Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः।
आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१७.१ ॥
Tras pronunciar estas duras palabras a Rāvaṇa, el hermano menor de Rāvaṇa llegó en un instante al lugar donde estaban Rāma y Lakṣmaṇa.
6.17.2
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्।
गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥ ६.१७.२ ॥
A él, de forma semejante a la cima del monte Meru, resplandeciente como un relámpago, de pie en el cielo, lo vieron los señores de los vānaras que estaban en la tierra.
6.17.3
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः।
तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ६.१७.३ ॥
Sus cuatro seguidores, también de terrible valor, equipados con armadura y armas, adornados con excelentes joyas.
6.17.4
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.१७.४ ॥
Y él, semejante a una montaña de nubes, con un resplandor como el arma del rayo, el héroe que portaba excelentes armas, adornado con joyas divinas.
6.17.5
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः।
वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥ ६.१७.५ ॥
Al verlo con otros cuatro además de sí mismo, Sugrīva, señor de los vānaras, invencible junto con los vānaras, el sabio comenzó a reflexionar.
6.17.6
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह।
हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥ ६.१७.६ ॥
Tras reflexionar un momento, dijo estas excelentes palabras a todos los vānaras, encabezados por Hanumān.
6.17.7
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः।
राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः ॥ ६.१७.७ ॥
Mirad, este viene armado con todas las armas, junto con cuatro rākṣasas; se acerca para matarnos, no hay duda.
6.17.8
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः।
सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥ ६.१७.८ ॥
Al oír las palabras de Sugrīva, todos aquellos mejores vānaras, levantando árboles sāla y picos de montaña, dijeron estas palabras.
6.17.9
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्।
निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः ॥ ६.१७.९ ॥
Oh rey, ordénanos pronto dar muerte a estos perversos, para que estos de mente débil caigan muertos sobre la tierra.
6.17.10
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः।
उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥ ६.१७.१० ॥
Mientras conversaban entre sí, Vibhīṣaṇa, habiendo llegado a la orilla norte, permaneció de pie en el mismo cielo.
6.17.11
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्।
सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥ ६.१७.११ ॥
Entonces Vibhīṣaṇa, el muy sabio y grande, de pie en el cielo mismo, mirando a Sugrīva y a ellos, habló con voz potente.
6.17.12
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः।
तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ ६.१७.१२ ॥
El rākṣasa llamado Rāvaṇa, de mala conducta, es el señor de los rākṣasas. Yo soy su hermano menor, conocido como Vibhīṣaṇa.
6.17.13
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्।
रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ ६.१७.१३ ॥
Él arrebató a Sītā de Janasthāna y, tras matar a Jaṭāyu, ella fue recluida, impotente y afligida, custodiada por rākṣasīs.
6.17.14
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्।
साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥ ६.१७.१४ ॥
Se lo expliqué con diversas razones y palabras, una y otra vez: que Sītā sea devuelta debidamente a Rāma.
6.17.15
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः।
उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥ ६.१७.१५ ॥
Pero Rāvaṇa, impulsado por el tiempo, no aceptó las palabras beneficiosas que se le dijeron, como un enfermo de humor perverso rechaza la medicina.
6.17.16
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः।
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥ ६.१७.१६ ॥
Injuriado por él e insultado como un siervo, he abandonado a mis hijos y esposas y he venido buscando refugio en Rāghava.
6.17.17
निवेदयत मां क्षिप्रं राघवाय महात्मने।
सर्वलोकशरण्याय विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.१७.१७ ॥
Anuncia enseguida al magnánimo Rāghava, refugio de todos los mundos, que Vibhīṣaṇa está presente.
6.17.18
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ६.१७.१८ ॥
Al oír estas palabras, Sugrīva, veloz en valor, dijo esto a Rāma, airado, delante de Lakṣmaṇa.
6.17.19
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः।
निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ ६.१७.१९ ॥
Habiéndose infiltrado en el ejército enemigo, un enemigo que llega inesperadamente puede atacar al encontrar una brecha, como el búho ataca a los cuervos.
6.17.20
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि।
वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप ॥ ६.१७.२० ॥
¡Oh abrasador de enemigos! Debes estar atento al consejo, a la formación de batalla, a la política y al espionaje; que tengas bienestar, y también los vānaras y los enemigos.
6.17.21
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः।
शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत् ॥ ६.१७.२१ ॥
Estos rākṣasas pueden desaparecer y tomar la forma que deseen; son valientes y expertos en el engaño, y jamás se debe confiar en ellos.
6.17.22
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्।
अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥ ६.१७.२२ ॥
Este hombre puede ser un espía de Rāvaṇa, señor de los rākṣasas; infiltrado entre nosotros, sin duda sembrará división, no hay duda.
6.17.23
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्।
अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि ॥ ६.१७.२३ ॥
O bien este hombre astuto, encontrando un punto débil, puede colarse y golpear en algún momento a los que confían en él.
6.17.24
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा।
सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम् ॥ ६.१७.२४ ॥
Las fuerzas de los aliados, las fuerzas de los bosques y las de los servidores hereditarios: toda esta fuerza debe aceptarse, excepto la fuerza enemiga.
6.17.25
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो।
आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत् ॥ ६.१७.२५ ॥
Oh señor, éste es por naturaleza un rākṣasa, hermano de tu enemigo. El propio enemigo ha venido; ¿cómo podría confiarse en él?
6.17.26
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः।
चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥ ६.१७.२६ ॥
Vibhīṣaṇa, conocido como hermano menor de Rāvaṇa, ha venido a refugiarse en ti junto con cuatro rākṣasas.
6.17.27
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥ ६.१७.२७ ॥
Sabe que él es Vibhīṣaṇa, enviado por Rāvaṇa. Oh mejor de los pacientes, creo que contenerlo es lo apropiado.
6.17.28
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः।
प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ ॥ ६.१७.२८ ॥
Este rākṣasa, impulsado por una mente torcida, ha venido aquí, oculto por la ilusión, para golpearte cuando confíes en él, oh sin mancha.
6.17.29
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह।
रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥ ६.१७.२९ ॥
Que sea castigado con un castigo severo, junto con sus consejeros. Este Vibhīṣaṇa es, en efecto, hermano del cruel Rāvaṇa.
6.17.30
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥ ६.१७.३० ॥
Habiendo hablado así a Rāma, el comandante del ejército, enfurecido —conocedor del sentido de las palabras— guardó entonces silencio ante Rāma, diestro en el hablar.
6.17.31
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः।
समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ६.१७.३१ ॥
Al oír las palabras de Sugrīva, el poderoso Rāma habló a los monos que estaban cerca, encabezados por Hanumān.
6.17.32
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति।
वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि च श्रुतम् ॥ ६.१७.३२ ॥
Las palabras que el rey de los monos dirigió al hermano menor de Rāvaṇa son muy razonables, y también vosotros las habéis oído.
6.17.33
सुहृदामर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सदा।
समर्थेनोपसंदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥ ६.१७.३३ ॥
Un hombre sabio y capaz que desea una prosperidad duradera debe siempre aconsejar convenientemente a sus amigos en asuntos difíciles.
6.17.34
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः।
सोपचारं तदा राममूचुः प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.१७.३४ ॥
Interrogados así, cada uno, sin vacilar y deseando complacer, expresó respetuosamente su propia opinión a Rāma.
6.17.35
अज्ञातं नास्ति ते किंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
आत्मानं पूजयन् राम पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ ६.१७.३५ ॥
Oh Rāghava, nada en los tres mundos te es desconocido. Oh Rāma, honrándote a ti mismo, nos preguntas como amigos.
6.17.36
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः।
परीक्ष्यकारी स्मृतिमान् निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥ ६.१७.३६ ॥
Eres fiel a tus votos, valiente, justo, firme en el valor, quien actúa tras examinar, atento y de corazón generoso con tus amigos.
6.17.37
तस्मादेकैकशस्तावद् ब्रुवन्तु सचिवास्तव।
हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥ ६.१७.३७ ॥
Por tanto, que tus ministros hablen primero uno por uno; que los dotados de juicio y capaces hablen una y otra vez con razones.
6.17.38
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥ ६.१७.३८ ॥
Cuando Rāghava hubo hablado así, el sabio Aṅgada se adelantó y pronunció estas palabras para poner a prueba a Vibhīṣaṇa.
6.17.39
शत्रोः सकाशात् सम्प्राप्तः सर्वथा तर्क्य एव हि।
विश्वासनीयः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥ ६.१७.३९ ॥
Vibhīṣaṇa, venido del lado del enemigo, debe ser sin duda sospechoso en todo sentido; no debe ser confiado a la ligera.
6.17.40
छादयित्वाऽऽत्मभावं हि चरन्ति शठबुद्धयः।
प्रहरन्ति च रन्ध्रेषु सोऽनर्थः सुमहान् भवेत् ॥ ६.१७.४० ॥
Ocultando su verdadera naturaleza, los de mente tramposa se mueven y golpean en los puntos débiles; eso sería una gran calamidad.
6.17.41
अर्थानर्थौ विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह।
गुणतः संग्रहं कुर्याद् दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥ ६.१७.४१ ॥
Tras determinar el beneficio y el daño, uno debe adoptar una resolución; por las virtudes debe acoger, y por las faltas debe desechar.
6.17.42
यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्।
गुणान् वापि बहून् ज्ञात्वा संग्रहः क्रियतां नृप ॥ ६.१७.४२ ॥
Si hay en él una gran falta, que sea abandonado sin vacilar; o bien, habiendo conocido sus muchas virtudes, oh rey, que sea acogido.
6.17.43
शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत्।
क्षिप्रमस्मिन् नरव्याघ्र चारः प्रतिविधीयताम् ॥ ६.१७.४३ ॥
Entonces Śarabha, tras decidir, pronunció palabras con sentido: «Rápidamente, oh tigre entre los hombres, que se disponga un espía en este asunto.»
6.17.44
प्रणिधाय हि चारेण यथावत् सूक्ष्मबुद्धिना।
परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं परिग्रहः ॥ ६.१७.४४ ॥
Tras enviar a un espía de mente sutil y examinarlo a fondo, debe entonces aceptarse según lo justo.
6.17.45
जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य शास्त्रबुद्ध्या विचक्षणः।
वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद् दोषवर्जितम् ॥ ६.१७.४५ ॥
Entonces Jāmbavān, el sabio, habiendo considerado con mente instruida en las escrituras, expresó un discurso lleno de virtud y libre de falta.
6.17.46
बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद् विभीषणः।
अदेशकाले सम्प्राप्तः सर्वथा शंक्यतामयम् ॥ ६.१७.४६ ॥
Este Vibhīṣaṇa, que ha trabado enemistad con el señor de los rākṣasas y es pecador, ha llegado en lugar y tiempo impropios; debe ser visto con sospecha en todo sentido.
6.17.47
ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य नयापनयकोविदः।
वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥ ६.१७.४७ ॥
Entonces Maindа, diestro en la política de lo recto y lo torcido, tras considerar bien y siendo elocuente, pronunció una palabra más razonada.
6.17.48
अनुजो नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः।
पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनैर्नरपतीश्वर ॥ ६.१७.४८ ॥
Este es Vibhīṣaṇa, el hermano menor de Rāvaṇa. Oh señor de los reyes, que se le interrogue con dulzura y despacio.
6.17.49
भावमस्य तु विज्ञाय तत्त्वतस्तं करिष्यसि।
यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं नरर्षभ ॥ ६.१७.४९ ॥
Oh, el mejor de los hombres, habiendo comprendido verdaderamente su intención, actuarás con él: si es malvado o no lo es, y si actúa a sabiendas.
6.17.50
अथ संस्कारसम्पन्नो हनूमान् सचिवोत्तमः।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमर्थवन्मधुरं लघु ॥ ६.१७.५० ॥
Entonces Hanumān, dotado de refinamiento, el mejor de los ministros, habló palabras suaves, significativas, dulces y breves.
6.17.51
न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम्।
अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ ६.१७.५१ ॥
A usted, el mejor en juicio y el más excelente de los oradores, ni siquiera Bṛhaspati, hablando, podría superarlo.
6.17.52
न वादान्नापि संघर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः।
वक्ष्यामि वचनं राजन् यथार्थं राम गौरवात् ॥ ६.१७.५२ ॥
Oh rey, no por contienda, ni por rivalidad, ni por afán de superioridad, ni por deseo: oh Rāma, por respeto diré las palabras verdaderas.
