વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.31.1
ततस्तमक्षोभ्यबलं लङ्कायां नृपतेश्चराः।
सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन् ॥ ६.३१.१ ॥
ત્યારે લંકામાં રાજાના ગુપ્તચરોએ, અચળ સૈન્યવાળો રાઘવ સુવેલ પર્વત પર પડાવ નાખીને રહેલો છે એવી ખબર આપી.
6.31.2
चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम्।
जातोद्वेगोऽभवत् किंचित् सचिवानिदमब्रवीत् ॥ ६.३१.२ ॥
ગુપ્તચરો પાસેથી મહાબલી રામ આવી પહોંચ્યા છે એ સાંભળીને રાવણ થોડો વ્યાકુળ થયો અને મંત્રીઓને આમ બોલ્યો.
6.31.3
मन्त्रिणः शीघ्रमायान्तु सर्वे वै सुसमाहिताः।
अयं नो मन्त्रकालो हि सम्प्राप्त इति राक्षसाः ॥ ६.३१.३ ॥
મંત્રીઓ, તમે સૌ ઝડપથી અને એકાગ્ર ચિત્તે અહીં આવો; હે રાક્ષસો, આ આપણી મંત્રણાનો સમય આવી ગયો છે.
6.31.4
तस्य तच्छासनं श्रुत्वा मन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम्।
ततः स मन्त्रयामास राक्षसैः सचिवैः सह ॥ ६.३१.४ ॥
તેનો એ આદેશ સાંભળીને મંત્રીઓ ઝડપથી આવ્યા. પછી તે રાક્ષસો અને સચિવો સાથે મંત્રણા કરવા લાગ્યો.
6.31.5
मन्त्रयित्वा तु दुर्धर्षः क्षमं यत् तदनन्तरम्।
विसर्जयित्वा सचिवान् प्रविवेश स्वमालयम् ॥ ६.३१.५ ॥
દુર્ધર્ષ રાવણે મંત્રણા કરીને જે યોગ્ય હતું તે નક્કી કર્યું; પછી મંત્રીઓને વિદાય આપીને તે પોતાના મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
6.31.6
ततो राक्षसमादाय विद्युज्जिह्वं महाबलम्।
मायाविनं महामायं प्राविशद् यत्र मैथिली ॥ ६.३१.६ ॥
પછી મહાબલી વિદ્યુજ્જિહ્વ નામના રાક્ષસને સાથે લઈને, માયામાં નિપુણ તે મહામાયાવી જ્યાં મૈથિલી હતી ત્યાં પ્રવેશ્યો.
6.31.7
विद्युज्जिह्वं च मायाज्ञमब्रवीद् राक्षसाधिपः।
मोहयिष्यावहे सीतां मायया जनकात्मजाम् ॥ ६.३१.७ ॥
માયામાં નિપુણ વિદ્યુજ્જિહ્વને રાક્ષસાધિપતિએ કહ્યું: આપણે બંને માયાથી જનકાત્મજા સીતાને મોહિત કરીશું.
6.31.8
शिरो मायामयं गृह्य राघवस्य निशाचर।
मां त्वं समुपतिष्ठस्व महच्च सशरं धनुः ॥ ६.३१.८ ॥
હે નિશાચર, માયાથી બનેલું રાઘવનું મસ્તક અને બાણો સહિતનું મહાન ધનુષ્ય લઈને તું મારી સામે ઊભો રહે.
6.31.9
एवमुक्तस्तथेत्याह विद्युज्जिह्वो निशाचरः।
दर्शयामास तां मायां सुप्रयुक्तां स रावणे ॥ ६.३१.९ ॥
આમ કહેવાતા નિશાચર વિદ્યુજ્જિહ્વે "ભલે તેમ" કહ્યું અને રાવણને તે સુપ્રયુક્ત માયા બતાવી.
