વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.42.1
ततस्ते राक्षसास्तत्र गत्वा रावणमन्दिरम्।
न्यवेदयन् पुरीं रुद्धां रामेण सह वानरैः ॥ ६.४२.१ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસોએ રાવણના મહેલમાં જઈને જણાવ્યું કે રામ અને વાનરોએ નગરીને ઘેરી લીધી છે.
6.42.2
रुद्धां तु नगरीं श्रुत्वा जातक्रोधो निशाचरः।
विधानं द्विगुणं कृत्वा प्रासादं चाप्यरोहत ॥ ६.४२.२ ॥
નગરી ઘેરાઈ ગઈ છે એ સાંભળી ક્રોધિત નિશાચરે બમણી વ્યવસ્થા કરીને મહેલ પર ચઢ્યો.
6.42.3
स ददर्श वृतां लङ्कां सशैलवनकाननाम्।
असंख्येयैर्हरिगणैः सर्वतो युद्धकाङ्क्षिभिः ॥ ६.४२.३ ॥
પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત લંકાને યુદ્ધની ઈચ્છા ધરાવતા અસંખ્ય વાનરસમૂહોએ ચારે બાજુથી ઘેરી લીધેલી તેણે જોઈ.
6.42.4
स दृष्ट्वा वानरैः सर्वैर्वसुधां कपिलीकृताम्।
कथं क्षपयितव्याः स्युरिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ६.४२.४ ॥
આખી પૃથ્વી વાનરોથી ભરેલી જોઈને, તેમનો નાશ કેવી રીતે કરવો એ ચિંતામાં તે ડૂબી ગયો.
6.42.5
स चिन्तयित्वा सुचिरं धैर्यमालम्ब्य रावणः।
राघवं हरियूथांश्च ददर्शायतलोचनः ॥ ६.४२.५ ॥
લાંબો સમય વિચાર કરીને, ધૈર્ય ધારણ કરીને, વિશાળ નેત્રવાળા રાવણે રાઘવ અને વાનરસમૂહોને જોયા.
6.42.6
राघवः सह सैन्येन मुदितो नाम पुप्लुवे।
लङ्कां ददर्श गुप्तां वै सर्वतो राक्षसैर्वृताम् ॥ ६.४२.६ ॥
રાઘવ રામ સૈન્ય સાથે આનંદથી કૂદી ઊઠ્યા; ચારે બાજુ રાક્ષસોથી ઘેરાયેલી અને સુરક્ષિત લંકાને જોઈ.
6.42.7
दृष्ट्वा दाशरथिर्लङ्कां चित्रध्वजपताकिनीम्।
जगाम सहसा सीतां दूयमानेन चेतसा ॥ ६.४२.७ ॥
દશરથપુત્ર રામે વિચિત્ર ધ્વજા અને પતાકાઓથી શણગારેલી લંકાને જોઈ, દુઃખી મનથી તરત જ સીતા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
6.42.8
अत्र सा मृगशावाक्षी मत्कृते जनकात्मजा।
पीड्यते शोकसंतप्ता कृशा स्थण्डिलशायिनी ॥ ६.४२.८ ॥
મૃગબાળ જેવી આંખોવાળી જનકપુત્રી સીતા મારા કારણે અહીં પીડાઈ રહી છે; શોકથી તપેલી, દુર્બળ થઈ, ખુલ્લી ભૂમિ પર સૂતી છે.
6.42.9
निपीड्यमानां धर्मात्मा वैदेहीमनुचिन्तयन्।
क्षिप्रमाज्ञापयद् रामो वानरान् द्विषतां वधे ॥ ६.४२.९ ॥
પીડાતી વૈદેહી સીતાનો વિચાર કરીને ધર્માત્મા રામે તરત જ શત્રુઓના વધ માટે વાનરોને આજ્ઞા આપી.
