รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः।
आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१७.१ ॥
ราวณะน้องชายของราวณะกล่าวถ้อยคำรุนแรงเช่นนั้นแก่ราวณะแล้ว ก็มาถึงในชั่วอึดใจยังที่ที่พระรามอยู่พร้อมกับพระลักษมณ์
6.17.2
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्।
गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥ ६.१७.२ ॥
เหล่าเจ้าแห่งวานรบนพื้นดินเห็นเขาผู้มีรูปร่างดุจยอดเขาพระเมรุ เรืองรองดุจสายฟ้า ยืนอยู่บนท้องฟ้า
6.17.3
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः।
तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ६.१७.३ ॥
ผู้ติดตามสี่คนของเขาก็มีกำลังอันน่าสะพรึงกลัวเช่นกัน สวมเกราะและถืออาวุธ ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์อันเลิศ
6.17.4
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.१७.४ ॥
และตัวเขาเองก็ดุจภูเขาเมฆ มีรัศมีดุจอาวุธสายฟ้า วีรบุรุษผู้ถืออาวุธอันวิเศษ ประดับด้วยเครื่องทรงทิพย์
6.17.5
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः।
वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥ ६.१७.५ ॥
เมื่อสุครีพเจ้าแห่งวานรเห็นเขากับผู้ติดตามอีกสี่คน ก็ทรงครุ่นคิดด้วยปัญญา แม้วานรทั้งหลายจะยากที่ใครจะต้านทานได้
6.17.6
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह।
हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥ ६.१७.६ ॥
ครั้นทรงครุ่นคิดอยู่ชั่วขณะ จึงตรัสถ้อยคำอันประเสริฐนี้แก่วานรทั้งปวง มีหนุมานเป็นประธาน
6.17.7
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः।
राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः ॥ ६.१७.७ ॥
ดูเถิด ผู้นี้ถืออาวุธครบมือ มาพร้อมกับยักษ์ราชเสนาอีกสี่ตน ยักษ์นี้เข้ามาเพื่อจะฆ่าพวกเรา ไม่ต้องสงสัยเลย
6.17.8
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः।
सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥ ६.१७.८ ॥
วานรผู้ประเสริฐทั้งปวงได้ยินคำของสุครีพแล้ว ก็ยกต้นสาลและยอดเขาขึ้น แล้วกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.17.9
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्।
निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः ॥ ६.१७.९ ॥
ข้าแต่พระราชา โปรดบัญชาพวกข้าโดยเร็วให้ฆ่าคนชั่วร้ายเหล่านี้ให้สิ้น เพื่อให้พวกผู้มีปัญญาน้อยเหล่านี้ล้มตายลงบนพื้นดิน
6.17.10
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः।
उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥ ६.१७.१० ॥
ขณะที่พวกเขากำลังสนทนากันอยู่นั้น วิภีษณะก็มาถึงฝั่งเหนือ แล้วยืนอยู่บนท้องฟ้านั่นเอง
6.17.11
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्।
सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥ ६.१७.११ ॥
วิภีษณะผู้มีปัญญายิ่งใหญ่และสง่างาม ยืนอยู่บนท้องฟ้า มองดูสุครีพกับพวกนั้น แล้วกล่าวด้วยเสียงอันดัง
6.17.12
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः।
तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ ६.१७.१२ ॥
ยักษ์ชื่อราวณะ ผู้มีความประพฤติชั่วร้าย เป็นเจ้าแห่งยักษ์ ข้าพเจ้าเป็นน้องชายของเขา เป็นที่รู้จักในนามวิภีษณะ
6.17.13
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्।
रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ ६.१७.१३ ॥
เขาฉุดนางสีดาไปจากชนสถาน และฆ่าชฎายุเสีย นางถูกกักขังไว้ ไร้ทางสู้และโศกเศร้า มียักษิณีคอยเฝ้าอย่างแน่นหนา
6.17.14
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्।
साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥ ६.१७.१४ ॥
ข้าพเจ้าได้ชี้แจงให้เขาเห็นด้วยเหตุผลและถ้อยคำหลากหลาย ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า ขอให้ส่งนางสีดาคืนแก่พระรามโดยดีเถิด
6.17.15
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः।
उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥ ६.१७.१५ ॥
แต่ราวณะถูกกาลบงการ ไม่ยอมรับถ้อยคำอันเป็นประโยชน์ที่กล่าวแก่เขา เหมือนคนที่มีธาตุผิดปกติไม่ยอมรับยา
6.17.16
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः।
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥ ६.१७.१६ ॥
ข้าพเจ้าถูกเขาดุด่าและดูหมิ่นดุจทาส จึงทิ้งบุตรและภรรยาไว้ แล้วมาขอพึ่งพระราฆพ
6.17.17
निवेदयत मां क्षिप्रं राघवाय महात्मने।
सर्वलोकशरण्याय विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.१७.१७ ॥
ขอท่านรีบแจ้งแก่พระราฆพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้เป็นที่พึ่งของโลกทั้งปวง ว่าวิภีษณะมาเฝ้าอยู่ที่นี่
6.17.18
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ६.१७.१८ ॥
เมื่อสุครีพผู้มีวิกรมว่องไวได้ยินถ้อยคำนี้ ก็กล่าวต่อพระรามด้วยความโกรธ ต่อหน้าพระลักษมณ์ ว่าดังนี้
6.17.19
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः।
निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ ६.१७.१९ ॥
ศัตรูที่เข้ามาในกองทัพของข้าศึกโดยไม่คาดคิด อาจลงมือโจมตีเมื่อพบช่องว่าง ดุจนกฮูกโจมตีฝูงกา
6.17.20
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि।
वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप ॥ ६.१७.२० ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ท่านควรตั้งใจในการปรึกษา การจัดกระบวน นโยบาย และการสอดแนม ขอให้วานรและศัตรูทั้งหลายจงมีความเจริญ
6.17.21
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः।
शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत् ॥ ६.१७.२१ ॥
รากษสเหล่านี้ย่อมหายตัวไปได้ และแปลงกายได้ตามใจปรารถนา พวกมันกล้าหาญและชำนาญในการหลอกลวง ไม่ควรไว้วางใจพวกมันเลย
6.17.22
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्।
अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥ ६.१७.२२ ॥
คนนี้อาจเป็นสายลับของราวณะ จอมรากษส เมื่อเข้ามาอยู่ในหมู่พวกเราแล้ว เขาย่อมก่อความแตกแยกเป็นแน่ ไม่มีข้อสงสัยเลย
6.17.23
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्।
अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि ॥ ६.१७.२३ ॥
หรือไม่ก็คนฉลาดผู้นี้เองจะหาจุดอ่อนได้ แล้วแทรกตัวเข้ามา และวันใดวันหนึ่งก็อาจลงมือโจมตีผู้ที่ไว้วางใจเขาได้
6.17.24
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा।
सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम् ॥ ६.१७.२४ ॥
กำลังของพันธมิตร กำลังของพวกป่า และกำลังของบริวารที่สืบตระกูลมา กำลังทั้งหมดนี้ควรนำมาใช้ เว้นแต่กำลังของศัตรูเท่านั้นที่ควรยกเว้น
6.17.25
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो।
आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत् ॥ ६.१७.२५ ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ คนนี้โดยธรรมชาติแล้วเป็นรากษส เป็นน้องชายของศัตรูของพระองค์ ศัตรูตัวจริงได้มาถึงที่นี่แล้ว จะไว้วางใจเขาได้อย่างไร
6.17.26
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः।
चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥ ६.१७.२६ ॥
วิภีษณะ ผู้เป็นน้องชายของราวณะ เป็นที่รู้จักกัน เขาได้มาพึ่งพระองค์พร้อมกับรากษสอีกสี่ตน
6.17.27
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥ ६.१७.२७ ॥
จงรู้ไว้ว่าวิภีษณะผู้นั้นถูกราวณะส่งมา ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้อดทน ข้าเห็นว่าการควบคุมตัวเขาไว้เป็นทางที่เหมาะสม
6.17.28
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः।
प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ ॥ ६.१७.२८ ॥
รากษสผู้นี้ถูกใจคดส่งมาที่นี่ ซ่อนตัวด้วยมายา เพื่อจะโจมตีพระองค์เมื่อพระองค์ไว้วางใจ ข้าแต่ผู้ไร้บาป
6.17.29
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह।
रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥ ६.१७.२९ ॥
ขอให้ลงโทษเขาอย่างรุนแรงและประหารเสียพร้อมกับเหล่าที่ปรึกษาของเขา วิภีษณะนี้เป็นน้องชายของราวณะผู้โหดร้ายจริงๆ
6.17.30
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥ ६.१७.३० ॥
เมื่อกล่าวต่อพระรามดังนี้แล้ว จอมทัพผู้โกรธเคืองซึ่งรู้ความหมายของถ้อยคำ จึงเงียบลงต่อหน้าพระรามผู้ชำนาญในการพูด
6.17.31
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः।
समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ६.१७.३१ ॥
เมื่อพระรามผู้มีกำลังมหาศาลได้ฟังถ้อยคำของสุครีพแล้ว ก็ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่วานรที่ยืนอยู่ใกล้ มีหนุมานเป็นหัวหน้า
6.17.32
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति।
वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि च श्रुतम् ॥ ६.१७.३२ ॥
ถ้อยคำที่จอมวานรได้กล่าวแก่น้องชายของราวณะนั้นมีเหตุผลอย่างยิ่ง และพวกท่านก็ได้ฟังแล้วเช่นกัน
6.17.33
सुहृदामर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सदा।
समर्थेनोपसंदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥ ६.१७.३३ ॥
ผู้มีปัญญาและความสามารถย่อมควรให้คำแนะนำแก่มิตรของตนเสมอในยามยากลำบาก หากปรารถนาความรุ่งเรืองที่คงอยู่ตลอดไป
6.17.34
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः।
सोपचारं तदा राममूचुः प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.१७.३४ ॥
เมื่อถูกถามดังนี้ พวกเขาต่างก็ไม่รีรอ และด้วยความปรารถนาจะให้พระองค์พอพระทัย จึงกล่าวความเห็นของตนต่อพระรามด้วยความเคารพ
6.17.35
अज्ञातं नास्ति ते किंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
आत्मानं पूजयन् राम पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ ६.१७.३५ ॥
ข้าแต่พระราฆวะ ไม่มีสิ่งใดในสามโลกที่พระองค์ไม่ทรงรู้ ข้าแต่พระราม พระองค์ทรงยกย่องตนเอง แต่กลับตรัสถามพวกข้าในฐานะมิตร
6.17.36
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः।
परीक्ष्यकारी स्मृतिमान् निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥ ६.१७.३६ ॥
พระองค์ทรงซื่อตรงต่อคำปฏิญาณ ทรงกล้าหาญ ทรงธรรม ทรงมีวิกรมมั่นคง ทรงพิจารณาก่อนจึงทรงกระทำ ทรงมีสติ และทรงเปิดใจต่อมิตรทั้งหลาย
6.17.37
तस्मादेकैकशस्तावद् ब्रुवन्तु सचिवास्तव।
हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥ ६.१७.३७ ॥
ฉะนั้น ขอให้เหล่าที่ปรึกษาของพระองค์พูดทีละคนก่อน ขอให้ผู้มีปัญญาและความสามารถพูดซ้ำแล้วซ้ำเล่า พร้อมด้วยเหตุผล
6.17.38
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥ ६.१७.३८ ॥
เมื่อพระราฆวะตรัสดังนี้แล้ว หนุมานผู้ฉลาด คืออังคทะ จึงก้าวออกมาข้างหน้าและกล่าวถ้อยคำนี้ เพื่อทดสอบวิภีษณะ
6.17.39
शत्रोः सकाशात् सम्प्राप्तः सर्वथा तर्क्य एव हि।
विश्वासनीयः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥ ६.१७.३९ ॥
วิภีษณะผู้มาจากฝ่ายศัตรู ย่อมต้องถูกสงสัยในทุกทาง ไม่ควรไว้วางใจโดยรีบร้อน
6.17.40
छादयित्वाऽऽत्मभावं हि चरन्ति शठबुद्धयः।
प्रहरन्ति च रन्ध्रेषु सोऽनर्थः सुमहान् भवेत् ॥ ६.१७.४० ॥
คนที่มีจิตใจคดโกงย่อมปิดบังตัวตนที่แท้จริงของตนแล้วเที่ยวเดินไป และโจมตีตรงจุดอ่อน ความหายนะนั้นย่อมใหญ่หลวงนัก
6.17.41
अर्थानर्थौ विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह।
गुणतः संग्रहं कुर्याद् दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥ ६.१७.४१ ॥
เมื่อพิจารณาประโยชน์และโทษแล้ว พึงตัดสินใจลงมือ ด้วยคุณความดีพึงรับไว้ ด้วยโทษพึงปัดทิ้งไป
6.17.42
यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्।
गुणान् वापि बहून् ज्ञात्वा संग्रहः क्रियतां नृप ॥ ६.१७.४२ ॥
หากในตัวเขามีโทษใหญ่หลวง ก็จงปัดทิ้งไปโดยไม่ต้องลังเล หรือหากรู้ว่ามีคุณความดีมากมาย ข้าแต่พระราชา ก็จงรับไว้เถิด
6.17.43
शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत्।
क्षिप्रमस्मिन् नरव्याघ्र चारः प्रतिविधीयताम् ॥ ६.१७.४३ ॥
ลำดับนั้น ศรภะตัดสินใจแล้วจึงกล่าวถ้อยคำอันมีเหตุผลว่า ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ จงรีบส่งสายลับไปในเรื่องนี้เถิด
6.17.44
प्रणिधाय हि चारेण यथावत् सूक्ष्मबुद्धिना।
परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं परिग्रहः ॥ ६.१७.४४ ॥
เพราะเมื่อส่งสายลับผู้มีปัญญาละเอียดไปสืบอย่างถูกต้องแล้ว และตรวจสอบแล้ว จึงควรรับเขาไว้ตามความถูกต้อง
6.17.45
जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य शास्त्रबुद्ध्या विचक्षणः।
वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद् दोषवर्जितम् ॥ ६.१७.४५ ॥
ลำดับนั้น ชามพวานผู้ฉลาดหลักแหลม พิจารณาด้วยปัญญาอันรอบรู้ในคัมภีร์ แล้วกล่าวถ้อยคำอันมีคุณค่า ปราศจากโทษ
6.17.46
बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद् विभीषणः।
अदेशकाले सम्प्राप्तः सर्वथा शंक्यतामयम् ॥ ६.१७.४६ ॥
วิภีษณะผู้นี้ ผูกเวรกับราชาแห่งรากษส และเป็นคนบาป มาถึงในเวลาและสถานที่ที่ไม่สมควร จึงควรระแวงเขาไว้ทุกทาง
6.17.47
ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य नयापनयकोविदः।
वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥ ६.१७.४७ ॥
ลำดับนั้น ไมนทะผู้ชำนาญในนโยบายถูกและผิด พิจารณาแล้วและมีวาทศิลป์ จึงกล่าวถ้อยคำที่มีเหตุผลยิ่งกว่า
6.17.48
अनुजो नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः।
पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनैर्नरपतीश्वर ॥ ६.१७.४८ ॥
ผู้นี้คือวิภีษณะ น้องชายของทศกัณฐ์ ข้าแต่จอมกษัตริย์ จงสอบถามเขาอย่างนุ่มนวลและค่อยเป็นค่อยไปด้วยถ้อยคำหวาน
6.17.49
भावमस्य तु विज्ञाय तत्त्वतस्तं करिष्यसि।
यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं नरर्षभ ॥ ६.१७.४९ ॥
เมื่อรู้เจตนาของเขาอย่างแท้จริงแล้ว ท่านจะจัดการกับเขาได้ ไม่ว่าเขาจะชั่วร้ายหรือไม่ และไม่ว่าเขาจะกระทำโดยรู้ตัวหรือไม่ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ
6.17.50
अथ संस्कारसम्पन्नो हनूमान् सचिवोत्तमः।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमर्थवन्मधुरं लघु ॥ ६.१७.५० ॥
ลำดับนั้น หนุมานผู้มีกิริยามารยาทงดงาม ผู้เป็นเสนาบดีเลิศ กล่าวถ้อยคำนุ่มนวล มีเหตุผล หวานและกระชับว่า
6.17.51
न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम्।
अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ ६.१७.५१ ॥
ท่านผู้เป็นเลิศในปัญญา และเป็นผู้พูดดีที่สุดในหมู่ผู้พูด แม้พระพฤหัสบดีเองเมื่อกล่าวอย่างดีที่สุด ก็ยังไม่อาจทำให้ท่านด้อยลงได้
6.17.52
न वादान्नापि संघर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः।
वक्ष्यामि वचनं राजन् यथार्थं राम गौरवात् ॥ ६.१७.५२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ามิได้พูดเพราะการโต้เถียง มิได้เพราะการแข่งขัน มิได้เพราะปรารถนาจะเหนือกว่า และมิได้เพราะความอยาก ข้าแต่พระราม ด้วยความเคารพ ข้าพเจ้าจะกล่าวความจริง
6.17.53
अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव।
तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया नह्युपपद्यते ॥ ६.१७.५३ ॥
ส่วนที่เสนาบดีของท่านกล่าวถึงประโยชน์และโทษนั้น ข้าพเจ้าเห็นข้อบกพร่องอยู่ เพราะการดำเนินการเช่นนั้นไม่อาจลงตัวได้
6.17.54
ऋते नियोगात् सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते।
सहसा विनियोगोऽपि दोषवान् प्रतिभाति मे ॥ ६.१७.५४ ॥
หากไม่มีการมอบหมายอย่างเหมาะสม ก็ไม่อาจรู้ความสามารถของตนได้ และการมอบหมายโดยรีบร้อนก็ดูเป็นความผิดพลาดในสายตาข้าพเจ้า
6.17.55
चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव।
अर्थस्यासम्भवात् तत्र कारणं नोपपद्यते ॥ ६.१७.५५ ॥
ส่วนที่เสนาบดีของท่านกล่าว อันตั้งอยู่บนข่าวสารจากสายลับ ย่อมถูกต้อง แต่เพราะเรื่องนั้นเป็นไปไม่ได้ จึงไม่อาจหาเหตุผลมารองรับได้
6.17.56
अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं यद् विभीषणः।
विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥ ६.१७.५६ ॥
ส่วนที่วิภีษณะมาถึงในเวลาและสถานที่ไม่สมควรนั้น ข้าพเจ้ามีสิ่งที่อยากกล่าวอยู่ดังนี้ จงฟังตามความเข้าใจของท่านเถิด
6.17.57
एष देशश्च कालश्च भवतीह यथा तथा।
पुरुषात् पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥ ६.१७.५७ ॥
สถานที่และเวลานี้ เป็นไปอย่างที่เป็นอยู่ในโลกนี้ และคุณโทษก็ปรากฏขึ้นเช่นนั้นเอง เมื่อส่งต่อจากบุคคลหนึ่งไปยังอีกบุคคลหนึ่ง
6.17.58
दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि।
युक्तमागमनं ह्यत्र सदृशं तस्य बुद्धितः ॥ ६.१७.५८ ॥
เมื่อเห็นความชั่วร้ายของทศกัณฐ์ และความกล้าหาญของท่าน การที่เขามาที่นี่จึงสมควร และสอดคล้องกับปัญญาของเขาเอง
6.17.59
अज्ञातरूपैः पुरुषैः स राजन् पृच्छ्यतामिति।
यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥ ६.१७.५९ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอให้สอบถามเขาโดยบุรุษที่ปลอมตัวจนไม่มีใครรู้จัก สิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้ที่นี้ มีการพิจารณาอันรอบคอบของข้าพเจ้าอยู่บ้าง
6.17.60
पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा बुद्धिमान् वचः।
तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥ ६.१७.६० ॥
เมื่อถูกซักถาม แม้ผู้มีปัญญาก็อาจสงสัยในถ้อยคำของตนได้ทันที และมิตรก็จะเสียหายไปด้วย เพราะการซักถามเท็จย่อมทำให้ผู้ที่มาด้วยความสุจริตเสื่อมเสียเกียรติ
6.17.61
अशक्यं सहसा राजन् भावो बोद्धुं परस्य वै।
अन्तरेण स्वरैर्भिन्नैर्नैपुण्यं पश्यतां भृशम् ॥ ६.१७.६१ ॥
ข้าแต่พระราชา การจะรู้ใจของผู้อื่นในทันทีนั้นทำไม่ได้ หากไม่มีน้ำเสียงที่แตกต่างกัน มีเพียงความแยบยลอันประณีตของผู้สังเกตที่จับได้
6.17.62
न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता।
प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६२ ॥
แม้ขณะที่เขากล่าวอยู่ ก็ไม่เห็นความคิดชั่วร้ายในตัวเขาเลย และใบหน้าของเขาก็เยือกเย็นผ่องใส เพราะฉะนั้นข้าพระองค์จึงไม่สงสัยเลย
6.17.63
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति।
न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६३ ॥
ผู้มีใจไม่หวาดระแวงและมั่นคง ย่อมไม่คดโกงแอบแฝงเหมือนคนหลอกลวง และถ้อยคำของเขาก็ไม่มีความชั่วร้าย เพราะฉะนั้นข้าพระองค์จึงไม่สงสัยเลย
6.17.64
आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम्।
बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥ ६.१७.६४ ॥
แม้ปิดบังไว้ ท่าทางภายนอกของคนก็ไม่อาจปกปิดได้มิดชิด มันเผยความรู้สึกที่ซ่อนอยู่ในใจของมนุษย์ออกมาเองโดยแรง
6.17.65
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर।
सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ ६.१७.६५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้กิจการทั้งปวง การกระทำที่เหมาะกับสถานที่และกาลเวลา และวางแผนไว้อย่างรอบคอบเมื่อนำไปใช้ ย่อมนำความสำเร็จมาอย่างรวดเร็ว
6.17.66
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्।
वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम् ॥ ६.१७.६६ ॥
เมื่อได้เห็นความพยายามของพระองค์ และได้เห็นทศกัณฐ์ผู้ประพฤติผิด และได้ทราบว่าพาลีถูกฆ่าแล้ว และสุครีพได้รับการอภิเษก...
6.17.67
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः।
एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः ॥ ६.१७.६७ ॥
เขามาที่นี่อย่างตั้งใจ โดยปรารถนาราชอาณาจักร เพียงคิดเท่านี้ก็ควรต้อนรับเขาแล้ว
6.17.68
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति।
प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥ ६.१७.६८ ॥
ข้าพระองค์ได้กล่าวถึงความซื่อตรงของรากษสตามที่ความสามารถของข้าพระองค์จะทำได้แล้ว ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา เมื่อได้ฟังส่วนที่เหลือแล้ว พระองค์เองนั่นแหละคือผู้ตัดสิน