વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.22.1
अथोवाच रघुश्रेष्ठः सागरं दारुणं वचः।
अद्य त्वां शोषयिष्यामि सपातालं महार्णव ॥ ६.२२.१ ॥
ત્યારે રઘુશ્રેષ્ઠ સમુદ્રને કઠોર વચનો બોલ્યા — "આજે હું તને પાતાળ સહિત સુકવી નાખીશ, હે મહાસાગર!"
6.22.2
शरनिर्दग्धतोयस्य परिशुष्कस्य सागर।
मया निहतसत्त्वस्य पांसुरुत्पद्यते महान् ॥ ६.२२.२ ॥
"હે સાગર! મારા બાણોથી પાણી બળીને સુકાઈ જશે; મારા દ્વારા જીવો નાશ પામશે ત્યારે મોટી ધૂળ ઊડશે."
6.22.3
मत्कार्मुकविसृष्टेन शरवर्षेण सागर।
परं तीरं गमिष्यन्ति पद्भिरेव प्लवंगमाः ॥ ६.२२.३ ॥
"હે સાગર! મારા ધનુષ્યમાંથી છૂટેલી બાણવર્ષાથી વાંદરાઓ પગપાળા સામે કાંઠે જશે."
6.22.4
विचिन्वन्नाभिजानासि पौरुषं नापि विक्रमम्।
दानवालय संतापं मत्तो नाम गमिष्यसि ॥ ६.२२.४ ॥
"હે દાનવોના નિવાસ! તું મારું પૌરુષ અને પરાક્રમ જાણતો નથી; તેથી મારાથી તું સંતાપ પામીશ."
6.22.5
ब्राह्मेणास्त्रेण संयोज्य ब्रह्मदण्डनिभं शरम्।
संयोज्य धनुषि श्रेष्ठे विचकर्ष महाबलः ॥ ६.२२.५ ॥
મહાબલી રામે બ્રહ્મદંડ સમાન બ્રાહ્માસ્ત્રથી બાણ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય પર ચડાવી ખેંચ્યું.
6.22.6
तस्मिन् विकृष्टे सहसा राघवेण शरासने।
रोदसी सम्पफालेव पर्वताश्च चकम्पिरे ॥ ६.२२.६ ॥
રાઘવે ધનુષ્ય અચાનક ખેંચતાં આકાશ અને પૃથ્વી જાણે ફાટી ગયાં; પર્વતો ધ્રૂજી ઊઠ્યા.
6.22.7
तमश्च लोकमावव्रे दिशश्च न चकाशिरे।
प्रतिचुक्षुभिरे चाशु सरांसि सरितस्तथा ॥ ६.२२.७ ॥
અંધકારે લોકને ઘેરી લીધો; દિશાઓ પ્રકાશી નહીં; સરોવરો અને નદીઓ પણ તરત ખળભળી ઊઠી.
6.22.8
तिर्यक् च सह नक्षत्रैः संगतौ चन्द्रभास्करौ।
भास्करांशुभिरादीप्तं तमसा च समावृतम् ॥ ६.२२.८ ॥
ચંદ્ર અને સૂર્ય નક્ષત્રો સાથે આડા ભેગા થયા; સૂર્યકિરણોથી પ્રકાશિત હોવા છતાં તે અંધકારથી ઢંકાયેલું હતું.
6.22.9
प्रचकाशे तदाऽऽकाशमुल्काशतविदीपितम्।
अन्तरिक्षाच्च निर्घाता निर्जग्मुरतुलस्वनाः ॥ ६.२२.९ ॥
ત્યારે સેંકડો ઉલ્કાઓથી પ્રકાશિત આકાશ ચમકી ઊઠ્યું; અંતરિક્ષમાંથી અનુપમ અવાજવાળા ગર્જનાઓ નીકળ્યા.
6.22.10
वपुःप्रकर्षेण ववुर्दिव्यमारुतपङ्क्तयः।
बभञ्ज च तदा वृक्षाञ्जलदानुद्वहन्मुहुः ॥ ६.२२.१० ॥
દિવ્ય પવનોની હારો પૂરા બળથી વાવા લાગી; ત્યારે તેમણે વૃક્ષો ભાંગ્યાં અને વાદળોને વારંવાર ઊંચે ઉપાડ્યાં.
6.22.11
आरुजंश्चैव शैलाग्रान् शिखराणि बभञ्ज च।
दिवि च स्म महामेघाः संहताः समहास्वनाः ॥ ६.२२.११ ॥
તેમણે પર્વતોનાં શિખરો તોડ્યાં અને ટોચો ભાંગી નાખી; આકાશમાં મહાન વાદળો ભેગા થઈને મહાગર્જન કરવા લાગ્યા.
6.22.12
मुमुचुर्वैद्युतानग्नींस्ते महाशनयस्तदा।
यानि भूतानि दृश्यानि चुक्रुशुश्चाशनेः समम् ॥ ६.२२.१२ ॥
ત્યારે તે મહાવજ્રોએ વીજળીમાંથી જન્મેલા અગ્નિઓ વરસાવ્યા; અને જે દૃશ્યમાન જીવો હતા તેઓ વજ્રપાત સાથે ચીસો પાડી ઊઠ્યા.
6.22.13
अदृश्यानि च भूतानि मुमुचुर्भैरवस्वनम्।
शिश्यिरे चाभिभूतानि संत्रस्तान्युद्विजन्ति च ॥ ६.२२.१३ ॥
અદૃશ્ય પ્રાણીઓએ ભયંકર ગર્જના કરી; તેઓ અભિભૂત થઈ પડી ગયા અને ભયથી કંપવા લાગ્યા.
6.22.14
सम्प्रविव्यथिरे चापि न च पस्पन्दिरे भयात्।
सह भूतैः सतोयोर्मिः सनागः सहराक्षसः ॥ ६.२२.१४ ॥
તેઓ અત્યંત વ્યાકુળ થયા, છતાં ભયથી હલ્યા નહિ; પ્રાણીઓ, મોજાં, નાગો અને રાક્ષસો સહિત.
6.22.15
सहसाभूत् ततो वेगाद् भीमवेगो महोदधिः।
योजनं व्यतिचक्राम वेलामन्यत्र सम्प्लवात् ॥ ६.२२.१५ ॥
ત્યારે અચાનક ભયંકર વેગથી મહાસાગર ઊછળ્યો; પૂરને કારણે તે પોતાના કિનારાથી એક યોજન આગળ વધ્યો.
6.22.16
तं तथा समतिक्रान्तं नातिचक्राम राघवः।
समुद्धतममित्रघ्नो रामो नदनदीपतिम् ॥ ६.२२.१६ ॥
તે આ રીતે મર્યાદા ઓળંગ્યો છતાં રાઘવે મર્યાદા ઓળંગી નહિ; શત્રુનાશક રામે ઉછળતા નદ-નદીઓના સ્વામી સમુદ્રને (સંયમથી જોયો).
6.22.17
ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयमुत्थितः।
उदयाद्रिमहाशैलान्मेरोरिव दिवाकरः ॥ ६.२२.१७ ॥
ત્યારે સમુદ્રના મધ્યમાંથી સાગરદેવ પોતે ઊગ્યા; ઉદયાચલ મહાપર્વત અથવા મેરુ પરથી સૂર્ય ઊગે તેમ.
6.22.18
पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत।
स्निग्धवैदूर्यसंकाशो जाम्बूनदविभूषणः ॥ ६.२२.१८ ॥
તેજસ્વી મુખવાળા સર્પો સહિત સમુદ્ર દેખાયો; ચમકતા વૈદૂર્ય જેવો, સોનાના આભૂષણોથી શોભતો.
6.22.19
रक्तमाल्याम्बरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः।
सर्वपुष्पमयीं दिव्यां शिरसा धारयन् स्रजम् ॥ ६.२२.१९ ॥
લાલ માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરેલો, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળો (સમુદ્ર), બધાં ફૂલોથી બનેલી દિવ્ય માળા માથા પર ધારણ કરીને.
6.22.20
जातरूपमयैश्चैव तपनीयविभूषणैः।
आत्मजानां च रत्नानां भूषितो भूषणोत्तमैः ॥ ६.२२.२० ॥
સોનાનાં, તપાવેલાં સોનાનાં આભૂષણો, પોતાનાં સંતાનો (નદીઓ)ના રત્નો અને ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભિત (સાગર).
6.22.21
धातुभिर्मण्डितः शैलो विविधैर्हिमवानिव।
एकावलीमध्यगतं तरलं पाण्डरप्रभम् ॥ ६.२२.२१ ॥
વિવિધ ધાતુઓથી શોભિત હિમાલય જેવો (સાગર), એકાવલીના મધ્યમાં રહેલો, ચંચળ, ફીકા પ્રકાશવાળો.
6.22.22
विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम्।
आघूर्णिततरङ्गौघः कालिकानिलसंकुलः ॥ ६.२२.२२ ॥
વિશાળ છાતી પર કૌસ્તુભ મણિના સહોદર સમાન (આભૂષણ) ધારણ કરતો, ઘૂમતાં મોજાંના સમૂહોથી અને કાળા વાવાઝોડાના પવનથી વ્યાકુળ (સાગર).
6.22.23
गङ्गासिन्धुप्रधानाभिरापगाभिः समावृतः।
उद्वर्तितमहाग्राहः सम्भ्रान्तोरगराक्षसः ॥ ६.२२.२३ ॥
ગંગા, સિંધુ જેવી મુખ્ય નદીઓથી ઘેરાયેલો, જેમાં મોટા મગરો ઊછળી રહ્યા છે અને સર્પો તથા રાક્ષસો વ્યાકુળ છે (સાગર).
6.22.24
देवतानां सुरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः।
सागरः समुपक्रम्य पूर्वमामन्त्र्य वीर्यवान् ॥ ६.२२.२४ ॥
દેવતાઓનાં સુંદર અને વિવિધ રૂપો સાથેનો ઈશ્વર, પરાક્રમી સાગર, પ્રથમ નજીક આવીને સંબોધીને (રામ સાથે બોલ્યો).
6.22.25
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं शरपाणिनम् ॥ ६.२२.२५ ॥
હાથમાં બાણ ધારણ કરેલા રાઘવને હાથ જોડીને તેણે આ વચન કહ્યું.
6.22.26
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च राघव।
स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गमाश्रिताः ॥ ६.२२.२६ ॥
હે રાઘવ, પૃથ્વી, વાયુ, આકાશ, જળ અને તેજ — હે સૌમ્ય, એ બધાં પોતાના સ્વભાવમાં શાશ્વત માર્ગનો આશ્રય લઈને રહે છે.
6.22.27
तत्स्वभावो ममाप्येष यदगाधोऽहमप्लवः।
विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम् ॥ ६.२२.२७ ॥
અગાધ અને ન તરી શકાય એવો રહેવો એ મારો સ્વભાવ છે; પરંતુ કોઈ ફેરફાર થાય તો હું તરવા યોગ્ય બની શકું — આ હું તને કહું છું.
6.22.28
न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज।
ग्राहनक्राकुलजलं स्तम्भयेयं कथंचन ॥ ६.२२.२८ ॥
હે રાજપુત્ર, ઇચ્છાથી, લોભથી કે ભયથી નહીં — મગરો અને શાર્કથી ભરેલા આ જળને હું કોઈ પણ રીતે રોકીશ નહીં.
6.22.29
विधास्ये येन गन्तासि विषहिष्येऽप्यहं तथा।
न ग्राहा विधमिष्यन्ति यावत्सेना तरिष्यति।
हरीणां तरणे राम करिष्यामि यथा स्थलम् ॥ ६.२२.२९ ॥
તું જઈ શકે તેવો ઉપાય હું કરીશ, તે પણ હું સહન કરીશ; સેના પાર ઊતરે ત્યાં સુધી મગરો પીડા નહીં કરે. હે રામ, વાનરોને પાર જવા માટે હું સ્થળ બનાવીશ.
6.22.30
तमब्रवीत् तदा रामः शृणु मे वरुणालय।
अमोघोऽयं महाबाणः कस्मिन् देशे निपात्यताम् ॥ ६.२२.३० ॥
ત્યારે રામે તેને કહ્યું — હે વરુણાલય, સાંભળ. આ અમોઘ મહાબાણ છે; કયા દેશમાં તે છોડવો?
6.22.31
रामस्य वचनं श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा महाशरम्।
महोदधिर्महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.२२.३१ ॥
રામનું વચન સાંભળીને અને તે મહાબાણને જોઈને મહાતેજસ્વી મહોદધિ રાઘવને આ વચન બોલ્યો.
6.22.32
उत्तरेणावकाशोऽस्ति कश्चित् पुण्यतरो मम।
द्रुमकुल्य इति ख्यातो लोके ख्यातो यथा भवान् ॥ ६.२२.३२ ॥
મારી ઉત્તરે અતિ પવિત્ર એક સ્થાન છે; તે દ્રુમકુલ્ય નામે પ્રસિદ્ધ છે, જેમ આપ જગતમાં પ્રસિદ્ધ છો.
6.22.33
उग्रदर्शनकर्माणो बहवस्तत्र दस्यवः।
आभीरप्रमुखाः पापाः पिबन्ति सलिलं मम ॥ ६.२२.३३ ॥
ત્યાં ભયંકર દેખાવ અને કર્મવાળા અનેક લૂંટારા છે; આભીરો મુખ્ય એવા તે પાપીઓ મારું જળ પીએ છે.
6.22.34
तैर्न तत्स्पर्शनं पापं सहेयं पापकर्मभिः।
अमोघः क्रियतां राम अयं तत्र शरोत्तमः ॥ ६.२२.३४ ॥
તે પાપકર્મીઓનો સ્પર્શ હું સહન નહીં કરી શકું. હે રામ, આ શ્રેષ્ઠ બાણને ત્યાં અમોઘ કરો.
6.22.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सागरस्य महात्मनः।
मुमोच तं शरं दीप्तं परं सागरदर्शनात् ॥ ६.२२.३५ ॥
તે મહાત્મા સાગરનું વચન સાંભળીને, સાગરને જોતાં જ, રામે તે દીપ્ત શ્રેષ્ઠ બાણ છોડ્યું.
6.22.36
तेन तन्मरुकान्तारं पृथिव्यां किल विश्रुतम्।
निपातितः शरो यत्र वज्राशनिसमप्रभः ॥ ६.२२.३६ ॥
તેથી તે રણપ્રદેશ પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયો; જ્યાં વજ્ર અને વીજળી સમાન તેજવાળું બાણ પાડવામાં આવ્યું.
6.22.37
ननाद च तदा तत्र वसुधा शल्यपीडिता।
तस्माद् व्रणमुखात् तोयमुत्पपात रसातलात् ॥ ६.२२.३७ ॥
ત્યારે બાણથી પીડિત થયેલી પૃથ્વી ત્યાં ચીસ પાડી ઉઠી; તે ઘાના મુખમાંથી રસાતલમાંથી જળ ઉછળ્યું.
6.22.38
स बभूव तदा कूपो व्रण इत्येव विश्रुतः।
सततं चोत्थितं तोयं समुद्रस्येव दृश्यते ॥ ६.२२.३८ ॥
ત્યારે તે 'વ્રણ' નામથી જ પ્રસિદ્ધ કૂવો બન્યો; તેમાંથી સતત ઊછળતું જળ સમુદ્ર જેવું દેખાય છે.
6.22.39
अवदारणशब्दश्च दारुणः समपद्यत।
तस्मात् तद् बाणपातेन अपः कुक्षिष्वशोषयत् ॥ ६.२२.३९ ॥
બાણ પડવાથી ધરતી ફાટવાનો ભયંકર અવાજ ઊઠ્યો; તેથી તેણે તેના કુક્ષિઓનું જળ સૂકવી નાખ્યું.
6.22.40
विख्यातं त्रिषु लोकेषु मरुकान्तारमेव च।
शोषयित्वा तु तं कुक्षिं रामो दशरथात्मजः ॥ ६.२२.४० ॥
ત્રણ લોકમાં વિખ્યાત મરુ-કાંતાર જ થયું; તે કુક્ષિને સૂકવીને દશરથપુત્ર રામે...
6.22.41
वरं तस्मै ददौ विद्वान् मरवेऽमरविक्रमः ॥ ६.२२.४१ ॥
વિદ્વાન અને અમર પરાક્રમવાળા તેમણે તે મરુભૂમિને વર આપ્યો.
6.22.42
पशव्यश्चाल्परोगश्च फलमूलरसायुतः।
बहुस्नेहो बहुक्षीरः सुगन्धिर्विविधौषधिः ॥ ६.२२.४२ ॥
તે પશુઓને હિતકારી, થોડા રોગવાળું, ફળ-મૂળ-રસથી યુક્ત, ઘણા સ્નેહ (ઘી/સાર) અને ઘણા દૂધવાળું, સુગંધિત અને વિવિધ ઔષધિઓથી ભરપૂર હશે.
6.22.43
एवमेतैश्च संयुक्तो बहुभिः संयुतो मरुः।
रामस्य वरदानाच्च शिवः पन्था बभूव ह ॥ ६.२२.४३ ॥
આ રીતે આ અને અનેક ગુણોથી યુક્ત તે રણપ્રદેશ, રામના વરદાનથી શુભ માર્ગ બની ગયો.
6.22.44
तस्मिन् दग्धे तदा कुक्षौ समुद्रः सरितां पतिः।
राघवं सर्वशास्त्रज्ञमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.२२.४४ ॥
તે ભાગ બળી ગયો ત્યારે નદીઓના સ્વામી સમુદ્રે સર્વશાસ્ત્રજ્ઞ રાઘવને આ વચન કહ્યું.
6.22.45
अयं सौम्य नलो नाम तनयो विश्वकर्मणः।
पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रीतिमान् विश्वकर्मणः ॥ ६.२२.४५ ॥
હે સૌમ્ય! આ નળ નામે વિશ્વકર્માનો પુત્ર છે. પિતાએ તેને વરદાન આપ્યું હતું; તે તેજસ્વી છે અને વિશ્વકર્માનો પ્રિય છે.
