વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः।
आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१७.१ ॥
આ રીતે રાવણને કઠોર વચનો કહીને રાવણનો નાનો ભાઈ એક ક્ષણમાં લક્ષ્મણ સાથે રહેલા રામ પાસે પહોંચ્યો.
6.17.2
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्।
गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥ ६.१७.२ ॥
મેરુ પર્વતના શિખર જેવા આકારવાળા, વીજળી જેવા તેજસ્વી, આકાશમાં ઊભેલા તેને ધરતી પરના વાનરરાજાઓએ જોયો.
6.17.3
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः।
तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ६.१७.३ ॥
તેના ચાર અનુચરો પણ ભયંકર પરાક્રમી હતા; તેઓ પણ કવચ અને શસ્ત્રોથી યુક્ત તથા ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભિત હતા.
6.17.4
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.१७.४ ॥
તે મેઘપર્વત જેવો, વજ્રાયુધ જેવી પ્રભાવાળો, ઉત્તમ આયુધો ધારણ કરનાર વીર, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત હતો.
6.17.5
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः।
वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥ ६.१७.५ ॥
પોતાની સાથે પાંચ જણાને જોઈને વાનરરાજ સુગ્રીવ, વાનરો સાથે અજેય હોવા છતાં, બુદ્ધિમાન હોવાથી વિચારવા લાગ્યો.
6.17.6
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह।
हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥ ६.१७.६ ॥
એક ક્ષણ વિચાર કરીને તેણે હનુમાન જેમાં મુખ્ય હતા તે સર્વ વાનરોને આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
6.17.7
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः।
राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः ॥ ६.१७.७ ॥
જુઓ, બધાં શસ્ત્રોથી સજ્જ આ ચાર રાક્ષસો સાથે એક રાક્ષસ આવી રહ્યો છે. અમને મારવા માટે જ તે આવે છે, એમાં શંકા નથી.
6.17.8
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः।
सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥ ६.१७.८ ॥
સુગ્રીવના વચન સાંભળીને તે બધા શ્રેષ્ઠ વાનરો સાલવૃક્ષો અને પર્વતશિખરો ઉપાડીને આ વચન બોલ્યા.
6.17.9
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्।
निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः ॥ ६.१७.९ ॥
હે રાજન્, આ દુરાત્માઓના વધ માટે તરત અમને આજ્ઞા આપો; આ અલ્પબુદ્ધિઓ મરાઈને ધરતી પર પડી જાય.
6.17.10
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः।
उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥ ६.१७.१० ॥
તેઓ એકબીજા સાથે વાતચીત કરતા હતા ત્યારે તે વિભીષણ ઉત્તર કિનારે પહોંચી આકાશમાં જ ઊભો રહ્યો.
6.17.11
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्।
सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥ ६.१७.११ ॥
ત્યારે મહાપ્રાજ્ઞ અને મહાન એવો તે વિભીષણ આકાશમાં ઊભો રહીને સુગ્રીવ અને તેમની તરફ જોઈ મોટા સ્વરે બોલ્યો.
6.17.12
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः।
तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ ६.१७.१२ ॥
રાવણ નામનો દુરાચારી રાક્ષસ, રાક્ષસોનો સ્વામી છે. તેનો નાનો ભાઈ હું છું, જે વિભીષણ નામે જાણીતો છું.
6.17.13
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्।
रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ ६.१७.१३ ॥
તેણે જનસ્થાનથી સીતાનું હરણ કર્યું અને જટાયુને મારી નાખ્યો. તે લાચાર અને દુઃખી છે, રાક્ષસીઓના સખત પહેરા હેઠળ રાખવામાં આવી છે.
6.17.14
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्।
साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥ ६.१७.१४ ॥
મેં તેને અનેક કારણો અને શબ્દોથી સમજાવ્યો; સીતાને રામને યોગ્ય રીતે પાછી સોંપી દેવાની વારંવાર વિનંતી કરી.
6.17.15
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः।
उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥ ६.१७.१५ ॥
પરંતુ કાળથી પ્રેરાયેલા રાવણે તે હિતકારી વચન સ્વીકાર્યું નહીં, જેમ વિપરીત દશાનો રોગી ઔષધ સ્વીકારતો નથી.
6.17.16
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः।
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥ ६.१७.१६ ॥
તેના કઠોર વચનો સાંભળીને, દાસની જેમ અપમાનિત થઈને, મેં પુત્રો અને પત્નીઓનો ત્યાગ કરી રાઘવની શરણ લીધી છે.
6.17.17
निवेदयत मां क्षिप्रं राघवाय महात्मने।
सर्वलोकशरण्याय विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.१७.१७ ॥
મહાત્મા રાઘવને, સર્વ લોકોના શરણ્યને, વિભીષણ ઉપસ્થિત છે એમ ઝડપથી જણાવો.
6.17.18
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ६.१७.१८ ॥
આ વચન સાંભળીને ઝડપી પરાક્રમી સુગ્રીવ લક્ષ્મણની સામે રામને ક્રોધથી આ પ્રમાણે બોલ્યો.
6.17.19
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः।
निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ ६.१७.१९ ॥
શત્રુસૈન્યમાં પ્રવેશીને અણધાર્યો આવેલો શત્રુ તક મળતાં ઘુવડ કાગડાઓ પર હુમલો કરે તેમ પ્રહાર કરી શકે.
6.17.20
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि।
वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप ॥ ६.१७.२० ॥
હે શત્રુતાપન! મંત્રણા, વ્યૂહરચના, નીતિ અને ગુપ્તચર કાર્યમાં તારે સાવધ રહેવું જોઈએ; વાનરો અને શત્રુઓનું પણ તારું કલ્યાણ થાય.
6.17.21
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः।
शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत् ॥ ६.१७.२१ ॥
આ રાક્ષસો અદૃશ્ય થઈ શકે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે, શૂરવીર અને કપટમાં નિપુણ છે; તેમના પર ક્યારેય વિશ્વાસ ન કરવો.
6.17.22
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्।
अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥ ६.१७.२२ ॥
આ રાક્ષસરાજ રાવણનો જાસૂસ હોઈ શકે; આપણી વચ્ચે ઘૂસીને તે ચોક્કસ ભેદ પાડશે, એમાં શંકા નથી.
6.17.23
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्।
अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि ॥ ६.१७.२३ ॥
અથવા આ બુદ્ધિમાન પોતે જ છિદ્ર શોધીને અંદર ઘૂસીને વિશ્વાસુ પર ક્યારેક પ્રહાર કરી શકે.
6.17.24
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा।
सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम् ॥ ६.१७.२४ ॥
મિત્રોનું સૈન્ય, વનબળ અને વંશપરંપરાગત સેવકોનું સૈન્ય — શત્રુનું સૈન્ય છોડીને આ સર્વ બળ સ્વીકારવું જોઈએ.
6.17.25
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो।
आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत् ॥ ६.१७.२५ ॥
હે પ્રભુ, આ સ્વભાવે રાક્ષસ છે; શત્રુનો ભાઈ છે. સાક્ષાત શત્રુ જ આવ્યો છે; એના પર કેવી રીતે વિશ્વાસ કરાય?
6.17.26
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः।
चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥ ६.१७.२६ ॥
રાવણનો નાનો ભાઈ વિભીષણ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. ચાર રાક્ષસો સાથે તે તમારા શરણે આવ્યો છે.
6.17.27
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥ ६.१७.२७ ॥
તેને રાવણે મોકલેલો જાણો; તે વિભીષણ છે. હે ક્ષમાવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તેનો નિગ્રહ કરવો યોગ્ય છે એમ હું માનું છું.
6.17.28
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः।
प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ ॥ ६.१७.२८ ॥
આ રાક્ષસ વક્ર બુદ્ધિથી પ્રેરાઈને અહીં આવ્યો છે. હે નિષ્પાપ, માયાથી છુપાઈને, તમે વિશ્વાસ રાખો ત્યારે પ્રહાર કરવા.
6.17.29
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह।
रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥ ६.१७.२९ ॥
તેને તેના મંત્રીઓ સહિત કઠોર દંડથી વધ કરવો. આ વિભીષણ ક્રૂર રાવણનો જ ભાઈ છે.
6.17.30
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥ ६.१७.३० ॥
રામને આમ કહીને, ક્રોધિત સેનાપતિ — વાતનો મર્મ જાણનાર — વાતમાં કુશળ રામ સામે પછી મૌન ધારણ કર્યું.
6.17.31
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः।
समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ६.१७.३१ ॥
સુગ્રીવનાં તે વચનો સાંભળીને મહાબલી રામે પાસે ઊભેલા હનુમાન વગેરે વાનરોને આ કહ્યું.
