वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.37.1
नरवानरराजानौ स तु वायुसुतः कपिः।
जाम्बवानृक्षराजश्च राक्षसश्च विभीषणः ॥ ६.३७.१ ॥
नर आणि वानरांचे राजे, तो वायुपुत्र कपी, ऋक्षराज जांबवान आणि राक्षस विभीषण—
6.37.2
अङ्गदो वालिपुत्रश्च सौमित्रिः शरभः कपिः।
सुषेणः सहदायादो मैन्दो द्विविद एव च ॥ ६.३७.२ ॥
वालिपुत्र अंगद, सौमित्री, कपी शरभ, आपल्या बांधवांसह सुषेण, मैंद आणि द्विविदही—
6.37.3
गजो गवाक्षः कुमुदो नलोऽथ पनसस्तथा।
अमित्रविषयं प्राप्ताः समवेताः समर्थयन् ॥ ६.३७.३ ॥
गज, गवाक्ष, कुमुद, नल आणि पनसही शत्रूच्या प्रदेशात पोहोचून एकत्र जमले आणि विचारविनिमय करू लागले—
6.37.4
इयं सा लक्ष्यते लङ्का पुरी रावणपालिता।
सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपि दुर्जया ॥ ६.३७.४ ॥
रावणाने रक्षिलेली, असुर, नाग, गंधर्व आणि देवांनाही अजेय अशी ही लंका नगरी दिसत आहे.
6.37.5
कार्यसिद्धिं पुरस्कृत्य मन्त्रयध्वं विनिर्णये।
नित्यं संनिहितो यत्र रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.३७.५ ॥
कार्यसिद्धी समोर ठेवून, राक्षसाधिपती रावण सदैव उपस्थित असतो तिथे निर्णयासाठी विचार करा.
6.37.6
अथ तेषु ब्रुवाणेषु रावणावरजोऽब्रवीत्।
वाक्यमग्राम्यपदवत् पुष्कलार्थं विभीषणः ॥ ६.३७.६ ॥
ते बोलत असताना रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण सभ्य आणि अर्थपूर्ण शब्दांत बोलला.
6.37.7
अनलः पनसश्चैव सम्पातिः प्रमतिस्तथा।
गत्वा लङ्कां ममामात्याः पुरीं पुनरिहागताः ॥ ६.३७.७ ॥
अनल, पनस, संपाती आणि प्रमती हे माझे अमात्य लंकानगरीत जाऊन पुन्हा येथे परत आले आहेत.
6.37.8
भूत्वा शकुनयः सर्वे प्रविष्टाश्च रिपोर्बलम्।
विधानं विहितं यच्च तद् दृष्ट्वा समुपस्थिताः ॥ ६.३७.८ ॥
ते सर्व पक्षी होऊन शत्रूच्या सैन्यात शिरले आणि तेथे रचलेली व्यूहरचना पाहून परत आले आहेत.
6.37.9
संविधानं यथाहुस्ते रावणस्य दुरात्मनः।
राम तद् ब्रुवतः सर्वं याथातथ्येन मे शृणु ॥ ६.३७.९ ॥
राम, दुरात्मा रावणाची जी व्यूहरचना त्यांनी सांगितली, ती सर्व मी यथार्थपणे सांगतो; माझ्याकडून ऐका.
6.37.10
पूर्वं प्रहस्तः सबलो द्वारमासाद्य तिष्ठति।
दक्षिणं च महावीर्यौ महापार्श्वमहोदरौ ॥ ६.३७.१० ॥
पूर्व द्वारावर सैन्यासह प्रहस्त येऊन उभा आहे; आणि दक्षिण द्वारावर महापराक्रमी महापार्श्व व महोदर आहेत.
6.37.11
इन्द्रजित् पश्चिमं द्वारं राक्षसैर्बहुभिर्वृतः।
पट्टिशासिधनुष्मद्भिः शूलमुद्गरपाणिभिः ॥ ६.३७.११ ॥
पश्चिम द्वारावर इंद्रजित अनेक राक्षसांनी वेढलेला आहे; त्यांच्या हातात पट्टिश, तलवारी, धनुष्ये, शूळ आणि मुद्गर आहेत.
6.37.12
नानाप्रहरणैः शूरैरावृतो रावणात्मजः।
राक्षसानां सहस्रैस्तु बहुभिः शस्त्रपाणिभिः ॥ ६.३७.१२ ॥
रावणपुत्र नाना शस्त्रे धारण करणाऱ्या शूरांनी वेढलेला आहे; हजारो राक्षस हातात शस्त्रे घेऊन उभे आहेत.
6.37.13
युक्तः परमसंविग्नो राक्षसैः सह मन्त्रवित्।
उत्तरं नगरद्वारं रावणः स्वयमास्थितः ॥ ६.३७.१३ ॥
मंत्रज्ञ रावण, अत्यंत व्याकुळ होऊन, राक्षसांसह सज्ज होऊन स्वतः नगराच्या उत्तर द्वारी उभा राहिला.
