ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ।
निःश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.४९.१ ॥
ಭೀಕರ ಬಾಣಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ದಶರಥನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು, ಉಸಿರೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ಹಾವುಗಳಂತೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆನೆದು ಮಲಗಿದ್ದರು.
6.49.2
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवमहाबलाः।
परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः ॥ ६.४९.२ ॥
ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾನರರೆಲ್ಲರೂ ಸುಗ್ರೀವನೊಡನೆ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು, ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.
6.49.3
एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्।
स्थिरत्वात् सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन् ॥ ६.४९.३ ॥
ಇದೇ ವೇಳೆ ಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಮನು, ತನ್ನ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
6.49.4
ततो दृष्ट्वा सरुधिरं निषण्णं गाढमर्पितम्।
भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः ॥ ६.४९.४ ॥
ನಂತರ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಆಳವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು, ದೀನ ಮುಖದಿಂದ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ತಮ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖಿತನಾದ ರಾಮನು ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದನು.
6.49.5
किं नु मे सीतया कार्यं लब्धया जीवितेन वा।
शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम् ॥ ६.४९.५ ॥
ಇಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಮಲಗಿರುವ ತಮ್ಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಸೀತೆಯಿಂದಾಗಲೀ ಈ ಜೀವನದಿಂದಾಗಲೀ ನನಗೇನು ಪ್ರಯೋಜನ?
6.49.6
शक्या सीतासमा नारी मर्त्यलोके विचिन्वता।
न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः ॥ ६.४९.६ ॥
ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯಂತಹ ನಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು; ಆದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಂತಹ ತಮ್ಮ, ಸಹಾಯಕ, ಯುದ್ಧ ಸಂಗಾತಿ ಸಿಗಲಾರ.
6.49.7
परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान् वानराणां तु पश्यताम्।
यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.४९.७ ॥
ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ವಾನರರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ, ನಾನೂ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.
6.49.8
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्।
कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम् ॥ ६.४९.८ ॥
ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಮಗನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಕಾತರಿಸುವ ತಾಯಿ ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?
6.49.9
विवत्सां वेपमानां च वेपन्तीं कुररीमिव।
कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना ॥ ६.४९.९ ॥
ಕರುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುವಿನಂತೆ, ನಡುಗುವ ಕುರರಿ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ನಡುಗುವ ತಾಯಿ ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ, ಅವನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ, ಹೇಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಲಿ?
6.49.10
कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्।
मया सह वनं यातो विना तेनाहमागतः ॥ ६.४९.१० ॥
ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಶತ್ರುಘ್ನ ಮತ್ತು ಭರತನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದವನು ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದೇನೆ.
6.49.11
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुमम्बासुमित्रया।
इहैव देहं त्यक्ष्यामि नहि जीवितुमुत्सहे ॥ ६.४९.११ ॥
ತಾಯಿ ಸುಮಿತ್ರೆಯ ನಿಂದೆಯನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಲಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು; ಬದುಕಲು ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ.
6.49.12
धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ।
लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯಾದ, ಅನಾರ್ಯನಾದ ನನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಬಿದ್ದು ಬಾಣಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣರಹಿತನಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ.
6.49.13
त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण।
गतासुर्नाद्य शक्तोऽसि मामार्तमभिभाषितुम् ॥ ६.४९.१३ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಯಾವಾಗಲೂ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ; ಈಗ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿ, ದುಃಖಿತನಾದ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲು ನಿನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
6.49.14
येनाद्य बहवो युद्धे निहता राक्षसाः क्षितौ।
तस्यामेवाद्य शूरस्त्वं शेषे विनिहतः शनैः ॥ ६.४९.१४ ॥
ಇಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದ ಶೂರನಾದ ನೀನು, ಇಂದು ಅದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ.
6.49.15
शयानः शरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिस्रुतः।
शरभूतस्ततो भासि भास्करोऽस्तमिव व्रजन् ॥ ६.४९.१५ ॥
ಈ ಬಾಣಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ರಕ್ತ ಸುರಿಯುತ್ತ ಮಲಗಿರುವ ನೀನು, ಬಾಣರೂಪನಾಗಿ, ಅಸ್ತಂಗತನಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
6.49.16
बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोषीह भाषितुम्।
रुजा चाब्रुवतो यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते ॥ ६.४९.१६ ॥
ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾರೆ; ನೋವಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡದಿರುವ ನಿನ್ನ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳೇ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
6.49.17
यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.४९.१७ ॥
ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಇವನು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಂತೆಯೇ, ನಾನೂ ಇವನನ್ನು ಯಮಲೋಕದವರೆಗೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವೆನು.
6.49.18
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः।
इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः ॥ ६.४९.१८ ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುವಾಗಿ ನನಗೆ ಸದಾ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇವನು, ನನ್ನ ಅನಾರ್ಯನ ದುರ್ನೀತಿಗಳಿಂದ ಇಂದು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
6.49.19
सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेन न संस्मरे।
परुषं विप्रियं चापि श्रावितं तु कदाचन ॥ ६.४९.१९ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ವೀರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎಂದಾದರೂ ನನ್ನೊಡನೆ ಕಠೋರವಾದ, ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
6.49.20
विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः।
इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात् कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः ॥ ६.४९.२० ॥
ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಐದುನೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು, ಬಾಣ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ.
6.49.21
अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः।
सोऽयमुर्व्यां हतः शेते महार्हशयनोचितः ॥ ६.४९.२१ ॥
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಇಂದ್ರನ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಬಲ್ಲವನು, ಅಮೂಲ್ಯ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು, ಅವನು ಈಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹತನಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ.
6.49.22
तत्तु मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः।
यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः ॥ ६.४९.२२ ॥
ರಾಕ್ಷಸರ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ನಾನು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಆ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಲಾಪ ನನ್ನನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
6.49.23
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि।
मत्वा हीनं मया राजन् रावणोऽभिभविष्यति ॥ ६.४९.२३ ॥
ಓ ಸುಗ್ರೀವ, ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕು; ಓ ರಾಜನೇ, ನನ್ನನ್ನು ದುರ್ಬಲನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾವಣನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತಾನೆ.
6.49.24
अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यं सपरिच्छदम्।
सागरं तर सुग्रीव नीलेन च नलेन च ॥ ६.४९.२४ ॥
ಓ ಸುಗ್ರೀವ, ಅಂಗದನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ, ನೀಲ ಮತ್ತು ನಲನೊಡನೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟು.
6.49.25
कृतं हि सुमहत्कर्म यदन्यैर्दुष्करं रणे।
ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च ॥ ६.४९.२५ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಆ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯ ನೆರವೇರಿದೆ. ಋಕ್ಷರಾಜನಿಂದಲೂ ಗೋಲಾಂಗೂಲಾಧಿಪತಿಯಿಂದಲೂ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
6.49.26
अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च।
युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं सम्पातिना कृतम् ॥ ६.४९.२६ ॥
ಅಂಗದನು ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಮೈಂದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿದರೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿಯೂ, ಸಂಪಾತಿಯೂ ಘೋರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
6.49.27
गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च।
अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदर्थे त्यक्तजीवितैः ॥ ६.४९.२७ ॥
ಗವಯ, ಗವಾಕ್ಷ, ಶರಭ, ಗಜ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರರು ನನಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.
6.49.28
न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः।
यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परं मम ॥ ६.४९.२८ ॥
ಸುಗ್ರೀವ, ದೈವವನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಮೀರಲಾರರು. ಆದರೆ ಮಿತ್ರನು ಅಥವಾ ಹಿತೈಷಿಯು ನನಗಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
6.49.29
कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवता धर्मभीरुणा।
मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥ ६.४९.२९ ॥
ಸುಗ್ರೀವ, ಧರ್ಮಭೀರು ನೀನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದೆ. ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನೀವು ಮಿತ್ರನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಿರಿ.
6.49.30
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ।
शुश्रुवुस्तस्य ये सर्वे वानराः परिदेवितम् ॥ ६.४९.३० ॥
ನಾನು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ, ನಿಮ್ಮಿಷ್ಟದಂತೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವನ ಪ್ರಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ.
6.49.31
वर्तयांचक्रिरेऽश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः ॥ ६.४९.३१ ॥
ಕಪ್ಪಲ್ಲದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ವಾನರರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.
6.49.32
ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः।
आजगाम गदापाणिस्त्वरितं यत्र राघवः ॥ ६.४९.३२ ॥
ನಂತರ ವಿಭೀಷಣನು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆ ಹಿಡಿದು, ರಾಘವನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದನು.
6.49.33
तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम्।
वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास्तु रावणिम् ॥ ६.४९.३३ ॥
ನೀಲಾಂಜನದ ರಾಶಿಯಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ಅವನನ್ನು ರಾವಣನ ಮಗನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಓಡಿದರು.