વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.21.1
ततः सागरवेलायां दर्भानास्तीर्य राघवः।
अञ्जलिं प्राङ्मुखः कृत्वा प्रतिशिश्ये महोदधेः ॥ ६.२१.१ ॥
ત્યારે રાઘવે સમુદ્રના કિનારે દર્ભ પાથરીને, હાથ જોડીને, પૂર્વ તરફ મુખ રાખીને મહાસાગર તરફ શયન કર્યું.
6.21.2
बाहुं भुजङ्गभोगाभमुपधायारिसूदनः।
जातरूपमयैश्चैव भूषणैर्भूषितं पुरा ॥ ६.२१.२ ॥
શત્રુસૂદને સર્પના વીંટા જેવા પોતાના બાહુને ઓશીકું બનાવ્યો; તે પહેલાં સોનાના આભૂષણોથી શોભતો હતો.
6.21.3
मणिकाञ्चनकेयूरमुक्ताप्रवरभूषणैः।
भुजैः परमनारीणामभिमृष्टमनेकधा ॥ ६.२१.३ ॥
મણિ, સોનાના બાજુબંધ અને ઉત્તમ મોતીના આભૂષણોથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓના બાહુઓ દ્વારા અનેક રીતે સ્પર્શાયેલો.
6.21.4
चन्दनागुरुभिश्चैव पुरस्तादभिसेवितम्।
बालसूर्यप्रकाशैश्च चन्दनैरुपशोभितम् ॥ ६.२१.४ ॥
ચંદન અને અગરથી પહેલેથી સેવાયેલો, અને ઉગતા સૂર્યના પ્રકાશ જેવા ચંદનલેપથી શોભતો.
6.21.5
शयने चोत्तमाङ्गेन सीतायाः शोभितं पुरा।
तक्षकस्येव सम्भोगं गङ्गाजलनिषेवितम् ॥ ६.२१.५ ॥
પહેલાં સીતાના મસ્તકના સ્પર્શથી શય્યા પર શોભતો; તક્ષકના વીંટા જેવો, ગંગાજળથી સિંચિત.
6.21.6
संयुगे युगसंकाशं शत्रूणां शोकवर्धनम्।
सुहृदां नन्दनं दीर्घं सागरान्तव्यपाश्रयम् ॥ ६.२१.६ ॥
યુદ્ધમાં ઝૂંસરી જેવો, શત્રુઓનો શોક વધારનારો, મિત્રોને આનંદ આપનારો, લાંબો, સાગરના છેડા સુધી પહોંચેલો.
6.21.7
अस्यता च पुनः सव्यं ज्याघातविहतत्वचम्।
दक्षिणो दक्षिणं बाहुं महापरिघसंनिभम् ॥ ६.२१.७ ॥
ડાબા હાથે ફરી બાણ છોડતાં, પ્રત્યંચાના આઘાતે ચામડી ફાટેલા જમણા હાથે, મોટા પરિઘ જેવા જમણા બાહુને ...
6.21.8
गोसहस्रप्रदातारं ह्युपधाय भुजं महत्।
अद्य मे तरणं वाथ मरणं सागरस्य वा ॥ ६.२१.८ ॥
હજાર ગાયો દાન કરનારની જેમ મોટા બાહુને ઓશીકું બનાવીને, આજે મારે સાગર તરવો અથવા સાગરમાં મૃત્યુ.
6.21.9
अधिशिष्ये च विधिवत् प्रयतो नियतो मुनिः ॥ ६.२१.९ ॥
હું વિધિપૂર્વક, સંયમી અને નિયંત્રિત મુનિની જેમ સૂઈ જાઉં છું.
6.21.10
तस्य रामस्य सुप्तस्य कुशास्तीर्णे महीतले।
नियमादप्रमत्तस्य निशास्तिस्रोऽभिजग्मतुः ॥ ६.२१.१० ॥
કુશ ઘાસ પાથરેલી ભૂમિ પર સૂતેલા તે રામને, નિયમથી સાવધ રહેલા તેમને, ત્રણ રાત્રિઓ વીતી ગઈ.
6.21.11
स त्रिरात्रोषितस्तत्र नयज्ञो धर्मवत्सलः।
उपासत तदा रामः सागरं सरितां पतिम् ॥ ६.२१.११ ॥
ત્યાં ત્રણ રાત્રિ રહીને, નીતિજ્ઞ અને ધર્મપ્રિય રામે ત્યારે નદીઓના સ્વામી સાગરની ઉપાસના કરી.
6.21.12
न च दर्शयते रूपं मन्दो रामस्य सागरः।
प्रयतेनापि रामेण यथार्हमभिपूजितः ॥ ६.२१.१२ ॥
રામે યથોચિત પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરી છતાં, મંદ સાગર રામને પોતાનું રૂપ બતાવતો નથી.
6.21.13
समुद्रस्य ततः क्रुद्धो रामो रक्तान्तलोचनः।
समीपस्थमुवाचेदं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ ६.२१.१३ ॥
ત્યારે સમુદ્ર પર ક્રોધિત થયેલા રામે, લાલ આંખના ખૂણા સાથે, પાસે ઊભેલા શુભલક્ષણ લક્ષ્મણને આ કહ્યું.
