વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.5.1
सा तु नीलेन विधिवत्स्वारक्षा सुसमाहिता।
सागरस्योत्तरे तीरे साधु सा विनिवेशिता ॥ ६.५.१ ॥
નીલે વિધિપૂર્વક તે સેનાનું સારી રીતે રક્ષણ કર્યું; સુવ્યવસ્થિત તે સેના સાગરના ઉત્તર કિનારે યોગ્ય રીતે ગોઠવાઈ.
6.5.2
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तत्र वानरपुङ्गवौ।
विचेरतुश्च तां सेनां रक्षार्थं सर्वतोदिशम् ॥ ६.५.२ ॥
મૈંદ અને દ્વિવિદ એ બંને શ્રેષ્ઠ વાનરો સેનાની રક્ષા માટે સર્વ દિશાઓમાં ફરતા રહ્યા.
6.5.3
निविष्टायां तु सेनायां तीरे नदनदीपतेः।
पार्श्वस्थं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.५.३ ॥
નદીઓ અને નદોના સ્વામી સમુદ્રના કિનારે સેના પડાવ નાખીને રહી ત્યારે, પાસે ઊભેલા લક્ષ્મણને જોઈને રામે આ વચન કહ્યું.
6.5.4
शोकश्च किल कालेन गच्छता ह्यपगच्छति।
मम चापश्यतः कान्तामहन्यहनि वर्धते ॥ ६.५.४ ॥
સમય વીતતાં ખરેખર શોક ઘટે છે; પરંતુ મારી પ્રિયાને ન જોવાથી મારો શોક દિવસે દિવસે વધે છે.
6.5.5
न मे दुःखं प्रिया दूरे न मे दुःखं हृतेति च।
एतदेवानुशोचामि वयोऽस्या ह्यतिवर्तते ॥ ६.५.५ ॥
મારી પ્રિયા દૂર છે એનું મને દુઃખ નથી, તેનું હરણ થયું એનું પણ મને દુઃખ નથી; તેની યુવાની વીતી રહી છે, એના જ માટે હું શોક કરું છું.
6.5.6
वाहि वात यतः कान्ता तां स्पृष्ट्वा मामपि स्पृश।
त्वयि मे गात्रसंस्पर्शश्चन्द्रे दृष्टिसमागमः ॥ ६.५.६ ॥
હે પવન, જ્યાંથી મારી પ્રિયા છે ત્યાંથી વાઓ; તેને સ્પર્શીને મને પણ સ્પર્શ કર. તારામાં મને શરીરસ્પર્શ મળે છે, અને ચંદ્રમાં નયનોનો મેળાપ.
6.5.7
तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये।
हा नाथेति प्रिया सा मां ह्रियमाणा यदब्रवीत् ॥ ६.५.७ ॥
મેં પીધેલા ઝેરની જેમ તે મારા અંગોને બાળે છે. હરાઈ રહી ત્યારે મારી પ્રિયાએ 'હા નાથ!' એમ જે કહ્યું હતું, તે જ.
6.5.8
तद्वियोगेन्धनवता तच्चिन्ताविमलार्चिषा।
रात्रिंदिवं शरीरं मे दह्यते मदनाग्निना ॥ ६.५.८ ॥
તેના વિયોગરૂપી ઇંધનથી, તેના ચિંતનની નિર્મળ જ્વાળાથી, રાત-દિવસ મારું શરીર કામાગ્નિથી બળે છે.
6.5.9
अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना।
एवं च प्रज्वलन् कामो न मा सुप्तं जले दहेत् ॥ ६.५.९ ॥
હે સૌમિત્રિ! તારા વિના હું સમુદ્રમાં ડૂબકી મારીને સૂઈશ. આ રીતે કામાગ્નિ સળગતો હોય છતાં, પાણીમાં સૂતેલા મને તે ન બાળે.
6.5.10
बह्वेतत् कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम्।
यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ ॥ ६.५.१० ॥
જે કામના કરે છે તેના માટે આ જ ઘણું છે. આનાથી જ જીવી શકાય — હું અને સુંદર જાંઘોવાળી તે એક જ પૃથ્વી પર રહીએ છીએ એટલા માટે.
6.5.11
केदारस्येवाकेदारः सोदकस्य निरूदकः।
उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम् ॥ ६.५.११ ॥
ખેતર વિનાની સૂકી ભૂમિ જેવો, પાણી વિનાના જળાશય જેવો હું છું. તે હજી જીવિત છે એવું સાંભળું છું એટલે, તેના સ્નેહના આધારે હું જીવું છું.
6.5.12
कदा नु खलु सुश्रोणीं शतपत्रायतेक्षणाम्।
विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम् ॥ ६.५.१२ ॥
ક્યારે હું શત્રુઓને જીતીને, કમળની પાંખડી જેવી લાંબી આંખો અને સુંદર કટિવાળી સીતાને, સમૃદ્ધ લક્ષ્મીની જેમ જોઈશ?
6.5.13
कदा सुचारुदन्तोष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम्।
ईषदुन्नाम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः ॥ ६.५.१३ ॥
સુંદર દાંત અને હોઠવાળું તેનું કમળ જેવું મુખ થોડું ઊંચું કરીને, રોગી જેમ રસાયણ પીએ તેમ હું ક્યારે પીશ?
6.5.14
तौ तस्याः सहितौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ।
कदा न खलु सोत्कम्पौ श्लिष्यन्त्या मां भजिष्यतः ॥ ६.५.१४ ॥
તાડફળ જેવા તેના એ બે પુષ્ટ સ્તનો, તે મને આલિંગન આપતી વખતે કંપતાં ક્યારે મને વળગશે?
6.5.15
सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती।
मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति ॥ ६.५.१५ ॥
કાળી આંખોવાળી એ સતી રાક્ષસોની વચ્ચે ફસાયેલી, મને પોતાનો નાથ માનીને પણ નાથ વિનાની જેમ કોઈ રક્ષક મેળવી શકતી નથી.
6.5.16
कथं जनकराजस्य दुहिता मम च प्रिया।
राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च ॥ ६.५.१६ ॥
જનકરાજાની પુત્રી, મારી પ્રિય અને દશરથની પુત્રવધૂ રાક્ષસીઓની વચ્ચે કેમ પડી છે?
6.5.17
अविक्षोभ्याणि रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति।
विधूय जलदान् नीलान् शशिलेखा शरत्स्विव ॥ ६.५.१७ ॥
એ અડગ રાક્ષસોને ખંખેરીને તે ઊભી થશે, જેમ શરદઋતુમાં કાળા વાદળો દૂર કરીને ચંદ્રરેખા પ્રગટે છે.
6.5.18
स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च।
भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात् ॥ ६.५.१८ ॥
સ્વભાવથી જ પાતળી સીતા, શોક અને ઉપવાસથી, તથા દેશ-કાળના વિપર્યયથી ચોક્કસ વધુ પાતળી થઈ ગઈ હશે.
6.5.19
कदा नु राक्षसेन्द्रस्य निधायोरसि सायकान्।
शोकं प्रत्याहरिष्यामि शोकमुत्सृज्य मानसम् ॥ ६.५.१९ ॥
રાક્ષસેન્દ્રની છાતીમાં બાણ મૂકીને, મનનો શોક છોડીને, મારો શોક ક્યારે પાછો ખેંચીશ?
6.5.20
कदा नु खलु मे साध्वी सीतामरसुतोपमा।
सोत्कण्ठा कण्ठमालम्ब्य मोक्ष्यत्यानन्दजं जलम् ॥ ६.५.२० ॥
દેવકન્યા જેવી મારી સાધ્વી સીતા ક્યારે ઉત્કંઠાથી મારો કંઠ વળગીને આનંદાશ્રુ વહાવશે?
6.5.21
कदा शोकमिमं घोरं मैथिलीविप्रयोगजम्।
सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्लेतरं यथा ॥ ६.५.२१ ॥
મૈથિલીના વિયોગથી ઉત્પન્ન થયેલો આ ઘોર શોક, શ્વેત નહીં એવું વસ્ત્ર ઉતારી નાખે તેમ, ક્યારે હું અચાનક છોડી દઈશ?
6.5.22
एवं विलपतस्तस्य तत्र रामस्य धीमतः।
दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत् ॥ ६.५.२२ ॥
ત્યાં આ રીતે વિલાપ કરતા બુદ્ધિમાન રામની સામે, દિવસ ખૂટતાં મંદ શરીરવાળો સૂર્ય અસ્ત પામ્યો.
6.5.23
आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः संध्यामुपासत।
स्मरन् कमलपत्राक्षीं सीतां शोकाकुलीकृतः ॥ ६.५.२३ ॥
લક્ષ્મણથી આશ્વાસન પામેલા રામે, કમળપત્ર જેવાં નેત્રોવાળી સીતાનું સ્મરણ કરતાં, શોકથી વ્યાકુળ થઈને સંધ્યોપાસના કરી.