6.37.14
विरूपाक्षस्तु महता शूलखड्गधनुष्मता।
बलेन राक्षसैः सार्धं मध्यमं गुल्ममाश्रितः ॥ ६.३७.१४ ॥
विरूपाक्ष शूळ, खड्ग आणि धनुष्य धारण केलेल्या प्रचंड सेनेसह राक्षसांसोबत मध्यम तुकडीत उभा राहिला.
6.37.15
एतानेवं विधान् गुल्माँल्लङ्कायां समुदीक्ष्य ते।
मामका मन्त्रिणः सर्वे शीघ्रं पुनरिहागताः ॥ ६.३७.१५ ॥
लंकेत अशा तुकड्या नीट पाहून माझे सर्व मंत्री लवकरच पुन्हा येथे परत आले.
6.37.16
गजानां दशसाहस्रं रथानामयुतं तथा।
हयानामयुते द्वे च साग्रकोटिश्च रक्षसाम् ॥ ६.३७.१६ ॥
हत्ती दहा हजार, रथ दहा हजार, घोडे वीस हजार, आणि राक्षस एक कोटींहून अधिक.
6.37.17
विक्रान्ता बलवन्तश्च संयुगेष्वाततायिनः।
इष्टा राक्षसराजस्य नित्यमेते निशाचराः ॥ ६.३७.१७ ॥
युद्धांत पराक्रमी आणि बलवान असे हे आततायी निशाचर नेहमी राक्षसराजाचे प्रिय आहेत.
6.37.18
एकैकस्यात्र युद्धार्थे राक्षसस्य विशाम्पते।
परीवारः सहस्राणां सहस्रमुपतिष्ठते ॥ ६.३७.१८ ॥
हे प्रजापते, येथे युद्धासाठी प्रत्येक राक्षसासोबत हजारो जणांचा परिवार उपस्थित असतो.
6.37.19
एतां प्रवृत्तिं लङ्कायां मन्त्रिप्रोक्तां विभीषणः।
एवमुक्त्वा महाबाहू राक्षसांस्तानदर्शयत् ॥ ६.३७.१९ ॥
लंकेतील मंत्र्यांनी सांगितलेली ही वार्ता सांगून, त्या महाबाहू विभीषणाने त्या राक्षसांना (सैन्य) दाखवले.
6.37.20
लङ्कायां सचिवैः सर्वं रामाय प्रत्यवेदयत्।
रामं कमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ॥ ६.३७.२० ॥
लंकेत मंत्र्यांकडून जे काही होते ते सर्व त्यांनी रामाला कळवले; तेव्हा कमलपत्राक्ष रामाला त्यांनी हे उत्तर दिले.
6.37.21
रावणावरजः श्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया।
कुबेरं तु यदा राम रावणः प्रतियुद्ध्यति ॥ ६.३७.२१ ॥
रावणाचा धाकटा भाऊ श्रीमान् (विभीषण), रामाचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने (म्हणाला): हे राम, रावण कुबेराशी युद्ध करतो तेव्हा...
6.37.22
षष्टिः शतसहस्राणि तदा निर्यान्ति राक्षसाः।
पराक्रमेण वीर्येण तेजसा सत्त्वगौरवात्।
सदृशा ह्यत्र दर्पेण रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.३७.२२ ॥
तेव्हा साठ लाख राक्षस बाहेर पडतात; पराक्रम, वीर्य, तेज व सत्त्वगौरवाने, आणि दुरात्मा रावणाच्या दर्पाने ते त्याच्यासारखेच आहेत.
6.37.23
अत्र मन्युर्न कर्तव्यः कोपये त्वां न भीषये।
समर्थो ह्यसि वीर्येण सुराणामपि निग्रहे ॥ ६.३७.२३ ॥
येथे क्रोध करू नये; मी तुला चिडवू किंवा घाबरवू इच्छित नाही. तू आपल्या वीर्याने देवांनाही नियंत्रित करण्यास समर्थ आहेस.
6.37.24
तद्भवांश्चतुरङ्गेण बलेन महता वृतम्।
व्यूह्येदं वानरानीकं निर्मथिष्यसि रावणम् ॥ ६.३७.२४ ॥
म्हणून आपण चतुरंगी महासेनेसह वेढलेले, या वानरसेनेला व्यूहरचना करून रावणाचा नाश कराल.
6.37.25
रावणावरजे वाक्यमेवं ब्रुवति राघवः।
शत्रूणां प्रतिघातार्थमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.३७.२५ ॥
रावणाच्या धाकट्या बंधूशी राघव असे बोलत असताना, शत्रूंचा प्रतिकार करण्यासाठी त्याने हे वचन सांगितले.