6.31.10
तस्य तुष्टोऽभवद् राजा प्रददौ च विभूषणम्।
अशोकवनिकायां च सीतादर्शनलालसः ॥ ६.३१.१० ॥
તેના પર પ્રસન્ન થઈને રાજાએ તેને એક આભૂષણ આપ્યું; સીતાને જોવાની લાલસાથી અશોકવનિકામાં...
6.31.11
नैर्ऋतानामधिपतिः संविवेश महाबलः।
ततो दीनामदैन्यार्हां ददर्श धनदानुजः ॥ ६.३१.११ ॥
રાક્ષસોનો અધિપતિ મહાબળ પ્રવેશ્યો; ત્યારે ધનદના નાના ભાઈએ દીન છતાં દૈન્યને અયોગ્ય એવી તેને જોઈ.
6.31.12
अधोमुखीं शोकपरामुपविष्टां महीतले।
भर्तारं समनुध्यान्तीमशोकवनिकां गताम् ॥ ६.३१.१२ ॥
નીચું મુખ કરી, શોકમાં ડૂબેલી, ભૂમિ પર બેઠેલી, પતિનું ધ્યાન ધરતી અશોકવનિકામાં ગયેલી (સીતા).
6.31.13
उपास्यमानां घोराभी राक्षसीभिरदूरतः।
उपसृत्य ततः सीतां प्रहर्षं नाम कीर्तयन् ॥ ६.३१.१३ ॥
ભયંકર રાક્ષસીઓ દ્વારા સેવાતી સીતા પાસે દૂરથી જઈને, પ્રહર્ષ નામના (રાક્ષસે) તેને સંબોધ્યું.
6.31.14
इदं च वचनं धृष्टमुवाच जनकात्मजाम्।
सान्त्व्यमाना मया भद्रे यमाश्रित्य विमन्यसे ॥ ६.३१.१४ ॥
તે જનકની પુત્રીને આ ધૃષ્ટ વચન બોલ્યો: "હે ભદ્રે! મારા સમજાવ્યા છતાં, જેનો આશ્રય લઈને તું મારું અપમાન કરે છે..."
6.31.15
खरहन्ता स ते भर्ता राघवः समरे हतः।
छिन्नं ते सर्वथा मूलं दर्पश्च निहतो मया ॥ ६.३१.१५ ॥
"ખરનો વધ કરનાર રાઘવ, તારો પતિ, યુદ્ધમાં માર્યો ગયો છે. તારું મૂળ સર્વથા કપાઈ ગયું છે; તારું અભિમાન મારા દ્વારા ચૂરાઈ ગયું છે."
6.31.16
व्यसनेनात्मनः सीते मम भार्या भविष्यसि।
विसृजैतां मतिं मूढे किं मृतेन करिष्यसि ॥ ६.३१.१६ ॥
"હે સીતા! તારા સંકટને કારણે તું મારી પત્ની થઈશ. હે મૂઢે! આ વિચાર છોડ; મૃતક સાથે તું શું કરીશ?"
6.31.17
भवस्व भद्रे भार्याणां सर्वासामीश्वरी मम।
अल्पपुण्ये निवृत्तार्थे मूढे पण्डितमानिनि।
शृणु भर्तृवधं सीते घोरं वृत्रवधं यथा ॥ ६.३१.१७ ॥
"હે ભદ્રે! મારી બધી પત્નીઓની તું ઈશ્વરી થા. હે અલ્પપુણ્યા, નિષ્ફળ હેતુવાળી, મૂઢે, પોતાને પંડિત માનનારી! હે સીતા, વૃત્રવધની જેમ તારા પતિના ઘોર વધની વાત સાંભળ."
6.31.18
समायातः समुद्रान्तं हन्तुं मां किल राघवः।
वानरेन्द्रप्रणीतेन बलेन महता वृतः ॥ ६.३१.१८ ॥
"રાઘવ મને મારવા સમુદ્રકાંઠા સુધી આવી પહોંચ્યો છે; વાનરરાજે દોરેલા મહાન સૈન્યથી ઘેરાયેલો."
6.31.19
संनिविष्टः समुद्रस्य पीड्य तीरमथोत्तरम्।
बलेन महता रामो व्रजत्यस्तं दिवाकरे ॥ ६.३१.१९ ॥
સમુદ્રકિનારો દબાવીને ઉત્તર તટે મહાન સેના સાથે પડાવ નાખેલા રામ, સૂર્ય અસ્ત થતાં...
6.31.20
अथाध्वनि परिश्रान्तमर्धरात्रे स्थितं बलम्।
सुखसुप्तं समासाद्य चरितं प्रथमं चरैः ॥ ६.३१.२० ॥
પછી, માર્ગમાં થાકેલી અને અર્ધરાત્રે સુખેથી સૂતેલી સેનાને જાસૂસોએ પહેલાં જઈને જોઈ...
6.31.21
तत्प्रहस्तप्रणीतेन बलेन महता मम।
बलमस्य हतं रात्रौ यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥ ६.३१.२१ ॥
પ્રહસ્તના નેતૃત્વમાં મારી મહાન સેનાએ, લક્ષ્મણ સાથેના રામ જ્યાં હતા ત્યાં, રાત્રે તેની સેના હણી નાખી...
6.31.22
पट्टिशान् परिघांश्चक्रानृष्टीन् दण्डान् महायुधान्।
बाणजालानि शूलानि भास्वरान् कूटमुद्गरान् ॥ ६.३१.२२ ॥
પટ્ટિશ, પરિઘ, ચક્ર, ઋષ્ટિ, દંડ, મહાયુધ, બાણજાળ, શૂળ, ચમકતા કૂટમુદ્ગર...
6.31.23
यष्टीश्च तोमरान् प्रासांश्चक्राणि मुसलानि च।
उद्यम्योद्यम्य रक्षोभिर्वानरेषु निपातिताः ॥ ६.३१.२३ ॥
યષ્ટિ, તોમર, પ્રાસ, ચક્ર અને મુસળ પણ — રાક્ષસોએ વારંવાર ઉઠાવીને વાનરો પર ફેંક્યા...
6.31.24
अथ सुप्तस्य रामस्य प्रहस्तेन प्रमाथिना।
असक्तं कृतहस्तेन शिरश्छिन्नं महासिना ॥ ६.३१.२४ ॥
પછી, સૂતેલા રામનું મસ્તક, ઉગ્ર અને કુશળ હાથવાળા પ્રહસ્તે એક મહાન ખડ્ગથી અવરોધ વિના કાપી નાખ્યું...
6.31.25
विभीषणः समुत्पत्य निगृहीतो यदृच्छया।
दिशः प्रव्राजितः सैन्यैर्लक्ष्मणः प्लवगैः सह ॥ ६.३१.२५ ॥
વિભીષણ કૂદીને ઊભો થયો અને સંયોગવશ પકડાયો; લક્ષ્મણ વાનરો સહિત સૈન્યો દ્વારા દિશાઓમાં ભગાડાયો.
6.31.26
सुग्रीवो ग्रीवया सीते भग्नया प्लवगाधिपः।
निरस्तहनुकः सीते हनूमान् राक्षसैर्हतः ॥ ६.३१.२६ ॥
હે સીતા! વાનરરાજ સુગ્રીવની ગરદન ભાંગી ગઈ; હે સીતા! હનુમાનનું જડબું તોડી નખાયું અને રાક્ષસોએ તેને મારી નાખ્યો.
6.31.27
जाम्बवानथ जानुभ्यामुत्पतन् निहतो युधि।
पट्टिशैर्बहुभिश्छिन्नो निकृत्तः पादपो यथा ॥ ६.३१.२७ ॥
જાંબવાન ઘૂંટણ પર કૂદતાં યુદ્ધમાં મરાયો; અનેક પટ્ટિશોથી કપાઈને વૃક્ષની જેમ કપાઈ પડ્યો.