6.21.14
अवलेपः समुद्रस्य न दर्शयति यः स्वयम्।
प्रशमश्च क्षमा चैव आर्जवं प्रियवादिता ॥ ६.२१.१४ ॥
સમુદ્ર પોતાનો ઘમંડ પોતે બતાવતો નથી. શાંતિ, ક્ષમા, સરળતા અને મધુર વાણી પણ (તે બતાવતો નથી).
6.21.15
असामर्थ्यफला ह्येते निर्गुणेषु सतां गुणाः।
आत्मप्रशंसिनं दुष्टं धृष्टं विपरिधावकम् ॥ ६.२१.१५ ॥
સજ્જનોના આ ગુણો નિર્ગુણ પર વાપરવામાં આવે તો અસમર્થતાનું જ ફળ આપે છે. આત્મપ્રશંસક, દુષ્ટ, ધૃષ્ટ, આમતેમ દોડનાર પર (આ નિષ્ફળ).
6.21.16
सर्वत्रोत्सृष्टदण्डं च लोकः सत्कुरुते नरम्।
न साम्ना शक्यते कीर्तिर्न साम्ना शक्यते यशः ॥ ६.२१.१६ ॥
જે સર્વત્ર દંડ વાપરે છે તેને જ લોક માન આપે છે. સામથી કીર્તિ મળતી નથી; સામથી યશ પણ મળતો નથી.
6.21.17
प्राप्तुं लक्ष्मण लोकेऽस्मिञ्जयो वा रणमूर्धनि।
अद्य मद्बाणनिर्भग्नैर्मकरैर्मकरालयम् ॥ ६.२१.१७ ॥
હે લક્ષ્મણ, આ લોકમાં યુદ્ધના મોખરે વિજય મેળવવો જ (ઉત્તમ છે). આજે મારા બાણોથી તૂટેલા મકરો સાથે મકરાલય (સમુદ્ર).
6.21.18
निरुद्धतोयं सौमित्रे प्लवद्भिः पश्य सर्वतः।
भोगिनां पश्य भोगानि मया भिन्नानि लक्ष्मण ॥ ६.२१.१८ ॥
હે સૌમિત્ર, ચારે બાજુ તરતા જીવોથી પાણી રોકાયેલું (સમુદ્ર) જુઓ. હે લક્ષ્મણ, મારાથી ભેદાયેલાં નાગોનાં શરીર જુઓ.
6.21.19
महाभोगानि मत्स्यानां करिणां च करानिह।
सशङ्खशुक्तिकाजालं समीनमकरं तथा ॥ ६.२१.१९ ॥
અહીં માછલીઓ અને હાથી જેવા જળજીવોની સૂંઢોનો વિપુલ વૈભવ છે; શંખ અને છીપનું જાળું છે, માછલીઓ અને મકરો સહિત (આ સમુદ્ર) છે.
6.21.20
अद्य युद्धेन महता समुद्रं परिशोषये।
क्षमया हि समायुक्तं मामयं मकरालयः ॥ ६.२१.२० ॥
આજે મહાન યુદ્ધથી હું આ સમુદ્રને સુકવી દઈશ; ક્ષમાવાન માનીને આ મકરાલય મને જુએ છે.
6.21.21
असमर्थं विजानाति धिक् क्षमामीदृशे जने।
न दर्शयति साम्ना मे सागरो रूपमात्मनः ॥ ६.२१.२१ ॥
તે મને અસમર્થ જાણે છે; આવા માણસ પ્રત્યેની ક્ષમાને ધિક્કાર છે. સામથી સાગર મને પોતાનું રૂપ બતાવતો નથી.
6.21.22
चापमानय सौमित्रे शरांश्चाशीविषोपमान्।
समुद्रं शोषयिष्यामि पद्भ्यां यान्तु प्लवंगमाः ॥ ६.२१.२२ ॥
હે સૌમિત્રિ, ધનુષ્ય અને સર્પો જેવાં બાણ લાવ. હું સમુદ્રને સુકવી દઈશ; વાનરો પગે ચાલીને જાય.
6.21.23
अद्याक्षोभ्यमपि क्रुद्धः क्षोभयिष्यामि सागरम्।
वेलासु कृतमर्यादं सहस्रोर्मिसमाकुलम् ॥ ६.२१.२३ ॥
આજે ક્રોધથી હું અક્ષોભ્ય સમુદ્રને પણ ક્ષુબ્ધ કરીશ, જે કિનારે મર્યાદા રાખે છે અને હજારો મોજાંઓથી ભરેલો છે.
6.21.24
निर्मर्यादं करिष्यामि सायकैर्वरुणालयम्।
महार्णवं क्षोभयिष्ये महादानवसंकुलम् ॥ ६.२१.२४ ॥
બાણોથી હું વરુણના આ ધામને મર્યાદાહીન કરીશ; મહાન દાનવોથી ભરેલા આ મહાર્ણવને ક્ષુબ્ધ કરીશ.
