ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ।
निःश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.४९.१ ॥
ଭୟଙ୍କର ଶରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ଫୁଙ୍କାର ଦେଉଥିବା ଦୁଇ ସାପ ପରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡ଼ି ଥିଲେ।
6.49.2
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवमहाबलाः।
परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः ॥ ६.४९.२ ॥
ସେହି ମହାବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ସେହି ଦୁଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଘେରି, ଶୋକରେ ଡୁବି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
6.49.3
एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्।
स्थिरत्वात् सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन् ॥ ६.४९.३ ॥
ଏହି ସମୟରେ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ରାମ, ନିଜ ସ୍ଥିରତା ଓ ଅନ୍ତଃବଳରେ, ବାଣରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚେତନା ଫେରି ପାଇଲେ।
6.49.4
ततो दृष्ट्वा सरुधिरं निषण्णं गाढमर्पितम्।
भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः ॥ ६.४९.४ ॥
ତା'ପରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଗଭୀର ଭାବେ ବିଦ୍ଧ, ଦୀନ ମୁଖରେ ପଡ଼ି ଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତୁର ରାମ ବିଳାପ କରିଲେ।
6.49.5
किं नु मे सीतया कार्यं लब्धया जीवितेन वा।
शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम् ॥ ६.४९.५ ॥
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତେବେ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ ସୀତା ବା ଏ ଜୀବନରେ ମୋର କ'ଣ କାମ?
6.49.6
शक्या सीतासमा नारी मर्त्यलोके विचिन्वता।
न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः ॥ ६.४९.६ ॥
ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ସୀତା ପରି ନାରୀ ଖୋଜି ମିଳିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି ଭାଇ, ସହାୟକ ଓ ଯୁଦ୍ଧସାଥୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ।
6.49.7
परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान् वानराणां तु पश्यताम्।
यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.४९.७ ॥
ବାନରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯଦି ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବର୍ଦ୍ଧକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
6.49.8
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्।
कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम् ॥ ६.४९.८ ॥
ମୋ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କ'ଣ କହିବି? କୈକେୟୀଙ୍କୁ କ'ଣ କହିବି? ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଳସିତ ମାତା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କେମିତି କହିବି?
6.49.9
विवत्सां वेपमानां च वेपन्तीं कुररीमिव।
कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना ॥ ६.४९.९ ॥
ବତ୍ସହରା ଗାଈ ଓ କମ୍ପମାନ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କମ୍ପମାନା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ବିନା ଫେରିଲେ କେମିତି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବି?
6.49.10
कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्।
मया सह वनं यातो विना तेनाहमागतः ॥ ६.४९.१० ॥
ଯଶସ୍ୱୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ କେମିତି କହିବି? ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିବା ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ଫେରିଛି।
6.49.11
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुमम्बासुमित्रया।
इहैव देहं त्यक्ष्यामि नहि जीवितुमुत्सहे ॥ ६.४९.११ ॥
ମାତା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଉଲାହମା ମୁଁ ସହି ପାରିବି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ହିଁ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ବଞ୍ଚିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
6.49.12
धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ।
लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत् ॥ ६.४९.१२ ॥
ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଧିକ୍! ଯାହାର କାରଣରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଡ଼ି ଶରଶଯ୍ୟାରେ ପ୍ରାଣହୀନ ପରି ଶୋଇଛନ୍ତି।
6.49.13
त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण।
गतासुर्नाद्य शक्तोऽसि मामार्तमभिभाषितुम् ॥ ६.४९.१३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସର୍ବଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲ; ଆଜି ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ମୋ ସହିତ କଥା ହେବାକୁ ତୁମେ ଅସମର୍ଥ।
6.49.14
येनाद्य बहवो युद्धे निहता राक्षसाः क्षितौ।
तस्यामेवाद्य शूरस्त्वं शेषे विनिहतः शनैः ॥ ६.४९.१४ ॥
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେ ପୃଥିବୀରେ ବହୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲା, ସେହି ଶୂର ତୁମେ ଆଜି ସେହି ପୃଥିବୀରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆହତ ହୋଇ ଶୋଇଛ।
6.49.15
शयानः शरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिस्रुतः।
शरभूतस्ततो भासि भास्करोऽस्तमिव व्रजन् ॥ ६.४९.१५ ॥
ଏହି ବାଣ-ଶଯ୍ୟାରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଶୋଇଥିବା ତୁମେ, ବାଣମୟ ହୋଇ, ଅସ୍ତ ଯାଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତି ଦିଅ।
6.49.16
बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोषीह भाषितुम्।
रुजा चाब्रुवतो यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते ॥ ६.४९.१६ ॥
ବାଣରେ ମର୍ମସ୍ଥଳ ଆହତ ହେବାରୁ ତୁମେ ଏଠାରେ କହି ପାରୁନ; ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନ କହୁଥିବା ତୁମର ରକ୍ତିମ ଆଖି ସେଥିର ସୂଚନା ଦିଏ।
