્થ નથી.
6.14.16
देवान्तको वापि नरान्तको वा
तथातिकायोऽतिरथो महात्मा।
अकम्पनश्चाद्रिसमानसारः
स्थातुं न शक्ता युधि राघवस्य ॥ ६.१४.१६ ॥
દેવાંતક હોય કે નરાંતક, તેમજ અતિકાય નામનો મહાત્મા અતિરથી અને પર્વત જેવા બળવાળો અકંપન — યુદ્ધમાં રાઘવની સામે કોઈ ઊભું રહી શકશે નહીં.
6.14.17
अयं च राजा व्यसनाभिभूतो
मित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः।
अन्वास्यते राक्षसनाशनार्थे
तीक्ष्णः प्रकृत्या ह्यसमीक्षकारी ॥ ६.१४.१७ ॥
આ રાજા સંકટથી ઘેરાયેલા છે; શત્રુ સમાન એવા તમારા મિત્રો દ્વારા, રાક્ષસોના નાશ માટે તેમની સેવા થઈ રહી છે. સ્વભાવે તે તીક્ષ્ણ અને વિચાર્યા વિના કાર્ય કરનાર છે.
6.14.18
अनन्तभोगेन सहस्रमूर्ध्ना
नागेन भीमेन महाबलेन।
बलात् परिक्षिप्तमिमं भवन्तो
राजानमुत्क्षिप्य विमोचयन्तु ॥ ६.१४.१८ ॥
અનંત વીંટાળાઓ અને હજાર ફણાવાળા, ભયંકર મહાબળવાન નાગ દ્વારા બળપૂર્વક વીંટળાયેલા આ રાજાને તમે ઊંચકીને મુક્ત કરો.
6.14.19
यावद्धि केशग्रहणात् सुहृद्भिः
समेत्य सर्वैः परिपूर्णकामैः।
निगृह्य राजा परिरक्षितव्यो
भूतैर्यथा भीमबलैर्गृहीतः ॥ ६.१४.१९ ॥
વાળ પકડીને ખેંચાય ત્યાં સુધી, પૂર્ણ મનોરથવાળા સર્વ સુહૃદોએ એકત્ર થઈ રાજાને પકડીને રક્ષણ કરવું જોઈએ, જેમ ભયંકર બળવાળા પ્રાણીઓએ તેને પકડ્યો છે.
6.14.20
सुवारिणा राघवसागरेण
प्रच्छाद्यमानस्तरसा भवद्भिः।
युक्तस्त्वयं तारयितुं समेत्य
काकुत्स्थपातालमुखे पतन् सः ॥ ६.१४.२० ॥
જળથી ભરેલા રાઘવ-સાગર દ્વારા ઝડપથી ઢંકાઈ જતા, કાકુત્સ્થના પાતાળ-મુખ તરફ પડી રહેલા તેને, તમે સૌ એકત્ર થઈ ઉદ્ધાર કરવા યોગ્ય છો.
6.14.21
इदं पुरस्यास्य सराक्षसस्य
राज्ञश्च पथ्यं ससुहृज्जनस्य।
सम्यग्घि वाक्यं स्वमतं ब्रवीमि
नरेन्द्रपुत्राय ददातु मैथिलीम् ॥ ६.१४.२१ ॥
આ નગર માટે, રાક્ષસો સહિત આ રાજા માટે, અને મિત્રો તથા પ્રજા માટે હિતકારી વચન આ છે. મારો પોતાનો મત સાચા ભાવે કહું છું: મૈથિલીને રાજકુમારને પાછી આપવામાં આવે.
6.14.22
परस्य वीर्यं स्वबलं च बुद्ध्वा
स्थानं क्षयं चैव तथैव वृद्धिम्।
तथा स्वपक्षेऽप्यनुमृश्य बुद्ध्या
वदेत् क्षमं स्वामिहितं स मन्त्री ॥ ६.१४.२२ ॥
શત્રુનું પરાક્રમ અને પોતાનું બળ, સ્થાન, ક્ષય તથા વૃદ્ધિ જાણીને, પોતાના પક્ષને પણ બુદ્ધિથી તપાસીને, તે મંત્રીએ સ્વામીના હિતને યોગ્ય વાત જ કહેવી.