বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.2.1
तं तु शोकपरिद्यूनं रामं दशरथात्मजम्।
उवाच वचनं श्रीमान् सुग्रीवः शोकनाशनम् ॥ ६.२.१ ॥
শোকে ক্ষীণ দশরথপুত্র রামকে তেজস্বী সুগ্রীব শোক নাশকারী এই কথাগুলি বললেন।
6.2.2
किं त्वया तप्यते वीर यथान्यः प्राकृतस्तथा।
मैवं भूस्त्यज संतापं कृतघ्न इव सौहृदम् ॥ ६.२.२ ॥
হে বীর, সাধারণ মানুষের মতো তুমি কেন সন্তাপ করছ? এমন হয়ো না; কৃতঘ্ন যেমন বন্ধুত্ব ত্যাগ করে, তেমনি এই সন্তাপ ত্যাগ করো।
6.2.3
संतापस्य च ते स्थानं नहि पश्यामि राघव।
प्रवृत्तावुपलब्धायां ज्ञाते च निलये रिपोः ॥ ६.२.३ ॥
হে রাঘব, তোমার সন্তাপের কোনো স্থান আমি দেখি না; শত্রুর কার্যকলাপ ধরা পড়েছে এবং তার আবাস জানা গেছে।
6.2.4
मतिमान् शास्त्रवित् प्राज्ञः पण्डितश्चासि राघव।
त्यजेमां प्राकृतां बुद्धिं कृतात्मेवार्थदूषिणीम् ॥ ६.२.४ ॥
হে রাঘব, তুমি বুদ্ধিমান, শাস্ত্রজ্ঞ, প্রাজ্ঞ ও পণ্ডিত; সংযমী যেমন কার্যহানিকর বুদ্ধি ত্যাগ করে, তেমনি এই সাধারণ বুদ্ধি ত্যাগ করো।
6.2.5
समुद्रं लङ्घयित्वा तु महानक्रसमाकुलम्।
लङ्कामारोहयिष्यामो हनिष्यामश्च ते रिपुम् ॥ ६.२.५ ॥
বৃহৎ কুম্ভীরে পূর্ণ সমুদ্র লঙ্ঘন করে আমরা লঙ্কায় আরোহণ করব এবং তোমার শত্রুকে বধ করব।
6.2.6
निरुत्साहस्य दीनस्य शोकपर्याकुलात्मनः।
सर्वार्था व्यवसीदन्ति व्यसनं चाधिगच्छति ॥ ६.२.६ ॥
উৎসাহহীন, দীন, শোকে বিক্ষুব্ধ মনের মানুষের সব উদ্দেশ্য নষ্ট হয়, এবং তার উপর বিপদও এসে পড়ে।
6.2.7
इमे शूराः समर्थाश्च सर्वतो हरियूथपाः।
त्वत्प्रियार्थं कृतोत्साहाः प्रवेष्टुमपि पावकम्।
एषां हर्षेण जानामि तर्कश्चापि दृढो मम ॥ ६.२.७ ॥
এঁরা বীর, সর্বত্র সমর্থ বানর-যূথপতি। আপনার প্রিয়ের জন্য উৎসাহিত হয়ে তাঁরা আগুনেও প্রবেশ করতে প্রস্তুত। তাঁদের হর্ষ থেকেই আমি জানি, এবং আমার অনুমানও দৃঢ়।
6.2.8
विक्रमेण समानेष्ये सीतां हत्वा यथा रिपुम्।
रावणं पापकर्माणं तथा त्वं कर्तुमर्हसि ॥ ६.२.८ ॥
বিক্রমে আমি সীতাকে ফিরিয়ে আনব; পাপকর্মা শত্রু রাবণকে বধ করে যেমন, তেমনই আপনারও করা উচিত।
6.2.9
सेतुरत्र यथा बद्ध्येद् यथा पश्येम तां पुरीम्।
तस्य राक्षसराजस्य तथा त्वं कुरु राघव ॥ ६.२.९ ॥
এখানে সেতু বাঁধা হোক, যাতে আমরা সেই নগরী দেখতে পারি; সেই রাক্ষসরাজের জন্য আপনি তেমনই করুন, হে রাঘব।
6.2.10
दृष्ट्वा तां हि पुरीं लङ्कां त्रिकूटशिखरे स्थिताम्।
हतं च रावणं युद्धे दर्शनादवधारय ॥ ६.२.१० ॥
ত্রিকূট শিখরে অবস্থিত সেই লঙ্কা নগরী দেখে, যুদ্ধে রাবণ নিহত হয়েছে তা দর্শনেই নিশ্চিত জানুন।
6.2.11
अबद्ध्वा सागरे सेतुं घोरे च वरुणालये।
लङ्कां न मर्दितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.२.११ ॥
ভয়ংকর বরুণালয় সমুদ্রে সেতু না বেঁধে লঙ্কাকে চূর্ণ করা সম্ভব নয়; ইন্দ্রসহ দেবতা ও অসুরেরাও পারে না।
6.2.12
सेतुबन्धः समुद्रे च यावल्लङ्कासमीपतः।
सर्वं तीर्णं च मे सैन्यं जितमित्युपधारय।
इमे हि समरे वीरा हरयः कामरूपिणः ॥ ६.२.१२ ॥
সমুদ্রে সেতুবন্ধন হয়েছে, লঙ্কার নিকট পর্যন্ত আমার সমস্ত সৈন্য পার হয়ে জয়লাভ করেছে, এ জানুন। যুদ্ধে ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম এই বানর বীরেরা।