6.49.17
यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.४९.१७ ॥
ମୁଁ ବନକୁ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏ ଯେପରି ମୋ ପଛେ ପଛେ ଆସିଥିଲା, ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପଛେ ପଛେ ଯମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବି।
6.49.18
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः।
इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः ॥ ६.४९.१८ ॥
ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ସର୍ବଦା ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଏ, ମୋ ଅନାର୍ଯ୍ୟର ଦୁର୍ନୀତି ହେତୁ ଆଜି ଏ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛି।
6.49.19
सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेन न संस्मरे।
परुषं विप्रियं चापि श्रावितं तु कदाचन ॥ ६.४९.१९ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେବେ ମୋତେ କଠୋର ବା ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିଥିବାର ମୋର ସ୍ମରଣ ନାହିଁ।
6.49.20
विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः।
इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात् कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः ॥ ६.४९.२० ॥
ଏକ ବେଗରେ ପାଞ୍ଚଶହ ବାଣ ଛାଡ଼ିଥିବା, ଏବଂ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
6.49.21
अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः।
सोऽयमुर्व्यां हतः शेते महार्हशयनोचितः ॥ ६.४९.२१ ॥
ଯେ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିହତ କରିପାରୁଥିଲେ, ମହାମୂଲ୍ୟ ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ ସେ, ଏବେ ଭୂମିରେ ହତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି।
6.49.22
तत्तु मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः।
यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः ॥ ६.४९.२२ ॥
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିନାହିଁ; ସେହି ବ୍ୟର୍ଥ ବିଳାପ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦହିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
6.49.23
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि।
मत्वा हीनं मया राजन् रावणोऽभिभविष्यति ॥ ६.४९.२३ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଏଠାରୁ ଫେରିବା ଉଚିତ; ହେ ରାଜନ୍, ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବି ରାବଣ ତୁମକୁ ପରାସ୍ତ କରିବ।
6.49.24
अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यं सपरिच्छदम्।
सागरं तर सुग्रीव नीलेन च नलेन च ॥ ६.४९.२४ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସୈନ୍ୟ ଓ ପରିବାର ସହିତ, ନୀଳ ଓ ନଳଙ୍କ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ପାର କର।
6.49.25
कृतं हि सुमहत्कर्म यदन्यैर्दुष्करं रणे।
ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च ॥ ६.४९.२५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ସେହି ମହତ୍କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଋକ୍ଷରାଜ ଓ ଗୋଲାଙ୍ଗୂଳାଧିପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।
6.49.26
अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च।
युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं सम्पातिना कृतम् ॥ ६.४९.२६ ॥
ଅଙ୍ଗଦ କର୍ମ କଲା, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ ମଧ୍ୟ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କେସରୀ ଓ ସମ୍ପାତି ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.49.27
गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च।
अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदर्थे त्यक्तजीवितैः ॥ ६.४९.२७ ॥
ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଶରଭ, ଗଜ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.49.28
न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः।
यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परं मम ॥ ६.४९.२८ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ଦୈବକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁ ବା ହିତୈଷୀ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ ତାହା କରିଛନ୍ତି।
6.49.29
कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवता धर्मभीरुणा।
मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥ ६.४९.२९ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ଧର୍ମଭୀରୁ ତୁମେ ସବୁ କଲ। ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ତୁମେମାନେ ମିତ୍ରକାର୍ଯ୍ୟ କଲ।
6.49.30
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ।
शुश्रुवुस्तस्य ये सर्वे वानराः परिदेवितम् ॥ ६.४९.३० ॥
ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଏ, ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ଯାଇ ପାରିବ। ତାହାର ବିଳାପ ଶୁଣିଥିବା ସମସ୍ତ ବାନର।
6.49.31
वर्तयांचक्रिरेऽश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः ॥ ६.४९.३१ ॥
କଳା ନଥିବା ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ବାନରମାନେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇଲେ।
6.49.32
ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः।
आजगाम गदापाणिस्त्वरितं यत्र राघवः ॥ ६.४९.३२ ॥
ତା'ପରେ ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ହାତରେ ଗଦା ଧରି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଘବ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।
6.49.33
तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम्।
वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास्तु रावणिम् ॥ ६.४९.३३ ॥
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ରାଶି ପରି ଶୀଘ୍ର ଆସୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ତାଙ୍କୁ ରାବଣପୁତ୍ର ଭାବି ପଳାଇଲେ।