वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.39.1
तां रात्रिमुषितास्तत्र सुवेले हरियूथपाः।
लङ्कायां ददृशुर्वीरा वनान्युपवनानि च ॥ ६.३९.१ ॥
ती रात्र तेथे सुवेल पर्वतावर राहिलेल्या वीर वानर-यूथपतींनी लंकेतील वने आणि उपवने पाहिली.
6.39.2
समसौम्यानि रम्याणि विशालान्यायतानि च।
दृष्टिरम्याणि ते दृष्ट्वा बभूवुर्जातविस्मयाः ॥ ६.३९.२ ॥
समतल, सौम्य, रमणीय, विशाल आणि विस्तृत, नयनांना सुखद असलेली ती पाहून ते विस्मित झाले.
6.39.3
चम्पकाशोकबकुलशालतालसमाकुला।
तमालवनसंछन्ना नागमालासमावृता ॥ ६.३९.३ ॥
चंपक, अशोक, बकुळ, साल आणि ताड वृक्षांनी भरलेली, तमाल वनांनी आच्छादलेली, नागमाळांनी वेढलेली (लंका).
6.39.4
हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैः सप्तपर्णैः सुपुष्पितैः।
तिलकैः कर्णिकारैश्च पाटलैश्च समन्ततः ॥ ६.३९.४ ॥
हिंताल, अर्जुन, नीप, सप्तपर्ण, तिलक, कर्णिकार आणि पाटल वृक्षांनी, सुंदर फुललेल्या, सर्वत्र.
6.39.5
शुशुभे पुष्पिताग्रैश्च लतापरिगतैर्द्रुमैः।
लङ्का बहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ॥ ६.३९.५ ॥
फुललेल्या शिखरांनी आणि वेलींनी वेढलेल्या अनेक प्रकारच्या दिव्य वृक्षांनी लंका इंद्राच्या अमरावतीसारखी शोभली.
6.39.6
विचित्रकुसुमोपेतै रक्तकोमलपल्लवैः।
शाद्वलैश्च तथा नीलैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ॥ ६.३९.६ ॥
विचित्र फुलांनी युक्त, तांबडी कोमल पालवी असलेली, हिरव्या गवताळ प्रदेशांनी आणि निळ्या विचित्र वनराजींनी (लंका शोभली).
6.39.7
गन्धाढ्यान्यतिरम्याणि पुष्पाणि च फलानि च।
धारयन्त्यगमास्तत्र भूषणानीव मानवाः ॥ ६.३९.७ ॥
सुगंधी आणि अत्यंत सुंदर फुले व फळे तेथील वृक्षांनी धारण केली होती, जणू माणसे अलंकार घातल्यासारखी.
6.39.8
तच्चैत्ररथसंकाशं मनोज्ञं नन्दनोपमम्।
वनं सर्वर्तुकं रम्यं शुशुभे षट्पदायुतम् ॥ ६.३९.८ ॥
ते वन चैत्ररथासारखे, मनोहर, नंदनासारखे, सर्व ऋतूंनी युक्त, रमणीय, भुंग्यांनी भरलेले शोभत होते.
6.39.9
दात्यूहकोयष्टिबकैर्नृत्यमानैश्च बर्हिणैः।
रुतं परभृतानां च शुश्रुवे वननिर्झरे ॥ ६.३९.९ ॥
नाचणाऱ्या मोरांसह दात्यूह, कोक, यष्टिक पक्ष्यांचे आणि कोकिळांचे कूजन वनातील झऱ्याजवळ ऐकू येत होते.
6.39.10
नित्यमत्तविहंगानि भ्रमराचरितानि च।
कोकिलाकुलखण्डानि विहंगाभिरुतानि च ॥ ६.३९.१० ॥
नित्य आनंदी पक्षी असलेली, भुंग्यांनी सेवलेली, कोकिळांनी भरलेली खंडे आणि पक्ष्यांच्या आवाजाने गुंजणारी.
6.39.11
भृङ्गराजाधिगीतानि कुररस्वनितानि च।
कोणालकविघुष्टानि सारसाभिरुतानि च।
विविशुस्ते ततस्तानि वनान्युपवनानि च ॥ ६.३९.११ ॥
भृंगराज पक्ष्यांनी गायलेली, कुरर पक्ष्यांच्या स्वराने गुंजणारी, कोणालकांच्या आवाजाने दुमदुमणारी, सारस पक्ष्यांच्या आवाजाने भरलेली ती वने आणि उपवने; त्यात ते शिरले.
6.39.12
हृष्टाः प्रमुदिता वीरा हरयः कामरूपिणः।
तेषां प्रविशतां तत्र वानराणां महौजसाम् ॥ ६.३९.१२ ॥
हर्षित, आनंदी, वीर, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे वानर; तेथे प्रवेश करणाऱ्या त्या महापराक्रमी वानरांचे.
6.39.13
पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौ घ्राणसुखोऽनिलः।
अन्ये तु हरिवीराणां यूथान्निष्क्रम्य यूथपाः।
सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता लङ्कां जग्मुः पताकिनीम् ॥ ६.३९.१३ ॥
फुलांच्या स्पर्शाने सुगंधित, नाकाला सुख देणारा वारा वाहू लागला. सुग्रीवाची अनुमती मिळवून वानर-वीरांचे इतर यूथपती आपापल्या यूथांतून बाहेर पडून ध्वजांनी सजलेल्या लंकेकडे निघाले.
6.39.14
वित्रासयन्तो विहगान् ग्लापयन्तो मृगद्विपान्।
कम्पयन्तश्च तां लङ्कां नादैः स्वैर्नदतां वराः ॥ ६.३९.१४ ॥
पक्ष्यांना भयभीत करत, मृग आणि हत्तींना थकवत, आपल्याच गर्जनांनी त्या लंकेला कंपित करत, गर्जना करणाऱ्यांतील श्रेष्ठ वीर पुढे गेले.
6.39.15
कुर्वन्तस्ते महावेगा महीं चरणपीडिताम्।
रजश्च सहसैवोर्ध्वं जगाम चरणोत्थितम् ॥ ६.३९.१५ ॥
ते महावेगवान वानर पायांनी दाबल्या गेलेल्या पृथ्वीला कंपित करत गेले; पायांनी उठलेली धूळ अचानक वर उडाली.
6.39.16
ऋक्षाः सिंहाश्च महिषा वारणाश्च मृगाः खगाः।
तेन शब्देन वित्रस्ता जग्मुर्भीता दिशो दश ॥ ६.३९.१६ ॥
अस्वल, सिंह, म्हैस, हत्ती, मृग आणि पक्षी त्या आवाजाने भयभीत होऊन दहा दिशांकडे पळाले.
6.39.17
शिखरं तु त्रिकूटस्य प्रांशु चैकं दिविस्पृशम्।
समन्तात् पुष्पसंछन्नं महारजतसंनिभम् ॥ ६.३९.१७ ॥
त्रिकूटाचे एक शिखर उंच होते, आकाश स्पर्शणारे; सर्वत्र फुलांनी आच्छादलेले, मोठ्या रुप्यासारखे चमकणारे.
6.39.18
शतयोजनविस्तीर्णं विमलं चारुदर्शनम्।
श्लक्ष्णं श्रीमन्महच्चैव दुष्प्रापं शकुनैरपि ॥ ६.३९.१८ ॥
शंभर योजने पसरलेले, निर्मल, पाहण्यास सुंदर, गुळगुळीत, शोभिवंत आणि विशाल ते शिखर पक्ष्यांनाही दुर्गम होते.
6.39.19
मनसापि दुरारोहं किं पुनः कर्मणा जनैः।
निविष्टा तस्य शिखरे लङ्का रावणपालिता ॥ ६.३९.१९ ॥
मनानेही जेथे चढणे कठीण, कर्माने माणसांचे तर बोलायलाच नको. त्याच्या शिखरावर रावणाने पाळलेली लंका वसलेली आहे.
6.39.20
दशयोजनविस्तीर्णा विंशद्योजनमायता।
सा पुरी गोपुरैरुच्चैः पाण्डुराम्बुदसंनिभैः।
काञ्चनेन च शालेन राजतेन च शोभते ॥ ६.३९.२० ॥
दहा योजने रुंद आणि वीस योजने लांब असलेली ती नगरी पांढऱ्या ढगांसारख्या उंच गोपुरांनी आणि सोन्या-चांदीच्या तटबंदीने शोभते.
6.39.21
प्रासादैश्च विमानैश्च लङ्का परमभूषिता।
घनैरिवातपापाये मध्यमं वैष्णवं पदम् ॥ ६.३९.२१ ॥
प्रासाद आणि विमानांनी अत्यंत सुशोभित लंका, ऊन ओसरल्यावर ढगांप्रमाणे, विष्णूच्या मध्य पदासारखी भासते.
6.39.22
यस्यां स्तम्भसहस्रेण प्रासादः समलंकृतः।
कैलासशिखराकारो दृश्यते खमिवोल्लिखन् ॥ ६.३९.२२ ॥
हजार खांबांनी सुशोभित असलेला प्रासाद कैलास शिखराच्या आकाराचा दिसतो, जणू आकाशाला स्पर्श करत आहे.
6.39.23
चैत्यः स राक्षसेन्द्रस्य बभूव पुरभूषणम्।
शतेन रक्षसां नित्यं यः समग्रेण रक्ष्यते ॥ ६.३९.२३ ॥
ते राक्षसराजाचे चैत्य नगराचे भूषण होते; संपूर्ण सैन्यातील शंभर राक्षस त्याचे नेहमी रक्षण करत.
6.39.24
मनोज्ञां काञ्चनवतीं पर्वतैरुपशोभिताम्।
नानाधातुविचित्रैश्च उद्यानैरुपशोभिताम् ॥ ६.३९.२४ ॥
मनोहर, सोन्याने समृद्ध, पर्वतांनी शोभित, विविध धातूंनी विचित्र आणि उद्यानांनी सुशोभित (लंका).
6.39.25
नानाविहगसंघुष्टां नानामृगनिषेविताम्।
नानाकुसुमसम्पन्नां नानाराक्षससेविताम् ॥ ६.३९.२५ ॥
नाना प्रकारच्या पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजलेली, नाना प्रकारच्या हरणांनी सेविलेली, नाना प्रकारच्या फुलांनी समृद्ध, आणि नाना प्रकारच्या राक्षसांनी वसलेली ती नगरी.
6.39.26
तां समृद्धां समृद्धार्थां लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणाग्रजः।
रावणस्य पुरीं रामो ददर्श सह वानरैः ॥ ६.३९.२६ ॥
समृद्ध आणि धनसंपत्तीने भरलेल्या त्या नगरीला, लक्ष्मणाचे थोरले बंधू तेजस्वी राम वानरांसह पाहते झाले — रावणाच्या त्या पुरीला.
6.39.27
तां महागृहसम्बाधां दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः।
नगरीं त्रिदिवप्रख्यां विस्मयं प्राप वीर्यवान् ॥ ६.३९.२७ ॥
मोठ्या महालांनी गजबजलेली, स्वर्गासारखी ती नगरी पाहून लक्ष्मणाचे थोरले बंधू पराक्रमी राम विस्मयचकित झाले.
6.39.28
तां रत्नपूर्णां बहुसंविधानां
प्रासादमालाभिरलंकृतां च।
पुरीं महायन्त्रकवाटमुख्यां
ददर्श रामो महता बलेन ॥ ६.३९.२८ ॥
रत्नांनी परिपूर्ण, अनेक प्रकारे सुव्यवस्थित, प्रासादांच्या ओळींनी अलंकृत, आणि महायंत्रे व दारे यांनी श्रेष्ठ अशा त्या पुरीला राम मोठ्या सैन्यासह पाहते झाले.