6.21.25
एवमुक्त्वा धनुष्पाणिः क्रोधविस्फारितेक्षणः।
बभूव रामो दुर्धर्षो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ॥ ६.२१.२५ ॥
આમ કહીને, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને, ક્રોધથી વિસ્ફારિત નેત્રોવાળા રામ યુગાંતની અગ્નિ જેવા પ્રજ્વલિત અને દુર્ધર્ષ બન્યા.
6.21.26
सम्पीड्य च धनुर्घोरं कम्पयित्वा शरैर्जगत्।
मुमोच विशिखानुग्रान् वज्रानिव शतक्रतुः ॥ ६.२१.२६ ॥
ભયંકર ધનુષ્ય દબાવીને, બાણોથી જગતને કંપાવીને, શતક્રતુ ઇન્દ્ર જેમ વજ્ર છોડે તેમ ઉગ્ર બાણો છોડ્યાં.
6.21.27
ते ज्वलन्तो महावेगास्तेजसा सायकोत्तमाः।
प्रविशन्ति समुद्रस्य जलं वित्रस्तपन्नगम् ॥ ६.२१.२७ ॥
તેજથી પ્રજ્વલિત, મહાવેગવાળા તે ઉત્તમ બાણો, સર્પો ભયભીત થયેલા સમુદ્રના જળમાં પ્રવેશ્યા.
6.21.28
तोयवेगः समुद्रस्य समीनमकरो महान्।
स बभूव महाघोरः समारुतरवस्तथा ॥ ६.२१.२८ ॥
માછલી અને મકરોથી ભરેલો સમુદ્રનો જળવેગ મહાભયંકર બન્યો અને પવનના ગર્જન સાથે ગાજવા લાગ્યો.
6.21.29
महोर्मिमालाविततः शङ्खशुक्तिसमावृतः।
सधूमः परिवृत्तोर्मिः सहसासीन्महोदधिः ॥ ६.२१.२९ ॥
મોટા મોજાંઓની માળાથી વ્યાપ્ત, શંખ અને છીપોથી ઢંકાયેલો, ધુમાડા સહિત, ફરતાં મોજાંવાળો એ મહાસાગર અચાનક આવો બની ગયો.
6.21.30
व्यथिताः पन्नगाश्चासन् दीप्तास्या दीप्तलोचनाः।
दानवाश्च महावीर्याः पातालतलवासिनः ॥ ६.२१.३० ॥
સર્પો વ્યથિત થયા; તેમના મુખ અને નેત્રો પ્રજ્વલિત થયા. પાતાળતળમાં વસતા મહાપરાક્રમી દાનવો પણ વ્યથિત થયા.
6.21.31
ऊर्मयः सिन्धुराजस्य सनक्रमकरास्तथा।
विन्ध्यमन्दरसंकाशाः समुत्पेतुः सहस्रशः ॥ ६.२१.३१ ॥
સમુદ્રરાજની મોજાઓ, મગર અને મકર સાથે, વિંધ્ય અને મંદર પર્વતો સમાન, હજારોની સંખ્યામાં ઊછળી.
6.21.32
आघूर्णिततरङ्गौघः सम्भ्रान्तोरगराक्षसः।
उद्वर्तितमहाग्राहः सघोषो वरुणालयः ॥ ६.२१.३२ ॥
મોજાંનો સમૂહ ડહોળાયો, નાગ અને રાક્ષસો વ્યાકુળ થયા, મહાગ્રાહો ઊંધા થયા; ગર્જતું વરુણાલય.
6.21.33
ततस्तु तं राघवमुग्रवेगं
प्रकर्षमाणं धनुरप्रमेयम्।
सौमित्रिरुत्पत्य विनिःश्वसन्तं
मामेति चोक्त्वा धनुराललम्बे ॥ ६.२१.३३ ॥
ત્યારે સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ), ઉગ્ર વેગથી અપ્રમેય ધનુષ્ય ખેંચતા, નિસાસા નાખતા રાઘવને 'મને' કહીને, કૂદીને ધનુષ્ય પકડી લીધું.
6.21.34
एतद्विनापि ह्युदधेस्तवाद्य
सम्पत्स्यते वीरतमस्य कार्यम्।
भवद्विधाः क्रोधवशं न यान्ति
दीर्घं भवान् पश्यतु साधुवृत्तम् ॥ ६.२१.३४ ॥
સમુદ્ર વિના પણ, હે વીરશ્રેષ્ઠ, આજે તમારું કાર્ય સિદ્ધ થશે. તમારા જેવા લોકો ક્રોધને વશ થતા નથી; લાંબા સમય સુધી સદાચાર જુઓ.
6.21.35
अन्तर्हितैश्चापि तथान्तरिक्षे
ब्रह्मर्षिभिश्चैव सुरर्षिभिश्च।
शब्दः कृतः कष्टमिति ब्रुवद्भि-
र्मामेति चोक्त्वा महता स्वरेण ॥ ६.२१.३५ ॥
આકાશમાં છુપાયેલા બ્રહ્મર્ષિઓ અને દેવર્ષિઓએ પણ, 'કષ્ટ!' કહેતા, 'મને' કહીને મહાન સ્વરે શબ્દ કર્યો.