వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः।
आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१७.१ ॥
ఈ విధంగా రావణునితో కఠిన వాక్యాలు పలికి, రావణుని తమ్ముడు ఒక్క క్షణంలో లక్ష్మణునితో ఉన్న రాముని వద్దకు చేరాడు.
6.17.2
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्।
गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥ ६.१७.२ ॥
మేరు పర్వత శిఖర ఆకారంలో, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ ఆకాశంలో నిలిచిన అతడిని, భూమిపై ఉన్న వానర అధిపతులు చూశారు.
6.17.3
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः।
तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ६.१७.३ ॥
అతని నలుగురు అనుచరులు కూడా భయంకర పరాక్రమం కలవారు; వారు కూడా కవచాయుధాలతో, ఉత్తమ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
6.17.4
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.१७.४ ॥
అతడు మేఘ పర్వతంలా, వజ్రాయుధం వంటి కాంతి కలవాడై, ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించిన వీరుడు, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవాడు.
6.17.5
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः।
वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥ ६.१७.५ ॥
తనతో కలిసి ఐదుగురుగా ఉన్న అతడిని చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, వానరులతో కలిసి అజేయుడై, బుద్ధిమంతుడుగా ఆలోచించసాగాడు.
6.17.6
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह।
हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥ ६.१७.६ ॥
ఒక్క క్షణం ఆలోచించి, అతడు హనుమంతుడు ప్రముఖులుగా ఉన్న ఆ వానరులందరితో ఈ ఉత్తమ వాక్యాలు పలికాడు.
6.17.7
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः।
राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः ॥ ६.१७.७ ॥
ఇదిగో, సర్వాయుధాలతో కూడినవాడు నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి ఒక రాక్షసుడు వస్తున్నాడు. మమ్మల్ని చంపడానికే వస్తున్నాడు, సందేహం లేదు. చూడండి.
6.17.8
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः।
सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥ ६.१७.८ ॥
సుగ్రీవుని మాటలు విని ఆ వానరోత్తములందరూ సాల వృక్షాలను, పర్వత శిఖరాలను ఎత్తి ఈ మాట అన్నారు.
6.17.9
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्।
निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः ॥ ६.१७.९ ॥
రాజా, ఈ దుష్టుల వధకు వెంటనే మాకు ఆజ్ఞాపించు; అల్పబుద్ధులైన వీరు చంపబడి నేలపై పడిపోవాలి.
6.17.10
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः।
उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥ ६.१७.१० ॥
వారు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటుండగా, ఆ విభీషణుడు ఉత్తర తీరాన్ని చేరి ఆకాశంలోనే నిలిచాడు.
6.17.11
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्।
सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥ ६.१७.११ ॥
అప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుడూ మహనీయుడూ అయిన విభీషణుడు, ఆకాశంలో నిలిచి, సుగ్రీవుని, వారిని చూసి, గొప్ప స్వరంతో ఇలా అన్నాడు.
6.17.12
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः।
तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ ६.१७.१२ ॥
రావణుడనే దుర్వర్తనుడైన రాక్షసుడు, రాక్షసులకు ప్రభువు. అతని తమ్ముడను నేను, విభీషణుడని పిలువబడేవాడిని.
6.17.13
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्।
रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ ६.१७.१३ ॥
అతడు జనస్థానం నుండి సీతను అపహరించి, జటాయువును చంపాడు. ఆమె నిస్సహాయురాలై దుఃఖంతో రాక్షసస్త్రీల కాపలాలో ఉంచబడింది.
6.17.14
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्।
साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥ ६.१७.१४ ॥
నేను అతనికి అనేక కారణాలతో, మాటలతో వివరించాను; సీతను రాముడికి సరిగా తిరిగి అప్పగించమని మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పాను.
6.17.15
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः।
उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥ ६.१७.१५ ॥
కాలప్రేరితుడైన రావణుడు ఆ హితవాక్యాన్ని అంగీకరించలేదు; విపరీత స్థితిలో ఉన్నవాడు ఔషధాన్ని స్వీకరించనట్లు.
6.17.16
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः।
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥ ६.१७.१६ ॥
అతని కఠిన మాటలు విని, దాసుడిలా అవమానించబడి, కుమారులను భార్యలను విడిచి రాఘవుని శరణు పొందాను.
