वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.3.1
सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा हेतुमत् परमार्थवत्।
प्रतिजग्राह काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ ६.३.१ ॥
सुग्रीवाचे वचन ऐकून, जे युक्तिसंगत आणि परमार्थयुक्त होते, ते स्वीकारून काकुत्स्थ राम हनुमानाशी बोलले.
6.3.2
तपसा सेतुबन्धेन सागरोच्छोषणेन च।
सर्वथापि समर्थोऽस्मि सागरस्यास्य लङ्घने ॥ ६.३.२ ॥
तपाने, सेतू बांधून, समुद्र सुकवून — कोणत्याही प्रकारे या समुद्राला ओलांडण्यास मी समर्थ आहे.
6.3.3
कति दुर्गाणि दुर्गाया लङ्कायास्तद् ब्रवीष्व मे।
ज्ञातुमिच्छामि तत् सर्वं दर्शनादिव वानर ॥ ६.३.३ ॥
लंकेचे किती दुर्ग आहेत? हे वानरा, ते सर्व मला सांग. पाहिल्यासारखे सर्व जाणून घेऊ इच्छितो.
6.3.4
बलस्य परिमाणं च द्वारदुर्गक्रियामपि।
गुप्तिकर्म च लङ्काया रक्षसां सदनानि च ॥ ६.३.४ ॥
सैन्याचे प्रमाण, द्वारदुर्गांची रचना, लंकेची संरक्षण व्यवस्था आणि राक्षसांची निवासस्थाने (सांग).
6.3.5
यथासुखं यथावच्च लङ्कायामसि दृष्टवान्।
सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वथा कुशलो ह्यसि ॥ ६.३.५ ॥
लंकेत तू सुखाने आणि यथावत जे पाहिलेस ते सर्व खरेखरे सांग, कारण तू सर्व प्रकारे कुशल आहेस.
6.3.6
श्रुत्वा रामस्य वचनं हनूमान् मारुतात्मजः।
वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो रामं पुनरथाब्रवीत् ॥ ६.३.६ ॥
रामाचे वचन ऐकून, वायुपुत्र हनुमान, वाक्यकुशलांमध्ये श्रेष्ठ, पुन्हा रामाशी बोलले.
6.3.7
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये दुर्गकर्म विधानतः।
गुप्ता पुरी यथा लङ्का रक्षिता च यथा बलैः ॥ ६.३.७ ॥
ऐका, दुर्गाची सर्व व्यवस्था विधिपूर्वक सांगतो — लंका नगरी कशी सुरक्षित आहे आणि सैन्यांनी कशी रक्षिली आहे.
6.3.8
राक्षसाश्च यथा स्निग्धा रावणस्य च तेजसा।
परां समृद्धिं लङ्कायाः सागरस्य च भीमताम् ॥ ६.३.८ ॥
रावणाच्या तेजाने राक्षस त्याच्याशी स्नेहपूर्वक एकनिष्ठ आहेत; लंकेची परम समृद्धी आणि सागराची भीषणताही येथे आहे.
6.3.9
विभागं च बलौघस्य निर्देशं वाहनस्य च।
एवमुक्त्वा कपिश्रेष्ठः कथयामास तत्त्वतः ॥ ६.३.९ ॥
सैन्यसमूहाची विभागणी आणि वाहनांची रचनाही — असे सांगून कपिश्रेष्ठाने यथार्थपणे वर्णन केले.
6.3.10
हृष्टप्रमुदिता लङ्का मत्तद्विपसमाकुला।
महती रथसम्पूर्णा रक्षोगणनिषेविता ॥ ६.३.१० ॥
हर्षित आणि आनंदित लंका, मदोन्मत्त हत्तींनी व्यापलेली, विशाल, रथांनी परिपूर्ण, राक्षसगणांनी सेविलेली.
6.3.11
दृढबद्धकपाटानि महापरिघवन्ति च।
चत्वारि विपुलान्यस्या द्वाराणि सुमहान्ति च ॥ ६.३.११ ॥
हिला चार विशाल दरवाजे आहेत; त्यांची कवाडे घट्ट बंद असून त्यांना मोठे अर्गळे आहेत, आणि ते अतिशय मोठे आहेत.
6.3.12
तत्रेषूपलयन्त्राणि बलवन्ति महान्ति च।
आगतं प्रतिसैन्यं तैस्तत्र प्रतिनिवार्यते ॥ ६.३.१२ ॥
तेथे बाण आणि दगड फेकणारी बलवान, मोठी यंत्रे आहेत; तेथे येणाऱ्या शत्रुसैन्याला त्यांच्याद्वारेच रोखले जाते.
6.3.13
द्वारेषु संस्कृता भीमाः कालायसमयाः शिताः।
शतशो रचिता वीरैः शतघ्न्यो रक्षसां गणैः ॥ ६.३.१३ ॥
दारांवर सज्ज केलेल्या भयंकर, काळ्या लोखंडाच्या, तीक्ष्ण अशा शेकडो शतघ्नी राक्षस वीरांच्या गटांनी उभारल्या होत्या.
6.3.14
सौवर्णस्तु महांस्तस्याः प्राकारो दुष्प्रधर्षणः।
मणिविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविरचितान्तरः ॥ ६.३.१४ ॥
त्या नगरीला सोन्याची मोठी तटबंदी होती, जी भेदणे कठीण होते; तिचा आतील भाग मणी, प्रवाळ, वैडूर्य आणि मोत्यांनी जडवलेला होता.
6.3.15
सर्वतश्च महाभीमाः शीततोया महाशुभाः।
अगाधा ग्राहवत्यश्च परिखा मीनसेविताः ॥ ६.३.१५ ॥
सर्वत्र अत्यंत भयानक, थंड पाण्याचे, अतिशय सुंदर, अथांग, मगरींनी भरलेले आणि माशांनी वस्ती केलेले खंदक होते.
6.3.16
द्वारेषु तासां चत्वारः संक्रमाः परमायताः।
यन्त्रैरुपेता बहुभिर्महद्भिर्गृहपङ्क्तिभिः ॥ ६.३.१६ ॥
त्यांच्या द्वारांवर चार अत्यंत लांब आणि रुंद पूल होते; ते अनेक मोठ्या यंत्रांनी व घरांच्या रांगांनी सज्ज होते.
6.3.17
त्रायन्ते संक्रमास्तत्र परसैन्यागते सति।
यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्ते परिखासु समन्ततः ॥ ६.३.१७ ॥
शत्रुसैन्य आले असता तेथील पूल संरक्षित राहत; त्या यंत्रांनी सर्वत्र खंदकांमध्ये (शत्रूंना) फेकले जात.
6.3.18
एकस्त्वकम्प्यो बलवान् संक्रमः सुमहादृढः।
काञ्चनैर्बहुभिः स्तम्भैर्वेदिकाभिश्च शोभितः ॥ ६.३.१८ ॥
परंतु एक पूल अचल, बलवान आणि अत्यंत दृढ होता; तो अनेक सोन्याच्या खांबांनी व वेदिकांनी शोभित होता.
6.3.19
स्वयं प्रकृतिमापन्नो युयुत्सू राम रावणः।
उत्थितश्चाप्रमत्तश्च बलानामनुदर्शने ॥ ६.३.१९ ॥
स्वभावतःच युद्धेच्छू असलेला रावण, हे राम, उठून उभा राहिला आहे आणि सैन्याच्या निरीक्षणात सावध आहे.
6.3.20
लङ्का पुनर्निरालम्बा देवदुर्गा भयावहा।
नादेयं पार्वतं वान्यं कृत्रिमं च चतुर्विधम् ॥ ६.३.२० ॥
लंका पुन्हा निराधार आहे, देवदुर्गासारखी व भयावह आहे; तिचे संरक्षण चार प्रकारचे आहे — नदी, पर्वत, इतर आणि कृत्रिम.
6.3.21
स्थिता पारे समुद्रस्य दूरपारस्य राघव।
नौपथश्चापि नास्त्यत्र निरुद्देशश्च सर्वतः ॥ ६.३.२१ ॥
हे राघवा, ती समुद्राच्या दूरच्या तीरावर आहे; येथे नौकामार्गही नाही आणि सर्वत्र स्पष्ट दिशाही नाही.
6.3.22
शैलाग्रे रचिता दुर्गा सा पूर्देवपुरोपमा।
वाजिवारणसम्पूर्णा लङ्का परमदुर्जया ॥ ६.३.२२ ॥
पर्वताच्या शिखरावर बांधलेला तो दुर्ग, देवनगरीसारखा, घोडे व हत्तींनी भरलेला — लंका अत्यंत अजेय आहे.
6.3.23
परिखाश्च शतघ्न्यश्च यन्त्राणि विविधानि च।
शोभयन्ति पुरीं लङ्कां रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.३.२३ ॥
खंदक, शतघ्नी आणि विविध यंत्रे — दुरात्मा रावणाच्या लंका नगरीची शोभा वाढवत आहेत.