6.2.13
तदलं विक्लवां बुद्धिं राजन् सर्वार्थनाशिनीम्।
पुरुषस्य हि लोकेऽस्मिन् शोकः शौर्यापकर्षणः ॥ ६.२.१३ ॥
অতএব হে রাজন, সমস্ত উদ্দেশ্য বিনাশকারী এই বিভ্রান্ত বুদ্ধি ত্যাগ করুন। এই জগতে শোকই মানুষের বীরত্ব ক্ষয় করে।
6.2.14
यत् तु कार्यं मनुष्येण शौटीर्यमवलम्ब्यताम्।
तदलंकरणायैव कर्तुर्भवति सत्वरम् ॥ ६.२.१४ ॥
মানুষের করণীয় কাজে বীরত্বকেই আশ্রয় করা উচিত। তা-ই কর্তার অলংকার হয়ে দ্রুত ফল দেয়।
6.2.15
अस्मिन् काले महाप्राज्ञ सत्त्वमातिष्ठ तेजसा।
शूराणां हि मनुष्याणां त्वद्विधानां महात्मनाम्।
विनष्टे वा प्रणष्टे वा शोकः सर्वार्थनाशनः ॥ ६.२.१५ ॥
এই সময়ে, হে মহাপ্রাজ্ঞ, তেজের সঙ্গে সত্ত্বে স্থির থাকুন। আপনার মতো বীর ও মহাত্মা মানুষদের জন্য, কিছু হারালে বা বিনষ্ট হলেও শোকই সমস্ত উদ্দেশ্য নষ্ট করে।
6.2.16
तत्त्वं बुद्धिमतां श्रेष्ठः सर्वशास्त्रार्थकोविदः।
मद्विधैः सचिवैः सार्धमरिं जेतुं समर्हसि ॥ ६.२.१६ ॥
আপনি বুদ্ধিমানদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ; সকল শাস্ত্রের অর্থে পারদর্শী। আমাদের মতো মন্ত্রীদের সঙ্গে নিয়ে শত্রুকে জয় করতে আপনি যোগ্য।
6.2.17
नहि पश्याम्यहं कंचित् त्रिषु लोकेषु राघव।
गृहीतधनुषो यस्ते तिष्ठेदभिमुखो रणे ॥ ६.२.१७ ॥
হে রাঘব, ত্রিলোকে আমি এমন কাউকে দেখি না যে ধনুক ধরে রণক্ষেত্রে আপনার সম্মুখে দাঁড়াতে পারে।
6.2.18
वानरेषु समासक्तं न ते कार्यं विपत्स्यते।
अचिराद् द्रक्ष्यसे सीतां तीर्त्वा सागरमक्षयम् ॥ ६.२.१८ ॥
বানরদের উপর নির্ভর করে আপনার কাজ ব্যর্থ হবে না। অক্ষয় সাগর পার হয়ে শীঘ্রই আপনি সীতাকে দেখবেন।
6.2.19
तदलं शोकमालम्ब्य क्रोधमालम्ब भूपते।
निश्चेष्टाः क्षत्रिया मन्दाः सर्वे चण्डस्य बिभ्यति ॥ ६.२.१९ ॥
হে রাজন, এখন শোককে আশ্রয় করা যথেষ্ট; ক্রোধকে আশ্রয় করুন। নিশ্চেষ্ট, মন্দবুদ্ধি ক্ষত্রিয়েরা সকলেই সেই উগ্রকে ভয় পায়।
6.2.20
लङ्घनार्थं च घोरस्य समुद्रस्य नदीपतेः।
सहास्माभिरिहोपेतः सूक्ष्मबुद्धिर्विचारय ॥ ६.२.२० ॥
নদীপতি সেই ভয়ংকর সমুদ্র লঙ্ঘনের বিষয়ে, হে সূক্ষ্মবুদ্ধি, আমাদের সঙ্গে এখানে এসে বিচার করুন।
6.2.21
लङ्घिते तत्र तैः सैन्यैर्जितमित्येव निश्चिनु।
सर्वं तीर्णं च मे सैन्यं जितमित्यवधार्यताम् ॥ ६.२.२१ ॥
সেখানে তারা সমুদ্র লঙ্ঘন করলে জয় হয়েছে বলেই নিশ্চিত জানুন। আমার সমস্ত সৈন্য পার হয়েছে, জয় লাভ হয়েছে বলেই স্থির করুন।
6.2.22
इमे हि हरयः शूराः समरे कामरूपिणः।
तानरीन् विधमिष्यन्ति शिलापादपवृष्टिभिः ॥ ६.२.२२ ॥
এই বানরেরা বীর, যুদ্ধে ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম। তারা পাথর ও গাছের বৃষ্টিতে শত্রুদের বিনাশ করবে।
6.2.23
कथंचित् परिपश्यामि लङ्घितं वरुणालयम्।
हतमित्येव तं मन्ये युद्धे शत्रुनिबर्हण ॥ ६.२.२३ ॥
যদি কোনোভাবে বরুণালয় সমুদ্র লঙ্ঘিত হতে দেখি, তবে যুদ্ধে তাকে নিহত বলেই মনে করব, হে শত্রুনিধনকারী।
6.2.24
किमुक्त्वा बहुधा चापि सर्वथा विजयी भवान्।
निमित्तानि च पश्यामि मनो मे सम्प्रहृष्यति ॥ ६.२.२४ ॥
বহু প্রকারে বলে কী লাভ? আপনি সর্বপ্রকারে বিজয়ী হবেন। শুভ লক্ষণ দেখছি, আমার মন অত্যন্ত আনন্দিত হচ্ছে।