6.22.46
एष सेतुं महोत्साहः करोतु मयि वानरः।
तमहं धारयिष्यामि यथा ह्येष पिता तथा ॥ ६.२२.४६ ॥
આ મહોત્સાહી વાનર મારા પર સેતુ બાંધે; તેના પિતાએ જેમ ધારણ કર્યો તેમ હું તેને ધારણ કરીશ.
6.22.47
एवमुक्त्वोदधिर्नष्टः समुत्थाय नलस्ततः।
अब्रवीद् वानरश्रेष्ठो वाक्यं रामं महाबलम् ॥ ६.२२.४७ ॥
આમ કહીને સમુદ્ર અદૃશ્ય થઈ ગયો; ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ નળ ઊભો થયો અને મહાબલી રામને બોલ્યો.
6.22.48
अहं सेतुं करिष्यामि विस्तीर्णे मकरालये।
पितुः सामर्थ्यमासाद्य तत्त्वमाह महोदधिः ॥ ६.२२.४८ ॥
હું આ વિશાળ મકરાલય (સમુદ્ર) પર સેતુ બાંધીશ. પિતાનું સામર્થ્ય પામીને મહોદધિએ આ સત્ય કહ્યું.
6.22.49
दण्ड एव वरो लोके पुरुषस्येति मे मतिः।
धिक् क्षमामकृतज्ञेषु सान्त्वं दानमथापि वा ॥ ६.२२.४९ ॥
જગતમાં પુરુષ માટે દંડ જ શ્રેષ્ઠ છે, એવો મારો મત છે. કૃતઘ્નો પ્રત્યેની ક્ષમાને ધિક્કાર; સાંત્વન કે દાન પણ (તેમની પાસે વ્યર્થ).
6.22.50
अयं हि सागरो भीमः सेतुकर्मदिदृक्षया।
ददौ दण्डभयाद् गाधं राघवाय महोदधिः ॥ ६.२२.५० ॥
આ ભયંકર સાગરે સેતુનિર્માણ જોવાની ઇચ્છાથી અને દંડભયથી રાઘવ (રામ)ને સ્થળમાર્ગ આપ્યો — તે મહાસાગરે.
6.22.51
मम मातुर्वरो दत्तो मन्दरे विश्वकर्मणा।
मया तु सदृशः पुत्रस्तव देवि भविष्यति ॥ ६.२२.५१ ॥
મંદર પર્વત પર વિશ્વકર્માએ મારી માતાને વર આપ્યો હતો; "મારા જેવો પુત્ર તને થશે" એમ. હે દેવી, તારો પુત્ર (મારા જેવો) થશે.
6.22.52
औरसस्तस्य पुत्रोऽहं सदृशो विश्वकर्मणा।
स्मारितोऽस्म्यहमेतेन तत्त्वमाह महोदधिः।
न चाप्यहमनुक्तो वः प्रब्रूयामात्मनो गुणान् ॥ ६.२२.५२ ॥
હું તેમનો ઔરસ પુત્ર છું, વિશ્વકર્મા જેવો છું. આથી મને યાદ કરાવાયું — આ સત્ય મહાસાગરે કહ્યું. તમે પૂછ્યા વિના હું મારા ગુણ નહીં કહું.
6.22.53
समर्थश्चाप्यहं सेतुं कर्तुं वै वरुणालये।
तस्मादद्यैव बध्नन्तु सेतुं वानरपुङ्गवाः ॥ ६.२२.५३ ॥
વરુણાલય (સમુદ્ર)માં સેતુ બાંધવા હું પણ સમર્થ છું. તેથી આજે જ શ્રેષ્ઠ વાનરો સેતુ બાંધે.
6.22.54
ततो विसृष्टा रामेण सर्वतो हरिपुङ्गवाः।
उत्पेततुर्महारण्यं हृष्टाः शतसहस्रशः ॥ ६.२२.५४ ॥
ત્યારે રામે સર્વ દિશાઓમાં મોકલેલા શ્રેષ્ઠ વાનરો આનંદથી લાખોની સંખ્યામાં મહાઅરણ્ય તરફ કૂદી પડ્યા.
6.22.55
ते नगान् नगसंकाशाः शाखामृगगणर्षभाः।
बभञ्जुः पादपांस्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम् ॥ ६.२२.५५ ॥
પર્વતો જેવા વિશાળ એ વાનરયૂથોના શ્રેષ્ઠ વીરો ત્યાંના વૃક્ષો તોડીને સમુદ્ર તરફ ખેંચી જતા હતા.
6.22.56
ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर्वंशैश्च वानराः।
कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्तिनिशैरपि ॥ ६.२२.५६ ॥
તે વાનરો સાલ, અશ્વકર્ણ, ધવ, વાંસ, કુટજ, અર્જુન, તાડ, તિલક અને તિનિશ વૃક્ષોથી પણ (સમુદ્ર ભરવા લાગ્યા).
6.22.57
बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः।
चूतैश्चाशोकवृक्षैश्च सागरं समपूरयन् ॥ ६.२२.५७ ॥
બીલી, સપ્તપર્ણ, ખીલેલા કર્ણિકાર, કેરી અને અશોક વૃક્ષોથી તેમણે સમુદ્ર સંપૂર્ણ ભરી દીધો.
6.22.58
समूलांश्च विमूलांश्च पादपान् हरिसत्तमाः।
इन्द्रकेतूनिवोद्यम्य प्रजह्रुर्वानरास्तरून् ॥ ६.२२.५८ ॥
શ્રેષ્ઠ વાનરોએ મૂળ સહિત અને મૂળ ઉખડેલા વૃક્ષોને ઇન્દ્રધ્વજની જેમ ઊંચકીને લઈ લીધા.
6.22.59
तालान् दाडिमगुल्मांश्च नारिकेलविभीतकान्।
करीरान् बकुलान् निम्बान् समाजह्रुरितस्ततः ॥ ६.२२.५९ ॥
તાડ, દાડમની ઝાડીઓ, નાળિયેર, બહેડાં, કરીર, બકુલ અને લીમડા વૃક્ષોને ઇધર-ઉધર એકઠા કર્યા.
6.22.60
हस्तिमात्रान् महाकायाः पाषाणांश्च महाबलाः।
पर्वतांश्च समुत्पाट्य यन्त्रैः परिवहन्ति च ॥ ६.२२.६० ॥
મહાકાય અને મહાબલી વાનરોએ હાથી જેટલા મોટા પથ્થરો અને પર્વતોને ઉખેડીને યંત્રોની મદદથી વહન કર્યા.
6.22.61
प्रक्षिप्यमाणैरचलैः सहसा जलमुद्धृतम्।
समुत्ससर्प चाकाशमवासर्पत् ततः पुनः ॥ ६.२२.६१ ॥
પર્વતો ફેંકાતાં અચાનક પાણી ઉછળીને આકાશ તરફ ગયું અને પછી ફરી નીચે પડ્યું.
6.22.62
समुद्रं क्षोभयामासुर्निपतन्तः समन्ततः।
सूत्राण्यन्ये प्रगृह्णन्ति ह्यायतं शतयोजनम् ॥ ६.२२.६२ ॥
પડતાં તેઓએ ચારેબાજુથી સમુદ્રને ડહોળી નાખ્યો; બીજાઓએ સો યોજન લાંબી માપની દોરી પકડી.
6.22.63
नलश्चक्रे महासेतुं मध्ये नदनदीपतेः।
स तदा क्रियते सेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः ॥ ६.२२.६३ ॥
નલે સમુદ્રના મધ્યભાગમાં એક મહાન સેતુ બાંધ્યો; ત્યારે એ સેતુ ભયંકર કર્મ કરનારા વાનરો વડે બંધાઈ રહ્યો હતો.
6.22.64
दण्डानन्ये प्रगृह्णन्ति विचिन्वन्ति तथापरे।
वानरैः शतशस्तत्र रामस्याज्ञापुरःसरैः ॥ ६.२२.६४ ॥
કેટલાક માપના દંડ ઉપાડતા, બીજાઓ તેમને શોધતા; ત્યાં રામની આજ્ઞાને અનુસરીને સેંકડો વાનરો એ જ કરી રહ્યા હતા.
6.22.65
मेघाभैः पर्वताभैश्च तृणैः काष्ठैर्बबन्धिरे।
पुष्पिताग्रैश्च तरुभिः सेतुं बघ्नन्ति वानराः ॥ ६.२२.६५ ॥
મેઘ અને પર્વતો જેવા વાનરોએ ઘાસ અને લાકડાં વડે બાંધ્યો; ફૂલોવાળી ટોચવાળાં વૃક્ષો વડે પણ તેઓ સેતુ બાંધતા હતા.
6.22.66
पाषाणांश्च गिरिप्रख्यान् गिरीणां शिखराणि च।
दृश्यन्ते परिधावन्तो गृह्य दानवसंनिभाः ॥ ६.२२.६६ ॥
પર્વત જેવા પથ્થરો અને પર્વતોનાં શિખરો ઉપાડીને દાનવો જેવા દોડતા વાનરો દેખાતા હતા.
