ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः।
आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१७.१ ॥
ଏହିପରି ରାବଣଙ୍କୁ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହି ରାବଣର କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
6.17.2
तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्।
गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः ॥ ६.१७.२ ॥
ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଆକାରବିଶିଷ୍ଟ, ବିଜୁଳି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆକାଶରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ବାନରରାଜମାନେ ଦେଖିଲେ।
6.17.3
ते चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः।
तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ६.१७.३ ॥
ତାଙ୍କର ଚାରି ଅନୁଚର ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
6.17.4
स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥ ६.१७.४ ॥
ସେ ମେଘପର୍ବତ ସଦୃଶ, ବଜ୍ରାୟୁଧ ପରି କାନ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୀର, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
6.17.5
तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः।
वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान् ॥ ६.१७.५ ॥
ନିଜ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଜେୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
6.17.6
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह।
हनुमत्प्रमुखान् सर्वानिदं वचनमुत्तमम् ॥ ६.१७.६ ॥
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ହନୁମାନ ପ୍ରମୁଖ ସେହି ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.17.7
एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः।
राक्षसोभ्येति पश्यध्वमस्मान् हन्तुं न संशयः ॥ ६.१७.७ ॥
ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚାରି ଜଣ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଛି। ଆମକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଆସୁଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଦେଖ।
6.17.8
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः।
सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥ ६.१७.८ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସାଳ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତଶିଖର ଉଠାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
6.17.9
शीघ्रं व्यादिश नो राजन् वधायैषां दुरात्मनाम्।
निपतन्ति हता यावद् धरण्यामल्पचेतनाः ॥ ६.१७.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିମାନେ ମରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ।
6.17.10
तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः।
उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥ ६.१७.१० ॥
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ତୀରରେ ପହଞ୍ଚି ଆକାଶରେ ହିଁ ଠିଆ ହେଲା।
6.17.11
स उवाच महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्।
सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः ॥ ६.१७.११ ॥
ତା'ପରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ମହାନ୍ ସେହି ବିଭୀଷଣ ଆକାଶରେ ଠିଆ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
6.17.12
रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः।
तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः ॥ ६.१७.१२ ॥
ରାବଣ ନାମକ ଦୁରାଚାରୀ ରାକ୍ଷସ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର। ତାର କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ମୁଁ, ଯିଏ ବିଭୀଷଣ ନାମରେ ପରିଚିତ।
6.17.13
तेन सीता जनस्थानाद् हृता हत्वा जटायुषम्।
रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥ ६.१७.१३ ॥
ସେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲା ଏବଂ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲା। ସେ ଅସହାୟା ଓ ଦୁଃଖିନୀ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ କଠୋର ପହରା ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
6.17.14
तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्।
साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥ ६.१७.१४ ॥
ମୁଁ ତାକୁ ବହୁ କାରଣ ଓ ବାକ୍ୟରେ ବୁଝାଇଲି; ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଫେରାଇ ଦେବା ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର କହିଲି।
6.17.15
स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः।
उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥ ६.१७.१५ ॥
କିନ୍ତୁ କାଳପ୍ରେରିତ ରାବଣ ସେହି ହିତକର ବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାର ରୋଗୀ ଔଷଧ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।
6.17.16
सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः।
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः ॥ ६.१७.१६ ॥
ତାଙ୍କ କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦାସ ପରି ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୁଁ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଘବଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଛି।
6.17.17
निवेदयत मां क्षिप्रं राघवाय महात्मने।
सर्वलोकशरण्याय विभीषणमुपस्थितम् ॥ ६.१७.१७ ॥
ଶୀଘ୍ର ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ, ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ଶରଣ୍ୟଙ୍କୁ, ବିଭୀଷଣ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାନ୍ତୁ।
6.17.18
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥ ६.१७.१८ ॥
ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦ୍ରୁତବିକ୍ରମ ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
6.17.19
प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राप्तः शत्रुरतर्कितः।
निहन्यादन्तरं लब्ध्वा उलूको वायसानिव ॥ ६.१७.१९ ॥
ଶତ୍ରୁ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅତର୍କିତ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁ ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ ପେଚା କାଉମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ପରି ପ୍ରହାର କରିପାରେ।
6.17.20
मन्त्रे व्यूहे नये चारे युक्तो भवितुमर्हसि।
वानराणां च भद्रं ते परेषां च परंतप ॥ ६.१७.२० ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ! ମନ୍ତ୍ରଣା, ବ୍ୟୂହ, ନୀତି ଓ ଗୁପ୍ତଚର କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ; ବାନରମାନଙ୍କ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
6.17.21
अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः कामरूपिणः।
शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषां जातु न विश्वसेत् ॥ ६.१७.२१ ॥
ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧରନ୍ତି, ଶୂରବୀର ଓ ଛଳନାରେ ନିପୁଣ; ସେମାନଙ୍କୁ କଦାପି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.17.22
प्रणिधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम्।
अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥ ६.१७.२२ ॥
ଏ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର ହୋଇପାରେ; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.17.23
अथ वा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान्।
अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचित् प्रहरेदपि ॥ ६.१७.२३ ॥
କିମ୍ବା ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜେ ଛିଦ୍ର ଖୋଜି ଭିତରେ ପଶି ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ କେବେ ହେଲେ ପ୍ରହାର କରିପାରେ।
6.17.24
मित्राटविबलं चैव मौलभृत्यबलं तथा।
सर्वमेतद् बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा द्विषद्बलम् ॥ ६.१७.२४ ॥
ମିତ୍ରଙ୍କ ସେନା, ବନବଳ ଓ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ସେବକଙ୍କ ସେନା — ଶତ୍ରୁ ସେନା ବାଦ ଦେଇ ଏହି ସମସ୍ତ ବଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
6.17.25
प्रकृत्या राक्षसो ह्येष भ्रातामित्रस्य वै प्रभो।
आगतश्च रिपुः साक्षात् कथमस्मिंश्च विश्वसेत् ॥ ६.१७.२५ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏ ସ୍ୱଭାବତଃ ରାକ୍ଷସ; ଶତ୍ରୁର ଭାଇ। ସାକ୍ଷାତ୍ ଶତ୍ରୁ ହିଁ ଆସିଛି; ଏହାକୁ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯିବ?
6.17.26
रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः।
चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः ॥ ६.१७.२६ ॥
ରାବଣର କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ବିଭୀଷଣ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।
6.17.27
रावणेन प्रणीतं हि तमवेहि विभीषणम्।
तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥ ६.१७.२७ ॥
ତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ; ସେ ବିଭୀଷଣ। ହେ କ୍ଷମାଶୀଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
6.17.28
राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमिहागतः।
प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि चानघ ॥ ६.१७.२८ ॥
ଏହି ରାକ୍ଷସ ବକ୍ର ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମାୟାରେ ଲୁଚି, ଆପଣ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିବା ସମୟରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ।
6.17.29
वध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह।
रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥ ६.१७.२९ ॥
ଏହାକୁ ଏହାର ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ କଠୋର ଦଣ୍ଡରେ ବଧ କରାଯାଉ। ଏ ବିଭୀଷଣ କ୍ରୂର ରାବଣର ହିଁ ଭାଇ।
6.17.30
एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत् ॥ ६.१७.३० ॥
ରାମଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, କ୍ରୋଧିତ ସେନାପତି — କଥାର ମର୍ମଜ୍ଞ — କଥାରେ ନିପୁଣ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରେ ମୌନ ହେଲେ।
6.17.31
सुग्रीवस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः।
समीपस्थानुवाचेदं हनुमत्प्रमुखान् कपीन् ॥ ६.१७.३१ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମହାବଳୀ ରାମ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ହନୁମାନ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
6.17.32
यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति।
वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि च श्रुतम् ॥ ६.१७.३२ ॥
ବାନରରାଜ ରାବଣଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ; ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଣିଛନ୍ତି।
6.17.33
सुहृदामर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सदा।
समर्थेनोपसंदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥ ६.१७.३३ ॥
ଶାଶ୍ୱତ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ସମର୍ଥ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ କଠିନ ସମୟରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ସଦା ପରାମର୍ଶ ଦେବା ଉଚିତ।
6.17.34
इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः।
सोपचारं तदा राममूचुः प्रियचिकीर्षवः ॥ ६.१७.३४ ॥
ଏହିପରି ପଚରାଯିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଳସ ନକରି, ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ନିଜ ନିଜ ମତ କହିଲେ।
6.17.35
अज्ञातं नास्ति ते किंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
आत्मानं पूजयन् राम पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥ ६.१७.३५ ॥
ହେ ରାଘବ, ତ୍ରିଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ। ହେ ରାମ, ଆପଣ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆମକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ପଚାରୁଛନ୍ତି।
6.17.36
त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः।
परीक्ष्यकारी स्मृतिमान् निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥ ६.१७.३६ ॥
ଆପଣ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶୂର, ଧାର୍ମିକ, ଦୃଢ଼ ପରାକ୍ରମୀ, ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ସ୍ମୃତିମାନ; ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଦାରମନା।
6.17.37
तस्मादेकैकशस्तावद् ब्रुवन्तु सचिवास्तव।
हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः ॥ ६.१७.३७ ॥
ଅତଏବ ତୁମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜଣ ଜଣ କରି କହନ୍ତୁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମର୍ଥ ସେମାନେ କାରଣ ସହିତ ବାରମ୍ବାର କହନ୍ତୁ।
6.17.38
इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः ॥ ६.१७.३८ ॥
ରାଘବ ଏପରି କହିବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଙ୍ଗଦ ଆଗକୁ ଆସି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
6.17.39
शत्रोः सकाशात् सम्प्राप्तः सर्वथा तर्क्य एव हि।
विश्वासनीयः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥ ६.१७.३९ ॥
ଶତ୍ରୁ ପାଖରୁ ଆସିଥିବା ବିଭୀଷଣ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସନ୍ଦେହଯୋଗ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ହଠାତ୍ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.17.40
छादयित्वाऽऽत्मभावं हि चरन्ति शठबुद्धयः।
प्रहरन्ति च रन्ध्रेषु सोऽनर्थः सुमहान् भवेत् ॥ ६.१७.४० ॥
ନିଜର ପ୍ରକୃତ ଭାବ ଲୁଚାଇ ଛଳ ବୁଦ୍ଧିର ଲୋକମାନେ ବୁଲନ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ତାହା ବଡ଼ ଅନର୍ଥ ହୋଇପାରେ।
6.17.41
अर्थानर्थौ विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह।
गुणतः संग्रहं कुर्याद् दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥ ६.१७.४१ ॥
ଲାଭ ଓ କ୍ଷତି ନିଶ୍ଚିତ କରି ତବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ। ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦୋଷ ଯୋଗୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
6.17.42
यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम्।
गुणान् वापि बहून् ज्ञात्वा संग्रहः क्रियतां नृप ॥ ६.१७.४२ ॥
ତାଙ୍କଠାରେ ଯଦି ବଡ଼ ଦୋଷ ଥାଏ, ତେବେ ସନ୍ଦେହ ନକରି ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଉ। କିମ୍ବା ବହୁତ ଗୁଣ ଜାଣି, ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ।
6.17.43
शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत्।
क्षिप्रमस्मिन् नरव्याघ्र चारः प्रतिविधीयताम् ॥ ६.१७.४३ ॥
ଏଥିରେ ଶରଭ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଏ ବିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର ଚର ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ।
6.17.44
प्रणिधाय हि चारेण यथावत् सूक्ष्मबुद्धिना।
परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं परिग्रहः ॥ ६.१७.४४ ॥
ସୂକ୍ଷ୍ମବୁଦ୍ଧି ଚରଙ୍କୁ ପଠାଇ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପରେ ହିଁ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
6.17.45
जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य शास्त्रबुद्ध्या विचक्षणः।
वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद् दोषवर्जितम् ॥ ६.१७.४५ ॥
ତା'ପରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଜାମ୍ବବାନ ଶାସ୍ତ୍ରବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଓ ଦୋଷରହିତ ବାକ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।
6.17.46
बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद् विभीषणः।
अदेशकाले सम्प्राप्तः सर्वथा शंक्यतामयम् ॥ ६.१७.४६ ॥
ଏହି ବିଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସରାଜ ସହ ବୈର ବାନ୍ଧିଥିବା ଓ ପାପୀ; ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ଆସିଛି। ଏଣୁ ଏହାକୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ।
6.17.47
ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य नयापनयकोविदः।
वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥ ६.१७.४७ ॥
ତା'ପରେ ନୀତି ଓ ଅନୀତିରେ ନିପୁଣ ମୈନ୍ଦ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ବାକ୍ପଟୁତାରେ ଅଧିକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.17.48
अनुजो नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः।
पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनैर्नरपतीश्वर ॥ ६.१७.४८ ॥
ଏ ରାବଣଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ। ହେ ନରପତୀଶ୍ୱର, ଏହାକୁ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଚରାଯାଉ।
6.17.49
भावमस्य तु विज्ञाय तत्त्वतस्तं करिष्यसि।
यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं नरर्षभ ॥ ६.१७.४९ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାର ଅଭିପ୍ରାୟ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଣି ତୁମେ ତା ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରିବ — ସେ ଦୁଷ୍ଟ କି ନୁହେଁ, ବା ଜାଣିଶୁଣି ଏପରି କରୁଛି କି ନାହିଁ।
6.17.50
अथ संस्कारसम्पन्नो हनूमान् सचिवोत्तमः।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमर्थवन्मधुरं लघु ॥ ६.१७.५० ॥
ତା'ପରେ ସଂସ୍କାରସମ୍ପନ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ କୋମଳ, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.17.51
न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम्।
अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ ६.१७.५१ ॥
ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଆପଣଙ୍କୁ, କହୁଥିବା ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
6.17.52
न वादान्नापि संघर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः।
वक्ष्यामि वचनं राजन् यथार्थं राम गौरवात् ॥ ६.१७.५२ ॥
ହେ ରାଜନ, ତର୍କରୁ ନୁହେଁ, ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାରୁ ନୁହେଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, କାମନାରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ରାମ, ସମ୍ମାନ ହେତୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ବାକ୍ୟ କହିବି।
6.17.53
अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव।
तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया नह्युपपद्यते ॥ ६.१७.५३ ॥
ଲାଭକ୍ଷତି ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହାରେ ମୁଁ ଦୋଷ ଦେଖେ, କାରଣ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
6.17.54
ऋते नियोगात् सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते।
सहसा विनियोगोऽपि दोषवान् प्रतिभाति मे ॥ ६.१७.५४ ॥
ନିଯୋଗ ବିନା ସାମର୍ଥ୍ୟ ବୁଝିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏବଂ ତ୍ୱରିତରେ କରାଯାଇଥିବା ନିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଲାଗେ।
6.17.55
चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव।
अर्थस्यासम्भवात् तत्र कारणं नोपपद्यते ॥ ६.१७.५५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଣି ଯାହା କହିଲେ ତାହା ଠିକ୍; କିନ୍ତୁ ସେହି ବିଷୟ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଥିବାରୁ ତାହାର କାରଣ ଖାଟେ ନାହିଁ।
6.17.56
अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं यद् विभीषणः।
विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥ ६.१७.५६ ॥
ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ କାଳରେ ବିଭୀଷଣ ଆସିଛି, ଏ ବିଷୟରେ ମୋର କଥା ଏହି; ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ତାହା ଶୁଣ।
6.17.57
एष देशश्च कालश्च भवतीह यथा तथा।
पुरुषात् पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥ ६.१७.५७ ॥
ଏଠାରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଓ କାଳ ଯେପରି ହୁଏ, ସେପରି ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରକାଶ ପାଏ)।
6.17.58
दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि।
युक्तमागमनं ह्यत्र सदृशं तस्य बुद्धितः ॥ ६.१७.५८ ॥
ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୁମର ପରାକ୍ରମ ଦେଖି, ଏଠାରେ ତାହାର ଆସିବା ଠିକ୍; ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ମଧ୍ୟ ତାହା ସଙ୍ଗତ।
6.17.59
अज्ञातरूपैः पुरुषैः स राजन् पृच्छ्यतामिति।
यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥ ६.१७.५९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅଜ୍ଞାତ ରୂପର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପଚରାଯାଉ — ଏଠାରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଲି ତାହାରେ ମୋର କିଛି ବିବେଚିତ ଚିନ୍ତା ଅଛି।
6.17.60
पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा बुद्धिमान् वचः।
तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥ ६.१७.६० ॥
ପଚରାଗଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ନିଜ କଥାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବ; ତେବେ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୁଷିତ ହେବ, କାରଣ ମିଥ୍ୟା ପଚରା ସୁଖରେ ଆସିଥିବା ମିତ୍ରକୁ ଅପମାନ କରେ।
6.17.61
अशक्यं सहसा राजन् भावो बोद्धुं परस्य वै।
अन्तरेण स्वरैर्भिन्नैर्नैपुण्यं पश्यतां भृशम् ॥ ६.१७.६१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟର ମନର ଭାବ ହଠାତ୍ ଜାଣିବା ଅସମ୍ଭବ; ଭିନ୍ନ ସ୍ୱରଭେଦ ବିନା, ଗଭୀର ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନିପୁଣତାହିଁ ତାହା ବୁଝେ।
6.17.62
न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता।
प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६२ ॥
ସେ କଥା କହିବା ସମୟରେ କେବେ ଦୁଷ୍ଟଭାବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମୁଖ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ମୋର ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.17.63
अशङ्कितमतिः स्वस्थो न शठः परिसर्पति।
न चास्य दुष्टवागस्ति तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥ ६.१७.६३ ॥
ସନ୍ଦେହହୀନ ମନ ଓ ସ୍ଥିର ସ୍ୱଭାବର ଲୋକ ପ୍ରବଞ୍ଚକ ପରି ଘୂରେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟତା ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.17.64
आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम्।
बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥ ६.१७.६४ ॥
ଲୁଚାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆକୃତି (ମୁଖଭାବ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋପନ କରାଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ; ତାହା ବଳପୂର୍ବକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷଙ୍କ ଭିତରର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ।
6.17.65
देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर।
सफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥ ६.१७.६५ ॥
ହେ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଶ-କାଳ ଅନୁକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଶୀଘ୍ର ସଫଳ କରେ।
6.17.66
उद्योगं तव सम्प्रेक्ष्य मिथ्यावृत्तं च रावणम्।
वालिनं च हतं श्रुत्वा सुग्रीवं चाभिषेचितम् ॥ ६.१७.६६ ॥
ତୁମ ଉଦ୍ୟମ ଦେଖି, ମିଥ୍ୟାଚାରୀ ରାବଣ, ବାଳୀଙ୍କ ବଧ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି...
6.17.67
राज्यं प्रार्थयमानस्तु बुद्धिपूर्वमिहागतः।
एतावत् तु पुरस्कृत्य युज्यते तस्य संग्रहः ॥ ६.१७.६७ ॥
ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏତିକି ମନରେ ରଖି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
6.17.68
यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति।
प्रमाणं त्वं हि शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥ ६.१७.६८ ॥
ରାକ୍ଷସ ବିଷୟରେ ମୋ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସରଳଭାବେ କହିଛି। ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାକି ଶୁଣି ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରମାଣ ହୁଅନ୍ତୁ।