ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.48.1
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्।
विललाप भृशं सीता करुणं शोककर्शिता ॥ ६.४८.१ ॥
ସ୍ୱାମୀ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଓ ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ ଭାବେ ବିଳାପ କଲେ।
6.48.2
ऊचुर्लाक्षणिका ये मां पुत्रिण्यविधवेति च।
तेऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥ ६.४८.२ ॥
"ତୁମେ ପୁତ୍ରବତୀ, ବିଧବା ନୁହଁ" ବୋଲି ମୋ ବିଷୟରେ କହିଥିବା ଲକ୍ଷଣଜ୍ଞମାନେ, ଆଜି ରାମ ନିହତ ହେବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମିଛ କହିଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
6.48.3
यज्वनो महिषीं ये मामूचुः पत्नीं च सत्रिणः।
तेऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥ ६.४८.३ ॥
ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କ ପଟ୍ଟମହିଷୀ ଓ ପତ୍ନୀ ବୋଲି ମୋତେ କହିଥିବା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେ, ଆଜି ରାମ ନିହତ ହେବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମିଛ କହିଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
6.48.4
वीरपार्थिवपत्नीनां ये विदुर्भर्तृपूजिताम्।
तेऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥ ६.४८.४ ॥
ବୀର ରାଜାମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତା ବୋଲି ମୋତେ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଆଜି ରାମ ନିହତ ହେବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମିଛ କହିଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
6.48.5
ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम्।
तेऽद्य सर्वे हते रामे ज्ञानिनोऽनृतवादिनः ॥ ६.४८.५ ॥
ସଭାରେ ମୋତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା କହିଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଓ ଭାଗ୍ୟଗଣକମାନେ, ଆଜି ରାମ ନିହତ ହେବାରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମିଛ କହିଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ।
6.48.6
इमानि खलु पद्मानि पादयोर्वै कुलस्त्रियः।
आधिराज्येऽभिषिच्यन्ते नरेन्द्रैः पतिभिः सह ॥ ६.४८.६ ॥
କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଦରେ ଥିବା ଏହି ପଦ୍ମଚିହ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ରାଜାମାନେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଭିଷେକରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବାର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।
6.48.7
वैधव्यं यान्ति यैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः।
नात्मनस्तानि पश्यामि पश्यन्ती हतलक्षणा ॥ ६.४८.७ ॥
ଯେଉଁ ଅଲକ୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ନାରୀମାନେ ବିଧବା ହୁଅନ୍ତି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ନିଜଠାରେ ଦେଖେ ନାହିଁ; ମୋ ଲକ୍ଷଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ହିଁ ଦେଖୁଛି।
6.48.8
सत्यनामानि पद्मानि स्त्रीणामुक्तानि लक्षणैः।
तान्यद्य निहते रामे वितथानि भवन्ति मे ॥ ६.४८.८ ॥
ନାରୀମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣରେ ସତ୍ୟନାମ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ସେ ଚିହ୍ନ, ରାମ ନିହତ ହେବାରୁ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ମିଛ ହୋଇଯାଉଛି।
6.48.9
केशाः सूक्ष्माः समा नीला भ्रुवौ चासंहते मम।
वृत्ते चारोमके जङ्घे दन्ताश्चाविरला मम ॥ ६.४८.९ ॥
ମୋ କେଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମାନ ଓ ନୀଳ; ମୋ ଭ୍ରୁ ପୃଥକ; ମୋ ଜଙ୍ଘ ଗୋଲ ଓ ରୋମହୀନ; ମୋ ଦାନ୍ତ ଘନ ଓ ଲାଗିଲା।
6.48.10
शङ्खे नेत्रे करौ पादौ गुल्फावूरू समौ चितौ।
अनुवृत्तनखाः स्निग्धाः समाश्चाङ्गुलयो मम ॥ ६.४८.१० ॥
ମୋ କନପଟି, ଆଖି, ହାତ, ପାଦ, ଗୋଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଓ ଊରୁ ସମାନ ଓ ସୁଗଠିତ; ମୋ ନଖ ବକ୍ର ଓ ଚିକ୍କଣ, ଆଙ୍ଗୁଠି ସମାନ।
6.48.11
स्तनौ चाविरलौ पीनौ मामकौ मग्नचूचुकौ।
मग्ना चोत्सेधनी नाभिः पार्श्वोरस्कं च मे चितम् ॥ ६.४८.११ ॥
ମୋ ଦୁଇ ସ୍ତନ ଘନ, ପୁଷ୍ଟ ଓ ମୋ ନିଜର; ସେମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗ ଭିତରକୁ ଡୁବିଥିବା; ମୋ ନାଭି ଭିତରକୁ ଡୁବି ଉପରକୁ ଉଠିଛି; ମୋ ପାର୍ଶ୍ବ ଓ ବକ୍ଷ ସୁଗଠିତ।
6.48.12
मम वर्णो मणिनिभो मृदून्यङ्गरुहाणि च।
प्रतिष्ठितां द्वादशभिर्मामूचुः शुभलक्षणाम् ॥ ६.४८.१२ ॥
ମୋ ବର୍ଣ୍ଣ ମଣି ପରି, ମୋ ରୋମ କୋମଳ; ବାରଟି ଲକ୍ଷଣରେ ସ୍ଥିର ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ବୋଲି ସେମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ।
6.48.13
समग्रयवमच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत्।
मन्दस्मितेत्येव च मां कन्यालाक्षणिका विदुः ॥ ६.४८.१३ ॥
ମୋ ହାତ-ଗୋଡ଼ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯବ ଦାନା ପରି ନିର୍ଦୋଷ, ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲା; ମୁଁ ମନ୍ଦସ୍ମିତା ବୋଲି କନ୍ୟାଲକ୍ଷଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲେ।
6.48.14
आधिराज्येऽभिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह।
कृतान्तकुशलैरुक्तं तत् सर्वं वितथीकृतम् ॥ ६.४८.१४ ॥
ଭାଗ୍ୟ ପଢ଼ିବାରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବ; ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରାଯାଇଛି।
6.48.15
शोधयित्वा जनस्थानं प्रवृत्तिमुपलभ्य च।
तीर्त्वा सागरमक्षोभ्यं भ्रातरौ गोष्पदे हतौ ॥ ६.४८.१५ ॥
ଜନସ୍ଥାନ ସଫା କରି, ସମ୍ବାଦ ପାଇ, ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ—ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଷ୍ପଦରେ (ଗାଈ ଖୁରର ଚିହ୍ନ ପରି ଅଳ୍ପ ଜଳରେ) ନିହତ ହେଲେ।
6.48.16
ननु वारुणमाग्नेयमैन्द्रं वायव्यमेव च।
अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव राघवौ प्रत्यपद्यत ॥ ६.४८.१६ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର, ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର, ଐନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମଶିରାସ୍ତ୍ର—ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇ ରାଘବ ପାଇଥିଲେ।
6.48.17
अदृश्यमानेन रणे मायया वासवोपमौ।
मम नाथावनाथाया निहतौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४८.१७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ମାୟାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ମୋର ନାଥ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିହତ ହେଲେ; ନାଥହୀନା ମୁଁ ଅନାଥା ହେଲି।
6.48.18
नहि दृष्टिपथं प्राप्य राघवस्य रणे रिपुः।
जीवन् प्रतिनिवर्तेत यद्यपि स्यान्मनोजवः ॥ ६.४८.१८ ॥
ରାଘବଙ୍କ (ରାମଙ୍କ) ଦୃଷ୍ଟିପଥକୁ ଆସି, ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଜୀବିତ ଫେରିପାରେ ନାହିଁ—ମନ ପରି ବେଗବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
6.48.19
न कालस्यातिभारोऽस्ति कृतान्तश्च सुदुर्जयः।
यत्र रामः सह भ्रात्रा शेते युधि निपातितः ॥ ६.४८.१९ ॥
କାଳର ଅତ୍ୟଧିକ ବିଳମ୍ବ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଜୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ଶୋଇଛନ୍ତି।
6.48.20
न शोचामि तथा रामं लक्ष्मणं च महारथम्।
नात्मानं जननीं चापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम् ॥ ६.४८.२० ॥
ରାମ ଓ ମହାରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସେତେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ମାତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯେତେ ତପସ୍ବିନୀ ଶାଶୁଙ୍କ ପାଇଁ କରେ।
6.48.21
सा तु चिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतमागतम्।
कदा द्रक्ष्यामि सीतां च लक्ष्मणं च सराघवम् ॥ ६.४८.२१ ॥
ସେ ସର୍ବଦା ଭାବେ: ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଫେରିଥିବା (ରାମ)ଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିବି, ଏବଂ ସୀତା ଓ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିବି?