6.37.26
पूर्वद्वारं तु लङ्काया नीलो वानरपुङ्गवः।
प्रहस्तं प्रतियोद्धा स्याद् वानरैर्बहुभिर्वृतः ॥ ६.३७.२६ ॥
लंकेच्या पूर्वद्वारी श्रेष्ठ वानर नील, अनेक वानरांनी वेढलेला, प्रहस्ताशी लढेल.
6.37.27
अङ्गदो वालिपुत्रस्तु बलेन महता वृतः।
दक्षिणे बाधतां द्वारे महापार्श्वमहोदरौ ॥ ६.३७.२७ ॥
वालीचा पुत्र अंगद, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, दक्षिण द्वारी हल्ला करो; महापार्श्व व महोदर हेही तेथे असोत.
6.37.28
हनूमान् पश्चिमद्वारं निष्पीड्य पवनात्मजः।
प्रविशत्वप्रमेयात्मा बहुभिः कपिभिर्वृतः ॥ ६.३७.२८ ॥
वायुपुत्र हनुमान, अप्रमेय स्वरूप असलेला, अनेक वानरांनी वेढलेला, पश्चिम द्वार दाबून आत प्रवेश करो.
6.37.29
दैत्यदानवसङ्घानामृषीणां च महात्मनाम्।
विप्रकारप्रियः क्षुद्रो वरदानबलान्वितः ॥ ६.३७.२९ ॥
दैत्य-दानवांच्या समूहांना आणि महात्म्या ऋषींना त्रास देण्यात आनंद मानणारा, नीच, वरदानाच्या बळाने युक्त असा तो आहे.
6.37.30
परिक्रमति यः सर्वान् लोकान् संतापयन् प्रजाः।
तस्याहं राक्षसेन्द्रस्य स्वयमेव वधे धृतः ॥ ६.३७.३० ॥
सर्व लोकांत फिरून प्रजांना पीडा देणाऱ्या त्या राक्षसराजाच्या वधासाठी मीच स्वतः निश्चय केला आहे.
6.37.31
उत्तरं नगरद्वारमहं सौमित्रिणा सह।
निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामि सबलो यत्र रावणः ॥ ६.३७.३१ ॥
मी सौमित्रीसह उत्तरेकडील नगरद्वार दाबून, सैन्यासह रावण जिथे आहे तिथे प्रवेश करीन.
6.37.32
वानरेन्द्रश्च बलवानृक्षराजश्च वीर्यवान्।
राक्षसेन्द्रानुजश्चैव गुल्मे भवतु मध्यमे ॥ ६.३७.३२ ॥
वानरराज बलवान, ऋक्षराज वीर्यवान आणि राक्षसराजाचा धाकटा भाऊही मधल्या तुकडीत असावेत.
6.37.33
न चैव मानुषं रूपं कार्यं हरिभिराहवे।
एषा भवतु नः संज्ञा युद्धेऽस्मिन् वानरे बले ॥ ६.३७.३३ ॥
युद्धात वानरांनी मानवी रूप धारण करू नये; या वानरसेनेत हीच आपली खूण असावी.
6.37.34
वानरा एव नश्चिह्नं स्वजनेऽस्मिन् भविष्यति।
वयं तु मानुषेणैव सप्त योत्स्यामहे परान् ॥ ६.३७.३४ ॥
आपल्या माणसांमध्ये वानरच आपली खूण असतील; आणि आम्ही मानवी रूपातच शत्रूंशी लढू.
6.37.35
अहमेव सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन महौजसा।
आत्मना पञ्चमश्चायं सखा मम विभीषणः ॥ ६.३७.३५ ॥
मी महातेजस्वी भाऊ लक्ष्मणासह असेन; आणि माझा मित्र विभीषण पाचवा असेल.
6.37.36
स रामः कृत्यसिद्ध्यर्थमेवमुक्त्वा विभीषणम्।
सुवेलारोहणे बुद्धिं चकार मतिमान् प्रभुः।
रमणीयतरं दृष्ट्वा सुवेलस्य गिरेस्तटम् ॥ ६.३७.३६ ॥
त्या बुद्धिमान प्रभू रामाने कार्यसिद्धीसाठी विभीषणाला असे सांगून सुवेल पर्वतावर चढण्याचा निश्चय केला; सुवेल पर्वताचा अतिशय रमणीय उतार पाहून.
6.37.37
ततस्तु रामो महता बलेन
प्रच्छाद्य सर्वां पृथिवीं महात्मा।
प्रहृष्टरूपोऽभिजगाम लङ्कां
कृत्वा मतिं सोऽरिवधे महात्मा ॥ ६.३७.३७ ॥
नंतर महात्मा रामाने प्रचंड सेनेने संपूर्ण पृथ्वी झाकून, प्रसन्न रूपाने, शत्रुवधाचा निश्चय करून लंकेकडे प्रयाण केले.