6.17.17
निवेदयत मां क्षिप्रं राघवाय महात्मने।
सर्वलोकशरण्याय विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.१७.१७ ॥
త్వరగా మహాత్ముడైన రాఘవునికి, సర్వలోకాలకు శరణ్యుడైన వానికి, విభీషణుడు వచ్చి ఉన్నాడని తెలియజేయండి.
6.17.18
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ६.१७.१८ ॥
ఈ మాట విన్న వేగపరాక్రమి సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుని ముందు రాముని వద్ద కోపంగా ఇలా అన్నాడు.
6.17.19
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः।
निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ ६.१७.१९ ॥
శత్రు సైన్యంలో ప్రవేశించి, ఊహించని విధంగా వచ్చిన శత్రువు అవకాశం లభిస్తే కాకులపై గుడ్లగూబ దాడి చేసినట్లు దాడి చేయవచ్చు.
6.17.20
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि।
वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप ॥ ६.१७.२० ॥
శత్రువులను తపింపజేసేవాడా! మంత్రాంగం, వ్యూహం, నీతి, గూఢచర్యం వంటి వాటిలో నువ్వు అప్రమత్తంగా ఉండాలి; వానరులకూ శత్రువులకూ నీకు శుభం కలుగుగాక.
6.17.21
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः।
शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत् ॥ ६.१७.२१ ॥
ఈ రాక్షసులు అదృశ్యులుగా మారగలవారు, కోరిన రూపం ధరించగలవారు, శూరులు, మోసంలో నిపుణులు; వారిని ఎప్పుడూ నమ్మకూడదు.
6.17.22
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्।
अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥ ६.१७.२२ ॥
ఇతడు రాక్షసరాజు రావణుని గూఢచారి కావచ్చు; మనలో ప్రవేశించి అతడు నిశ్చయంగా విభేదం సృష్టిస్తాడు, సందేహం లేదు.
6.17.23
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्।
अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि ॥ ६.१७.२३ ॥
లేదా ఈ బుద్ధిమంతుడు స్వయంగా లోపం దొరికించుకుని లోపలకు ప్రవేశించి, నమ్మిన వారిపై ఎప్పుడైనా దాడి చేయవచ్చు.
6.17.24
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा।
सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम् ॥ ६.१७.२४ ॥
మిత్రుల సైన్యం, అడవి బలగాలు, వంశపారంపర్య సేవకుల బలగం — ఈ బలమంతటినీ శత్రువుల బలాన్ని తప్ప స్వీకరించాలి.
6.17.25
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो।
आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत् ॥ ६.१७.२५ ॥
ప్రభూ, ఇతడు సహజంగానే రాక్షసుడు; శత్రువు సోదరుడు. శాక్షాత్తుగా శత్రువే వచ్చాడు; ఇతనిని ఎలా నమ్మగలము?
6.17.26
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः।
चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥ ६.१७.२६ ॥
రావణుని తమ్ముడైన విభీషణుడు అని ప్రసిద్ధుడు. నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి నీ శరణు కోరి వచ్చాడు.
6.17.27
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥ ६.१७.२७ ॥
అతడిని రావణుడు పంపినవాడిగా తెలుసుకో; అతడు విభీషణుడు. ఓ క్షమాశీలురలో శ్రేష్ఠుడా, అతనిని నిగ్రహించడమే తగినదని నా అభిప్రాయం.
6.17.28
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः।
प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ ॥ ६.१७.२८ ॥
ఈ రాక్షసుడు కుటిల బుద్ధితో ప్రేరేపించబడి ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఓ నిష్కల్మషుడా, మాయతో దాగి, నీవు నమ్మిన సమయంలో దాడి చేయడానికి.
6.17.29
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह।
रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥ ६.१७.२९ ॥
ఇతనిని అతని మంత్రులతో కలిపి కఠిన దండనతో వధించాలి. ఈ విభీషణుడు క్రూరుడైన రావణుని సోదరుడే.
6.17.30
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥ ६.१७.३० ॥
రాముడితో ఇలా చెప్పి, కోపించిన సేనాపతి — మాటలు తెలిసినవాడు — మాటలలో నేర్పరియైన రాముని ఎదుట మౌనం వహించాడు.
6.17.31
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः।
समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ६.१७.३१ ॥
సుగ్రీవుని ఆ మాటను విని మహాబలుడైన రాముడు దగ్గర నిలిచిన హనుమంతుడు మొదలైన వానరులతో ఇలా అన్నాడు.
6.17.32
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति।
वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि च श्रुतम् ॥ ६.१७.३२ ॥
వానరరాజు రావణుని తమ్ముడితో అన్న మాట అత్యంత సకారణమైనది; మీరు కూడా దాన్ని విన్నారు.
6.17.33
सुहृदामर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सदा।
समर्थेनोपसंदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥ ६.१७.३३ ॥
శాశ్వతమైన శ్రేయస్సు కోరే సమర్థుడైన బుద్ధిమంతుడు కష్టసమయాల్లో స్నేహితులకు ఎల్లప్పుడూ సలహా ఇవ్వడం తగినది.
6.17.34
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः।
सोपचारं तदा राममूचुः प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.१७.३४ ॥
ఇలా అడగబడినప్పుడు వారందరూ బద్దకం లేకుండా, రాముని సంతోషపెట్టాలనే కోరికతో, గౌరవపూర్వకంగా తమ తమ అభిప్రాయాలను చెప్పారు.
6.17.35
अज्ञातं नास्ति ते किंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
आत्मानं पूजयन् राम पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ ६.१७.३५ ॥
రాఘవా, మూడు లోకాలలో నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు. రామా, నిన్ను నువ్వు గౌరవిస్తూ మమ్మల్ని మిత్రులుగా అడుగుతున్నావు.
6.17.36
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः।
परीक्ष्यकारी स्मृतिमान् निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥ ६.१७.३६ ॥
నువ్వు సత్యవ్రతుడవు, శూరుడవు, ధర్మాత్ముడవు, స్థిరమైన పరాక్రమం కలవాడవు, ఆలోచించి పనిచేసేవాడవు, స్మృతిమంతుడవు; స్నేహితుల పట్ల ఉదారమైన మనసు కలవాడవు.
6.17.37
तस्मादेकैकशस्तावद् ब्रुवन्तु सचिवास्तव।
हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥ ६.१७.३७ ॥
కాబట్టి నీ మంత్రులు ముందుగా ఒక్కొక్కరుగా మాట్లాడనివ్వు. బుద్ధిమంతులు, సమర్థులు అయిన వారు కారణాలతో మళ్లీ మళ్లీ చెప్పనివ్వు.
6.17.38
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥ ६.१७.३८ ॥
రాఘవుడు ఈ విధంగా చెప్పగా, బుద్ధిమంతుడైన అంగదుడు ముందుకు వచ్చి విభీషణుని పరీక్షించడానికి ఈ మాట చెప్పాడు.
6.17.39
शत्रोः सकाशात् सम्प्राप्तः सर्वथा तर्क्य एव हि।
विश्वासनीयः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥ ६.१७.३९ ॥
శత్రువు దగ్గర నుండి వచ్చిన విభీషణుడు అన్ని విధాలుగా అనుమానించదగినవాడే. అతనిని తొందరపడి నమ్మకూడదు.
6.17.40
छादयित्वाऽऽत्मभावं हि चरन्ति शठबुद्धयः।
प्रहरन्ति च रन्ध्रेषु सोऽनर्थः सुमहान् भवेत् ॥ ६.१७.४० ॥
తమ నిజ స్వభావాన్ని దాచి కపట బుద్ధి గలవారు తిరుగుతారు; బలహీన స్థానాల్లో దెబ్బ కొడతారు. అది గొప్ప అనర్థం కావచ్చు.
6.17.41
अर्थानर्थौ विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह।
गुणतः संग्रहं कुर्याद् दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥ ६.१७.४१ ॥
లాభనష్టాలను నిశ్చయించుకుని నిర్ణయాన్ని తీసుకోవాలి. గుణాల ఆధారంగా స్వీకరించి, దోషాల వల్ల విడిచిపెట్టాలి.
6.17.42
यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्।
गुणान् वापि बहून् ज्ञात्वा संग्रहः क्रियतां नृप ॥ ६.१७.४२ ॥
అతనిలో పెద్ద దోషం ఉంటే, సందేహించకుండా అతనిని విడిచిపెట్టాలి. లేదా అనేక గుణాలను తెలుసుకుంటే, ఓ రాజా, అతనిని స్వీకరించాలి.
6.17.43
शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत्।
क्षिप्रमस्मिन् नरव्याघ्र चारः प्रतिविधीयताम् ॥ ६.१७.४३ ॥
అప్పుడు శరభుడు నిశ్చయించి అర్థవంతమైన మాట పలికాడు — ఓ నరవ్యాఘ్రా, ఈ విషయంలో వెంటనే గూఢచారిని నియమించాలి.