6.17.32
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति।
वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि च श्रुतम् ॥ ६.१७.३२ ॥
વાનરરાજે રાવણના નાના ભાઈને જે કહ્યું તે અત્યંત યુક્તિસંગત વચન હતું; તમે પણ તે સાંભળ્યું છે.
6.17.33
सुहृदामर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सदा।
समर्थेनोपसंदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥ ६.१७.३३ ॥
શાશ્વત કલ્યાણ ઇચ્છતા સમર્થ બુદ્ધિમાને કઠિન પ્રસંગોમાં મિત્રોને સદા યોગ્ય સલાહ આપવી જોઈએ.
6.17.34
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः।
सोपचारं तदा राममूचुः प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.१७.३४ ॥
આ રીતે પૂછાયા પછી તેઓ બધાએ આળસ વિના, રામને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી આદરપૂર્વક પોતપોતાનો મત કહ્યો.
6.17.35
अज्ञातं नास्ति ते किंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
आत्मानं पूजयन् राम पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ ६.१७.३५ ॥
હે રાઘવ, ત્રણેય લોકમાં તમારાથી કંઈ અજ્ઞાત નથી. હે રામ, તમે પોતાનું સન્માન કરીને અમને મિત્રો તરીકે પૂછી રહ્યા છો.
6.17.36
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः।
परीक्ष्यकारी स्मृतिमान् निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥ ६.१७.३६ ॥
તમે સત્યવ્રતી, શૂરવીર, ધાર્મિક, દૃઢ પરાક્રમી, વિચારીને કાર્ય કરનાર, સ્મૃતિવાન છો; મિત્રો પ્રત્યે ઉદાર મનના છો.
6.17.37
तस्मादेकैकशस्तावद् ब्रुवन्तु सचिवास्तव।
हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥ ६.१७.३७ ॥
તેથી તારા મંત્રીઓ પહેલા એક પછી એક બોલે. બુદ્ધિમાન અને સમર્થ તેઓ કારણસહિત વારંવાર કહે.
6.17.38
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥ ६.१७.३८ ॥
રાઘવે એમ કહ્યું ત્યારે બુદ્ધિમાન અંગદ આગળ આવ્યો અને વિભીષણની પરીક્ષા માટે આ વચન બોલ્યો.
6.17.39
शत्रोः सकाशात् सम्प्राप्तः सर्वथा तर्क्य एव हि।
विश्वासनीयः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥ ६.१७.३९ ॥
શત્રુ પાસેથી આવેલો વિભીષણ સર્વ રીતે શંકાને પાત્ર જ છે. તેના પર તરત વિશ્વાસ ન કરવો.
6.17.40
छादयित्वाऽऽत्मभावं हि चरन्ति शठबुद्धयः।
प्रहरन्ति च रन्ध्रेषु सोऽनर्थः सुमहान् भवेत् ॥ ६.१७.४० ॥
પોતાનો સાચો ભાવ છુપાવીને કપટી બુદ્ધિવાળા લોકો ફરે છે અને નબળી જગ્યાએ પ્રહાર કરે છે. તે મોટો અનર્થ થઈ શકે.
6.17.41
अर्थानर्थौ विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह।
गुणतः संग्रहं कुर्याद् दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥ ६.१७.४१ ॥
લાભ-હાનિ નિશ્ચિત કરીને જ નિર્ણય લેવો. ગુણોથી સ્વીકારવું અને દોષોથી ત્યજવું.
6.17.42
यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्।
गुणान् वापि बहून् ज्ञात्वा संग्रहः क्रियतां नृप ॥ ६.१७.४२ ॥
જો તેનામાં મોટો દોષ હોય તો શંકા વિના તેને ત્યજવો. અથવા ઘણા ગુણો જાણીને, હે રાજન્, તેનો સ્વીકાર કરવો.
6.17.43
शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत्।
क्षिप्रमस्मिन् नरव्याघ्र चारः प्रतिविधीयताम् ॥ ६.१७.४३ ॥
પછી શરભે નિશ્ચય કરીને અર્થપૂર્ણ વચન કહ્યું — હે નરવ્યાઘ્ર, આ બાબતમાં તરત જ ગુપ્તચરની નિમણૂક કરો.
