వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.49.1
घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ।
निःश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ ॥ ६.४९.१ ॥
దశరథుని ఇద్దరు కుమారులు భయంకర బాణ బంధనాలతో బంధింపబడి, బుసకొడుతున్న రెండు నాగుల వలె రక్తంతో తడిసి పడి ఉన్నారు.
6.49.2
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवमहाबलाः।
परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः ॥ ६.४९.२ ॥
ఆ మహాబలురైన శ్రేష్ఠ వానరులందరూ సుగ్రీవునితో కలిసి, ఆ ఇద్దరు మహాత్ములను చుట్టుముట్టి, శోకంలో మునిగి నిలిచారు.
6.49.3
एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्।
स्थिरत्वात् सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन् ॥ ६.४९.३ ॥
ఇంతలో పరాక్రమశాలి రాముడు, తన స్థిరత్వం మరియు అంతరంగ బలం వలన, బాణాలతో బంధింపబడి ఉన్నప్పటికీ, స్పృహ తెచ్చుకున్నాడు.
6.49.4
ततो दृष्ट्वा सरुधिरं निषण्णं गाढमर्पितम्।
भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः ॥ ६.४९.४ ॥
అప్పుడు రక్తంతో తడిసి, గాఢంగా గాయపడి, దీనవదనంతో పడి ఉన్న తమ్ముని చూసి, ఆతురపడిన రాముడు విలపించాడు.
6.49.5
किं नु मे सीतया कार्यं लब्धया जीवितेन वा।
शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम् ॥ ६.४९.५ ॥
ఈ రోజు యుద్ధంలో ఓడి పడి ఉన్న తమ్ముని చూస్తున్నప్పుడు, తిరిగి పొందిన సీతతో గానీ, ఈ జీవితంతో గానీ నాకేమి పని?
6.49.6
शक्या सीतासमा नारी मर्त्यलोके विचिन्वता।
न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः ॥ ६.४९.६ ॥
మర్త్యలోకంలో సీతవంటి స్త్రీని వెదికి పొందవచ్చు; కానీ లక్ష్మణునివంటి తమ్ముడు, సహాయకుడు, యుద్ధ సహచరుడు లభించడు.
6.49.7
परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान् वानराणां तु पश्यताम्।
यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.४९.७ ॥
సుమిత్రా పుత్రునికి ఆనందాన్ని పెంచే లక్ష్మణుడు వానరులు చూస్తుండగా మరణిస్తే, నేను కూడా ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను.
6.49.8
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्।
कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम् ॥ ६.४९.८ ॥
నా తల్లి కౌసల్యకు ఏమని చెప్పను? కైకేయికి ఏమని చెప్పను? కుమారుని చూడాలని ఆశపడే సుమిత్రా తల్లికి ఎలా చెప్పను?
6.49.9
विवत्सां वेपमानां च वेपन्तीं कुररीमिव।
कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना ॥ ६.४९.९ ॥
దూడను కోల్పోయిన ఆవులా, వణికే కురరీ పక్షిలా వణికే సుమిత్రను, అతడు లేకుండా నేను తిరిగి వెళ్ళితే, ఎలా ఓదార్చగలను?
6.49.10
कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्।
मया सह वनं यातो विना तेनाहमागतः ॥ ६.४९.१० ॥
యశస్వులైన శత్రుఘ్నునికి, భరతునికి ఎలా చెప్పను? నాతో అడవికి వచ్చినవాడు లేకుండా నేను తిరిగి వచ్చాను.
6.49.11
उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुमम्बासुमित्रया।
इहैव देहं त्यक्ष्यामि नहि जीवितुमुत्सहे ॥ ६.४९.११ ॥
తల్లి సుమిత్ర నిందను నేను భరించలేను. ఇక్కడే శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను; జీవించాలని నాకు కోరిక లేదు.
6.49.12
धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ।
लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत् ॥ ६.४९.१२ ॥
దుష్కర్మను చేసిన, అనార్యుడనైన నన్ను ధిక్కరిస్తున్నాను. నా కారణంగా లక్ష్మణుడు పడిపోయి, బాణాల పడకపై ప్రాణంలేనివానివలె పడి ఉన్నాడు.
6.49.13
त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण।
गतासुर्नाद्य शक्तोऽसि मामार्तमभिभाषितुम् ॥ ६.४९.१३ ॥
లక్ష్మణా, ఎప్పుడూ అత్యంత దుఃఖంతో ఉన్నప్పటికీ నువ్వు నన్ను ఓదార్చేవాడివి; ఇప్పుడు ప్రాణం పోయి, దుఃఖితుడనైన నాతో మాట్లాడలేకపోతున్నావు.
6.49.14
येनाद्य बहवो युद्धे निहता राक्षसाः क्षितौ।
तस्यामेवाद्य शूरस्त्वं शेषे विनिहतः शनैः ॥ ६.४९.१४ ॥
ఈరోజు యుద్ధంలో భూమిపై అనేకమంది రాక్షసులను చంపిన వీరుడవైన నువ్వు, ఇప్పుడు అదే భూమిపై నెమ్మదిగా గాయపడి పడి ఉన్నావు.
6.49.15
शयानः शरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिस्रुतः।
शरभूतस्ततो भासि भास्करोऽस्तमिव व्रजन् ॥ ६.४९.१५ ॥
ఈ బాణాల శయ్యపై నెత్తురు కారుతూ పడుకున్న నువ్వు, బాణరూపుడవై, అస్తమించే సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్నావు.
6.49.16
बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोषीह भाषितुम्।
रुजा चाब्रुवतो यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते ॥ ६.४९.१६ ॥
బాణాలు మర్మస్థానాలను గాయపరచడం వల్ల నువ్వు ఇక్కడ మాట్లాడలేకపోతున్నావు; బాధతో మాట్లాడని నీ ఎర్రని కళ్లే అది సూచిస్తున్నాయి.
6.49.17
यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः।
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम् ॥ ६.४९.१७ ॥
నేను అడవికి వెళ్తున్నప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన ఇతడు నన్ను అనుసరించినట్లే, నేను కూడా ఇతడిని యమలోకం వరకు అనుసరిస్తాను.
6.49.18
इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः।
इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः ॥ ६.४९.१८ ॥
ఎప్పుడూ ప్రియమైన బంధువుగా, నాకు సదా అనుకూలంగా నడిచినవాడైన ఇతడు, నా అనార్యుని దుష్ట నిర్ణయాల వల్ల ఇప్పుడు ఈ స్థితికి వచ్చాడు.
6.49.19
सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेन न संस्मरे।
परुषं विप्रियं चापि श्रावितं तु कदाचन ॥ ६.४९.१९ ॥
అత్యంత కోపించిన వీరుడైన లక్ష్మణుడు కూడా ఎప్పుడైనా నాతో కఠినమైన, అప్రియమైన మాట అన్నదీ నాకు గుర్తులేదు.
6.49.20
विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः।
इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात् कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः ॥ ६.४९.२० ॥
ఒకే వేగంతో ఐదు వందల బాణాలను విడిచినవాడు, ఇషువులు మరియు అస్త్రాలలో కార్తవీర్యార్జునుని కంటే కూడా అధికుడైన లక్ష్మణుడు.
6.49.21
अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः।
सोऽयमुर्व्यां हतः शेते महार्हशयनोचितः ॥ ६.४९.२१ ॥
మహాత్ముడైన ఇంద్రుని అస్త్రాలను కూడా అస్త్రాలతో ఎదుర్కొనగల వాడు, విలువైన శయ్యకు తగినవాడు, అతడు ఇప్పుడు నేలపై హతుడై పడి ఉన్నాడు.