6.17.53
अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव।
तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया नह्युपपद्यते ॥ ६.१७.५३ ॥
En lo que vuestros ministros han dicho sobre ganancia y pérdida, veo un defecto, pues esa acción no resulta adecuada.
6.17.54
ऋते नियोगात् सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते।
सहसा विनियोगोऽपि दोषवान् प्रतिभाति मे ॥ ६.१७.५४ ॥
Sin un empleo adecuado no es posible conocer la capacidad; y un empleo precipitado también me parece defectuoso.
6.17.55
चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव।
अर्थस्यासम्भवात् तत्र कारणं नोपपद्यते ॥ ६.१७.५५ ॥
Lo que dijeron tus ministros, basado en lo que informaron los espías, es correcto; pero, siendo el asunto imposible, no puede encontrarse una razón para ello.
6.17.56
अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं यद् विभीषणः।
विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥ ६.१७.५६ ॥
Sobre el hecho de que Vibhīṣaṇa ha llegado en un lugar y momento inoportunos, esto es lo que quiero decir; escúchalo según mi entendimiento.
6.17.57
एष देशश्च कालश्च भवतीह यथा तथा।
पुरुषात् पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥ ६.१७.५७ ॥
Así como aquí se dan este lugar y este tiempo, así también la falta y el mérito se manifiestan al pasar de una persona a otra.
6.17.58
दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि।
युक्तमागमनं ह्यत्र सदृशं तस्य बुद्धितः ॥ ६.१७.५८ ॥
Viendo la perversidad de Rāvaṇa y tu valor, su venida aquí es conveniente y acorde con su propio juicio.
6.17.59
अज्ञातरूपैः पुरुषैः स राजन् पृच्छ्यतामिति।
यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥ ६.१७.५९ ॥
Oh rey, que sea interrogado por hombres de apariencia desconocida; en lo que he dicho aquí, hay una consideración meditada por mi parte.
6.17.60
पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा बुद्धिमान् वचः।
तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥ ६.१७.६० ॥
Si se le interroga, incluso un sabio dudaría de repente de sus palabras; entonces el amigo también se vería perjudicado, pues un interrogatorio falso deshonra a quien llegó en paz.
6.17.61
अशक्यं सहसा राजन् भावो बोद्धुं परस्य वै।
अन्तरेण स्वरैर्भिन्नैर्नैपुण्यं पश्यतां भृशम् ॥ ६.१७.६१ ॥
Oh rey, el sentir interior de otro no puede conocerse de inmediato; sin variaciones de voz, solo la sutil destreza de quienes observan con atención puede percibirlo.
6.17.62
न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता।
प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६२ ॥
Mientras habla, jamás se percibe en él intención perversa, y su rostro está sereno; por eso no tengo duda alguna.
6.17.63
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति।
न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६३ ॥
Quien tiene la mente sin sospecha y está sereno no anda urdiendo engaños como un impostor, y en sus palabras no hay maldad; por eso no tengo duda.
6.17.64
आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम्।
बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥ ६.१७.६४ ॥
Aun ocultada, la apariencia de los hombres no puede esconderse del todo; por la fuerza revela el sentimiento que los hombres guardan dentro.
6.17.65
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर।
सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ ६.१७.६५ ॥
Oh mejor entre los conocedores de los asuntos, una acción acorde al lugar y al tiempo, bien meditada y ejecutada, pronto trae el éxito.
6.17.66
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्।
वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम् ॥ ६.१७.६६ ॥
Habiendo observado tu empeño, y a Rāvaṇa de conducta falsa, y habiendo oído que Vālin fue muerto y Sugrīva ungido...
6.17.67
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः।
एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः ॥ ६.१७.६७ ॥
Buscando el reino, ha venido aquí deliberadamente. Teniendo presente solo esto, es correcto acogerlo.
6.17.68
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति।
प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥ ६.१७.६८ ॥
En la medida de mis fuerzas, he hablado con franqueza sobre el rākṣasa. Oh, el mejor de los sabios, habiendo oído lo demás, tú mismo debes ser la autoridad.