వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.32.1
सा सीता तच्छिरो दृष्ट्वा तच्च कार्मुकमुत्तमम्।
सुग्रीवप्रतिसंसर्गमाख्यातं च हनूमता ॥ ६.३२.१ ॥
సీత ఆ తలను, ఆ ఉత్తమ ధనువును చూసింది; హనుమంతుడు సుగ్రీవునితో సంబంధాన్ని గురించి చెప్పినదీ ఆమెకు గుర్తుకు వచ్చింది.
6.32.2
नयने मुखवर्णं च भर्तुस्तत्सदृशं मुखम्।
केशान् केशान्तदेशं च तं च चूडामणिं शुभम् ॥ ६.३२.२ ॥
కళ్ళు, ముఖ వర్ణం, భర్త ముఖాన్ని పోలిన ఆ ముఖం; జుట్టు, జుట్టు అంచు ప్రదేశం, ఆ శుభకరమైన చూడామణి.
6.32.3
एतैः सर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञाय सुदुःखिता।
विजगर्हेऽत्र कैकेयीं क्रोशन्ती कुररी यथा ॥ ६.३२.३ ॥
ఈ గుర్తులన్నింటితో గుర్తించి అత్యంత దుఃఖితురాలైన సీత, ఏడుస్తున్న కురరీ పక్షిలా కైకేయిని నిందించింది.
6.32.4
सकामा भव कैकेयि हतोऽयं कुलनन्दनः।
कुलमुत्सादितं सर्वं त्वया कलहशीलया ॥ ६.३२.४ ॥
కైకేయీ, నీ కోరిక తీరింది! కులానికి ఆనందదాయకుడైన ఇతడు హతుడయ్యాడు; కలహ స్వభావం గల నీవు మొత్తం కులాన్ని పెకిలించావు.
6.32.5
आर्येण किं नु कैकेय्याः कृतं रामेण विप्रियम्।
यन्मया चीरवसनं दत्त्वा प्रव्राजितो वनम् ॥ ६.३२.५ ॥
ఆర్యుడైన రాముడు కైకేయికి ఏ అపకారం చేశాడు, దాని వల్ల నాకు నారచీరలు ఇచ్చి అడవికి పంపింది?
6.32.6
एवमुक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी।
जगाम जगतीं बाला छिन्ना तु कदली यथा ॥ ६.३२.६ ॥
ఇలా చెప్పి, వణుకుతున్న తపస్విని వైదేహి సీత, నరికిన అరటి చెట్టులా ఆ యువతి నేలపై పడిపోయింది.
6.32.7
सा मुहूर्तात् समाश्वस्य परिलभ्याथ चेतनाम्।
तच्छिरः समुपास्थाय विललापायतेक्षणा ॥ ६.३२.७ ॥
ఒక క్షణంలో తేరుకుని, స్పృహ తిరిగి పొంది, ఆయన తలను చేతుల్లోకి తీసుకుని విశాల నేత్రాలున్న ఆమె విలపించింది.
6.32.8
हा हतास्मि महाबाहो वीरव्रतमनुव्रत।
इमां ते पश्चिमावस्थां गतास्मि विधवा कृता ॥ ६.३२.८ ॥
అయ్యో, నేను నాశనమయ్యాను! మహాబాహుడా, వీరవ్రతాన్ని అనుసరించినవాడా, నీ ఈ అంత్య స్థితిని నేను పొందాను, విధవగా చేయబడ్డాను.
6.32.9
प्रथमं मरणं नार्या भर्तुर्वैगुण्यमुच्यते।
सुवृत्तः साधुवृत्तायाः संवृत्तस्त्वं ममाग्रतः ॥ ६.३२.९ ॥
స్త్రీకి మొదటి మరణం భర్త యొక్క అపకీర్తి అని చెప్పబడుతుంది. మంచి నడవడి గల సాధ్వి అయిన నా ఎదుటే, సద్వర్తనుడా, నీవు ఈ స్థితికి చేరావు.
