વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.19.1
राघवेणाभये दत्ते संनतो रावणानुजः।
विभीषणो महाप्राज्ञो भूमिं समवलोकयत् ॥ ६.१९.१ ॥
રાઘવે અભય આપ્યું ત્યારે રાવણનો નાનો ભાઈ મહાપ્રાજ્ઞ વિભીષણ નમી ગયો અને ભૂમિ તરફ જોવા લાગ્યો.
6.19.2
खात् पपातावनिं हृष्टो भक्तैरनुचरैः सह।
स तु रामस्य धर्मात्मा निपपात विभीषणः ॥ ६.१९.२ ॥
હર્ષિત થઈને પોતાના ભક્ત અનુચરો સાથે તે આકાશથી ભૂમિ પર પડ્યો; તે ધર્માત્મા વિભીષણ રામના ચરણોમાં પડ્યો.
6.19.3
पादयोर्निपपाताथ चतुर्भिः सह राक्षसैः।
अब्रवीच्च तदा वाक्यं रामं प्रति विभीषणः ॥ ६.१९.३ ॥
પછી ચાર રાક્ષસો સાથે તે ચરણોમાં પડ્યો; અને ત્યારે વિભીષણે રામને આ વચન કહ્યાં.
6.19.4
धर्मयुक्तं च युक्तं च साम्प्रतं सम्प्रहर्षणम्।
अनुजो रावणस्याहं तेन चास्म्यवमानितः ॥ ६.१९.४ ॥
આ ધર્મસંગત, યોગ્ય અને આ સમયે આનંદદાયક વચન છે: હું રાવણનો નાનો ભાઈ છું, અને તેણે જ મારું અપમાન કર્યું છે.
6.19.5
भवन्तं सर्वभूतानां शरण्यं शरणं गतः।
परित्यक्ता मया लङ्का मित्राणि च धनानि च ॥ ६.१९.५ ॥
સર્વ પ્રાણીઓના આશ્રયરૂપ આપના શરણે હું આવ્યો છું. મેં લંકા, મિત્રો અને ધન ત્યજી દીધાં છે.
6.19.6
भवद्गतं हि मे राज्यं जीवितं च सुखानि च।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.१९.६ ॥
મારું રાજ્ય, મારું જીવન અને મારાં સુખ બધું આપના પર આધારિત છે. તેનાં એ વચન સાંભળીને રામે આ વચન કહ્યું.
6.19.7
वचसा सान्त्वयित्वैनं लोचनाभ्यां पिबन्निव।
आख्याहि मम तत्त्वेन राक्षसानां बलाबलम् ॥ ६.१९.७ ॥
તેને શબ્દોથી સાંત્વન આપીને, આંખોથી જાણે પીતા હોય તેમ જોતાં રામે કહ્યું: રાક્ષસોનું બળાબળ મને સાચે સાચું કહે.
6.19.8
एवमुक्तं तदा रक्षो रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
रावणस्य बलं सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ६.१९.८ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામે એમ કહ્યું ત્યારે, તે રાક્ષસે રાવણનું સઘળું બળ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
6.19.9
अवध्यः सर्वभूतानां गन्धर्वोरगपक्षिणाम्।
राजपुत्र दशग्रीवो वरदानात् स्वयम्भुवः ॥ ६.१९.९ ॥
હે રાજપુત્ર! દશગ્રીવ સ્વયંભૂ બ્રહ્માના વરદાનથી સર્વ પ્રાણીઓ, ગંધર્વો, નાગો અને પક્ષીઓથી અવધ્ય છે.
6.19.10
रावणानन्तरो भ्राता मम ज्येष्ठश्च वीर्यवान्।
कुम्भकर्णो महातेजाः शक्रप्रतिबलो युधि ॥ ६.१९.१० ॥
રાવણ પછીનો મારો જ્યેષ્ઠ ભાઈ, પરાક્રમી અને મહાતેજસ્વી કુંભકર્ણ, યુદ્ધમાં ઇન્દ્રની બરાબરીનો છે.
6.19.11
राम सेनापतिस्तस्य प्रहस्तो यदि ते श्रुतः।
कैलासे येन समरे मणिभद्रः पराजितः ॥ ६.१९.११ ॥
હે રામ! તેનો સેનાપતિ પ્રહસ્ત છે; જો તમે સાંભળ્યું હોય તો, તેણે કૈલાસ પર યુદ્ધમાં મણિભદ્રને પરાજિત કર્યો હતો.
6.19.12
बद्धगोधाङ्गुलित्राणस्त्ववध्यकवचो युधि।
धनुरादाय यस्तिष्ठन्नदृश्यो भवतीन्द्रजित् ॥ ६.१९.१२ ॥
બાંધેલા ગોધાચર્મના આંગળીત્રાણ અને યુદ્ધમાં અવધ્ય કવચધારી ઇન્દ્રજિત ધનુષ્ય લઈને ઊભો રહીને અદૃશ્ય થાય છે.
6.19.13
संग्रामे सुमहद्व्यूहे तर्पयित्वा हुताशनम्।
अन्तर्धानगतः श्रीमानिन्द्रजिद्धन्ति राघव ॥ ६.१९.१३ ॥
યુદ્ધમાં વિશાળ વ્યૂહમાં, હુતાશનને તૃપ્ત કરીને, અંતર્ધાન થયેલો શ્રીમાન ઇન્દ્રજિત પ્રહાર કરે છે, હે રાઘવ.
6.19.14
महोदरमहापार्श्वौ राक्षसश्चाप्यकम्पनः।
अनीकपास्तु तस्यैते लोकपालसमा युधि ॥ ६.१९.१४ ॥
મહોદર, મહાપાર્શ્વ અને રાક્ષસ અકમ્પન પણ — આ તેની સેનાના સેનાપતિઓ છે, યુદ્ધમાં લોકપાલો સમાન.
6.19.15
दशकोटिसहस्राणि रक्षसां कामरूपिणाम्।
मांसशोणितभक्ष्याणां लङ्कापुरनिवासिनाम् ॥ ६.१९.१५ ॥
લંકાપુરીમાં વસતા, ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનારા, માંસ-રક્ત ખાનારા દસ કરોડ હજાર રાક્ષસો.
6.19.16
स तैस्तु सहितो राजा लोकपालानयोधयत्।
सह देवैस्तु ते भग्ना रावणेन दुरात्मना ॥ ६.१९.१६ ॥
તેમની સાથે તે રાજાએ લોકપાલો સાથે યુદ્ધ કર્યું; દેવતાઓ સાથે તેઓ દુરાત્મા રાવણથી પરાજિત થયા.
6.19.17
विभीषणस्य तु वचस्तच्छ्रुत्वा रघुसत्तमः।
अन्वीक्ष्य मनसा सर्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१९.१७ ॥
વિભીષણના તે વચનો સાંભળીને રઘુશ્રેષ્ઠે મનમાં સર્વ વિચારીને આ વચન કહ્યું.
6.19.18
यानि कर्मापदानानि रावणस्य विभीषण।
आख्यातानि च तत्त्वेन ह्यवगच्छामि तान्यहम् ॥ ६.१९.१८ ॥
હે વિભીષણ, રાવણનાં જે કર્મો અને પરાક્રમો કહેવાયાં છે, તે હું યથાર્થ રીતે જાણું છું.
6.19.19
अहं हत्वा दशग्रीवं सप्रहस्तं सहात्मजम्।
राजानं त्वां करिष्यामि सत्यमेतच्छृणोतु मे ॥ ६.१९.१९ ॥
હું દશગ્રીવને પ્રહસ્ત અને તેના પુત્રો સહિત મારીને તને રાજા બનાવીશ. મારું આ સત્ય સાંભળ.
6.19.20
रसातलं वा प्रविशेत् पातालं वापि रावणः।
पितामहसकाशं वा न मे जीवन् विमोक्ष्यते ॥ ६.१९.२० ॥
રાવણ રસાતલમાં પ્રવેશે, પાતાળમાં જાય, અથવા પિતામહ બ્રહ્માની પાસે જાય, તોપણ મારાથી જીવતો છૂટશે નહીં.
6.19.21
अहत्वा रावणं संख्ये सपुत्रजनबान्धवम्।
अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि त्रिभिस्तैर्भ्रातृभिः शपे ॥ ६.१९.२१ ॥
યુદ્ધમાં રાવણને તેના પુત્રો, સ્વજનો અને બાંધવો સહિત માર્યા વિના હું અયોધ્યામાં પ્રવેશીશ નહીં. તે ત્રણ ભાઈઓના સોગંદ ખાઉં છું.
6.19.22
श्रुत्वा तु वचनं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।
शिरसाऽऽवन्द्य धर्मात्मा वक्तुमेवं प्रचक्रमे ॥ ६.१९.२२ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામનાં એ વચન સાંભળીને ધર્માત્મા વિભીષણે મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યા અને આ પ્રમાણે બોલવાનું શરૂ કર્યું.
6.19.23
राक्षसानां वधे साह्यं लङ्कायाश्च प्रधर्षणे।
करिष्यामि यथाप्राणं प्रवेक्ष्यामि च वाहिनीम् ॥ ६.१९.२३ ॥
રાક્ષસોના વધમાં અને લંકા પરના આક્રમણમાં મારા પ્રાણ રહે ત્યાં સુધી હું સહાય કરીશ; સેનામાં પણ પ્રવેશીશ.
6.19.24
अब्रवील्लक्ष्मणं प्रीतः समुद्राज्जलमानय ॥ ६.१९.२४ ॥
પ્રસન્ન થઈને તેમણે લક્ષ્મણને કહ્યું, "સમુદ્રમાંથી જળ લઈ આવ."
6.19.25
तेन चेमं महाप्राज्ञमभिषिञ्च विभीषणम्।
राजानं रक्षसां क्षिप्रं प्रसन्ने मयि मानद ॥ ६.१९.२५ ॥
તે જળ વડે આ મહાપ્રાજ્ઞ વિભીષણનો રાક્ષસોના રાજા તરીકે શીઘ્ર અભિષેક કરો; હું પ્રસન્ન છું, હે માનદ.
6.19.26
एवमुक्तस्तु सौमित्रिरभ्यषिञ्चद् विभीषणम्।
मध्ये वानरमुख्यानां राजानं राजशासनात् ॥ ६.१९.२६ ॥
આમ કહેવાયા પછી સૌમિત્રિએ રાજાની આજ્ઞાથી મુખ્ય વાનરોની વચ્ચે વિભીષણનો રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો.
6.19.27
तं प्रसादं तु रामस्य दृष्ट्वा सद्यः प्लवङ्गमाः।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानं साधुसाध्विति चाब्रुवन् ॥ ६.१९.२७ ॥
રામની એ કૃપા જોઈને વાનરો તરત જ એ મહાત્માની પ્રશંસા કરતા "સાધુ, સાધુ" બોલી ઊઠ્યા.
6.19.28
अब्रवीच्च हनूमांश्च सुग्रीवश्च विभीषणम्।
कथं सागरमक्षोभ्यं तराम वरुणालयम्।
सैन्यैः परिवृताः सर्वे वानराणां महौजसाम् ॥ ६.१९.२८ ॥
હનુમાન અને સુગ્રીવે પણ વિભીષણને કહ્યું: "વરુણનું નિવાસસ્થાન, અક્ષોભ્ય એવા આ સાગરને મહાબલી વાનરો આપણે સૌ સૈન્ય સાથે કેવી રીતે પાર કરીશું?"
6.19.29
उपायैरभिगच्छाम यथा नदनदीपतिम्।
तराम तरसा सर्वे ससैन्या वरुणालयम् ॥ ६.१९.२९ ॥
નદીઓ અને સરિતાઓના સ્વામી, વરુણના નિવાસ એવા આ સાગર પાસે કોઈ ઉપાયોથી પહોંચીએ, જેથી આપણે સૌ સૈન્ય સહિત ઝડપથી પાર કરી શકીએ.
6.19.30
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा प्रत्युवाच विभीषणः।
समुद्रं राघवो राजा शरणं गन्तुमर्हति ॥ ६.१९.३० ॥
આમ કહેવાયા પછી ધર્માત્મા વિભીષણે ઉત્તર આપ્યો: "રાજા રાઘવ (રામ) સાગરને શરણે જવા યોગ્ય છે."
6.19.31
खानितः सगरेणायमप्रमेयो महोदधिः।
कर्तुमर्हति रामस्य ज्ञातेः कार्यं महोदधिः ॥ ६.१९.३१ ॥
સગરે ખોદેલો આ અપ્રમેય મહાસાગર રામના સંબંધીનું (મિત્રનું) કાર્ય કરવા યોગ્ય છે.
6.19.32
एवं विभीषणेनोक्तो राक्षसेन विपश्चिता।
आजगामाथ सुग्रीवो यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.१९.३२ ॥
વિદ્વાન રાક્ષસ વિભીષણે આમ કહ્યું ત્યારે સુગ્રીવ લક્ષ્મણ સહિત રામ જ્યાં હતા ત્યાં આવ્યો.
6.19.33
ततश्चाख्यातुमारेभे विभीषणवचः शुभम्।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सागरस्योपवेशनम् ॥ ६.१९.३३ ॥
પછી વિશાળ ગરદનવાળો સુગ્રીવ વિભીષણનાં શુભ વચનો, સાગરકિનારે બેસવા વિશે, કહેવા લાગ્યો.
6.19.34
प्रकृत्या धर्मशीलस्य रामस्यास्याप्यरोचत।
सलक्ष्मणं महातेजाः सुग्रीवं च हरीश्वरम् ॥ ६.१९.३४ ॥
સ્વભાવે ધર્મશીલ રામને પણ આ ગમ્યું; મહાતેજસ્વી રામને, લક્ષ્મણ સહિત અને વાનરરાજ સુગ્રીવને પણ આ રુચ્યું.
6.19.35
सत्क्रियार्थं क्रियादक्षं स्मितपूर्वमभाषत।
विभीषणस्य मन्त्रोऽयं मम लक्ष्मण रोचते ॥ ६.१९.३५ ॥
સત્કાર માટે, કાર્યદક્ષ લક્ષ્મણને રામે સ્મિત સાથે કહ્યું: “લક્ષ્મણ, વિભીષણની આ મંત્રણા મને ગમે છે.”
6.19.36
सुग्रीवः पण्डितो नित्यं भवान् मन्त्रविचक्षणः।
उभाभ्यां सम्प्रधार्यार्थं रोचते यत् तदुच्यताम् ॥ ६.१९.३६ ॥
સુગ્રીવ હંમેશાં પંડિત છે; તું મંત્રણામાં નિપુણ છે. આપણે બંનેએ વિચારીને જે યોગ્ય લાગે તે કહે.
6.19.37
एवमुक्तौ ततो वीरावुभौ सुग्रीवलक्ष्मणौ।
समुदाचारसंयुक्तमिदं वचनमूचतुः ॥ ६.१९.३७ ॥
આમ કહેવાતાં, બંને વીર સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણે શિષ્ટાચારથી યુક્ત આ વચન કહ્યું.
6.19.38
किमर्थं नौ नरव्याघ्र न रोचिष्यति राघव।
विभीषणेन यत् तूक्तमस्मिन् काले सुखावहम् ॥ ६.१९.३८ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ રાઘવ, આ સમયે વિભીષણે કહેલી સુખદાયી વાત તમને કેમ ન ગમે?
6.19.39
अबद्ध्वा सागरे सेतुं घोरेऽस्मिन् वरुणालये।
लङ्का नासादितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.१९.३९ ॥
વરુણના આ ભયાનક આલય સમુદ્રમાં સેતુ બાંધ્યા વિના, ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરો પણ લંકા પહોંચી શકે નહીં.
6.19.40
विभीषणस्य शूरस्य यथार्थं क्रियतां वचः।
अलं कालात्ययं कृत्वा सागरोऽयं नियुज्यताम्।
यथा सैन्येन गच्छाम पुरीं रावणपालिताम् ॥ ६.१९.४० ॥
શૂરવીર વિભીષણની વાત યથાર્થ રીતે અમલમાં મૂકો. હવે સમય વ્યર્થ કર્યા વિના આ સાગરને આજ્ઞા આપો, જેથી આપણે સૈન્ય સાથે રાવણથી સુરક્ષિત નગરી તરફ જઈ શકીએ.
6.19.41
एवमुक्तः कुशास्तीर्णे तीरे नदनदीपतेः।
संविवेश तदा रामो वेद्यामिव हुताशनः ॥ ६.१९.४१ ॥
આમ કહેવાતાં રામ કુશ પાથરેલા સાગરકિનારે બેઠા; વેદી પરના હુતાશન (યજ્ઞાગ્નિ) સમાન તેઓ શોભી ઊઠ્યા.