વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.40.1
ततो रामः सुवेलाग्रं योजनद्वयमण्डलम्।
उपारोहत् ससुग्रीवो हरियूथैः समन्वितः ॥ ६.४०.१ ॥
ત્યારે રામ, સુગ્રીવ સાથે અને વાનરજૂથોથી ઘેરાયેલા, બે યોજન પરિઘવાળા સુવેલ શિખર પર ચઢ્યા.
6.40.2
स्थित्वा मुहूर्तं तत्रैव दिशो दश विलोकयन्।
त्रिकूटशिखरे रम्ये निर्मितां विश्वकर्मणा ॥ ६.४०.२ ॥
ત્યાં જ ક્ષણવાર ઊભા રહી, દસ દિશાઓ જોતા, વિશ્વકર્માએ બનાવેલા ત્રિકૂટના રમણીય શિખર પરની નગરી તેમણે જોઈ.
6.40.3
ददर्श लङ्कां सुन्यस्तां रम्यकाननशोभिताम्।
तस्य गोपुरशृङ्गस्थं राक्षसेन्द्रं दुरासदम् ॥ ६.४०.३ ॥
સુંદર બગીચાઓથી શોભતી, સુવ્યવસ્થિત લંકા તેમણે જોઈ; અને તેના ગોપુરના શિખર પર ઊભેલા, દુર્ગમ રાક્ષસેન્દ્રને પણ જોયો.
6.40.4
श्वेतचामरपर्यन्तं विजयच्छत्रशोभितम्।
रक्तचन्दनसंलिप्तं रत्नाभरणभूषितम् ॥ ६.४०.४ ॥
સફેદ ચામરોથી ઘેરાયેલા, વિજયછત્રથી શોભતા, રક્તચંદનથી લેપાયેલા અને રત્નાભૂષણોથી અલંકૃત (તે હતા).
6.40.5
नीलजीमूतसंकाशं हेमसंछादिताम्बरम्।
ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ॥ ६.४०.५ ॥
નીલા મેઘ જેવા, સોનાથી મઢેલાં વસ્ત્ર ધારણ કરનારા, ઐરાવતના દાંતના અગ્રભાગથી છાતી પર ઊંડા નિશાન ધરાવતા (તે હતા).
6.40.6
शशलोहितरागेण संवीतं रक्तवाससा।
संध्यातपेन संछन्नं मेघराशिमिवाम्बरे ॥ ६.४०.६ ॥
લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, ચંદ્રના રક્તવર્ણ પ્રકાશથી વીંટાયેલા, સાંજના તડકાથી ઢંકાયેલા, આકાશમાં મેઘરાશિ જેવા (તે હતા).
6.40.7
पश्यतां वानरेन्द्राणां राघवस्यापि पश्यतः।
दर्शनाद् राक्षसेन्द्रस्य सुग्रीवः सहसोत्थितः ॥ ६.४०.७ ॥
વાનરેન્દ્રો જોઈ રહ્યા હતા, રાઘવ પણ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રાક્ષસરાજને જોઈને સુગ્રીવ અચાનક ઊભો થયો.
6.40.8
क्रोधवेगेन संयुक्तः सत्त्वेन च बलेन च।
अचलाग्रादथोत्थाय पुप्लुवे गोपुरस्थले ॥ ६.४०.८ ॥
ક્રોધના વેગ, સાહસ અને બળથી ભરેલો સુગ્રીવ પર્વતશિખર પરથી ઊઠીને ગોપુરના ચોગાન પર કૂદી પડ્યો.
6.40.9
स्थित्वा मुहूर्तं सम्प्रेक्ष्य निर्भयेनान्तरात्मना।
तृणीकृत्य च तद् रक्षः सोऽब्रवीत् परुषं वचः ॥ ६.४०.९ ॥
ક્ષણભર ઊભા રહીને, નિર્ભય મનથી જોઈને, તે રાક્ષસને તણખલા જેવો ગણીને તેણે કઠોર વચન કહ્યાં.
6.40.10
लोकनाथस्य रामस्य सखा दासोऽस्मि राक्षस।
न मया मोक्ष्यसेऽद्य त्वं पार्थिवेन्द्रस्य तेजसा ॥ ६.४०.१० ॥
હું લોકનાથ રામનો મિત્ર અને દાસ છું, હે રાક્ષસ. આજે મારાથી તું છૂટી શકીશ નહીં; પાર્થિવેન્દ્રના તેજથી જ તારો મોક્ષ થશે.
6.40.11
इत्युक्त्वा सहसोत्पत्य पुप्लुवे तस्य चोपरि।
आकृष्य मुकुटं चित्रं पातयामास तद् भुवि ॥ ६.४०.११ ॥
એમ કહીને સુગ્રીવ અચાનક કૂદીને તેના પર ચડી ગયો; તેનો સુંદર મુકુટ ખેંચીને તેને ભૂમિ પર પાડી દીધો.
