वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.22.1
अथोवाच रघुश्रेष्ठः सागरं दारुणं वचः।
अद्य त्वां शोषयिष्यामि सपातालं महार्णव ॥ ६.२२.१ ॥
तेव्हा रघुश्रेष्ठ राम समुद्राला कठोर शब्द म्हणाला — "आज मी तुला पाताळासह कोरडे करीन, हे महासागरा!"
6.22.2
शरनिर्दग्धतोयस्य परिशुष्कस्य सागर।
मया निहतसत्त्वस्य पांसुरुत्पद्यते महान् ॥ ६.२२.२ ॥
"हे सागरा! माझ्या बाणांनी पाणी जळून कोरडे होईल; माझ्याकडून प्राणी नष्ट झाल्यावर मोठी धूळ उठेल."
6.22.3
मत्कार्मुकविसृष्टेन शरवर्षेण सागर।
परं तीरं गमिष्यन्ति पद्भिरेव प्लवंगमाः ॥ ६.२२.३ ॥
"हे सागरा! माझ्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणवर्षावाने वानर पायीच पलीकडील तीरावर जातील."
6.22.4
विचिन्वन्नाभिजानासि पौरुषं नापि विक्रमम्।
दानवालय संतापं मत्तो नाम गमिष्यसि ॥ ६.२२.४ ॥
"हे दानवांच्या आलया! तू माझे पौरुष व पराक्रम जाणत नाहीस; म्हणून माझ्यामुळे तू संताप पावशील."
6.22.5
ब्राह्मेणास्त्रेण संयोज्य ब्रह्मदण्डनिभं शरम्।
संयोज्य धनुषि श्रेष्ठे विचकर्ष महाबलः ॥ ६.२२.५ ॥
महाबलवान रामाने ब्रह्मदंडासारख्या ब्राह्मास्त्राने बाण श्रेष्ठ धनुष्यावर चढवून ओढला.
6.22.6
तस्मिन् विकृष्टे सहसा राघवेण शरासने।
रोदसी सम्पफालेव पर्वताश्च चकम्पिरे ॥ ६.२२.६ ॥
राघवाने धनुष्य अचानक ओढताच आकाश व पृथ्वी जणू फाटली, आणि पर्वत थरथरले.
6.22.7
तमश्च लोकमावव्रे दिशश्च न चकाशिरे।
प्रतिचुक्षुभिरे चाशु सरांसि सरितस्तथा ॥ ६.२२.७ ॥
अंधाराने लोक व्यापला; दिशा प्रकाशल्या नाहीत; सरोवरे आणि नद्याही तत्काळ खवळल्या.
6.22.8
तिर्यक् च सह नक्षत्रैः संगतौ चन्द्रभास्करौ।
भास्करांशुभिरादीप्तं तमसा च समावृतम् ॥ ६.२२.८ ॥
चंद्र आणि सूर्य नक्षत्रांसह तिरपे एकत्र आले; सूर्यकिरणांनी प्रकाशित असूनही ते अंधाराने झाकलेले होते.
6.22.9
प्रचकाशे तदाऽऽकाशमुल्काशतविदीपितम्।
अन्तरिक्षाच्च निर्घाता निर्जग्मुरतुलस्वनाः ॥ ६.२२.९ ॥
तेव्हा शेकडो उल्कांनी उजळलेले आकाश प्रकाशले; अंतराळातून अतुलनीय ध्वनीचे गडगडाट निघाले.
6.22.10
वपुःप्रकर्षेण ववुर्दिव्यमारुतपङ्क्तयः।
बभञ्ज च तदा वृक्षाञ्जलदानुद्वहन्मुहुः ॥ ६.२२.१० ॥
दिव्य वाऱ्यांच्या रांगा पूर्ण शक्तीने वाहू लागल्या; तेव्हा त्यांनी वृक्ष मोडले आणि मेघांना वारंवार वर उचलले.
6.22.11
आरुजंश्चैव शैलाग्रान् शिखराणि बभञ्ज च।
दिवि च स्म महामेघाः संहताः समहास्वनाः ॥ ६.२२.११ ॥
त्यांनी पर्वतांची शिखरे मोडली आणि टोके चुरडली; आकाशात महामेघ एकत्र जमून महागर्जना करू लागले.
6.22.12
मुमुचुर्वैद्युतानग्नींस्ते महाशनयस्तदा।
यानि भूतानि दृश्यानि चुक्रुशुश्चाशनेः समम् ॥ ६.२२.१२ ॥
तेव्हा त्या महावज्रांनी विजेतून जन्मलेले अग्नी सोडले; आणि जे दृश्य प्राणी होते ते वज्रपाताबरोबर आक्रोश करू लागले.
6.22.13
अदृश्यानि च भूतानि मुमुचुर्भैरवस्वनम्।
शिश्यिरे चाभिभूतानि संत्रस्तान्युद्विजन्ति च ॥ ६.२२.१३ ॥
अदृश्य प्राणी भयंकर गर्जना करू लागले; ते भारावून खाली पडले आणि भयाने थरथरू लागले.
6.22.14
सम्प्रविव्यथिरे चापि न च पस्पन्दिरे भयात्।
सह भूतैः सतोयोर्मिः सनागः सहराक्षसः ॥ ६.२२.१४ ॥
ते अत्यंत व्याकूळ झाले, तरीही भयाने हालले नाहीत; प्राणी, लाटा, नाग आणि राक्षस यांच्यासह.
6.22.15
सहसाभूत् ततो वेगाद् भीमवेगो महोदधिः।
योजनं व्यतिचक्राम वेलामन्यत्र सम्प्लवात् ॥ ६.२२.१५ ॥
तेव्हा अचानक भयंकर वेगाने महासागर उसळला; पुरामुळे तो आपल्या किनाऱ्यापासून एक योजन पुढे गेला.
6.22.16
तं तथा समतिक्रान्तं नातिचक्राम राघवः।
समुद्धतममित्रघ्नो रामो नदनदीपतिम् ॥ ६.२२.१६ ॥
तो असा मर्यादा ओलांडत असतानाही राघव मर्यादा ओलांडले नाहीत; शत्रुघ्न राम, नद-नद्यांचा स्वामी जो उफाळलेला सागर त्याला (संयमाने पाहिले).
6.22.17
ततो मध्यात् समुद्रस्य सागरः स्वयमुत्थितः।
उदयाद्रिमहाशैलान्मेरोरिव दिवाकरः ॥ ६.२२.१७ ॥
तेव्हा समुद्राच्या मध्यातून सागरदेव स्वतः उठला; उदयाचल महापर्वतावरून किंवा मेरूवरून सूर्य उगवावा तसा.
6.22.18
पन्नगैः सह दीप्तास्यैः समुद्रः प्रत्यदृश्यत।
स्निग्धवैदूर्यसंकाशो जाम्बूनदविभूषणः ॥ ६.२२.१८ ॥
तेजस्वी मुखांच्या सर्पांसह सागर प्रकट झाला; गुळगुळीत वैडूर्यासारखा, सोन्याच्या अलंकारांनी शोभणारा.
6.22.19
रक्तमाल्याम्बरधरः पद्मपत्रनिभेक्षणः।
सर्वपुष्पमयीं दिव्यां शिरसा धारयन् स्रजम् ॥ ६.२२.१९ ॥
लाल माळा व वस्त्रे धारण केलेला, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे नेत्र असलेला (समुद्र), सर्व फुलांनी बनलेली दिव्य माळा डोक्यावर धारण करणारा.
6.22.20
जातरूपमयैश्चैव तपनीयविभूषणैः।
आत्मजानां च रत्नानां भूषितो भूषणोत्तमैः ॥ ६.२२.२० ॥
सोन्याचे, तप्त सोन्याचे अलंकार, आपल्या कन्या-पुत्रांच्या (नद्यांच्या) रत्नांनी आणि उत्तम अलंकारांनी सजलेला (सागर).
6.22.21
धातुभिर्मण्डितः शैलो विविधैर्हिमवानिव।
एकावलीमध्यगतं तरलं पाण्डरप्रभम् ॥ ६.२२.२१ ॥
विविध धातूंनी सजलेल्या हिमालयासारखा (सागर), एकाच माळेच्या मध्यभागी असलेला, चंचल, फिकट प्रभेचा.
6.22.22
विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम्।
आघूर्णिततरङ्गौघः कालिकानिलसंकुलः ॥ ६.२२.२२ ॥
विशाल छातीवर कौस्तुभ मण्याच्या सहोदरासारखे (अलंकार) धारण करणारा, फिरणाऱ्या लाटांच्या समूहांनी आणि काळ्या वादळी वाऱ्याने व्याकूळ (सागर).
6.22.23
गङ्गासिन्धुप्रधानाभिरापगाभिः समावृतः।
उद्वर्तितमहाग्राहः सम्भ्रान्तोरगराक्षसः ॥ ६.२२.२३ ॥
गंगा, सिंधू यांसारख्या प्रमुख नद्यांनी वेढलेला, ज्यात मोठे मगर उसळत आहेत आणि नाग व राक्षस व्याकुळ झाले आहेत (सागर).
6.22.24
देवतानां सुरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः।
सागरः समुपक्रम्य पूर्वमामन्त्र्य वीर्यवान् ॥ ६.२२.२४ ॥
देवतांच्या सुंदर व विविध रूपांसह असलेला ईश्वर, पराक्रमी सागर प्रथम जवळ येऊन संबोधून (रामाशी बोलला).
6.22.25
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं राघवं शरपाणिनम् ॥ ६.२२.२५ ॥
हातात बाण धरलेल्या राघवाला हात जोडून त्याने हे वचन सांगितले.
6.22.26
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च राघव।
स्वभावे सौम्य तिष्ठन्ति शाश्वतं मार्गमाश्रिताः ॥ ६.२२.२६ ॥
हे राघवा, पृथ्वी, वायू, आकाश, जल आणि तेज — हे सौम्या, हे सर्व आपल्या स्वभावात शाश्वत मार्गाचा आश्रय घेऊन स्थित आहेत.
6.22.27
तत्स्वभावो ममाप्येष यदगाधोऽहमप्लवः।
विकारस्तु भवेद् गाध एतत् ते प्रवदाम्यहम् ॥ ६.२२.२७ ॥
अगाध आणि दुस्तर असणे हा माझा स्वभाव आहे; परंतु एखादा बदल झाला तर मी तरण्याजोगा होईन — हे मी तुला सांगतो.
6.22.28
न कामान्न च लोभाद् वा न भयात् पार्थिवात्मज।
ग्राहनक्राकुलजलं स्तम्भयेयं कथंचन ॥ ६.२२.२८ ॥
हे राजपुत्रा, इच्छेने, लोभाने किंवा भीतीने नव्हे — मगरी आणि मकरांनी भरलेल्या या पाण्याला मी कोणत्याही प्रकारे रोखणार नाही.
6.22.29
विधास्ये येन गन्तासि विषहिष्येऽप्यहं तथा।
न ग्राहा विधमिष्यन्ति यावत्सेना तरिष्यति।
हरीणां तरणे राम करिष्यामि यथा स्थलम् ॥ ६.२२.२९ ॥
तू जाऊ शकशील असा उपाय मी करीन, तेही मी सहन करीन; सेना पार होईपर्यंत मगरी त्रास देणार नाहीत. हे राम, वानरांना पार जाता यावे म्हणून मी भूमी करीन.
6.22.30
तमब्रवीत् तदा रामः शृणु मे वरुणालय।
अमोघोऽयं महाबाणः कस्मिन् देशे निपात्यताम् ॥ ६.२२.३० ॥
तेव्हा राम त्याला म्हणाला — हे वरुणालया, ऐक. हा अमोघ महाबाण आहे; कोणत्या देशात याचा प्रयोग करावा?
6.22.31
रामस्य वचनं श्रुत्वा तं च दृष्ट्वा महाशरम्।
महोदधिर्महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.२२.३१ ॥
रामाचे वचन ऐकून आणि ते महान बाण पाहून महातेजस्वी महासागर राघवाला म्हणाला.
6.22.32
उत्तरेणावकाशोऽस्ति कश्चित् पुण्यतरो मम।
द्रुमकुल्य इति ख्यातो लोके ख्यातो यथा भवान् ॥ ६.२२.३२ ॥
माझ्या उत्तरेला अत्यंत पवित्र असे एक स्थान आहे; ते द्रुमकुल्य नावाने प्रसिद्ध आहे, जसे आपण जगात प्रसिद्ध आहात.
6.22.33
उग्रदर्शनकर्माणो बहवस्तत्र दस्यवः।
आभीरप्रमुखाः पापाः पिबन्ति सलिलं मम ॥ ६.२२.३३ ॥
तेथे भयंकर रूप व कर्मे असलेले अनेक दरोडेखोर आहेत; आभीर प्रमुख असलेले ते पापी माझे पाणी पितात.