6.32.10
महद् दुःखं प्रपन्नाया मग्नायाः शोकसागरे।
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽपि त्वं विनिपातितः ॥ ६.३२.१० ॥
శోక సముద్రంలో మునిగి, మహా దుఃఖాన్ని పొందిన నన్ను రక్షించడానికి సిద్ధమైన నీవు కూడా కూలిపోయావు.
6.32.11
सा श्वश्रूर्मम कौसल्या त्वया पुत्रेण राघव।
वत्सेनेव यथा धेनुर्विवत्सा वत्सला कृता ॥ ६.३२.११ ॥
రాఘవా, నా అత్తగారు కౌసల్య నీ వల్ల, కుమారుని వల్ల, దూడను కోల్పోయిన ప్రేమగల ఆవులా చేయబడింది.
6.32.12
उद्दिष्टं दीर्घमायुस्ते दैवज्ञैरपि राघव।
अनृतं वचनं तेषामल्पायुरसि राघव ॥ ६.३२.१२ ॥
రాఘవా, జ్యోతిష్కులు నీకు దీర్ఘాయుష్షు ఉందని చెప్పారు. వారి మాటలు అసత్యమయ్యాయి; రాఘవా, నీవు అల్పాయుష్కుడవైపోయావు.
6.32.13
अथवा नश्यति प्रज्ञा प्राज्ञस्यापि सतस्तव।
पचत्येनं तथा कालो भूतानां प्रभवो ह्ययम् ॥ ६.३२.१३ ॥
లేదా జ్ఞానివైన నీ బుద్ధి కూడా నశించింది. కాలమే ఇలా పరిపక్వం చేస్తుంది; ఇదే ప్రాణులకు మూలం.
6.32.14
अदृष्टं मृत्युमापन्नः कस्मात् त्वं नयशास्त्रवित्।
व्यसनानामुपायज्ञः कुशलो ह्यसि वर्जने ॥ ६.३२.१४ ॥
నీవు నీతిశాస్త్రాన్ని తెలిసినవాడివి, కష్టాలకు ఉపాయం తెలిసినవాడివి, వాటిని తప్పించుకోవడంలో నేర్పరివి. అలాంటి నీవు కనిపించని మృత్యువును ఎందుకు పొందావు?
6.32.15
तथा त्वं सम्परिष्वज्य रौद्रयातिनृशंसया।
कालरात्र्या ममाच्छिद्य हृतः कमललोचन ॥ ६.३२.१५ ॥
ఈ విధంగా, భయంకరమైన అతి క్రూరమైన కాలరాత్రి నిన్ను కౌగిలించుకుని నా నుండి లాగివేసింది, ఓ కమలనేత్రుడా!
6.32.16
इह शेषे महाबाहो मां विहाय तपस्विनीम्।
प्रियामिव यथा नारीं पृथिवीं पुरुषर्षभ ॥ ६.३२.१६ ॥
మహాబాహూ, తపస్విని అయిన నన్ను విడిచి, ప్రియురాలిని విడిచిన వానిలా ఇక్కడ భూమిపై పడుకున్నావు, పురుషోత్తమా!
6.32.17
अर्चितं सततं यत्नाद् गन्धमाल्यैर्मया तव।
इदं ते मत्प्रियं वीर धनुः काञ्चनभूषितम् ॥ ६.३२.१७ ॥
నేను ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో గంధమాలలతో నిన్ను పూజించాను. వీరా, బంగారంతో అలంకరించిన ఈ విల్లు నాకు ప్రియమైనది; ఇది నీదే.
6.32.18
पित्रा दशरथेन त्वं श्वशुरेण ममानघ।
सर्वैश्च पितृभिः सार्धं नूनं स्वर्गे समागतः ॥ ६.३२.१८ ॥
నిర్దోషుడా, నీ తండ్రి దశరథుడు, నా మామగారు, మరియు పితృదేవతలందరితో కలిసి నీవు స్వర్గంలో చేరావు.
6.32.19
दिवि नक्षत्रभूतं च महत्कर्मकृतं तथा।
पुण्यं राजर्षिवंशं त्वमात्मनः समुपेक्षसे ॥ ६.३२.१९ ॥
స్వర్గంలో నక్షత్రంగా మారి, మహత్కార్యాలు చేసిన, పవిత్రమైన రాజర్షి వంశాన్ని నీవే నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు.
6.32.20
किं मां न प्रेक्षसे राजन् किं वा न प्रतिभाषसे।
बालां बालेन सम्प्राप्तां भार्यां मां सहचारिणीम् ॥ ६.३२.२० ॥
ఓ రాజా! నీవు నన్ను ఎందుకు చూడవు? ఎందుకు నాతో మాట్లాడవు? చిన్న వయసులో నిన్ను పొందిన, సహధర్మచారిణి అయిన నన్ను?
6.32.21
संश्रुतं गृह्णता पाणिं चरिष्यामीति यत् त्वया।
स्मर तन्नाम काकुत्स्थ नय मामपि दुःखिताम् ॥ ६.३२.२१ ॥
ఓ కాకుత్స్థా! చేయి పట్టుకున్నప్పుడు నీవు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని స్మరించు. దుఃఖంలో ఉన్న నన్ను కూడా తీసుకెళ్లు.
6.32.22
कस्मान्मामपहाय त्वं गतो गतिमतां वर।
अस्माल्लोकादमुं लोकं त्यक्त्वा मामपि दुःखिताम् ॥ ६.३२.२२ ॥
ఓ గతిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా! నన్ను విడిచి నీవు ఎందుకు వెళ్లిపోయావు? ఈ లోకం నుండి ఆ లోకానికి వెళ్లేటప్పుడు, దుఃఖంలో ఉన్న నన్ను కూడా ఎందుకు విడిచిపెట్టావు?
6.32.23
कल्याणै रुचिरं गात्रं परिष्वक्तं मयैव तु।
क्रव्यादैस्तच्छरीरं ते नूनं विपरिकृष्यते ॥ ६.३२.२३ ॥
నేను శుభకరమైన చేతులతో కౌగిలించుకున్న నీ అందమైన దేహాన్ని, నిశ్చయంగా మాంసాహారులు ఈడ్చి లాగుతున్నారు.
6.32.24
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः।
अग्निहोत्रेण संस्कारं केन त्वं न तु लप्स्यसे ॥ ६.३२.२४ ॥
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలను, తగిన దక్షిణలతో చేసిన నీకు, అగ్నిహోత్రంతో కూడిన సంస్కారం ఎవరి చేతనూ లభించకుండా ఉంటుందా?
6.32.25
प्रव्रज्यामुपपन्नानां त्रयाणामेकमागतम्।
परिप्रेक्ष्यति कौसल्या लक्ष्मणं शोकलालसा ॥ ६.३२.२५ ॥
అరణ్యవాసానికి వెళ్లిన ముగ్గురిలో ఒక్కరు మాత్రమే తిరిగి రావడం చూసి, శోకంతో ఆతురపడుతున్న కౌసల్య లక్ష్మణుని వెతుకుతుంది.
6.32.26
स तस्याः परिपृच्छन्त्या वधं मित्रबलस्य ते।
तव चाख्यास्यते नूनं निशायां राक्षसैर्वधम् ॥ ६.३२.२६ ॥
ఆమె అడిగినప్పుడు, నీ మిత్రసేన వధ గురించి, రాత్రివేళ రాక్షసుల చేత నీ వధ గురించి కూడా అతనికి చెప్పబడుతుంది.
6.32.27
सा त्वां सुप्तं हतं ज्ञात्वा मां च रक्षोगृहं गताम्।
हृदयेनावदीर्णेन न भविष्यति राघव ॥ ६.३२.२७ ॥
ఓ రాఘవా, నువ్వు నిద్రలో చంపబడ్డావని, నేను రాక్షసుల గృహానికి వెళ్లిపోయానని తెలిసి, ఆమె హృదయం బద్దలై బ్రతకదు.
6.32.28
मम हेतोरनार्याया अनघः पार्थिवात्मजः।
रामः सागरमुत्तीर्य वीर्यवान् गोष्पदे हतः ॥ ६.३२.२८ ॥
నేను అనార్యురాలిని అయిన కారణంగా, నిష్కళంకుడైన రాజకుమారుడు, వీరుడైన రాముడు సముద్రాన్ని దాటి కూడా ఆవు గిట్టపు గుంటలో చంపబడ్డాడు.
6.32.29
अहं दाशरथेनोढा मोहात् स्वकुलपांसनी।
आर्यपुत्रस्य रामस्य भार्या मृत्युरजायत ॥ ६.३२.२९ ॥
నేను దశరథుని కుమారునిచే మోహంతో వివాహమాడబడ్డాను; నా స్వకులానికే అపకీర్తి తెచ్చాను. ఆర్యపుత్రుడైన రాముని భార్యనైన నేను ఆయనకు మృత్యువుగా మారాను.
6.32.30
नूनमन्यां मया जातिं वारितं दानमुत्तमम्।
याहमद्यैव शोचामि भार्या सर्वातिथेरिह ॥ ६.३२.३० ॥
నిశ్చయంగా నేను మరో జన్మలో ఉత్తమ దానాన్ని అడ్డుకున్నాను; అందుకే ఈ రోజు ఇక్కడ సర్వాతిథికి భార్యనై నేను శోకిస్తున్నాను.
6.32.31
साधु घातय मां क्षिप्रं रामस्योपरि रावण।
समानय पतिं पत्न्या कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥ ६.३२.३१ ॥
సరే, రావణా! నన్ను వెంటనే రాముని మీద చంపివేయి. భర్తను భార్యతో కలిపి, అత్యుత్తమ మేలు చెయ్యి.
6.32.32
शिरसा मे शिरश्चास्य कायं कायेन योजय।
रावणानुगमिष्यामि गतिं भर्तुर्महात्मनः ॥ ६.३२.३२ ॥
నా తలను ఆయన తలతోనూ, నా శరీరాన్ని ఆయన శరీరంతోనూ కలిపి ఉంచు. రావణా, మహాత్ముడైన భర్త మార్గాన్నే నేను అనుసరిస్తాను.
6.32.33
इतीव दुःखसंतप्ता विललापायतेक्षणा।
भर्तुः शिरो धनुश्चैव ददर्श जनकात्मजा ॥ ६.३२.३३ ॥
ఈ విధంగా దుఃఖంతో తపించిన, విశాలనేత్రలైన జనకుని కూతురు సీత విలపించింది; భర్త తలను, ధనుస్సును కూడా ఆమె చూసింది.
6.32.34
एवं लालप्यमानायां सीतायां तत्र राक्षसः।
अभिचक्राम भर्तारमनीकस्थः कृताञ्जलिः ॥ ६.३२.३४ ॥
అక్కడ సీత ఈ విధంగా విలపిస్తుండగా, సైన్యంలో నిలిచిన ఆ రాక్షసుడు చేతులు జోడించి తన ప్రభువు వద్దకు వచ్చాడు.
6.32.35
विजयस्वार्यपुत्रेति सोऽभिवाद्य प्रसाद्य च।
न्यवेदयदनुप्राप्तं प्रहस्तं वाहिनीपतिम् ॥ ६.३२.३५ ॥
"ఆర్యపుత్రా, విజయం నీదే కావాలి" అని నమస్కరించి, సంతోషపరచి, సేనాపతి ప్రహస్తుడు వచ్చాడని అతడు నివేదించాడు.
6.32.36
अमात्यैः सहितः सर्वैः प्रहस्तस्त्वामुपस्थितः।
तेन दर्शनकामेन अहं प्रस्थापितः प्रभो ॥ ६.३२.३६ ॥
"అమాత్యులందరితో కలిసి ప్రహస్తుడు మీ వద్దకు వచ్చి ఉన్నాడు. మిమ్మల్ని చూడాలని కోరి అతడే నన్ను పంపాడు, ప్రభూ."
6.32.37
नूनमस्ति महाराज राजभावात् क्षमान्वित।
किंचिदात्ययिकं कार्यं तेषां त्वं दर्शनं कुरु ॥ ६.३२.३७ ॥
మహారాజా, రాజభావం వల్ల మీరు ఓర్పుగలవారు; వారికి ఏదో అత్యవసరమైన పని ఉంది, మీరు వారిని దర్శించండి.
6.32.38
एतच्छ्रुत्वा दशग्रीवो राक्षसप्रतिवेदितम्।
अशोकवनिकां त्यक्त्वा मन्त्रिणां दर्शनं ययौ ॥ ६.३२.३८ ॥
రాక్షసులు తెలియజేసినది విని దశగ్రీవుడు అశోకవనిని విడిచి మంత్రులను కలవడానికి వెళ్ళాడు.
6.32.39
स तु सर्वं समर्थ्यैव मन्त्रिभिः कृत्यमात्मनः।
सभां प्रविश्य विदधे विदित्वा रामविक्रमम् ॥ ६.३२.३९ ॥
అతడు మంత్రులతో తన పనులన్నిటినీ చర్చించి, రాముని పరాక్రమాన్ని తెలుసుకుని, సభలో ప్రవేశించి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
6.32.40
अन्तर्धानं तु तच्छीर्षं तच्च कार्मुकमुत्तमम्।
जगाम रावणस्यैव निर्याणसमनन्तरम् ॥ ६.३२.४० ॥
రావణుడు బయలుదేరగానే ఆ తల, ఆ ఉత్తమ ధనుస్సు కూడా అంతర్ధానమయ్యాయి.
6.32.41
राक्षसेन्द्रस्तु तैः सार्धं मन्त्रिभिर्भीमविक्रमैः।
समर्थयामास तदा रामकार्यविनिश्चयम् ॥ ६.३२.४१ ॥
అప్పుడు రాక్షసరాజు ఆ భయంకర పరాక్రమ మంత్రులతో కలిసి రాముని కార్య నిర్ణయంపై చర్చించాడు.
6.32.42
अविदूरस्थितान् सर्वान् बलाध्यक्षान् हितैषिणः।
अब्रवीत् कालसदृशं रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.३२.४२ ॥
రాక్షసాధిపతి రావణుడు దగ్గర నిలిచిన హితైషులైన సేనాధిపతులందరితో కాలానుగుణమైన మాటలు పలికాడు.
6.32.43
शीघ्रं भेरीनिनादेन स्फुटं कोणाहतेन मे।
समानयध्वं सैन्यानि वक्तव्यं च न कारणम् ॥ ६.३२.४३ ॥
భేరి ధ్వనితో, నా ఆజ్ఞతో, కోణ తాడనంతో వెంటనే సైన్యాలను సమకూర్చండి; కారణం చెప్పనవసరం లేదు.
6.32.44
ततस्तथेति प्रतिगृह्य तद्वच-
स्तदैव दूताः सहसा महद् बलम्।
समानयंश्चैव समागतं च
न्यवेदयन् भर्तरि युद्धकाङ्क्षिणि ॥ ६.३२.४४ ॥
'అలాగే' అని ఆ మాటలను స్వీకరించి, దూతలు వెంటనే మహా సైన్యాన్ని సమకూర్చి, సమకూడిన తర్వాత యుద్ధాభిలాషి అయిన ప్రభువుకు తెలిపారు.