6.17.44
प्रणिधाय हि चारेण यथावत् सूक्ष्मबुद्धिना।
परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं परिग्रहः ॥ ६.१७.४४ ॥
સૂક્ષ્મબુદ્ધિ ગુપ્તચરને મોકલીને બરાબર તપાસ્યા પછી જ ન્યાયપ્રમાણે તેનો સ્વીકાર કરવો.
6.17.45
जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य शास्त्रबुद्ध्या विचक्षणः।
वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद् दोषवर्जितम् ॥ ६.१७.४५ ॥
પછી વિચક્ષણ જાંબવાને શાસ્ત્રબુદ્ધિથી સારી રીતે વિચારીને ગુણવાન અને દોષરહિત વચન જણાવ્યું.
6.17.46
बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद् विभीषणः।
अदेशकाले सम्प्राप्तः सर्वथा शंक्यतामयम् ॥ ६.१७.४६ ॥
આ વિભીષણ રાક્ષસરાજ સાથે વૈર બાંધનાર અને પાપી છે; અયોગ્ય સ્થાને અને અયોગ્ય સમયે તે આવ્યો છે. તેને સર્વ રીતે શંકાથી જોવો જોઈએ.
6.17.47
ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य नयापनयकोविदः।
वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥ ६.१७.४७ ॥
પછી નીતિ-અનીતિમાં નિપુણ મૈન્દે સારી રીતે વિચારીને, વાણીકુશળ થઈ વધુ તર્કયુક્ત વચન કહ્યું.
6.17.48
अनुजो नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः।
पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनैर्नरपतीश्वर ॥ ६.१७.४८ ॥
આ રાવણનો નાનો ભાઈ વિભીષણ છે. હે નરપતીશ્વર, તેને મધુર વાણીથી ધીમે ધીમે પૂછવામાં આવે.
6.17.49
भावमस्य तु विज्ञाय तत्त्वतस्तं करिष्यसि।
यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं नरर्षभ ॥ ६.१७.४९ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, તેનો ઉદ્દેશ ખરેખર જાણીને જ તું તેની સાથે વ્યવહાર કરજે — તે દુષ્ટ છે કે નહીં, અથવા જાણીજોઈને આમ કરે છે કે નહીં.
6.17.50
अथ संस्कारसम्पन्नो हनूमान् सचिवोत्तमः।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमर्थवन्मधुरं लघु ॥ ६.१७.५० ॥
ત્યારે સંસ્કારસંપન્ન, શ્રેષ્ઠ મંત્રી હનુમાને કોમળ, અર્થપૂર્ણ, મધુર અને સંક્ષિપ્ત વચનો કહ્યાં.
6.17.51
न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम्।
अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ ६.१७.५१ ॥
બુદ્ધિમાં શ્રેષ્ઠ અને વક્તાઓમાં ઉત્તમ એવા આપને, બોલતા બૃહસ્પતિ પણ વટાવી શકે નહીં.
6.17.52
न वादान्नापि संघर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः।
वक्ष्यामि वचनं राजन् यथार्थं राम गौरवात् ॥ ६.१७.५२ ॥
હે રાજન, વાદથી નહીં, સ્પર્ધાથી નહીં, શ્રેષ્ઠતા બતાવવા નહીં, ઇચ્છાથી પણ નહીં; હે રામ, આદરને કારણે હું યથાર્થ વચન કહીશ.
6.17.53
अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव।
तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया नह्युपपद्यते ॥ ६.१७.५३ ॥
લાભ-હાનિ વિશે તમારા મંત્રીઓએ જે કહ્યું, તેમાં મને દોષ દેખાય છે, કારણ કે તે કાર્ય યોગ્ય ઠરતું નથી.
6.17.54
ऋते नियोगात् सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते।
सहसा विनियोगोऽपि दोषवान् प्रतिभाति मे ॥ ६.१७.५४ ॥
નિયોગ વિના સામર્થ્ય જાણી શકાતું નથી; ઉતાવળે કરેલો નિયોગ પણ મને દોષયુક્ત લાગે છે.
6.17.55
चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव।
अर्थस्यासम्भवात् तत्र कारणं नोपपद्यते ॥ ६.१७.५५ ॥
તમારા મંત્રીઓએ ગુપ્તચરો દ્વારા જાણીને જે કહ્યું તે યોગ્ય છે; પરંતુ તે વિષય અસંભવ હોવાથી તેનું કારણ બેસતું નથી.
6.17.56
अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं यद् विभीषणः।
विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥ ६.१७.५६ ॥
અયોગ્ય સ્થળ અને સમયે વિભીષણ આવ્યો છે એ વિષે મારું કહેવું આ છે; મારી બુદ્ધિ પ્રમાણે તે સાંભળો.
6.17.57
एष देशश्च कालश्च भवतीह यथा तथा।
पुरुषात् पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥ ६.१७.५७ ॥
અહીં આ સ્થળ અને આ કાળ જેવા હોય છે, તેમ જ એક પુરુષથી બીજા પુરુષ સુધી પહોંચતાં દોષ અને ગુણ પણ (પ્રગટ થાય છે).
6.17.58
दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि।
युक्तमागमनं ह्यत्र सदृशं तस्य बुद्धितः ॥ ६.१७.५८ ॥
રાવણની દુષ્ટતા અને તારો પરાક્રમ જોઈને અહીં તેનું આવવું યોગ્ય છે; તેની બુદ્ધિને પણ તે અનુરૂપ છે.
6.17.59
अज्ञातरूपैः पुरुषैः स राजन् पृच्छ्यतामिति।
यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥ ६.१७.५९ ॥
હે રાજન, અજ્ઞાત રૂપવાળા માણસો દ્વારા તેને પૂછપરછ કરાવો — અહીં મેં જે કહ્યું તેમાં મારો કંઈક સમજીવિચારીને કરેલો વિચાર છે.
6.17.60
पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा बुद्धिमान् वचः।
तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥ ६.१७.६० ॥
પૂછવામાં આવે ત્યારે બુદ્ધિમાન માણસ પણ અચાનક પોતાની વાત પર શંકા કરશે; ત્યારે મિત્ર પણ દુભાશે, કેમ કે ખોટી પૂછપરછ આનંદથી આવેલા મિત્રનું અપમાન કરે છે.
6.17.61
अशक्यं सहसा राजन् भावो बोद्धुं परस्य वै।
अन्तरेण स्वरैर्भिन्नैर्नैपुण्यं पश्यतां भृशम् ॥ ६.१७.६१ ॥
હે રાજન્, બીજાના મનનો ભાવ તરત જાણવો અશક્ય છે; જુદા જુદા સ્વરભેદ વિના, ધ્યાનથી જોનારાની કુશળતા જ તે ઓળખે છે.
6.17.62
न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता।
प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६२ ॥
તે બોલતી વખતે ક્યારેય દુષ્ટ ભાવ દેખાતો નથી; તેનું મુખ પણ પ્રસન્ન છે; તેથી મને તેમાં શંકા નથી.
6.17.63
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति।
न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६३ ॥
શંકારહિત મનવાળો, સ્વસ્થ માણસ ધૂર્તની જેમ ફરતો નથી; તેની વાણીમાં પણ દુષ્ટતા નથી; તેથી મને શંકા નથી.
6.17.64
आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम्।
बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥ ६.१७.६४ ॥
ઢાંકવા છતાં માણસોનો આકાર (મુખભાવ) સંપૂર્ણપણે છુપાવી શકાતો નથી; તે બળપૂર્વક પણ માણસોના અંતરમાં છુપાયેલો ભાવ પ્રગટ કરે જ છે.
6.17.65
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर।
सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ ६.१७.६५ ॥
હે કાર્યકુશલોમાં શ્રેષ્ઠ, દેશ-કાળને અનુકૂળ અને વિચારીને યોજેલું કાર્ય ઝડપથી સફળ કરે છે.
6.17.66
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्।
वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम् ॥ ६.१७.६६ ॥
તારો ઉદ્યોગ જોઈને, મિથ્યાચારી રાવણને, વાલીનો વધ અને સુગ્રીવનો રાજ્યાભિષેક સાંભળીને...
6.17.67
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः।
एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः ॥ ६.१७.६७ ॥
રાજ્યની ઇચ્છાથી જ તે બુદ્ધિપૂર્વક અહીં આવ્યો છે. આટલું મનમાં રાખીને તેનો સ્વીકાર કરવો યોગ્ય છે.
6.17.68
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति।
प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥ ६.१७.६८ ॥
રાક્ષસ વિશે મારી શક્તિ પ્રમાણે પ્રામાણિકપણે મેં કહ્યું. હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, બાકીનું સાંભળીને તું જ પ્રમાણ બન.