6.31.28
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तौ वानरवरर्षभौ।
निःश्वसन्तौ रुदन्तौ च रुधिरेण परिप्लुतौ ॥ ६.३१.२८ ॥
મૈન્દ અને દ્વિવિદ — એ બે વાનરશ્રેષ્ઠો — નિસાસા નાખતા, રડતા, લોહીથી ભીંજાયેલા હતા.
6.31.29
असिना व्यायतौ छिन्नौ मध्ये ह्यरिनिषूदनौ।
अनुश्वसिति मेदिन्यां पनसः पनसो यथा ॥ ६.३१.२९ ॥
તલવારથી મધ્યમાંથી કપાયેલા, શત્રુઓનો સંહાર કરનારા એ બંને લાંબા પડ્યા હતા; જમીન પર પડેલા ફણસના વૃક્ષ જેવો શ્વાસ લઈ રહ્યા હતા.
6.31.30
नाराचैर्बहुभिश्छिन्नः शेते दर्यां दरीमुखः।
कुमुदस्तु महातेजा निष्कूजन् सायकैर्हतः ॥ ६.३१.३० ॥
અનેક નારાચોથી વીંધાયેલો દરીમુખ ગુફામાં પડ્યો છે; અને મહાતેજસ્વી કુમુદ, અવાજ કર્યા વિના કણસતો, બાણોથી માર્યો ગયો.
6.31.31
अङ्गदो बहुभिश्छिन्नः शरैरासाद्य राक्षसैः।
परितो रुधिरोद्गारी क्षितौ निपतितोऽङ्गदः ॥ ६.३१.३१ ॥
રાક્ષસોએ ઘેરીને અનેક બાણોથી વીંધાયેલો અંગદ લોહી ઓકતો ભૂમિ પર પડ્યો.
6.31.32
हरयो मथिता नागै रथजालैस्तथापरे।
शयाना मृदितास्तत्र वायुवेगैरिवाम्बुदाः ॥ ६.३१.३२ ॥
વાનરો હાથીઓ અને રથસમૂહો વડે કચડાયા; બીજા પણ ત્યાં કચડાઈને પડ્યા હતા, પવનના વેગે વિખરાયેલાં વાદળોની જેમ.
6.31.33
प्रसृताश्च परे त्रस्ता हन्यमाना जघन्यतः।
अनुद्रुतास्तु रक्षोभिः सिंहैरिव महाद्विपाः ॥ ६.३१.३३ ॥
બીજા ભયભીત થઈને ભાગ્યા, પાછળથી મારાતા; રાક્ષસોએ પીછો કરેલા, સિંહોએ પીછો કરેલા મહાગજોની જેમ.
6.31.34
सागरे पतिताः केचित् केचिद् गगनमाश्रिताः।
ऋक्षा वृक्षानुपारूढा वानरीं वृत्तिमाश्रिताः ॥ ६.३१.३४ ॥
કેટલાક સમુદ્રમાં પડ્યા, કેટલાક આકાશનો આશ્રય લીધો; રીંછો વૃક્ષો પર ચઢ્યાં, વાનરોનો માર્ગ અપનાવીને.
6.31.35
सागरस्य च तीरेषु शैलेषु च वनेषु च।
पिङ्गलास्ते विरूपाक्षै राक्षसैर्बहवो हताः ॥ ६.३१.३५ ॥
સમુદ્રના કિનારે, પર્વતો પર અને વનોમાં, તે પિંગલ વાનરો વિરૂપાક્ષ રાક્ષસો દ્વારા ઘણા માર્યા ગયા.
6.31.36
एवं तव हतो भर्ता ससैन्यो मम सेनया।
क्षतजार्द्रं रजोध्वस्तमिदं चास्याहृतं शिरः ॥ ६.३१.३६ ॥
આ રીતે તમારો સ્વામી પોતાની સેના સહિત મારી સેના દ્વારા માર્યો ગયો; લોહીથી ભીનું અને ધૂળથી ખરડાયેલું તેનું આ મસ્તક લાવવામાં આવ્યું છે.
6.31.37
ततः परमदुर्धर्षो रावणो राक्षसेश्वरः।
सीतायामुपशृण्वन्त्यां राक्षसीमिदमब्रवीत् ॥ ६.३१.३७ ॥
ત્યારે અતિ દુર્ધર્ષ રાક્ષસેશ્વર રાવણે, સીતા સાંભળતી હતી ત્યારે, રાક્ષસીઓને આ કહ્યું.
6.31.38
राक्षसं क्रूरकर्माणं विद्युज्जिह्वं समानय।
येन तद्राघवशिरः संग्रामात् स्वयमाहृतम् ॥ ६.३१.३८ ॥
"રાઘવનું તે મસ્તક યુદ્ધમાંથી જાતે લાવનાર ક્રૂરકર્મા રાક્ષસ વિદ્યુજ્જિહ્વને બોલાવો."
6.31.39
विद्युज्जिह्वस्तदा गृह्य शिरस्तत्सशरासनम्।
प्रणामं शिरसा कृत्वा रावणस्याग्रतः स्थितः ॥ ६.३१.३९ ॥
ત્યારે વિદ્યુજ્જિહ્વે તે મસ્તક અને ધનુષ્ય લઈને, માથું નમાવી પ્રણામ કરીને રાવણની સામે ઊભો રહ્યો.
6.31.40
तमब्रवीत् ततो राजा रावणो राक्षसं स्थितम्।
विद्युज्जिह्वं महाजिह्वं समीपपरिवर्तिनम् ॥ ६.३१.४० ॥
ત્યારે રાજા રાવણે નજીક ઊભેલા મહાજિહ્વ વિદ્યુજ્જિહ્વને કહ્યું.
6.31.41
अग्रतः कुरु सीतायाः शीघ्रं दाशरथेः शिरः।
अवस्थां पश्चिमां भर्तुः कृपणा साधु पश्यतु ॥ ६.३१.४१ ॥
"દશરથપુત્રનું મસ્તક ઝડપથી સીતાની સામે મૂકો, જેથી એ દીન સ્ત્રી પતિની છેલ્લી દશા સારી રીતે જુએ."
6.31.42
एवमुक्तं तु तद् रक्षः शिरस्तत् प्रियदर्शनम्।
उपनिक्षिप्य सीतायाः क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ६.३१.४२ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાતાં એ રાક્ષસે તે સુંદર મસ્તક સીતાની પાસે મૂકીને તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
6.31.43
रावणश्चापि चिक्षेप भास्वरं कार्मुकं महत्।
त्रिषु लोकेषु विख्यातं रामस्यैतदिति ब्रुवन् ॥ ६.३१.४३ ॥
રાવણે ત્રણ લોકમાં પ્રખ્યાત એવું એ તેજસ્વી મોટું ધનુષ્ય ફેંકીને કહ્યું, "આ રામનું છે."
6.31.44
इदं तत् तव रामस्य कार्मुकं ज्यासमावृतम्।
इह प्रहस्तेनानीतं तं हत्वा निशि मानुषम् ॥ ६.३१.४४ ॥
આ તારા રામનું ધનુષ્ય છે, પણછથી ઢંકાયેલું. રાત્રે એ માણસને મારીને પ્રહસ્ત તેને અહીં લાવ્યો હતો.
6.31.45
स विद्युज्जिह्वेन सहैव तच्छिरो
धनुश्च भूमौ विनिकीर्यमाणः।
विदेहराजस्य सुतां यशस्विनीं
ततोऽब्रवीत् तां भव मे वशानुगा ॥ ६.३१.४५ ॥
તે વિદ્યુજ્જિહ્વ સાથે એ માથું અને ધનુષ્યને જમીન પર વેરતો વિદેહરાજની યશસ્વિની પુત્રીને બોલ્યો, "મારે વશ થઈને રહે."