6.40.12
समीक्ष्य तूर्णमायान्तं बभाषे तं निशाचरः।
सुग्रीवस्त्वं परोक्षं मे हीनग्रीवो भविष्यसि ॥ ६.४०.१२ ॥
ઝડપથી આવતા તેને જોઈને તે નિશાચરે કહ્યું: "સુગ્રીવ, મારી દૃષ્ટિ બહાર તું ગરદન વગરનો થઈ જઈશ."
6.40.13
इत्युक्त्वोत्थाय तं क्षिप्रं बाहुभ्यामाक्षिपत् तले।
कन्दुवत् स समुत्थाय बाहुभ्यामाक्षिपद्धरिः ॥ ६.४०.१३ ॥
એમ કહીને તે તરત ઊઠ્યો અને બંને ભુજાઓથી તેને હથેળી પર પછાડ્યો.
6.40.14
परस्परं स्वेदविदिग्धगात्रौ
परस्परं शोणितरक्तदेहौ।
परस्परं श्लिष्टनिरुद्धचेष्टौ
परस्परं शाल्मलिकिंशुकाविव ॥ ६.४०.१४ ॥
બંને એકબીજાને વળગેલા, પરસેવે ભીંજાયેલા શરીરવાળા, લોહીથી લાલ દેહવાળા, હલનચલન રોકાયેલા, શાલ્મલી અને કિંશુક વૃક્ષો જેવા હતા.
6.40.15
मुष्टिप्रहारैश्च तलप्रहारै-
ररत्निघातैश्च कराग्रघातैः।
तौ चक्रतुर्युद्धमसह्यरूपं
महाबलौ राक्षसवानरेन्द्रौ ॥ ६.४०.१५ ॥
મુઠ્ઠીના પ્રહારો, હથેળીના પ્રહારો, કોણીના ઘા અને આંગળીના અગ્રભાગના ઘાથી તે બંને મહાબળવાન રાક્ષસ અને વાનરેન્દ્રે અસહ્ય યુદ્ધ કર્યું.
6.40.16
कृत्वा नियुद्धं भृशमुग्रवेगौ
कालं चिरं गोपुरवेदिमध्ये।
उत्क्षिप्य चोत्क्षिप्य विनम्य देहौ
पादक्रमाद् गोपुरवेदिलग्नौ ॥ ६.४०.१६ ॥
અતિ ઉગ્ર વેગવાળા તે બંનેએ લાંબો સમય ગોપુરની વેદીની મધ્યમાં ભયંકર મલ્લયુદ્ધ કર્યું; એકબીજાને ઉપાડી-ઉપાડીને અને નમાવી-નમાવીને, પગલાંની ગતિથી ગોપુર-વેદીને વળગી રહ્યા.
6.40.17
अन्योन्यमापीड्य विलग्नदेहौ
तौ पेततुः सालनिखातमध्ये।
उत्पेततुर्भूमितलं स्पृशन्तौ
स्थित्वा मुहूर्तं त्वभिनिःश्वसन्तौ ॥ ६.४०.१७ ॥
એકબીજાને દબાવતા, શરીર વળગેલા, તે બંને શાલ-ખાઈની મધ્યમાં પડ્યા; પછી ભૂમિને સ્પર્શતા ઊછળ્યા, ક્ષણભર ઊભા રહી જોરથી શ્વાસ લેતા રહ્યા.
6.40.18
आलिङ्ग्य चालिङ्ग्य च बाहुयोक्त्रैः
संयोजयामासतुराहवे तौ।
संरम्भशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौ
सुचेरतुः सम्प्रति युद्धमार्गैः ॥ ६.४०.१८ ॥
એકબીજાને આલિંગન આપી અને ભુજાઓને ઝૂંસરી બનાવી તે બંને યુદ્ધમાં જોડાયા. ક્રોધ, શિક્ષણ અને બળથી યુક્ત તેઓ હવે યુદ્ધમાર્ગો પર સારી રીતે ફર્યા.
6.40.19
शार्दूलसिंहाविव जातदंष्ट्रौ
गजेन्द्रपोताविव सम्प्रयुक्तौ।
संहत्य संवेद्य च तौ कराभ्यां
तौ पेततुर्वै युगपद् धरायाम् ॥ ६.४०.१९ ॥
તે બંને દાઢ ઉગેલા વાઘ અને સિંહ જેવા, તથા બે હાથીનાં બચ્ચાં જેવા ભીડાયેલા હતા. એકબીજા પર અથડાઈને અને હાથોથી પકડીને તે બંને એક સાથે ધરતી પર પડ્યા.
6.40.20
उद्यम्य चान्योन्यमधिक्षिपन्तौ
संचक्रमाते बहु युद्धमार्गे।
व्यायामशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौ
क्लमं न तौ जग्मतुराशु वीरौ ॥ ६.४०.२० ॥
એકબીજાને ઉપાડી અને પછાડીને તે બંને યુદ્ધમાર્ગ પર ઘણું ફર્યા. વ્યાયામ, શિક્ષણ અને બળથી યુક્ત તે બંને વીરોને જલદી થાક લાગ્યો નહીં.
6.40.21
बाहूत्तमैर्वारणवारणाभै-
र्निवारयन्तौ परवारणाभौ।
चिरेण कालेन भृशं प्रयुद्धौ
संचेरतुर्मण्डलमार्गमाशु ॥ ६.४०.२१ ॥
હાથીની સૂંઢ જેવા પોતાના ઉત્તમ બાહુઓથી, શત્રુના હાથીઓ જેવા તે બંને એકબીજાને રોકતા હતા. ઘણા સમય પછી, અતિ ભીષણ યુદ્ધ કરતાં તેઓ જલદી ગોળાકાર માર્ગો પર ફર્યા.
6.40.22
तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने।
मार्जाराविव भक्षार्थेऽवतस्थाते मुहुर्मुहुः ॥ ६.४०.२२ ॥
એકબીજાની નજીક પહોંચીને, એકબીજાને મારવા ઉત્સુક તે બંને, ભોજન માટે બે બિલાડીઓની જેમ વારંવાર ઊભા રહ્યા.
6.40.23
मण्डलानि विचित्राणि स्थानानि विविधानि च।
गोमूत्रकाणि चित्राणि गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.४०.२३ ॥
વિચિત્ર ગોળાકાર ચાલ, વિવિધ સ્થિતિઓ, ગાયના મૂત્રના માર્ગ જેવી વાંકીચૂંકી અદ્ભુત ચાલ, તથા આગળ-પાછળ જવાની ચાલ.
6.40.24
तिरश्चीनगतान्येव तथा वक्रगतानि च।
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ॥ ६.४०.२४ ॥
આડી અને વાંકી ચાલો; પ્રહારોથી બચવું, તેમને ટાળવા અને ચારેબાજુ દોડવું.
6.40.25
अभिद्रवणमाप्लावमवस्थानं सविग्रहम्।
परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ॥ ६.४०.२५ ॥
હુમલો કરવો, કૂદીને ચડવું, અડગ ઊભા રહેવું, નજીકથી ઝપાઝપી કરવી, પાછા ફરવું, બાજુએ ખસવું, ભાગવું અને કૂદીને નીચે ઊતરવું.
6.40.26
उपन्यस्तमपन्यस्तं युद्धमार्गविशारदौ।
तौ विचेरतुरन्योन्यं वानरेन्द्रश्च रावणः ॥ ६.४०.२६ ॥
આગળ ધપાવવું અને પાછળ ખસેડવું. યુદ્ધમાર્ગમાં નિપુણ એ બંને, વાનરરાજ અને રાવણ, એકબીજા સામે ફરવા લાગ્યા.
6.40.27
एतस्मिन्नन्तरे रक्षो मायाबलमथात्मनः।
आरब्धुमुपसम्पेदे ज्ञात्वा तं वानराधिपः ॥ ६.४०.२७ ॥
આ દરમિયાન રાક્ષસે પોતાનું માયાબળ પ્રયોજવાનું શરૂ કર્યું; તે જાણીને વાનરાધિપતિએ પણ.
6.40.28
उत्पपात तदाऽऽकाशं जितकाशी जितक्लमः।
रावणः स्थित एवात्र हरिराजेन वञ्चितः ॥ ६.४०.२८ ॥
ત્યારે જીતેલા જેવો, થાક વિનાનો તે આકાશમાં ઊડ્યો. રાવણ અહીં જ ઊભો રહી ગયો, વાનરરાજ દ્વારા છેતરાયેલો.
6.40.29
अथ हरिवरनाथः प्राप्तसंग्रामकीर्ति-
र्निशिचरपतिमाजौ योजयित्वा श्रमेण।
गगनमतिविशालं लङ्घयित्वार्कसूनु-
र्हरिगणबलमध्ये रामपार्श्वं जगाम ॥ ६.४०.२९ ॥
પછી યુદ્ધમાં કીર્તિ પામેલા વાનરશ્રેષ્ઠે, રાક્ષસરાજને શ્રમથી યુદ્ધમાં રોકીને, અતિ વિશાળ આકાશ ઓળંગીને, સૂર્યપુત્ર વાનરસેનાની વચ્ચે રામની બાજુમાં પહોંચ્યા.
6.40.30
पवनगतिरनीकं प्राविशत् सम्प्रहृष्टः।
रघुवरनृपसूनोर्वर्धयन् युद्धहर्षं
तरुमृगगणमुख्यैः पूज्यमानो हरीन्द्रः ॥ ६.४०.३० ॥
પવનની ગતિવાળા હનુમાન અત્યંત હર્ષિત થઈ સેનામાં પ્રવેશ્યા. રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજકુમારનો યુદ્ધોત્સાહ વધારતા, વૃક્ષ અને વાનરગણોના મુખ્ય આગેવાનો દ્વારા સન્માનિત થતા.