6.42.10
एवमुक्ते तु वचसि रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
संघर्षमाणाः प्लवगाः सिंहनादैरनादयन् ॥ ६.४२.१० ॥
અક્લિષ્ટકર્મા રામે આમ કહેતાં, ઉત્સાહથી ભરેલા વાનરોએ સિંહગર્જનાઓથી દિશાઓ ગજાવી દીધી.
6.42.12
शिखरैर्विकिरामैतां लङ्कां मुष्टिभिरेव वा।
उद्यम्य गिरिशृङ्गाणि महान्ति शिखराणि च।
तरूंश्चोत्पाट्य विविधांस्तिष्ठन्ति हरियूथपाः ॥ ६.४२.१२ ॥
શિખરો વડે કે મુઠ્ઠીઓ વડે જ આ લંકાને વિખેરી નાખીએ એમ કહીને, પર્વતના શિખરો અને મોટી ટોચો ઉપાડીને તથા વિવિધ વૃક્ષો ઉખેડીને વાનરયૂથપતિઓ ઊભા છે.
6.42.13
प्रेक्षतो राक्षसेन्द्रस्य तान्यनीकानि भागशः।
राघवप्रियकामार्थं लङ्कामारुरुहुस्तदा ॥ ६.४२.१३ ॥
રાક્ષસરાજ જોતો રહ્યો ત્યારે, રાઘવને પ્રિય થવાની ઇચ્છાથી તે સેનાઓ ટુકડીઓમાં વહેંચાઈને લંકા પર ચડી ગઈ.
6.42.14
ते ताम्रवक्त्रा हेमाभा रामार्थे त्यक्तजीविताः।
लङ्कामेवाभ्यवर्तन्त सालभूधरयोधिनः ॥ ६.४२.१४ ॥
લાલ મુખવાળા, સોનેરી આભાવાળા, રામ માટે પ્રાણ ત્યાગવા તૈયાર એ વાનરો સાલ વૃક્ષો અને પર્વતો વડે લડતા સીધા લંકા તરફ આગળ વધ્યા.
6.42.15
ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च मुष्टिभिश्च प्लवंगमाः।
प्राकाराग्राण्यसंख्यानि ममन्थुस्तोरणानि च ॥ ६.४२.१५ ॥
તે વાનરોએ વૃક્ષો, પર્વત-શિખરો અને મુઠ્ઠીઓ વડે લંકાના અસંખ્ય કિલ્લાના શિખરો અને તોરણોને ચૂર્ણ કરી નાખ્યાં.
6.42.16
परिखान् पूरयन्तश्च प्रसन्नसलिलाशयान्।
पांसुभिः पर्वताग्रैश्च तृणैः काष्ठैश्च वानराः ॥ ६.४२.१६ ॥
સ્વચ્છ જળવાળી ખાઈઓને વાનરોએ ધૂળ, પર્વત-શિખરો, ઘાસ અને લાકડાં વડે ભરી દીધી.
6.42.17
ततः सहस्रयूथाश्च कोटियूथाश्च यूथपाः।
कोटियूथशताश्चान्ये लङ्कामारुरुहुस्तदा ॥ ६.४२.१७ ॥
ત્યારે હજારો ટુકડીઓ, કરોડો ટુકડીઓ, યૂથપતિઓ, સેંકડો કરોડો ટુકડીઓ અને અન્ય વાનરો લંકા પર ચઢ્યા.
6.42.18
काञ्चनानि प्रमर्दन्तस्तोरणानि प्लवंगमाः।
कैलासशिखराग्राणि गोपुराणि प्रमथ्य च ॥ ६.४२.१८ ॥
સોનેરી તોરણોને ચૂરા કરતા અને કૈલાસ-શિખર સમાન ગોપુરોને તોડી પાડતા વાનરો આગળ વધ્યા.
6.42.19
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
लङ्कां तामभिधावन्ति महावारणसंनिभाः ॥ ६.४२.१९ ॥
કૂદતા, ઊછળતા અને ગર્જતા મહાગજ સમાન વાનરો તે લંકા તરફ દોડી પડ્યા.
6.42.20
जयत्युरुबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥ ६.४२.२० ॥
ઉરુબળ રામ અને મહાબળ લક્ષ્મણનો જય હો. રાઘવ દ્વારા સુરક્ષિત રાજા સુગ્રીવનો જય હો.
6.42.21
इत्येवं घोषयन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
अभ्यधावन्त लङ्कायाः प्राकारं कामरूपिणः ॥ ६.४२.२१ ॥
આ રીતે ઘોષણા કરતા અને ગર્જના કરતા, ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી શકનારા વાનરો લંકાના પ્રાકાર તરફ દોડ્યા.
6.42.22
वीरबाहुः सुबाहुश्च नलश्च पनसस्तथा।
निपीड्योपनिविष्टास्ते प्राकारं हरियूथपाः।
एतस्मिन्नन्तरे चक्रुः स्कन्धावारनिवेशनम् ॥ ६.४२.२२ ॥
વીરબાહુ, સુબાહુ, નળ અને પનસ, એ વાનર-યૂથપતિઓ પ્રાકારને ઘેરીને તેની પાસે પડાવ નાખીને રહ્યા. એ દરમિયાન તેમણે છાવણી ઊભી કરી.
6.42.23
पूर्वद्वारं तु कुमुदः कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
आवृत्य बलवांस्तस्थौ हरिभिर्जितकाशिभिः ॥ ६.४२.२३ ॥
પૂર્વ દ્વાર પર બળવાન કુમુદ દસ કરોડ વાનરોથી ઘેરાયેલો, ઘેરો નાખીને ઊભો રહ્યો. એ વાનરો પોતાને વિજયી માનનારા હતા.
6.42.24
सहायार्थे तु तस्यैव निविष्टः प्रघसो हरिः।
पनसश्च महाबाहुर्वानरैरभिसंवृतः ॥ ६.४२.२४ ॥
તેની સહાય માટે પ્રઘસ નામનો વાનર નિયુક્ત થયો; મહાબાહુ પનસ પણ વાનરોથી ઘેરાયેલો ત્યાં જ રહ્યો.
6.42.25
दक्षिणद्वारमासाद्य वीरः शतबलिः कपिः।
आवृत्य बलवांस्तस्थौ विंशत्या कोटिभिर्वृतः ॥ ६.४२.२५ ॥
દક્ષિણ દ્વારે પહોંચેલો વીર અને બળવાન વાનર શતબલિ વીસ કરોડ વાનરોથી ઘેરાયેલો, ઘેરો નાખીને ઊભો રહ્યો.
6.42.26
सुषेणः पश्चिमद्वारं गत्वा तारापिता बली।
आवृत्य बलवांस्तस्थौ कोटिकोटिभिरावृतः ॥ ६.४२.२६ ॥
તારાના પિતા બળવાન સુષેણ પશ્ચિમ દ્વારે જઈને, કરોડો-કરોડો વાનરોથી ઘેરાયેલા, તેને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.
6.42.27
उत्तरद्वारमागम्य रामः सौमित्रिणा सह।
आवृत्य बलवांस्तस्थौ सुग्रीवश्च हरीश्वरः ॥ ६.४२.२७ ॥
ઉત્તર દ્વારે પહોંચીને રામ, સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે, અને વાનરરાજ સુગ્રીવ, બળવાન થઈને તેને ઘેરીને ઊભા રહ્યા.
6.42.28
गोलाङ्गूलो महाकायो गवाक्षो भीमदर्शना।
वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ ६.४२.२८ ॥
મહાકાય ગોલાંગૂલ અને ભયંકર દર્શનવાળો ગવાક્ષ, કરોડો વાનરોથી ઘેરાયેલા મહાપરાક્રમી, રામની પડખે ઊભા રહ્યા.
6.42.29
ऋक्षाणां भीमकोपानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः।
वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ ६.४२.२९ ॥
ભયંકર ક્રોધી ઋક્ષોમાં શત્રુસંહારક ધૂમ્ર, કરોડોથી ઘેરાયેલો મહાપરાક્રમી થઈ રામની પડખે ઊભો રહ્યો.
6.42.30
संनद्धस्तु महावीर्यो गदापाणिर्विभीषणः।
वृतो यत्तैस्तु सचिवैस्तस्थौ यत्र महाबलः ॥ ६.४२.३० ॥
કવચ પહેરેલો, મહાપરાક્રમી, હાથમાં ગદા ધરેલો વિભીષણ, સાવધ મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો, જ્યાં મહાબલ હતો ત્યાં ઊભો રહ્યો.
6.42.31
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
समन्तात् परिधावन्तो ररक्षुर्हरिवाहिनीम् ॥ ६.४२.३१ ॥
ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ અને ગંધમાદન ચારેબાજુ દોડતા વાનરસેનાનું રક્ષણ કરવા લાગ્યા.
6.42.32
ततः कोपपरीतात्मा रावणो राक्षसेश्वरः।
निर्याणं सर्वसैन्यानां द्रुतमाज्ञापयत् तदा ॥ ६.४२.३२ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલા મનવાળા રાક્ષસેશ્વર રાવણે બધી સેનાઓને તરત કૂચ કરવાનો આદેશ આપ્યો.
6.42.33
एतच्छ्रुत्वा तदा वाक्यं रावणस्य मुखेरितम्।
सहसा भीमनिर्घोषमुद्घुष्टं रजनीचरैः ॥ ६.४२.३३ ॥
રાવણના મુખમાંથી નીકળેલા એ વચન સાંભળીને રાક્ષસોએ તરત ભયંકર ગર્જના સાથે અચાનક જયજયકાર કર્યો.
6.42.34
ततः प्रबोधिता भेर्यश्चन्द्रपाण्डुरपुष्कराः।
हेमकोणैरभिहता राक्षसानां समन्ततः ॥ ६.४२.३४ ॥
ત્યારે રાક્ષસોની ચારે બાજુ સોનાના દંડોથી પ્રહાર પામેલી, ચંદ્ર જેવા સફેદ મુખવાળી ભેરીઓ જાગી ઊઠી.
6.42.35
विनेदुश्च महाघोषाः शङ्खाः शतसहस्रशः।
राक्षसानां सुघोराणां मुखमारुतपूरिताः ॥ ६.४२.३५ ॥
અતિ ભયંકર રાક્ષસોના મુખની હવાથી ભરાયેલા લાખો શંખ મહાધ્વનિ સાથે ગુંજી ઊઠ્યા.
6.42.36
ते बभुः शुभनीलाङ्गाः सशङ्खा रजनीचराः।
विद्युन्मण्डलसंनद्धाः सबलाका इवाम्बुदाः ॥ ६.४२.३६ ॥
સુંદર નીલા દેહવાળા, શંખ ધારણ કરેલા એ રાક્ષસો વીજળીના મંડળોથી સજ્જ, બગલાંઓ સહિત મેઘો જેવા શોભ્યા.
6.42.37
निष्पतन्ति ततः सैन्या हृष्टा रावणचोदिताः।
समये पूर्यमाणस्य वेगा इव महोदधेः ॥ ६.४२.३७ ॥
ત્યારે રાવણથી પ્રેરાયેલી, હર્ષિત સેનાઓ સમયે ઊછળતા મહાસાગરના મોજાંની જેમ નીકળી પડી.
6.42.38
ततो वानरसैन्येन मुक्तो नादः समन्ततः।
मलयः पूरितो येन ससानुप्रस्थकन्दरः ॥ ६.४२.३८ ॥
ત્યારે વાનરસેનાએ ચારે બાજુ ગર્જના કરી, જેનાથી મલય પર્વત તેના ઢોળાવો, ઉચ્ચપ્રદેશો અને ગુફાઓ સહિત ગૂંજી ઊઠ્યો.
6.42.39
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः सिंहनादस्तरस्विनाम्।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च सागरं चाभ्यनादयत् ॥ ६.४२.३९ ॥
શંખ અને દુંદુભિનો ઘોષ તથા વેગવાન યોદ્ધાઓનો સિંહનાદ પૃથ્વી, આકાશ અને સમુદ્રને ગજવી ગયો.
6.42.40
गजानां बृंहितैः सार्धं हयानां ह्रेषितैरपि।
रथानां नेमिनिर्घोषै रक्षसां वदनस्वनैः ॥ ६.४२.४० ॥
હાથીઓની ચિંઘાડ, ઘોડાઓની હણહણાટી, રથચક્રોનો ઘોષ અને રાક્ષસોના મુખના અવાજો સાથે.
6.42.41
एतस्मिन्नन्तरे घोरः संग्रामः समपद्यत।
रक्षसां वानराणां च यथा देवासुरे पुरा ॥ ६.४२.४१ ॥
આ દરમિયાન રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે, પૂર્વે દેવ અને અસુરો વચ્ચે થયું હતું તેવું ભયંકર યુદ્ધ થયું.
6.42.42
ते गदाभिः प्रदीप्ताभिः शक्तिशूलपरश्वधैः।
निजघ्नुर्वानरान् सर्वान् कथयन्तः स्वविक्रमान् ॥ ६.४२.४२ ॥
તેઓએ સળગતી ગદા, શક્તિ, શૂળ અને પરશુથી પોતાનો પરાક્રમ ગાજતાં બધા વાનરોને મારી નાખ્યા.
6.42.43
तथा वृक्षैर्महाकायाः पर्वताग्रैश्च वानराः।
निजघ्नुस्तानि रक्षांसि नखैर्दन्तैश्च वेगिनः ॥ ६.४२.४३ ॥
તેમ જ વિશાળ શરીરવાળા વાનરોએ વૃક્ષો અને પર્વતશિખરોથી, તથા નખ અને દાંતથી તે રાક્ષસોને મારી નાખ્યા.
6.42.44
राजा जयति सुग्रीव इति शब्दो महानभूत्।
राजञ्जयजयेत्युक्त्वा स्वस्वनामकथां ततः ॥ ६.४२.४४ ॥
"રાજા સુગ્રીવનો જય હો" એવો મહાન શબ્દ ઊઠ્યો. "રાજાનો જય, જય" એમ કહીને પછી તેમણે પોતપોતાના નામની કથા કહી.
6.42.45
राक्षसास्त्वपरे भीमाः प्राकारस्था महीं गतान्।
वानरान् भिन्दिपालैश्च शूलैश्चैव व्यदारयन् ॥ ६.४२.४५ ॥
પરંતુ કિલ્લાની દીવાલ પર ઊભેલા બીજા ભયંકર રાક્ષસો જમીન પર આવેલા વાનરોને ભિંદિપાલ અને શૂળોથી ચીરવા લાગ્યા.
6.42.46
वानराश्चापि संक्रुद्धाः प्राकारस्थान् महीं गताः।
राक्षसान् पातयामासुः खमाप्लुत्य स्वबाहुभिः ॥ ६.४२.४६ ॥
વાનરો પણ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને આકાશમાં કૂદીને પોતાના બાહુઓથી કિલ્લા પર ઊભેલા અને જમીન પર આવેલા રાક્ષસોને પાડવા લાગ્યા.
6.42.47
स सम्प्रहारस्तुमुलो मांसशोणितकर्दमः।
रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः ॥ ६.४२.४७ ॥
રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે તે ભયંકર સંગ્રામ થયો; માંસ અને લોહીના કીચડથી ભરાઈને તે અદ્ભુત જેવો બન્યો.