6.17.44
प्रणिधाय हि चारेण यथावत् सूक्ष्मबुद्धिना।
परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं परिग्रहः ॥ ६.१७.४४ ॥
సూక్ష్మబుద్ధిగల గూఢచారిని పంపి, సరిగా పరీక్షించిన తర్వాతే న్యాయప్రకారం అతనిని స్వీకరించాలి.
6.17.45
जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य शास्त्रबुद्ध्या विचक्षणः।
वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद् दोषवर्जितम् ॥ ६.१७.४५ ॥
అప్పుడు విచక్షణుడైన జాంబవంతుడు శాస్త్రజ్ఞానంతో బాగా ఆలోచించి, గుణవంతమైన దోషరహిత మాటను తెలియజేశాడు.
6.17.46
बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद् विभीषणः।
अदेशकाले सम्प्राप्तः सर्वथा शंक्यतामयम् ॥ ६.१७.४६ ॥
ఈ విభీషణుడు రాక్షసరాజుతో వైరం బంధించినవాడు, పాపి; తగని స్థలంలో, తగని సమయంలో వచ్చాడు. ఇతడిని అన్ని విధాలుగా అనుమానించాలి.
6.17.47
ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य नयापनयकोविदः।
वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥ ६.१७.४७ ॥
అప్పుడు నీతి-అనీతిలో నిపుణుడైన మైందుడు బాగా ఆలోచించి, వాక్చాతుర్యంతో మరింత హేతుబద్ధమైన మాట పలికాడు.
6.17.48
अनुजो नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः।
पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनैर्नरपतीश्वर ॥ ६.१७.४८ ॥
ఇతడు రావణుని తమ్ముడు విభీషణుడు. ఓ నరపతీశ్వరా, ఇతడిని మధురంగా, నెమ్మదిగా ప్రశ్నించాలి.
6.17.49
भावमस्य तु विज्ञाय तत्त्वतस्तं करिष्यसि।
यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं नरर्षभ ॥ ६.१७.४९ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, అతని అభిప్రాయాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్న తర్వాతే అతనితో వ్యవహరించు; అతడు దుష్టుడా కాదా, లేక తెలిసే అలా చేస్తున్నాడా అన్నది.
6.17.50
अथ संस्कारसम्पन्नो हनूमान् सचिवोत्तमः।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमर्थवन्मधुरं लघु ॥ ६.१७.५० ॥
అప్పుడు సంస్కారవంతుడైన, శ్రేష్ఠ మంత్రి హనుమంతుడు మృదువైన, అర్థవంతమైన, మధురమైన, సంక్షిప్తమైన మాటలు పలికాడు.
6.17.51
न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम्।
अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ ६.१७.५१ ॥
బుద్ధిలో శ్రేష్ఠులు, వక్తలలో ఉత్తములైన మిమ్మల్ని, మాట్లాడుతున్న బృహస్పతి కూడా అధిగమించలేడు.
6.17.52
न वादान्नापि संघर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः।
वक्ष्यामि वचनं राजन् यथार्थं राम गौरवात् ॥ ६.१७.५२ ॥
రాజా, వాదంతో కాదు, పోటీతో కాదు, ఆధిక్యం చాటడానికి కాదు, కోరికతో కాదు; రామా, గౌరవంతో యథార్థమైన మాటలు చెబుతాను.
6.17.53
अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव।
तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया नह्युपपद्यते ॥ ६.१७.५३ ॥
లాభనష్టాల గురించి మీ మంత్రులు చెప్పిన దానిలో నాకు లోపం కనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే ఆ పని సరిపోదు.
6.17.54
ऋते नियोगात् सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते।
सहसा विनियोगोऽपि दोषवान् प्रतिभाति मे ॥ ६.१७.५४ ॥
నియోగం లేకుండా సామర్థ్యాన్ని తెలుసుకోలేము; తొందరపాటుతో చేసే నియోజనం కూడా నాకు లోపభూయిష్టంగా కనిపిస్తోంది.
6.17.55
चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव।
अर्थस्यासम्भवात् तत्र कारणं नोपपद्यते ॥ ६.१७.५५ ॥
మీ మంత్రులు గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకున్న విషయాన్ని బట్టి చెప్పినది సరైనదే; కానీ ఆ విషయం అసాధ్యం కాబట్టి దానికి కారణం సరిపోదు.
6.17.56
अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं यद् विभीषणः।
विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥ ६.१७.५६ ॥
అనుచిత స్థలంలో, అనుచిత సమయంలో విభీషణుడు వచ్చాడన్న విషయంలో నాకు చెప్పదలచిన మాట ఇది; నా బుద్ధికి తగినట్లు దానిని వినుము.
6.17.57
एष देशश्च कालश्च भवतीह यथा तथा।
पुरुषात् पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥ ६.१७.५७ ॥
ఇక్కడ ఈ స్థలమూ ఈ కాలమూ ఎలా ఉంటాయో, అలాగే ఒకరినుంచి మరొకరికి చేరినప్పుడు దోషం గుణం కూడా (కనిపిస్తాయి).
6.17.58
दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि।
युक्तमागमनं ह्यत्र सदृशं तस्य बुद्धितः ॥ ६.१७.५८ ॥
రావణుని దుష్టత్వాన్ని, నీ పరాక్రమాన్ని చూసి, ఇక్కడ అతని రాక తగినదే; అతని బుద్ధికి కూడా అది సరిపోతుంది.
6.17.59
अज्ञातरूपैः पुरुषैः स राजन् पृच्छ्यतामिति।
यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥ ६.१७.५९ ॥
ఓ రాజా, తెలియని రూపాల్లో ఉన్న మనుషులతో అతనిని ప్రశ్నించనీ — ఇక్కడ నేను చెప్పిన దానిలో నా ఆలోచన కొంత పరిశీలించబడింది.
6.17.60
पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा बुद्धिमान् वचः।
तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥ ६.१७.६० ॥
ప్రశ్నించబడితే బుద్ధిమంతుడైనవాడు కూడా తన మాటపై అకస్మాత్తుగా సందేహిస్తాడు; అప్పుడు మిత్రుడూ చెడిపోతాడు, ఎందుకంటే అసత్య విచారణ సుఖంగా వచ్చిన మిత్రుడిని అవమానిస్తుంది.
6.17.61
अशक्यं सहसा राजन् भावो बोद्धुं परस्य वै।
अन्तरेण स्वरैर्भिन्नैर्नैपुण्यं पश्यतां भृशम् ॥ ६.१७.६१ ॥
ఓ రాజా, ఇతరుల అంతరంగ భావాన్ని తక్షణమే తెలుసుకోవడం అసాధ్యం; భిన్నమైన స్వరభేదాలు లేకుండా, జాగ్రత్తగా గమనించేవారి సూక్ష్మబుద్ధే దాన్ని గ్రహిస్తుంది.
6.17.62
न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता।
प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६२ ॥
అతడు మాట్లాడేటప్పుడు ఎప్పుడూ దుష్టభావం కనిపించదు; అతని ముఖం కూడా ప్రసన్నంగా ఉంది; కాబట్టి నాకు ఇందులో సందేహం లేదు.
6.17.63
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति।
न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६३ ॥
సందేహం లేని మనసు కలిగి, ప్రశాంతంగా ఉండేవాడు కపటిగా తిరగడు; అతని మాటలలో కూడా దుష్టత్వం లేదు; కాబట్టి నాకు సందేహం లేదు.
6.17.64
आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम्।
बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥ ६.१७.६४ ॥
దాచినా మనుషుల ఆకారాన్ని పూర్తిగా దాచలేము; అది బలవంతంగానైనా వారి అంతరంగంలోని భావాన్ని బయటపెడుతుంది.
6.17.65
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर।
सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ ६.१७.६५ ॥
కార్యనిపుణులలో శ్రేష్ఠుడా, దేశకాలాలకు అనుగుణంగా చేసిన పని, చక్కగా ఆలోచించి ప్రయోగించినదైతే, త్వరగా ఫలవంతం చేస్తుంది.
6.17.66
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्।
वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम् ॥ ६.१७.६६ ॥
నీ ప్రయత్నాన్ని చూచి, మిథ్యాచరణ గల రావణుడిని, వాలి చంపబడటం, సుగ్రీవుడు అభిషిక్తుడవటం విని...
6.17.67
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः।
एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः ॥ ६.१७.६७ ॥
రాజ్యాన్ని కోరుతూ అతడు బుద్ధిపూర్వకంగా ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇంతవరకే మనసులో ఉంచుకుని అతడిని స్వీకరించడం తగినది.
6.17.68
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति।
प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥ ६.१७.६८ ॥
రాక్షసుని విషయంలో నా శక్తి మేరకు నిజాయితీగా చెప్పాను. బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, మిగిలినది విని నీవే ప్రమాణంగా నిర్ణయించు.