6.48.22
परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटाब्रवीत्।
मा विषादं कृथा देवि भर्तायं तव जीवति ॥ ६.४८.२२ ॥
ବିଳାପ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା କହିଲା: ହେ ଦେବୀ, ବିଷାଦ କର ନାହିଁ; ଏହି ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଏବେ ବି ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି।
6.48.23
कारणनि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च।
यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.४८.२३ ॥
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିପରି ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ତାର ମହାନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କାରଣ ମୁଁ କହିବି।
6.48.24
नहि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च।
भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ ॥ ६.४८.२४ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକ ନିହତ ହେଲେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଖ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସୁକତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
6.48.25
इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः।
दिव्यं त्वां धारयेन् नेदं यद्येतौ गतजीवितौ ॥ ६.४८.२५ ॥
ହେ ବୈଦେହୀ, ଏହା ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଯଦି ପ୍ରାଣ ହରାଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଏହା ତୁମକୁ ବହନ କରି ନ ଥାନ୍ତା।
6.48.26
हतवीरप्रधाना हि गतोत्साहा निरुद्यमा।
सेना भ्रमति संख्येषु हतकर्णेव नौर्जले ॥ ६.४८.२६ ॥
ପ୍ରଧାନ ବୀରମାନେ ହତ ହେବାରୁ, ଉତ୍ସାହ ହରାଇ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ସେନା ଜଳରେ ହାଲ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ନୌକା ପରି ରଣଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।
6.48.27
इयं पुनरसम्भ्रान्ता निरुद्विग्ना तपस्विनि।
सेना रक्षति काकुत्स्थौ मया प्रीत्या निवेदितौ ॥ ६.४८.२७ ॥
ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବିଚଳିତ ଓ ନିର୍ଭୟ ସେନା କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି — ସ୍ନେହରେ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି।
6.48.28
सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः।
अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहादेतद् ब्रवीमि ते ॥ ६.४८.२८ ॥
ଅତଏବ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ରୁହ; ସୁଖଦାୟୀ ଅନୁମାନରେ ବୁଝ ଯେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୁଇଜଣ ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି — ସ୍ନେହରେ ତୁମକୁ ଏହା କହୁଛି।
6.48.29
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्यामि मैथिलि।
चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टासि मनो मम ॥ ६.४८.२९ ॥
ହେ ମୈଥିଳୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହି ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କହିବି ନାହିଁ। ତୁମର ସୁଚରିତ୍ର ଓ ସୁଖଦ ସ୍ୱଭାବ ହେତୁ ତୁମେ ମୋ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।
6.48.30
नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः।
तादृशं दर्शनं दृष्ट्वा मया चोदीरितं तव ॥ ६.४८.३० ॥
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହିଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା କହିଛି।
6.48.31
इदं तु सुमहच्चित्रं शरैः पश्यस्व मैथिलि।
विसंज्ञौ पतितावेतौ नैव लक्ष्मीर्विमुञ्चति ॥ ६.४८.३१ ॥
ହେ ମୈଥିଲୀ, ବାଣରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ। ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଏମାନଙ୍କୁ ଏବେବି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଛାଡ଼ୁନାହାନ୍ତି।
6.48.32
प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम्।
दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम् ॥ ६.४८.३२ ॥
ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ଆୟୁ ସରିଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖାଗଲେ ସାଧାରଣତଃ କେବଳ ବିକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
6.48.33
त्यज शोकं च दुःखं च मोहं च जनकात्मजे।
रामलक्ष्मणयोरर्थे नाद्य शक्यमजीवितुम् ॥ ६.४८.३३ ॥
ହେ ଜନକକନ୍ୟା, ଶୋକ, ଦୁଃଖ ଓ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର। ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆଜି ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
6.48.34
श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा।
कृताञ्जलिरुवाचेमामेवमस्त्विति मैथिली ॥ ६.४८.३४ ॥
ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ ସୀତା କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।"
6.48.35
विमानं पुष्पकं तत्तु संनिवर्त्य मनोजवम्।
दीना त्रिजटया सीता लङ्कामेव प्रवेशिता ॥ ६.४८.३५ ॥
ମନର ଗତିଶାଳୀ ସେହି ପୁଷ୍ପକ ବିମାନକୁ ଫେରାଇ, ଦୁଃଖିତା ସୀତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଜଟା ଲଙ୍କାକୁ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
6.48.36
ततस्त्रिजटया सार्धं पुष्पकादवरुह्य सा।
अशोकवनिकामेव राक्षसीभिः प्रवेशिता ॥ ६.४८.३६ ॥
ତା'ପରେ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ ସହିତ ପୁଷ୍ପକରୁ ଓହ୍ଲାଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବାଟିକାକୁ ହିଁ ନେଇଗଲେ।
6.48.37
प्रविश्य सीता बहुवृक्षखण्डां
तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम्।
सम्प्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ
परं विषादं समुपाजगाम ॥ ६.४८.३७ ॥
ବହୁ ବୃକ୍ଷସମୂହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ବିହାରଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାହା ଦେଖି ଓ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ।