વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.32.1
सा सीता तच्छिरो दृष्ट्वा तच्च कार्मुकमुत्तमम्।
सुग्रीवप्रतिसंसर्गमाख्यातं च हनूमता ॥ ६.३२.१ ॥
સીતાએ તે મસ્તક અને તે ઉત્તમ ધનુષ્ય જોયાં; અને હનુમાને સુગ્રીવ સાથેના સંપર્ક વિશે જે કહ્યું હતું તે પણ.
6.32.2
नयने मुखवर्णं च भर्तुस्तत्सदृशं मुखम्।
केशान् केशान्तदेशं च तं च चूडामणिं शुभम् ॥ ६.३२.२ ॥
આંખો, મુખનો વર્ણ, પતિના મુખ જેવું તે મુખ; વાળ, વાળની કિનારી, અને તે શુભ ચૂડામણિ.
6.32.3
एतैः सर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञाय सुदुःखिता।
विजगर्हेऽत्र कैकेयीं क्रोशन्ती कुररी यथा ॥ ६.३२.३ ॥
આ બધાં ઓળખચિહ્નોથી ઓળખીને અત્યંત દુઃખી સીતાએ, રડતી કુરરી પક્ષીની જેમ, અહીં કૈકેયીની નિંદા કરી.
6.32.4
सकामा भव कैकेयि हतोऽयं कुलनन्दनः।
कुलमुत्सादितं सर्वं त्वया कलहशीलया ॥ ६.३२.४ ॥
હે કૈકેયી, તારી ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ! કુળને આનંદ આપનાર આ માર્યો ગયો; કલહપ્રિય સ્વભાવની તેં આખું કુળ મૂળમાંથી ઉખેડી નાખ્યું.
6.32.5
आर्येण किं नु कैकेय्याः कृतं रामेण विप्रियम्।
यन्मया चीरवसनं दत्त्वा प्रव्राजितो वनम् ॥ ६.३२.५ ॥
આર્ય રામે કૈકેયીનું શું અપ્રિય કર્યું હતું, જેથી મને વલ્કલ વસ્ત્ર આપી વનમાં મોકલી દેવાઈ?
6.32.6
एवमुक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी।
जगाम जगतीं बाला छिन्ना तु कदली यथा ॥ ६.३२.६ ॥
આમ કહીને કાંપતી તપસ્વિની વૈદેહી સીતા, કાપેલા કેળના વૃક્ષની જેમ તે બાળા ભૂમિ પર પડી ગઈ.
6.32.7
सा मुहूर्तात् समाश्वस्य परिलभ्याथ चेतनाम्।
तच्छिरः समुपास्थाय विललापायतेक्षणा ॥ ६.३२.७ ॥
ક્ષણભર પછી સ્વસ્થ થઈ, ચેતના પાછી મેળવી, તેમનું માથું ખોળામાં લઈ વિશાળ નેત્રોવાળી તે વિલાપ કરવા લાગી.
6.32.8
हा हतास्मि महाबाहो वीरव्रतमनुव्रत।
इमां ते पश्चिमावस्थां गतास्मि विधवा कृता ॥ ६.३२.८ ॥
અરે, હું નાશ પામી! હે મહાબાહુ, વીરવ્રતનું પાલન કરનાર, તમારી આ અંતિમ અવસ્થાને હું પહોંચી, વિધવા બનાવાઈ.
6.32.9
प्रथमं मरणं नार्या भर्तुर्वैगुण्यमुच्यते।
सुवृत्तः साधुवृत्तायाः संवृत्तस्त्वं ममाग्रतः ॥ ६.३२.९ ॥
સ્ત્રી માટે પ્રથમ મૃત્યુ પતિની અપકીર્તિ કહેવાય છે. સદાચારી સાધ્વીની સામે, હે સદાચારી, તમે આ અવસ્થાને પામ્યા છો.
6.32.10
महद् दुःखं प्रपन्नाया मग्नायाः शोकसागरे।
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽपि त्वं विनिपातितः ॥ ६.३२.१० ॥
શોકસાગરમાં ડૂબેલી, મહાદુઃખ પામેલી મને બચાવવા તૈયાર થયેલા તમે પણ પાડી દેવાયા.
6.32.11
सा श्वश्रूर्मम कौसल्या त्वया पुत्रेण राघव।
वत्सेनेव यथा धेनुर्विवत्सा वत्सला कृता ॥ ६.३२.११ ॥
હે રાઘવ, મારી સાસુ કૌસલ્યાને તમારા દ્વારા, પુત્ર દ્વારા, વાછરડાથી વંચિત, વાછરડા પર પ્રેમ રાખતી ગાયની જેમ કરી દેવાઈ.
6.32.12
उद्दिष्टं दीर्घमायुस्ते दैवज्ञैरपि राघव।
अनृतं वचनं तेषामल्पायुरसि राघव ॥ ६.३२.१२ ॥
હે રાઘવ, જ્યોતિષીઓએ પણ તમારું દીર્ઘાયુ કહ્યું હતું. તેમનાં વચન ખોટાં ઠર્યાં; હે રાઘવ, તમે અલ્પાયુ નીકળ્યા.
6.32.13
अथवा नश्यति प्रज्ञा प्राज्ञस्यापि सतस्तव।
पचत्येनं तथा कालो भूतानां प्रभवो ह्ययम् ॥ ६.३२.१३ ॥
અથવા જ્ઞાની હોવા છતાં તારી બુદ્ધિ નષ્ટ થઈ છે. કાળ જ આને આ રીતે પકવે છે, કારણ કે એ જ પ્રાણીઓનો ઉદ્ભવ છે.
6.32.14
अदृष्टं मृत्युमापन्नः कस्मात् त्वं नयशास्त्रवित्।
व्यसनानामुपायज्ञः कुशलो ह्यसि वर्जने ॥ ६.३२.१४ ॥
તું નીતિશાસ્ત્ર જાણનારો છે, આપત્તિઓનો ઉપાય જાણનારો છે, અને તેમને ટાળવામાં કુશળ છે. તો પણ અદૃશ્ય મૃત્યુને તું કેમ પામ્યો?
6.32.15
तथा त्वं सम्परिष्वज्य रौद्रयातिनृशंसया।
कालरात्र्या ममाच्छिद्य हृतः कमललोचन ॥ ६.३२.१५ ॥
આ રીતે, ભયંકર અને અતિ નિર્દય કાળરાત્રિએ તને આલિંગન આપીને મારી પાસેથી છીનવી લીધો, હે કમળનયન!
6.32.16
इह शेषे महाबाहो मां विहाय तपस्विनीम्।
प्रियामिव यथा नारीं पृथिवीं पुरुषर्षभ ॥ ६.३२.१६ ॥
હે મહાબાહુ, તપસ્વિની એવી મને છોડીને, પ્રિય સ્ત્રીને છોડનારની જેમ અહીં પૃથ્વી પર તું સૂઈ રહ્યો છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ!
6.32.17
अर्चितं सततं यत्नाद् गन्धमाल्यैर्मया तव।
इदं ते मत्प्रियं वीर धनुः काञ्चनभूषितम् ॥ ६.३२.१७ ॥
મેં હંમેશાં કાળજીપૂર્વક સુગંધ અને માળાઓથી તારી પૂજા કરી છે. હે વીર, સોનાથી શણગારેલું આ ધનુષ્ય મને પ્રિય છે; તે તારું જ છે.
6.32.18
पित्रा दशरथेन त्वं श्वशुरेण ममानघ।
सर्वैश्च पितृभिः सार्धं नूनं स्वर्गे समागतः ॥ ६.३२.१८ ॥
હે નિષ્પાપ, તારા પિતા દશરથ, મારા સસરા, અને બધા પિતૃઓ સાથે તું ચોક્કસ સ્વર્ગમાં જોડાઈ ગયો છે.
6.32.19
दिवि नक्षत्रभूतं च महत्कर्मकृतं तथा।
पुण्यं राजर्षिवंशं त्वमात्मनः समुपेक्षसे ॥ ६.३२.१९ ॥
સ્વર્ગમાં નક્ષત્ર બનીને, મહાન કર્મો કરનાર અને પવિત્ર રાજર્ષિ વંશને તું પોતાના વિષયમાં અવગણે છે.
6.32.20
किं मां न प्रेक्षसे राजन् किं वा न प्रतिभाषसे।
बालां बालेन सम्प्राप्तां भार्यां मां सहचारिणीम् ॥ ६.३२.२० ॥
હે રાજા! તું મને કેમ જોતો નથી? કેમ મારી સાથે બોલતો નથી? બાળપણમાં જેને તે પત્ની તરીકે પામ્યો હતો, એ સહચારિણી મને?
6.32.21
संश्रुतं गृह्णता पाणिं चरिष्यामीति यत् त्वया।
स्मर तन्नाम काकुत्स्थ नय मामपि दुःखिताम् ॥ ६.३२.२१ ॥
હે કાકુત્સ્થ! હાથ ગ્રહણ કરતી વખતે તેં આપેલું વચન યાદ કર. દુઃખી એવી મને પણ સાથે લઈ જા.
6.32.22
कस्मान्मामपहाय त्वं गतो गतिमतां वर।
अस्माल्लोकादमुं लोकं त्यक्त्वा मामपि दुःखिताम् ॥ ६.३२.२२ ॥
હે ગતિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ! મને છોડીને તું કેમ ગયો? આ લોકમાંથી પેલા લોકમાં જતાં દુઃખી એવી મને પણ કેમ છોડી?
6.32.23
कल्याणै रुचिरं गात्रं परिष्वक्तं मयैव तु।
क्रव्यादैस्तच्छरीरं ते नूनं विपरिकृष्यते ॥ ६.३२.२३ ॥
મેં શુભ બાહુઓથી આલિંગેલું તારું સુંદર શરીર ચોક્કસ માંસાહારી જીવો ખેંચી રહ્યા હશે.
6.32.24
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः।
अग्निहोत्रेण संस्कारं केन त्वं न तु लप्स्यसे ॥ ६.३२.२४ ॥
અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો, પૂરતી દક્ષિણા સાથે કરનાર તને, અગ્નિહોત્ર સહિત અંતિમ સંસ્કાર કોણ કરશે નહીં?
6.32.25
प्रव्रज्यामुपपन्नानां त्रयाणामेकमागतम्।
परिप्रेक्ष्यति कौसल्या लक्ष्मणं शोकलालसा ॥ ६.३२.२५ ॥
વનવાસે ગયેલા ત્રણમાંથી માત્ર એક પાછો આવેલો જોઈને, શોકથી આતુર કૌસલ્યા લક્ષ્મણને શોધશે.
6.32.26
स तस्याः परिपृच्छन्त्या वधं मित्रबलस्य ते।
तव चाख्यास्यते नूनं निशायां राक्षसैर्वधम् ॥ ६.३२.२६ ॥
તેણી પૂછશે ત્યારે, તારી મિત્રસેનાના વધ વિશે અને રાત્રે રાક્ષસો દ્વારા થયેલા તારા વધ વિશે પણ તેને ચોક્કસ કહેવામાં આવશે.
6.32.27
सा त्वां सुप्तं हतं ज्ञात्वा मां च रक्षोगृहं गताम्।
हृदयेनावदीर्णेन न भविष्यति राघव ॥ ६.३२.२७ ॥
હે રાઘવ, તું ઊંઘમાં મરાયો અને હું રાક્ષસોના ઘરમાં ગઈ છું એ જાણીને, ફાટેલા હૃદયે તે જીવી નહીં શકે.
6.32.28
मम हेतोरनार्याया अनघः पार्थिवात्मजः।
रामः सागरमुत्तीर्य वीर्यवान् गोष्पदे हतः ॥ ६.३२.२८ ॥
હું અનાર્યા સ્ત્રી હોવાને કારણે, નિષ્પાપ રાજકુમાર પરાક્રમી રામ સમુદ્ર પાર કરીને પણ ગોપદમાં મરાયા.
6.32.29
अहं दाशरथेनोढा मोहात् स्वकुलपांसनी।
आर्यपुत्रस्य रामस्य भार्या मृत्युरजायत ॥ ६.३२.२९ ॥
હું દશરથપુત્રે મોહથી પરણી; હું મારા જ કુળને કલંક છું. આર્યપુત્ર રામની પત્ની એવી હું તેમના માટે મૃત્યુ બની ગઈ.
6.32.30
नूनमन्यां मया जातिं वारितं दानमुत्तमम्।
याहमद्यैव शोचामि भार्या सर्वातिथेरिह ॥ ६.३२.३० ॥
ચોક્કસ મેં બીજા જન્મમાં ઉત્તમ દાનને રોક્યું હશે; તેથી આજે અહીં સર્વાતિથિની પત્ની બનીને હું શોક કરું છું.
6.32.31
साधु घातय मां क्षिप्रं रामस्योपरि रावण।
समानय पतिं पत्न्या कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥ ६.३२.३१ ॥
ઠીક છે, રાવણ! મને તરત જ રામ ઉપર મારી નાખ. પતિને પત્ની સાથે મેળવી દે, અને સર્વોત્તમ કલ્યાણ કર.
6.32.32
शिरसा मे शिरश्चास्य कायं कायेन योजय।
रावणानुगमिष्यामि गतिं भर्तुर्महात्मनः ॥ ६.३२.३२ ॥
મારું માથું એમના માથા સાથે અને મારું શરીર એમના શરીર સાથે જોડી દે. રાવણ, મહાત્મા પતિના માર્ગે જ હું ચાલીશ.
6.32.33
इतीव दुःखसंतप्ता विललापायतेक्षणा।
भर्तुः शिरो धनुश्चैव ददर्श जनकात्मजा ॥ ६.३२.३३ ॥
આ રીતે દુઃખથી સંતપ્ત, વિશાળ નેત્રોવાળી જનકપુત્રી સીતા વિલાપ કરવા લાગી; પતિનું મસ્તક અને ધનુષ્ય પણ તેણે જોયાં.
6.32.34
एवं लालप्यमानायां सीतायां तत्र राक्षसः।
अभिचक्राम भर्तारमनीकस्थः कृताञ्जलिः ॥ ६.३२.३४ ॥
ત્યાં સીતા આ રીતે વિલાપ કરી રહી હતી ત્યારે, સેનામાં ઊભેલો તે રાક્ષસ હાથ જોડીને પોતાના સ્વામી પાસે ગયો.
6.32.35
विजयस्वार्यपुत्रेति सोऽभिवाद्य प्रसाद्य च।
न्यवेदयदनुप्राप्तं प्रहस्तं वाहिनीपतिम् ॥ ६.३२.३५ ॥
"આર્યપુત્ર, તમે વિજયી થાઓ" એમ કહી અભિવાદન અને પ્રસન્ન કરીને તેણે સેનાપતિ પ્રહસ્ત આવી પહોંચ્યાનું નિવેદન કર્યું.
6.32.36
अमात्यैः सहितः सर्वैः प्रहस्तस्त्वामुपस्थितः।
तेन दर्शनकामेन अहं प्रस्थापितः प्रभो ॥ ६.३२.३६ ॥
"બધા અમાત્યો સાથે પ્રહસ્ત આપની પાસે ઉપસ્થિત છે. આપને મળવાની ઇચ્છાથી તેણે જ મને મોકલ્યો છે, પ્રભુ."
6.32.37
नूनमस्ति महाराज राजभावात् क्षमान्वित।
किंचिदात्ययिकं कार्यं तेषां त्वं दर्शनं कुरु ॥ ६.३२.३७ ॥
મહારાજ, રાજભાવને કારણે આપ ક્ષમાશીલ છો; તેમનું કોઈ તાત્કાલિક કાર્ય છે, આપ તેમને દર્શન આપો.
6.32.38
एतच्छ्रुत्वा दशग्रीवो राक्षसप्रतिवेदितम्।
अशोकवनिकां त्यक्त्वा मन्त्रिणां दर्शनं ययौ ॥ ६.३२.३८ ॥
રાક્ષસો દ્વારા જણાવાયેલું સાંભળીને દશગ્રીવ રાવણ અશોકવાટિકા છોડીને મંત્રીઓને મળવા ગયો.
6.32.39
स तु सर्वं समर्थ्यैव मन्त्रिभिः कृत्यमात्मनः।
सभां प्रविश्य विदधे विदित्वा रामविक्रमम् ॥ ६.३२.३९ ॥
તેણે મંત્રીઓ સાથે પોતાના સર્વ કાર્યનો વિચાર કરીને, રામનો પરાક્રમ જાણીને, સભામાં પ્રવેશ કરી વ્યવસ્થા કરી.
6.32.40
अन्तर्धानं तु तच्छीर्षं तच्च कार्मुकमुत्तमम्।
जगाम रावणस्यैव निर्याणसमनन्तरम् ॥ ६.३२.४० ॥
રાવણ નીકળતાં જ તેનું તે મસ્તક અને તે ઉત્તમ ધનુષ્ય અદૃશ્ય થઈ ગયાં.
6.32.41
राक्षसेन्द्रस्तु तैः सार्धं मन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः।
समर्थयामास तदा रामकार्यविनिश्चयम् ॥ ६.३२.४१ ॥
ત્યારે રાક્ષસરાજે એ ભયંકર પરાક્રમી મંત્રીઓ સાથે રામકાર્યના નિશ્ચય પર વિચાર કર્યો.
6.32.42
अविदूरस्थितान् सर्वान् बलाध्यक्षान् हितैषिणः।
अब्रवीत् कालसदृशं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.३२.४२ ॥
રાક્ષસાધિપતિ રાવણે નજીક ઊભેલા સર્વ હિતૈષી સેનાપતિઓને સમયોચિત વચન કહ્યું.
6.32.43
शीघ्रं भेरीनिनादेन स्फुटं कोणाहतेन मे।
समानयध्वं सैन्यानि वक्तव्यं च न कारणम् ॥ ६.३२.४३ ॥
ભેરીના નાદથી, મારા આદેશથી, કોણના પ્રહારથી તરત સેનાઓને એકઠી કરો; કારણ કહેવાની જરૂર નથી.
6.32.44
ततस्तथेति प्रतिगृह्य तद्वच-
स्तदैव दूताः सहसा महद् बलम्।
समानयंश्चैव समागतं च
न्यवेदयन् भर्तरि युद्धकाङ्क्षिणि ॥ ६.३२.४४ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને તેમનું વચન સ્વીકારી, દૂતોએ તરત મોટી સેનાને એકઠી કરી, અને એકઠી થયા પછી યુદ્ધેચ્છુક સ્વામીને જાણ કરી.