6.22.67
शिलानां क्षिप्यमाणानां शैलानां तत्र पात्यताम्।
बभूव तुमुलः शब्दस्तदा तस्मिन् महोदधौ ॥ ६.२२.६७ ॥
ત્યાં પથ્થરો ફેંકાતા હતા અને પર્વતો પાડવામાં આવતા હતા, ત્યારે તે મહાસાગરમાં ભયંકર કોલાહલ ઊઠ્યો.
6.22.68
कृतानि प्रथमेनाह्ना योजनानि चतुर्दश।
प्रहृष्टैर्गजसंकाशैस्त्वरमाणैः प्लवङ्गमैः ॥ ६.२२.६८ ॥
પ્રથમ દિવસે આનંદિત, હાથી જેવા ઉતાવળા વાનરોએ ચૌદ યોજન બાંધ્યું.
6.22.69
द्वितीयेन तथैवाह्ना योजनानि तु विंशतिः।
कृतानि प्लवगैस्तूर्णं भीमकायैर्महाबलैः ॥ ६.२२.६९ ॥
બીજા દિવસે પણ એ જ રીતે, ભયાનક દેહવાળા મહાબલી વાનરોએ ઝડપથી વીસ યોજન બાંધ્યું.
6.22.70
अह्ना तृतीयेन तथा योजनानि तु सागरे।
त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेव च ॥ ६.२२.७० ॥
ત્રીજા દિવસે પણ એ જ રીતે, ઉતાવળા મહાકાય વાનરોએ સમુદ્રમાં એકવીસ યોજન બાંધ્યું.
6.22.71
चतुर्थेन तथा चाह्ना द्वाविंशतिरथापि वा।
योजनानि महावेगैः कृतानि त्वरितैस्ततः ॥ ६.२२.७१ ॥
ચોથા દિવસે પણ એ જ રીતે, મહાવેગી ઉતાવળા વાનરોએ બાવીસ યોજન બાંધ્યું.
6.22.72
पञ्चमेन तथा चाह्ना प्लवगैः क्षिप्रकारिभिः।
योजनानि त्रयोविंशत् सुवेलमधिकृत्य वै ॥ ६.२२.७२ ॥
પાંચમા દિવસે પણ એ જ રીતે, ઝડપી કામ કરતા વાનરોએ સુવેલ પર્વત સુધી ત્રેવીસ યોજન બાંધ્યું.
6.22.73
स वानरवरः श्रीमान् विश्वकर्मात्मजो बली।
बबन्ध सागरे सेतुं यथा चास्य पिता तथा ॥ ६.२२.७३ ॥
તે શ્રીમાન, વિશ્વકર્માના પુત્ર, બળવાન વાનરશ્રેષ્ઠે સમુદ્રમાં સેતુ બાંધ્યો, જેમ તેમના પિતાએ બાંધ્યો હતો.
6.22.74
स नलेन कृतः सेतुः सागरे मकरालये।
शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वातीपथ इवाम्बरे ॥ ६.२२.७४ ॥
મકરોના નિવાસ સમુદ્રમાં નળે બાંધેલો તે સેતુ આકાશમાં સ્વાતીપથ જેવો સુંદર અને શોભાયમાન ચમક્યો.
6.22.75
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
आगम्य गगने तस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ॥ ६.२२.७५ ॥
પછી દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ તે અદ્ભુત દૃશ્ય જોવાની ઇચ્છાથી આકાશમાં આવીને ઊભા રહ્યા.
6.22.76
दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।
ददृशुर्देवगन्धर्वा नलसेतुं सुदुष्करम् ॥ ६.२२.७६ ॥
દસ યોજન પહોળો અને સો યોજન લાંબો, અતિ દુષ્કર એવો નળસેતુ દેવો અને ગંધર્વોએ જોયો.
6.22.77
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
तमचिन्त्यमसह्यं च ह्यद्भुतं लोमहर्षणम् ॥ ६.२२.७७ ॥
કૂદતા, ઉછળતા અને ગર્જતા વાનરોએ તે અચિંત્ય, અસહ્ય, અદ્ભુત અને રોમાંચક કાર્ય જોયું.
6.22.78
ददृशुः सर्वभूतानि सागरे सेतुबन्धनम्।
तानि कोटिसहस्राणि वानराणां महौजसाम् ॥ ६.२२.७८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓએ સમુદ્રમાં સેતુબંધન જોયું. તે મહાતેજસ્વી વાનરો હજારો કરોડ હતા.
6.22.79
बध्नन्तः सागरे सेतुं जग्मुः पारं महोदधेः।
विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः ॥ ६.२२.७९ ॥
સમુદ્રમાં સેતુ બાંધતા તેઓ મહાસાગરના પેલે પાર ગયા. તે સેતુ વિશાળ, સુંદર રીતે બાંધેલો, શોભાયમાન, મજબૂત પાયાવાળો અને સારી રીતે જોડાયેલો હતો.
6.22.80
अशोभत महान् सेतुः सीमन्त इव सागरे।
ततः पारे समुद्रस्य गदापाणिर्विभीषणः ॥ ६.२२.८० ॥
સમુદ્રમાં તે મહાન સેતુ સીમંત (માથાની માંગ) સમાન શોભતો હતો. પછી સમુદ્રના પાર ગદા હાથમાં લઈને વિભીષણ ઊભો હતો.
6.22.81
परेषामभिघातार्थमतिष्ठत् सचिवैः सह।
सुग्रीवस्तु ततः प्राह रामं सत्यपराक्रमम् ॥ ६.२२.८१ ॥
શત્રુઓ પર પ્રહાર કરવા માટે તે મંત્રીઓ સાથે ઊભો હતો. ત્યારે સુગ્રીવે સત્યપરાક્રમી રામને કહ્યું.
6.22.82
हनूमन्तं त्वमारोह अङ्गदं त्वथ लक्ष्मणः।
अयं हि विपुलो वीर सागरो मकरालयः ॥ ६.२२.८२ ॥
હનુમાન, તું ચઢ; અંગદ પણ ચઢે; લક્ષ્મણ પણ ચઢે. હે વીર, મગરોનું નિવાસસ્થાન એવો આ સાગર અતિ વિશાળ છે.
6.22.83
वैहायसौ युवामेतौ वानरौ धारयिष्यतः।
अग्रतस्तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.२२.८३ ॥
આ બે વાનરો, તમે બંને આકાશમાં વિહરનારા થઈને (તેમને) વહન કરશો. તે સેનાની આગળ શ્રીમાન રામ લક્ષ્મણ સાથે.
6.22.84
जगाम धन्वी धर्मात्मा सुग्रीवेण समन्वितः।
अन्ये मध्येन गच्छन्ति पार्श्वतोऽन्ये प्लवंगमाः ॥ ६.२२.८४ ॥
ધનુર્ધર ધર્માત્મા રામ સુગ્રીવ સાથે ચાલ્યા. કેટલાક વાનરો વચ્ચેથી જાય છે, અને કેટલાક બાજુએથી જાય છે.
6.22.85
सलिलं प्रपतन्त्यन्ये मार्गमन्ये प्रपेदिरे।
केचिद् वैहायसगताः सुपर्णा इव पुप्लुवुः ॥ ६.२२.८५ ॥
કેટલાક પાણીમાં પડ્યા, બીજા કેટલાકે બીજો માર્ગ લીધો, અને કેટલાક આકાશમાં ઊડતા ગરુડોની જેમ કૂદીને આગળ વધ્યા.
6.22.86
घोषेण महता घोषं सागरस्य समुच्छ्रितम्।
भीममन्तर्दधे भीमा तरन्ती हरिवाहिनी ॥ ६.२२.८६ ॥
એ મહાન ઘોષથી સમુદ્રનો ઊછળતો ભયંકર ગર્જનાર ધ્વનિ દબાઈ ગયો; ભયાનક વાનરસેના પાર થઈ રહી હતી.
6.22.87
वानराणां हि सा तीर्णा वाहिनी नलसेतुना।
तीरे निविविशे राज्ञो बहुमूलफलोदके ॥ ६.२२.८७ ॥
વાનરસેના નળના સેતુથી પાર થઈ, રાજા માટે મૂળ, ફળ અને પાણીથી ભરપૂર કિનારે પડાવ નાખી રહી.
6.22.88
तदद्भुतं राघवकर्म दुष्करं
समीक्ष्य देवाः सह सिद्धचारणैः।
उपेत्य रामं सहसा महर्षिभि-
स्तमभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैः पृथक् ॥ ६.२२.८८ ॥
રાઘવનું એ અદ્ભુત અને દુષ્કર કર્મ જોઈને દેવતાઓ સિદ્ધ-ચારણો સાથે, મહર્ષિઓ સહિત, અચાનક રામ પાસે આવ્યા અને જુદા જુદા અતિ શુભ જળથી તેમનો અભિષેક કર્યો.
6.22.89
जयस्व शत्रून् नरदेव मेदिनीं
ससागरां पालय शाश्वतीः समाः।
इतीव रामं नरदेवसत्कृतं
शुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन् ॥ ६.२२.८९ ॥
"હે નરદેવ! શત્રુઓ પર વિજય મેળવો; સાગરો સહિત આ પૃથ્વીનું શાશ્વત વર્ષો સુધી પાલન કરો." એ રીતે રાજાઓએ સન્માનેલા રામને દેવોએ અનેક શુભ વચનોથી પૂજ્યા.