ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.16.1
सुनिविष्टं हितं वाक्यमुक्तवन्तं विभीषणम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं रावणः कालचोदितः ॥ ६.१६.१ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
6.16.2
वसेत् सह सपत्नेन क्रुद्धेनाशीविषेण च।
न तु मित्रप्रवादेन संवसेच्छत्रुसेविना ॥ ६.१६.२ ॥
ਬੰਦਾ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੱਪ ਨਾਲ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
6.16.3
जानामि शीलं ज्ञातीनां सर्वलोकेषु राक्षस।
हृष्यन्ति व्यसनेष्वेते ज्ञातीनां ज्ञातयः सदा ॥ ६.१६.३ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾ! ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.16.4
प्रधानं साधकं वैद्यं धर्मशीलं च राक्षस।
ज्ञातयोऽप्यवमन्यन्ते शूरं परिभवन्ति च ॥ ६.१६.४ ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾ! ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕਾਰਜ ਸਾਧਕ, ਵੈਦ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੁੱਛ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
6.16.5
नित्यमन्योन्यसंहृष्टा व्यसनेष्वाततायिनः।
प्रच्छन्नहृदया घोरा ज्ञातयस्तु भयावहाः ॥ ६.१६.५ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮਲਾਵਰ, ਲੁਕੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.16.6
श्रूयन्ते हस्तिभिर्गीताः श्लोकाः पद्मवने पुरा।
पाशहस्तान् नरान् दृष्ट्वा शृणुष्व गदतो मम ॥ ६.१६.६ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪਦਮ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗਾਏ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਾਹੀਆਂ ਲਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ (ਹਾਥੀ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ)। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
6.16.7
नाग्निर्नान्यानि शस्त्राणि न नः पाशा भयावहाः।
घोराः स्वार्थप्रयुक्तास्तु ज्ञातयो नो भयावहाः ॥ ६.१६.७ ॥
ਅੱਗ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਡਰਾਉਣੇ ਫੰਦੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਵਾਰਥ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਿਆਨਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭੈ ਦਾਇਕ ਹਨ।
6.16.8
उपायमेते वक्ष्यन्ति ग्रहणे नात्र संशयः।
कृत्स्नाद् भयाज्ज्ञातिभयं कुकष्टं विहितं च नः ॥ ६.१६.८ ॥
ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਉਪਾਇ ਦੱਸਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਸਾਰੇ ਡਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
6.16.9
विद्यते गोषु सम्पन्नं विद्यते ज्ञातितो भयम्।
विद्यते स्त्रीषु चापल्यं विद्यते ब्राह्मणे तपः ॥ ६.१६.९ ॥
ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਤਪ ਹੈ।
6.16.10
ततो नेष्टमिदं सौम्य यदहं लोकसत्कृतः।
ऐश्वर्यमभिजातश्च रिपूणां मूर्ध्नि च स्थितः ॥ ६.१६.१० ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਐਸ਼ਵਰਜ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।
6.16.11
यथा पुष्करपत्रेषु पतितास्तोयबिन्दवः।
न श्लेषमभिगच्छन्ति तथानार्येषु सौहृदम् ॥ ६.१६.११ ॥
ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਚਿਪਕਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
6.16.12
यथा शरदि मेघानां सिञ्चतामपि गर्जताम्।
न भवत्यम्बुसंक्लेदस्तथानार्येषु सौहृदम् ॥ ६.१६.१२ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਭਿੱਜਦੀ।
6.16.13
यथा मधुकरस्तर्षाद् रसं विन्दन्न तिष्ठति।
तथा त्वमपि तत्रैव तथानार्येषु सौहृदम् ॥ ६.१६.१३ ॥
ਪਿਆਸਾ ਭੌਰਾ ਰਸ ਲੱਭ ਕੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈਂ; ਨੀਚਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.16.14
यथा मधुकरस्तर्षात् काशपुष्पं पिबन्नपि।
रसमत्र न विन्देत तथानार्येषु सौहृदम् ॥ ६.१६.१४ ॥
ਪਿਆਸਾ ਭੌਰਾ ਕਾਸ਼ ਦਾ ਫੁੱਲ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਸ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਨੀਚਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.16.15
यथा पूर्वं गजः स्नात्वा गृह्य हस्तेन वै रजः।
दूषयत्यात्मनो देहं तथानार्येषु सौहृदम् ॥ ६.१६.१५ ॥
ਹਾਥੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਧੂੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਮੈਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨੀਚਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.16.16
योऽन्यस्त्वेवंविधं ब्रूयाद् वाक्यमेतन्निशाचर।
अस्मिन् मुहूर्ते न भवेत् त्वां तु धिक् कुलपांसन ॥ ६.१६.१६ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ! ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਤਾਂ ਇਸੇ ਪਲ ਉਹ ਜੀਂਦਾ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਲ-ਕਲੰਕ!
6.16.17
इत्युक्तः परुषं वाक्यं न्यायवादी विभीषणः।
उत्पपात गदापाणिश्चतुर्भिः सह राक्षसैः ॥ ६.१६.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਨਿਆਂਵਾਦੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
6.16.18
अब्रवीच्च तदा वाक्यं जातक्रोधो विभीषणः।
अन्तरिक्षगतः श्रीमान् भ्राता वै राक्षसाधिपम् ॥ ६.१६.१८ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
6.16.19
स त्वं भ्रान्तोऽसि मे राजन् ब्रूहि मां यद् यदिच्छसि।
ज्येष्ठो मान्यः पितृसमो न च धर्मपथे स्थितः।
इदं हि परुषं वाक्यं न क्षमाम्यग्रजस्य ते ॥ ६.१६.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ। ਜੇਠਾ, ਮਾਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਤੇਰੇ ਇਸ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨੂੰ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਂ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
6.16.20
सुनीतं हितकामेन वाक्यमुक्तं दशानन।
न गृह्णन्त्यकृतात्मानः कालस्य वशमागताः ॥ ६.१६.२० ॥
ਹੇ ਦਸਾਨਨ, ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਹੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
6.16.21
सुलभाः पुरुषा राजन् सततं प्रियवादिनः।
अप्रियस्य च पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः ॥ ६.१६.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਪਰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
6.16.22
बद्धं कालस्य पाशेन सर्वभूतापहारिणः।
न नश्यन्तमुपेक्षे त्वां प्रदीप्तं शरणं यथा ॥ ६.१६.२२ ॥
ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਹੋਵੇ।
6.16.23
दीप्तपावकसंकाशैः शितैः काञ्चनभूषणैः।
न त्वामिच्छाम्यहं द्रष्टुं रामेण निहतं शरैः ॥ ६.१६.२३ ॥
ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
6.16.24
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च नरा रणे।
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ ६.१६.२४ ॥
ਸੂਰਮੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੇਤ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
6.16.25
तन्मर्षयतु यच्चोक्तं गुरुत्वाद्धितमिच्छता।
आत्मानं सर्वथा रक्ष पुरीं चेमां सराक्षसाम्।
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सुखी भव मया विना ॥ ६.१६.२५ ॥
ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖੀ ਰਹਿ।
6.16.26
निवार्यमाणस्य मया हितैषिणा
न रोचते ते वचनं निशाचर।
परान्तकाले हि गतायुषो नरा
हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम् ॥ ६.१६.२६ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਮੇਰੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।