6.49.22
तत्तु मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः।
यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः ॥ ६.४९.२२ ॥
రాక్షసులకు రాజుగా విభీషణుని నేను నియమించలేదు; ఆ వ్యర్థమైన పలుకులు నన్ను నిస్సందేహంగా దహించివేస్తాయి.
6.49.23
अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि।
मत्वा हीनं मया राजन् रावणोऽभिभविष्यति ॥ ६.४९.२३ ॥
ఓ సుగ్రీవా, ఈ క్షణమే నీవు ఇక్కడినుండి తిరిగి వెళ్లాలి; ఓ రాజా, నన్ను బలహీనుడిగా భావించి రావణుడు నిన్ను అధిగమిస్తాడు.
6.49.24
अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यं सपरिच्छदम्।
सागरं तर सुग्रीव नीलेन च नलेन च ॥ ६.४९.२४ ॥
ఓ సుగ్రీవా, అంగదుని ముందుంచి, సైన్యంతో మరియు పరివారంతో, నీలుడు మరియు నలుడితో కలిసి సముద్రాన్ని దాటు.
6.49.25
कृतं हि सुमहत्कर्म यदन्यैर्दुष्करं रणे।
ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च ॥ ६.४९.२५ ॥
యుద్ధంలో ఇతరులకు కష్టమైన ఆ మహత్కార్యం జరిగింది. ఋక్షరాజు వల్ల, గోలాంగూలాధిపతి వల్ల నేను సంతోషిస్తున్నాను.
6.49.26
अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च।
युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं सम्पातिना कृतम् ॥ ६.४९.२६ ॥
అంగదుడు కర్మ చేశాడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు కూడా చేశారు. యుద్ధంలో కేసరి, సంపాతి భయంకరమైన యుద్ధం చేశారు.
6.49.27
गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च।
अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदर्थे त्यक्तजीवितैः ॥ ६.४९.२७ ॥
గవయుడు, గవాక్షుడు, శరభుడు, గజుడు, ఇతర వానరులు నా కోసం ప్రాణాలు త్యజించి యుద్ధం చేశారు.
6.49.28
न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः।
यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परं मम ॥ ६.४९.२८ ॥
సుగ్రీవా, దైవాన్ని మనుషులు అతిక్రమించలేరు. కానీ మిత్రుడు లేదా హితుడు నా కోసం చేయగలిగినది చేశాడు.
6.49.29
कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवता धर्मभीरुणा।
मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः ॥ ६.४९.२९ ॥
సుగ్రీవా, ధర్మభీతుడవైన నీవు అంతా చేశావు. వానర శ్రేష్ఠులారా, మీరు మిత్రకార్యాన్ని నెరవేర్చారు.
6.49.30
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ।
शुश्रुवुस्तस्य ये सर्वे वानराः परिदेवितम् ॥ ६.४९.३० ॥
నేను మీ అందరికీ అనుమతినిస్తున్నాను, మీకిష్టమైన చోటికి వెళ్ళవచ్చు. అతని విలాపాన్ని విన్న వానరులందరూ.
6.49.31
वर्तयांचक्रिरेऽश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः ॥ ६.४९.३१ ॥
నల్లని కళ్ళు కాని కళ్ళు గల వానరులు తమ కళ్ళ నుండి కన్నీళ్లను రాల్చారు.
6.49.32
ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः।
आजगाम गदापाणिस्त्वरितं यत्र राघवः ॥ ६.४९.३२ ॥
అప్పుడు విభీషణుడు సమస్త సేనలను నిలిపి, చేతిలో గదతో, రాఘవుడు ఉన్నచోటికి త్వరగా వచ్చాడు.
6.49.33
तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम्।
वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास्तु रावणिम् ॥ ६.४९.३३ ॥
నీలాంజనపు రాశిలా వేగంగా వస్తున్న అతడిని చూసి, వానరులందరూ అతడు రావణ కుమారుడని భావించి పారిపోయారు.