6.22.34
तैर्न तत्स्पर्शनं पापं सहेयं पापकर्मभिः।
अमोघः क्रियतां राम अयं तत्र शरोत्तमः ॥ ६.२२.३४ ॥
त्या पापकर्म्यांचा स्पर्श मला सहन होणार नाही. हे राम, हे उत्तम बाण तेथे अमोघ करावे.
6.22.35
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सागरस्य महात्मनः।
मुमोच तं शरं दीप्तं परं सागरदर्शनात् ॥ ६.२२.३५ ॥
त्या महात्मा सागराचे ते वचन ऐकून, सागर पाहताच, रामाने ते तेजस्वी उत्तम बाण सोडले.
6.22.36
तेन तन्मरुकान्तारं पृथिव्यां किल विश्रुतम्।
निपातितः शरो यत्र वज्राशनिसमप्रभः ॥ ६.२२.३६ ॥
त्यामुळे ते वाळवंट पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाले; जेथे वज्र आणि विजेसारख्या तेजाचे बाण सोडले गेले.
6.22.37
ननाद च तदा तत्र वसुधा शल्यपीडिता।
तस्माद् व्रणमुखात् तोयमुत्पपात रसातलात् ॥ ६.२२.३७ ॥
तेव्हा बाणाने पीडित झालेली पृथ्वी तेथे आक्रंदली; त्या जखमेच्या तोंडातून रसातलातून पाणी उसळून वर आले.
6.22.38
स बभूव तदा कूपो व्रण इत्येव विश्रुतः।
सततं चोत्थितं तोयं समुद्रस्येव दृश्यते ॥ ६.२२.३८ ॥
तेव्हा ते 'व्रण' नावानेच प्रसिद्ध असे विहीर बनले; त्यातून सतत उसळणारे पाणी समुद्रासारखे दिसते.
6.22.39
अवदारणशब्दश्च दारुणः समपद्यत।
तस्मात् तद् बाणपातेन अपः कुक्षिष्वशोषयत् ॥ ६.२२.३९ ॥
बाण पडल्याने पृथ्वी फाटल्याचा भयंकर आवाज उठला; त्यामुळे त्याने तिच्या कुक्षीतील पाणी सुकवून टाकले.
6.22.40
विख्यातं त्रिषु लोकेषु मरुकान्तारमेव च।
शोषयित्वा तु तं कुक्षिं रामो दशरथात्मजः ॥ ६.२२.४० ॥
त्रिलोकांत प्रसिद्ध असे मरु-कांतार तेच झाले; ती कुक्षी सुकवल्यानंतर दशरथपुत्र राम...
6.22.41
वरं तस्मै ददौ विद्वान् मरवेऽमरविक्रमः ॥ ६.२२.४१ ॥
विद्वान आणि अमर पराक्रमी अशा त्याने त्या वाळवंटाला वर दिला.
6.22.42
पशव्यश्चाल्परोगश्च फलमूलरसायुतः।
बहुस्नेहो बहुक्षीरः सुगन्धिर्विविधौषधिः ॥ ६.२२.४२ ॥
ते पशूंना हितकारक, कमी रोगांचे, फळे-मुळे-रसांनी युक्त, भरपूर स्नेह (तूप/सार) आणि भरपूर दूध असलेले, सुगंधी आणि विविध औषधींनी युक्त असेल.
6.22.43
एवमेतैश्च संयुक्तो बहुभिः संयुतो मरुः।
रामस्य वरदानाच्च शिवः पन्था बभूव ह ॥ ६.२२.४३ ॥
अशा प्रकारे या आणि अनेक गुणांनी युक्त असलेला तो वाळवंटी प्रदेश रामाच्या वरदानामुळे शुभ मार्ग झाला.
6.22.44
तस्मिन् दग्धे तदा कुक्षौ समुद्रः सरितां पतिः।
राघवं सर्वशास्त्रज्ञमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.२२.४४ ॥
तो भाग जळाल्यावर नद्यांचा स्वामी समुद्र सर्वशास्त्रज्ञ राघवाला हे वचन म्हणाला.
6.22.45
अयं सौम्य नलो नाम तनयो विश्वकर्मणः।
पित्रा दत्तवरः श्रीमान् प्रीतिमान् विश्वकर्मणः ॥ ६.२२.४५ ॥
हे सौम्या! हा नल नावाचा विश्वकर्म्याचा पुत्र आहे. पित्याने याला वर दिला आहे; हा तेजस्वी असून विश्वकर्म्याचा लाडका आहे.
6.22.46
एष सेतुं महोत्साहः करोतु मयि वानरः।
तमहं धारयिष्यामि यथा ह्येष पिता तथा ॥ ६.२२.४६ ॥
हा महोत्साही वानर माझ्यावर सेतू बांधो; त्याच्या पित्याने जसे धारण केले तसे मी त्याला धारण करीन.
6.22.47
एवमुक्त्वोदधिर्नष्टः समुत्थाय नलस्ततः।
अब्रवीद् वानरश्रेष्ठो वाक्यं रामं महाबलम् ॥ ६.२२.४७ ॥
असे बोलून समुद्र अदृश्य झाला; मग वानरश्रेष्ठ नल उठून महाबल रामाला म्हणाला.
6.22.48
अहं सेतुं करिष्यामि विस्तीर्णे मकरालये।
पितुः सामर्थ्यमासाद्य तत्त्वमाह महोदधिः ॥ ६.२२.४८ ॥
मी या विस्तीर्ण मकरालयावर (समुद्रावर) सेतू बांधीन. पित्याचे सामर्थ्य लाभून महोदधीने हे सत्य सांगितले.
6.22.49
दण्ड एव वरो लोके पुरुषस्येति मे मतिः।
धिक् क्षमामकृतज्ञेषु सान्त्वं दानमथापि वा ॥ ६.२२.४९ ॥
जगात पुरुषासाठी दंडच श्रेष्ठ, असे माझे मत आहे. कृतघ्नांबद्दलच्या क्षमेला धिक्कार; सांत्वन किंवा दानही (त्यांच्याकडे व्यर्थ).
6.22.50
अयं हि सागरो भीमः सेतुकर्मदिदृक्षया।
ददौ दण्डभयाद् गाधं राघवाय महोदधिः ॥ ६.२२.५० ॥
हा भयंकर सागर सेतुबांधणी पाहण्याच्या इच्छेने आणि दंडभयाने राघवाला (रामाला) स्थलमार्ग देता झाला — तो महासागर.
6.22.51
मम मातुर्वरो दत्तो मन्दरे विश्वकर्मणा।
मया तु सदृशः पुत्रस्तव देवि भविष्यति ॥ ६.२२.५१ ॥
मंदर पर्वतावर विश्वकर्म्याने माझ्या मातेला वर दिला; "माझ्यासारखा पुत्र तुला होईल" असे. हे देवी, तुझा पुत्र (माझ्यासारखा) होईल.
6.22.52
औरसस्तस्य पुत्रोऽहं सदृशो विश्वकर्मणा।
स्मारितोऽस्म्यहमेतेन तत्त्वमाह महोदधिः।
न चाप्यहमनुक्तो वः प्रब्रूयामात्मनो गुणान् ॥ ६.२२.५२ ॥
मी त्याचा औरस पुत्र आहे, विश्वकर्म्यासमान आहे. यामुळे स्मरण करून दिले गेले — हे सत्य महासागराने सांगितले. तुम्ही न विचारता मी माझे गुण सांगणार नाही.
6.22.53
समर्थश्चाप्यहं सेतुं कर्तुं वै वरुणालये।
तस्मादद्यैव बध्नन्तु सेतुं वानरपुङ्गवाः ॥ ६.२२.५३ ॥
वरुणालयात (समुद्रात) सेतू बांधण्यास मीही समर्थ आहे. म्हणून आजच श्रेष्ठ वानरांनी सेतू बांधावा.
6.22.54
ततो विसृष्टा रामेण सर्वतो हरिपुङ्गवाः।
उत्पेततुर्महारण्यं हृष्टाः शतसहस्रशः ॥ ६.२२.५४ ॥
तेव्हा रामाने सर्व दिशांना पाठवलेले श्रेष्ठ वानर आनंदाने लाखोंच्या संख्येने महारण्याकडे उड्या मारू लागले.
6.22.55
ते नगान् नगसंकाशाः शाखामृगगणर्षभाः।
बभञ्जुः पादपांस्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम् ॥ ६.२२.५५ ॥
पर्वतांसारखे विशाल ते वानरयूथांचे श्रेष्ठ वीर तेथील वृक्ष मोडून समुद्राकडे ओढत नेत होते.
6.22.56
ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर्वंशैश्च वानराः।
कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्तिनिशैरपि ॥ ६.२२.५६ ॥
ते वानर साल, अश्वकर्ण, धव, बांबू, कुटज, अर्जुन, ताड, तिलक आणि तिनिश वृक्षांनीही (समुद्र भरू लागले).
6.22.57
बिल्वकैः सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः।
चूतैश्चाशोकवृक्षैश्च सागरं समपूरयन् ॥ ६.२२.५७ ॥
बेल, सप्तपर्ण, फुललेले कर्णिकार, आंबा आणि अशोक वृक्षांनी त्यांनी समुद्र पूर्णपणे भरून टाकला.
6.22.58
समूलांश्च विमूलांश्च पादपान् हरिसत्तमाः।
इन्द्रकेतूनिवोद्यम्य प्रजह्रुर्वानरास्तरून् ॥ ६.२२.५८ ॥
श्रेष्ठ वानरांनी मुळांसह व मुळ तुटलेले वृक्ष इंद्रध्वजांसारखे उचलून नेले.
6.22.59
तालान् दाडिमगुल्मांश्च नारिकेलविभीतकान्।
करीरान् बकुलान् निम्बान् समाजह्रुरितस्ततः ॥ ६.२२.५९ ॥
ताड, डाळिंबाची झुडपे, नारळ, बहावा, करीर, बकुळ व कडुलिंब वृक्ष इकडून-तिकडून गोळा केले.
6.22.60
हस्तिमात्रान् महाकायाः पाषाणांश्च महाबलाः।
पर्वतांश्च समुत्पाट्य यन्त्रैः परिवहन्ति च ॥ ६.२२.६० ॥
महाकाय व महाबली वानरांनी हत्तीएवढे मोठे दगड व पर्वत उपटून यंत्रांच्या साहाय्याने वाहून नेले.
6.22.61
प्रक्षिप्यमाणैरचलैः सहसा जलमुद्धृतम्।
समुत्ससर्प चाकाशमवासर्पत् ततः पुनः ॥ ६.२२.६१ ॥
पर्वत फेकले जाताच अचानक पाणी उसळून आकाशाकडे गेले आणि मग पुन्हा खाली परतले.
6.22.62
समुद्रं क्षोभयामासुर्निपतन्तः समन्ततः।
सूत्राण्यन्ये प्रगृह्णन्ति ह्यायतं शतयोजनम् ॥ ६.२२.६२ ॥
पडताना त्यांनी चारी बाजूंनी समुद्र ढवळून टाकला; इतरांनी शंभर योजने लांब मापाची दोरी धरली.
6.22.63
नलश्चक्रे महासेतुं मध्ये नदनदीपतेः।
स तदा क्रियते सेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः ॥ ६.२२.६३ ॥
नळाने समुद्राच्या मध्यभागी एक मोठा सेतू बांधला; तेव्हा तो सेतू भयंकर कर्म करणाऱ्या वानरांकडून बांधला जात होता.
6.22.64
दण्डानन्ये प्रगृह्णन्ति विचिन्वन्ति तथापरे।
वानरैः शतशस्तत्र रामस्याज्ञापुरःसरैः ॥ ६.२२.६४ ॥
कोणी मापाच्या काठ्या उचलल्या, तर इतर त्या शोधू लागले; तेथे रामाच्या आज्ञेनुसार शेकडो वानर असेच करत होते.
6.22.65
मेघाभैः पर्वताभैश्च तृणैः काष्ठैर्बबन्धिरे।
पुष्पिताग्रैश्च तरुभिः सेतुं बघ्नन्ति वानराः ॥ ६.२२.६५ ॥
मेघांसारखे आणि पर्वतांसारखे वानर गवत व लाकडांनी बांधले; फुललेल्या टोकांच्या वृक्षांनीही ते सेतू बांधत होते.
6.22.66
पाषाणांश्च गिरिप्रख्यान् गिरीणां शिखराणि च।
दृश्यन्ते परिधावन्तो गृह्य दानवसंनिभाः ॥ ६.२२.६६ ॥
पर्वतासारखे दगड आणि पर्वतशिखरे उचलून दानवांसारखे धावणारे वानर दिसत होते.
6.22.67
शिलानां क्षिप्यमाणानां शैलानां तत्र पात्यताम्।
बभूव तुमुलः शब्दस्तदा तस्मिन् महोदधौ ॥ ६.२२.६७ ॥
तेथे दगड फेकले जात होते आणि पर्वत कोसळवले जात होते, तेव्हा त्या महासागरात प्रचंड गर्जना उठली.
6.22.68
कृतानि प्रथमेनाह्ना योजनानि चतुर्दश।
प्रहृष्टैर्गजसंकाशैस्त्वरमाणैः प्लवङ्गमैः ॥ ६.२२.६८ ॥
पहिल्या दिवशी आनंदित, हत्तींसारखे आणि त्वरा करणाऱ्या वानरांनी चौदा योजने बांधली.
6.22.69
द्वितीयेन तथैवाह्ना योजनानि तु विंशतिः।
कृतानि प्लवगैस्तूर्णं भीमकायैर्महाबलैः ॥ ६.२२.६९ ॥
दुसऱ्या दिवशीही तसेच, भयंकर देहाच्या आणि महाबलशाली वानरांनी लवकर वीस योजने बांधली.
6.22.70
अह्ना तृतीयेन तथा योजनानि तु सागरे।
त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेव च ॥ ६.२२.७० ॥
तिसऱ्या दिवशीही तसेच, त्वरा करणाऱ्या विशालदेही वानरांनी समुद्रात एकवीस योजने बांधली.
6.22.71
चतुर्थेन तथा चाह्ना द्वाविंशतिरथापि वा।
योजनानि महावेगैः कृतानि त्वरितैस्ततः ॥ ६.२२.७१ ॥
चौथ्या दिवशीही तसेच, महावेगवान व त्वरा करणाऱ्या वानरांनी बावीस योजने बांधली.
6.22.72
पञ्चमेन तथा चाह्ना प्लवगैः क्षिप्रकारिभिः।
योजनानि त्रयोविंशत् सुवेलमधिकृत्य वै ॥ ६.२२.७२ ॥
पाचव्या दिवशीही तसेच, त्वरित काम करणाऱ्या वानरांनी सुवेल पर्वतापर्यंत तेवीस योजने बांधली.
6.22.73
स वानरवरः श्रीमान् विश्वकर्मात्मजो बली।
बबन्ध सागरे सेतुं यथा चास्य पिता तथा ॥ ६.२२.७३ ॥
त्या श्रीमान्, विश्वकर्म्याचा पुत्र, बलवान वानरश्रेष्ठाने समुद्रात सेतू बांधला, जसा त्याच्या पित्याने बांधला होता.
6.22.74
स नलेन कृतः सेतुः सागरे मकरालये।
शुशुभे सुभगः श्रीमान् स्वातीपथ इवाम्बरे ॥ ६.२२.७४ ॥
मकरांचे निवासस्थान असलेल्या समुद्रात नलाने बांधलेला तो सेतू आकाशातील स्वातीपथासारखा सुंदर आणि शोभिवंत दिसू लागला.
6.22.75
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
आगम्य गगने तस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ॥ ६.२२.७५ ॥
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि परम ऋषी ते अद्भुत पाहण्याच्या इच्छेने आकाशात येऊन उभे राहिले.
6.22.76
दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्।
ददृशुर्देवगन्धर्वा नलसेतुं सुदुष्करम् ॥ ६.२२.७६ ॥
दहा योजने रुंद आणि शंभर योजने लांब, अत्यंत दुष्कर असा नलसेतू देव आणि गंधर्वांनी पाहिला.
6.22.77
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
तमचिन्त्यमसह्यं च ह्यद्भुतं लोमहर्षणम् ॥ ६.२२.७७ ॥
उड्या मारत, झेप घेत आणि गर्जना करीत असलेल्या वानरांनी ते अचिंत्य, असह्य, अद्भुत आणि रोमांचकारी कृत्य पाहिले.
6.22.78
ददृशुः सर्वभूतानि सागरे सेतुबन्धनम्।
तानि कोटिसहस्राणि वानराणां महौजसाम् ॥ ६.२२.७८ ॥
सर्व प्राण्यांनी समुद्रात सेतुबंधन पाहिले. ते महातेजस्वी वानर हजारो कोटी संख्येचे होते.
6.22.79
बध्नन्तः सागरे सेतुं जग्मुः पारं महोदधेः।
विशालः सुकृतः श्रीमान् सुभूमिः सुसमाहितः ॥ ६.२२.७९ ॥
समुद्रात सेतू बांधत ते महासागराच्या पलीकडे गेले. तो सेतू विशाल, सुरेख बांधलेला, शोभिवंत, भक्कम पायाचा आणि नीट जोडलेला होता.
6.22.80
अशोभत महान् सेतुः सीमन्त इव सागरे।
ततः पारे समुद्रस्य गदापाणिर्विभीषणः ॥ ६.२२.८० ॥
समुद्रात तो महान सेतू सीमंतासारखा (भांगासारखा) शोभू लागला. मग समुद्राच्या पलीकडे हातात गदा घेऊन विभीषण उभा होता.
6.22.81
परेषामभिघातार्थमतिष्ठत् सचिवैः सह।
सुग्रीवस्तु ततः प्राह रामं सत्यपराक्रमम् ॥ ६.२२.८१ ॥
शत्रूंवर प्रहार करण्यासाठी तो मंत्र्यांसह उभा राहिला. तेव्हा सुग्रीव सत्यपराक्रमी रामाला म्हणाला.
6.22.82
हनूमन्तं त्वमारोह अङ्गदं त्वथ लक्ष्मणः।
अयं हि विपुलो वीर सागरो मकरालयः ॥ ६.२२.८२ ॥
हनुमाना, तू चढ; अंगदानेही चढावे; लक्ष्मणानेही चढावे. हे वीरा, मकरांचे निवासस्थान असलेला हा सागर अतिशय विशाल आहे.
6.22.83
वैहायसौ युवामेतौ वानरौ धारयिष्यतः।
अग्रतस्तस्य सैन्यस्य श्रीमान् रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.२२.८३ ॥
हे दोन वानर, तुम्ही दोघे आकाशात संचार करणारे होऊन (त्यांना) वाहून न्याल. त्या सैन्याच्या पुढे श्रीमान राम लक्ष्मणासह.
6.22.84
जगाम धन्वी धर्मात्मा सुग्रीवेण समन्वितः।
अन्ये मध्येन गच्छन्ति पार्श्वतोऽन्ये प्लवंगमाः ॥ ६.२२.८४ ॥
धनुर्धर धर्मात्मा राम सुग्रीवासह निघाला. काही वानर मधून जात आहेत, तर काही बाजूने जात आहेत.
6.22.85
सलिलं प्रपतन्त्यन्ये मार्गमन्ये प्रपेदिरे।
केचिद् वैहायसगताः सुपर्णा इव पुप्लुवुः ॥ ६.२२.८५ ॥
काही जण पाण्यात पडले, इतर दुसरा मार्ग धरून गेले, आणि काही आकाशात उडणाऱ्या गरुडांसारखे उड्या मारत पुढे गेले.
6.22.86
घोषेण महता घोषं सागरस्य समुच्छ्रितम्।
भीममन्तर्दधे भीमा तरन्ती हरिवाहिनी ॥ ६.२२.८६ ॥
त्या महान गर्जनेने समुद्राचा उसळलेला भयंकर घोष विरून गेला; भयानक वानरसेना पलीकडे जात होती.
6.22.87
वानराणां हि सा तीर्णा वाहिनी नलसेतुना।
तीरे निविविशे राज्ञो बहुमूलफलोदके ॥ ६.२२.८७ ॥
वानरसेना नलाच्या सेतूने पलीकडे जाऊन, राजासाठी कंद, फळे व पाणी विपुल असलेल्या किनाऱ्यावर तळ ठोकून राहिली.
6.22.88
तदद्भुतं राघवकर्म दुष्करं
समीक्ष्य देवाः सह सिद्धचारणैः।
उपेत्य रामं सहसा महर्षिभि-
स्तमभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैः पृथक् ॥ ६.२२.८८ ॥
राघवाचे ते अद्भुत व दुष्कर कर्म पाहून देव सिद्ध-चारणांसह, महर्षींसह, अचानक रामाजवळ आले आणि वेगवेगळ्या अति शुभ जलांनी त्यांचा अभिषेक केला.
6.22.89
जयस्व शत्रून् नरदेव मेदिनीं
ससागरां पालय शाश्वतीः समाः।
इतीव रामं नरदेवसत्कृतं
शुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन् ॥ ६.२२.८९ ॥
"हे नरदेवा! शत्रूंवर विजय मिळव; सागरांसह ही पृथ्वी शाश्वत वर्षे पाळ." अशा प्रकारे नरदेवांकडून सन्मानित रामाला देवांनी अनेक शुभ वचनांनी गौरविले.