6.3.24
अयुतं रक्षसामत्र पूर्वद्वारं समाश्रितम्।
शूलहस्ता दुराधर्षाः सर्वे खड्गाग्रयोधिनः ॥ ६.३.२४ ॥
येथे पूर्वद्वारी दहा हजार राक्षस आश्रय घेऊन आहेत — त्रिशूळ हाती धरलेले, अजिंक्य, सर्वजण तलवारीच्या टोकावर लढणारे योद्धे.
6.3.25
नियुतं रक्षसामत्र दक्षिणद्वारमाश्रितम्।
चतुरङ्गेण सैन्येन योधास्तत्राप्यनुत्तमाः ॥ ६.३.२५ ॥
येथे दक्षिण द्वारावर राक्षसांचे नियुत (एक लाख) चतुरंगिणी सेनेसह उभे आहेत; तेथील योद्धेही अतिउत्तम आहेत.
6.3.26
प्रयुतं रक्षसामत्र पश्चिमद्वारमाश्रितम्।
चर्मखड्गधराः सर्वे तथा सर्वास्त्रकोविदाः ॥ ६.३.२६ ॥
येथे पश्चिम द्वारावर राक्षसांचे प्रयुत (दहा लाख) उभे आहेत; सर्वजण ढाल-तलवार धारण करणारे आणि सर्व अस्त्रांत निपुण आहेत.
6.3.27
न्यर्बुदं रक्षसामत्र उत्तरद्वारमाश्रितम्।
रथिनश्चाश्ववाहाश्च कुलपुत्राः सुपूजिताः ॥ ६.३.२७ ॥
येथे उत्तर द्वारावर राक्षसांचे न्यर्बुद (शंभर कोटी) उभे आहे; रथी व अश्वारोही, उच्चकुलीन पुत्र, जे उत्तम सन्मानित आहेत.
6.3.28
शतशोऽथ सहस्राणि मध्यमं स्कन्धमाश्रिताः।
यातुधाना दुराधर्षाः साग्रकोटिश्च रक्षसाम् ॥ ६.३.२८ ॥
शेकडो व हजारोंनी मध्य तुकडीत उभे आहेत; ते दुर्धर्ष यातुधान आहेत, राक्षसांचा एक कोटीही त्यांच्यासोबत आहे.
6.3.29
ते मया संक्रमा भग्नाः परिखाश्चावपूरिताः।
दग्धा च नगरी लङ्का प्राकाराश्चावसादिताः।
बलैकदेशः क्षपितो राक्षसानां महात्मनाम् ॥ ६.३.२९ ॥
माझ्याकडून ते सेतू मोडले गेले, खंदक भरले गेले, लंका नगरी जाळली गेली, तटबंदी पाडली गेली; महात्म्या राक्षसांच्या सैन्याचा एक भाग नष्ट झाला.
6.3.30
येन केन तु मार्गेण तराम वरुणालयम्।
हतेति नगरी लङ्का वानरैरुपधार्यताम् ॥ ६.३.३० ॥
कोणत्याही मार्गाने आपण वरुणालय (समुद्र) पार करू; लंका नगरी नष्ट झाली आहे, हे वानरांनी जाणावे.
6.3.31
अङ्गदो द्विविदो मैन्दो जाम्बवान् पनसो नलः।
नीलः सेनापतिश्चैव बलशेषेण किं तव ॥ ६.३.३१ ॥
अंगद, द्विविद, मैंद, जांबवान, पनस, नल आणि सेनापती नील हे असताना उरलेल्या सैन्याची तुला काय गरज?
6.3.32
प्लवमाना हि गत्वा त्वां रावणस्य महापुरीम्।
सपर्वतवनां भित्त्वा सखातां च सतोरणाम्।
सप्राकारां सभवनामानयिष्यन्ति राघव ॥ ६.३.३२ ॥
हे राघवा, ते उड्या मारत रावणाच्या त्या महानगरीत जाऊन तिचे पर्वत, वने, खंदक, तोरणे, प्राकार आणि भवनांसह ती भेदून तुमच्यासमोर आणतील.
6.3.33
एवमाज्ञापय क्षिप्रं बलानां सर्वसंग्रहम्।
मुहूर्तेन तु युक्तेन प्रस्थानमभिरोचय ॥ ६.३.३३ ॥
अशा प्रकारे सर्व सैन्य त्वरित एकत्र करण्याची आज्ञा द्या आणि शुभ मुहूर्तावर प्रस्थानाचा निश्चय करा.