ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.45.1
स तस्य गतिमन्विच्छन् राजपुत्रः प्रतापवान्।
दिदेशातिबलो रामो दश वानरयूथपान् ॥ ६.४५.१ ॥
ਉਸ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਦਸ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.45.2
द्वौ सुषेणस्य दायादौ नीलं च प्लवगाधिपम्।
अङ्गदं वालिपुत्रं च शरभं च तरस्विनम् ॥ ६.४५.२ ॥
ਸੁਸ਼ੇਣ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੀਲ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ (ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ)।
6.45.3
द्विविदं च हनूमन्तं सानुप्रस्थं महाबलम्।
ऋषभं चर्षभस्कन्धमादिदेश परंतपः ॥ ६.४५.३ ॥
ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਹਨੂਮਾਨ, ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਨੁਪ੍ਰਸਥ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਰਾਮ) ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
6.45.4
ते सम्प्रहृष्टा हरयो भीमानुद्यम्य पादपान्।
आकाशं विविशुः सर्वे मार्गमाणा दिशो दश ॥ ६.४५.४ ॥
ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਭਿਆਨਕ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ।
6.45.5
तेषां वेगवतां वेगमिषुभिर्वेगवत्तरैः।
अस्त्रवित् परमास्त्रस्तु वारयामास रावणिः ॥ ६.४५.५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਗਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਰਾਵਣਿ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
6.45.6
तं भीमवेगा हरयो नाराचैः क्षतविक्षताः।
अन्धकारे न ददृशुर्मेघैः सूर्यमिवावृतम् ॥ ६.४५.६ ॥
ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
6.45.7
रामलक्ष्मणयोरेव सर्वदेहभिदः शरान्।
भृशमावेशयामास रावणिः समितिंजयः ॥ ६.४५.७ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣ, ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਸਾ ਦਿੱਤੇ।
6.45.8
निरन्तरशरीरौ तु तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
क्रुद्धेनेन्द्रजिता वीरौ पन्नगैः शरतां गतैः ॥ ६.४५.८ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਬਾਣ ਬਣੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਢੱਕ ਦਿੱਤੇ।
6.45.9
तयोः क्षतजमार्गेण सुस्राव रुधिरं बहु।
तावुभौ च प्रकाशेते पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.४५.९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਢਾਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
6.45.10
ततः पर्यन्तरक्ताक्षो भिन्नाञ्जनचयोपमः।
रावणिर्भ्रातरौ वाक्यमन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ॥ ६.४५.१० ॥
ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਰਾਵਣਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
6.45.11
युध्यमानमनालक्ष्यं शक्रोऽपि त्रिदशेश्वरः।
द्रष्टुमासादितुं वापि न शक्तः किं पुनर्युवाम् ॥ ६.४५.११ ॥
ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵੀ ਵੇਖ ਜਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
6.45.12
प्रापिताविषुजालेन राघवौ कङ्कपत्रिणा।
एष रोषपरीतात्मा नयामि यमसादनम् ॥ ६.४५.१२ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੈਂ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.45.13
एवमुक्त्वा तु धर्मज्ञौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
निर्बिभेद शितैर्बाणैः प्रजहर्ष ननाद च ॥ ६.४५.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜਿਆ।
6.45.14
भिन्नाञ्जनचयश्यामो विस्फार्य विपुलं धनुः।
भूय एव शरान् घोरान् विससर्ज महामृधे ॥ ६.४५.१४ ॥
ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਸਾਂਵਲਾ ਉਹ, ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।
6.45.15
ततो मर्मसु मर्मज्ञो मज्जयन् निशितान् शरान्।
रामलक्ष्मणयोर्वीरो ननाद च मुहुर्मुहुः ॥ ६.४५.१५ ॥
ਫਿਰ ਮਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਧਸਾਏ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਿਆ।
6.45.16
बद्धौ तु शरबन्धेन तावुभौ रणमूर्धनि।
निमेषान्तरमात्रेण न शेकतुरवेक्षितुम् ॥ ६.४५.१६ ॥
ਰਣਭੂਮੀ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੀ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ।
6.45.17
ततो विभिन्नसर्वाङ्गौ शरशल्याचितौ कृतौ।
ध्वजाविव महेन्द्रस्य रज्जुमुक्तौ प्रकम्पितौ ॥ ६.४५.१७ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਧੁਜਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਸਨ।
6.45.18
तौ सम्प्रचलितौ वीरौ मर्मभेदेन कर्शितौ।
निपेततुर्महेष्वासौ जगत्यां जगतीपती ॥ ६.४५.१८ ॥
ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.45.19
तौ वीरशयने वीरौ शयानौ रुधिरोक्षितौ।
शरवेष्टितसर्वाङ्गावार्तौ परमपीडितौ ॥ ६.४५.१९ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਵੀਰਸ਼ੱਯਾ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ।
6.45.20
नह्यविद्धं तयोर्गात्रे बभूवाङ्गुलमन्तरम्।
नानिर्विण्णं न चाध्वस्तमाकराग्रादजिह्मगैः ॥ ६.४५.२० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ ਗਈ; ਹੱਥ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਸਿੱਧੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.45.21
तौ तु क्रूरेण निहतौ रक्षसा कामरूपिणा।
असृक् सुस्रुवतुस्तीव्रं जलं प्रस्रवणाविव ॥ ६.४५.२१ ॥
ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰੂਰ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਦੋ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।
6.45.22
पपात प्रथमं रामो विद्धो मर्मसु मार्गणैः।
क्रोधादिन्द्रजिता येन पुरा शक्रो विनिर्जितः ॥ ६.४५.२२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਡਿੱਗੇ; ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
6.45.23
रुक्मपुङ्खैः प्रसन्नाग्रै रजोगतिभिराशुगैः।
नाराचैरर्धनाराचैर्भल्लैरञ्जलिकैरपि।
विव्याध वत्सदन्तैश्च सिंहदंष्ट्रैः क्षुरैस्तथा ॥ ६.४५.२३ ॥
ਸੁਨਹਿਰੀ ਖੰਭਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਧੂੜ ਉਡਾਉਂਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਰਾਚ, ਅਰਧਨਾਰਾਚ, ਭੱਲ ਅਤੇ ਅੰਜਲਿਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਵਤਸਦੰਤ, ਸਿੰਘਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.45.24
स वीरशयने शिश्येऽविज्यमाविध्य कार्मुकम्।
भिन्नमुष्टिपरीणाहं त्रिनतं रुक्मभूषितम् ॥ ६.४५.२४ ॥
ਉਹ ਵੀਰਸ਼ੱਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਰਿਹਾ; ਬਿਨਾਂ ਤਾਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ—ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਠੀ ਦੇ ਨਾਪ ਜਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।
6.45.25
बाणपातान्तरे रामं पतितं पुरुषर्षभम्।
स तत्र लक्ष्मणो दृष्ट्वा निराशो जीवितेऽभवत् ॥ ६.४५.२५ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਕਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.45.26
रामं कमलपत्राक्षं शरण्यं रणतोषिणम्।
शुशोच भ्रातरं दृष्ट्वा पतितं धरणीतले ॥ ६.४५.२६ ॥
ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੋਗ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.45.27
हरयश्चापि तं दृष्ट्वा संतापं परमं गताः।
शोकार्ताश्चुक्रुशुर्घोरमश्रुपूरितलोचनाः ॥ ६.४५.२७ ॥
ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ; ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ।
6.45.28
बद्धौ तु तौ वीरशये शयानौ
ते वानराः सम्परिवार्य तस्थुः।
समागता वायुसुतप्रमुख्या
विषादमार्ताः परमं च जग्मुः ॥ ६.४५.२८ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।