વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.45.1
स तस्य गतिमन्विच्छन् राजपुत्रः प्रतापवान्।
दिदेशातिबलो रामो दश वानरयूथपान् ॥ ६.४५.१ ॥
તેનો પત્તો મેળવવાની ઇચ્છા રાખતા પ્રતાપી રાજપુત્ર, અતિબળવાન રામે દસ વાનર-યૂથપતિઓને આજ્ઞા આપી.
6.45.2
द्वौ सुषेणस्य दायादौ नीलं च प्लवगाधिपम्।
अङ्गदं वालिपुत्रं च शरभं च तरस्विनम् ॥ ६.४५.२ ॥
સુષેણના બે પુત્રો, વાનરાધિપતિ નીલ, વાલીપુત્ર અંગદ અને વેગવાન શરભને (આજ્ઞા આપી).
6.45.3
द्विविदं च हनूमन्तं सानुप्रस्थं महाबलम्।
ऋषभं चर्षभस्कन्धमादिदेश परंतपः ॥ ६.४५.३ ॥
દ્વિવિદ, હનુમાન, મહાબળવાન સાનુપ્રસ્થ, ઋષભ અને વૃષભસ્કંધને શત્રુઓને તપાવનારે (રામે) આજ્ઞા આપી.
6.45.4
ते सम्प्रहृष्टा हरयो भीमानुद्यम्य पादपान्।
आकाशं विविशुः सर्वे मार्गमाणा दिशो दश ॥ ६.४५.४ ॥
અત્યંત હર્ષિત એ વાનરો ભયાનક વૃક્ષો ઉપાડીને, દસ દિશાઓમાં માર્ગ શોધતા આકાશમાં પ્રવેશ્યા.
6.45.5
तेषां वेगवतां वेगमिषुभिर्वेगवत्तरैः।
अस्त्रवित् परमास्त्रस्तु वारयामास रावणिः ॥ ६.४५.५ ॥
તે વેગવાનોના વેગને, અતિ વેગવાન બાણોથી, અસ્ત્રજ્ઞ અને પરમાસ્ત્રધારી રાવણિએ રોકી દીધો.
6.45.6
तं भीमवेगा हरयो नाराचैः क्षतविक्षताः।
अन्धकारे न ददृशुर्मेघैः सूर्यमिवावृतम् ॥ ६.४५.६ ॥
ભયંકર વેગવાળા એ વાનરો લોખંડના બાણોથી ઘાયલ થઈને, અંધકારમાં તેને જોઈ ન શક્યા, જેમ વાદળોથી ઢંકાયેલો સૂર્ય દેખાતો નથી.
6.45.7
रामलक्ष्मणयोरेव सर्वदेहभिदः शरान्।
भृशमावेशयामास रावणिः समितिंजयः ॥ ६.४५.७ ॥
રામ અને લક્ષ્મણના સર્વ દેહને વીંધે એવા બાણ, યુદ્ધવિજયી રાવણિએ તેમનામાં અતિ વેગથી ખૂંપાવી દીધા.
6.45.8
निरन्तरशरीरौ तु तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
क्रुद्धेनेन्द्रजिता वीरौ पन्नगैः शरतां गतैः ॥ ६.४५.८ ॥
ક્રોધિત ઇન્દ્રજિતે બાણરૂપ બનેલા સર્પોથી રામ અને લક્ષ્મણ, એ બંને વીરોના શરીરોને અંતર વિના ઢાંકી દીધા.
6.45.9
तयोः क्षतजमार्गेण सुस्राव रुधिरं बहु।
तावुभौ च प्रकाशेते पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.४५.९ ॥
તેમના ઘાના માર્ગે ઘણું લોહી વહ્યું; એ બંને ખીલેલા બે કિંશુક વૃક્ષો જેવા ચમક્યા.
6.45.10
ततः पर्यन्तरक्ताक्षो भिन्नाञ्जनचयोपमः।
रावणिर्भ्रातरौ वाक्यमन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ॥ ६.४५.१० ॥
પછી આંખોના છેડા લાલ થયેલો, તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવો દેખાતો રાવણિ અદૃશ્ય રહીને એ બંને ભાઈઓને આ વચન બોલ્યો.
6.45.11
युध्यमानमनालक्ष्यं शक्रोऽपि त्रिदशेश्वरः।
द्रष्टुमासादितुं वापि न शक्तः किं पुनर्युवाम् ॥ ६.४५.११ ॥
યુદ્ધ કરતાં અદૃશ્ય રહેતા મને દેવરાજ ઇન્દ્ર પણ જોઈ કે પહોંચી શકતો નથી; તો તમે બે તો શું!
6.45.12
प्रापिताविषुजालेन राघवौ कङ्कपत्रिणा।
एष रोषपरीतात्मा नयामि यमसादनम् ॥ ६.४५.१२ ॥
બાણોની જાળમાં ફસાવેલા આ બે રાઘવોને, ક્રોધથી ભરેલો હું યમલોક સુધી લઈ જઈશ.
6.45.13
एवमुक्त्वा तु धर्मज्ञौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
निर्बिभेद शितैर्बाणैः प्रजहर्ष ननाद च ॥ ६.४५.१३ ॥
આમ કહીને, ધર્મજ્ઞ રામ અને લક્ષ્મણ એ બે ભાઈઓને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યા અને હર્ષથી ગર્જના કરી.
6.45.14
भिन्नाञ्जनचयश्यामो विस्फार्य विपुलं धनुः।
भूय एव शरान् घोरान् विससर्ज महामृधे ॥ ६.४५.१४ ॥
તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવો શ્યામ તે, પોતાનું વિશાળ ધનુષ્ય ખેંચીને, તે મહાયુદ્ધમાં ફરીથી ભયંકર બાણો છોડ્યાં.
6.45.15
ततो मर्मसु मर्मज्ञो मज्जयन् निशितान् शरान्।
रामलक्ष्मणयोर्वीरो ननाद च मुहुर्मुहुः ॥ ६.४५.१५ ॥
પછી મર્મસ્થાનો જાણનાર તે વીરે રામ અને લક્ષ્મણના મર્મસ્થાનોમાં તીક્ષ્ણ બાણો ઊતાર્યાં અને વારંવાર ગર્જના કરી.
6.45.16
बद्धौ तु शरबन्धेन तावुभौ रणमूर्धनि।
निमेषान्तरमात्रेण न शेकतुरवेक्षितुम् ॥ ६.४५.१६ ॥
યુદ્ધની આગળ બાણોના બંધનમાં બંધાયેલા તે બંને, પળવારમાં પણ જોઈ શક્યા નહીં.
6.45.17
ततो विभिन्नसर्वाङ्गौ शरशल्याचितौ कृतौ।
ध्वजाविव महेन्द्रस्य रज्जुमुक्तौ प्रकम्पितौ ॥ ६.४५.१७ ॥
પછી સર્વ અંગોમાં વિંધાયેલા, બાણોના કાંટાઓથી ઢંકાયેલા તે બંને, ઇન્દ્રની ધ્વજાઓ દોરી છૂટતાં કંપે તેમ કંપ્યા.
6.45.18
तौ सम्प्रचलितौ वीरौ मर्मभेदेन कर्शितौ।
निपेततुर्महेष्वासौ जगत्यां जगतीपती ॥ ६.४५.१८ ॥
મર્મસ્થાનો વિંધાવાથી ક્ષીણ થયેલા તે બે વીરો, કંપતા, મહાન ધનુર્ધર એ ભૂપતિઓ ભૂમિ પર પડ્યા.
6.45.19
तौ वीरशयने वीरौ शयानौ रुधिरोक्षितौ।
शरवेष्टितसर्वाङ्गावार्तौ परमपीडितौ ॥ ६.४५.१९ ॥
તે બંને વીરો વીરશય્યા પર સૂતા હતા; લોહીથી લથપથ, બાણોથી સર્વાંગ ઢંકાયેલા, અત્યંત પીડિત.
6.45.20
नह्यविद्धं तयोर्गात्रे बभूवाङ्गुलमन्तरम्।
नानिर्विण्णं न चाध्वस्तमाकराग्रादजिह्मगैः ॥ ६.४५.२० ॥
તેમના શરીરમાં આંગળ જેટલી પણ જગ્યા બાણથી વીંધાયા વિના ન હતી; હાથના છેડેથી છોડેલા સીધા બાણોથી કંઈ પણ ઘાયલ થયા વિના ન હતું.
6.45.21
तौ तु क्रूरेण निहतौ रक्षसा कामरूपिणा।
असृक् सुस्रुवतुस्तीव्रं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.४५.२१ ॥
ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર ક્રૂર રાક્ષસે તે બંનેને ઘાયલ કર્યા હતા; બે ઝરણાંની જેમ તેઓ ભારે રક્ત વહાવી રહ્યા હતા.
6.45.22
पपात प्रथमं रामो विद्धो मर्मसु मार्गणैः।
क्रोधादिन्द्रजिता येन पुरा शक्रो विनिर्जितः ॥ ६.४५.२२ ॥
પ્રથમ રામ પડ્યા; મર્મસ્થાનોમાં બાણોથી વિંધાઈને, પૂર્વે ઇન્દ્રને પણ જીતનાર ઇન્દ્રજિતના ક્રોધથી.
6.45.23
रुक्मपुङ्खैः प्रसन्नाग्रै रजोगतिभिराशुगैः।
नाराचैरर्धनाराचैर्भल्लैरञ्जलिकैरपि।
विव्याध वत्सदन्तैश्च सिंहदंष्ट्रैः क्षुरैस्तथा ॥ ६.४५.२३ ॥
સોનેરી પીંછાં અને તેજસ્વી અણીવાળા, ધૂળ ઉડાડતી ગતિવાળા બાણોથી, નારાચ, અર્ધનારાચ, ભલ્લ અને અંજલિક બાણોથી પણ તેણે પ્રહાર કર્યો; વત્સદંત, સિંહદંષ્ટ્ર અને ક્ષુર બાણોથી પણ તેણે વીંધ્યા.
6.45.24
स वीरशयने शिश्येऽविज्यमाविध्य कार्मुकम्।
भिन्नमुष्टिपरीणाहं त्रिनतं रुक्मभूषितम् ॥ ६.४५.२४ ॥
તે વીરશય્યા પર પડ્યો હતો; દોરી વિનાનું ધનુષ્ય હલાવતાં—જેનો મુઠ્ઠી જેટલો ભાગ ફાટેલો હતો, ત્રણ જગ્યાએ વાંકું અને સોનાથી શોભિત.
6.45.25
बाणपातान्तरे रामं पतितं पुरुषर्षभम्।
स तत्र लक्ष्मणो दृष्ट्वा निराशो जीवितेऽभवत् ॥ ६.४५.२५ ॥
બાણોના અંતરાલમાં પુરુષોત્તમ રામને પડેલા જોઈને લક્ષ્મણ જીવનથી નિરાશ થયા.
6.45.26
रामं कमलपत्राक्षं शरण्यं रणतोषिणम्।
शुशोच भ्रातरं दृष्ट्वा पतितं धरणीतले ॥ ६.४५.२६ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળા, શરણદાતા, યુદ્ધમાં આનંદ માણનાર ભાઈ રામને ધરતી પર પડેલા જોઈને તે શોક કરવા લાગ્યા.
6.45.27
हरयश्चापि तं दृष्ट्वा संतापं परमं गताः।
शोकार्ताश्चुक्रुशुर्घोरमश्रुपूरितलोचनाः ॥ ६.४५.२७ ॥
વાંદરાઓ પણ તેને જોઈને અત્યંત સંતાપ પામ્યા; શોકથી પીડિત થઈ, આંસુથી ભરેલી આંખો સાથે તેઓ ભયંકર રીતે રડવા લાગ્યા.
6.45.28
बद्धौ तु तौ वीरशये शयानौ
ते वानराः सम्परिवार्य तस्थुः।
समागता वायुसुतप्रमुख्या
विषादमार्ताः परमं च जग्मुः ॥ ६.४५.२८ ॥
વીરશય્યા પર બંધાયેલા સૂતેલા એ બંનેને વાંદરાઓએ ઘેરી લીધા; વાયુપુત્રની આગેવાનીમાં એકત્ર થયેલા તેઓ અત્યંત વિષાદમાં ડૂબી ગયા.