ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.5.1
सा तु नीलेन विधिवत्स्वारक्षा सुसमाहिता।
सागरस्योत्तरे तीरे साधु सा विनिवेशिता ॥ ६.५.१ ॥
ਨੀਲ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਸੈਨਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ; ਸੁਚੱਜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਈ ਗਈ।
6.5.2
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तत्र वानरपुङ्गवौ।
विचेरतुश्च तां सेनां रक्षार्थं सर्वतोदिशम् ॥ ६.५.२ ॥
ਮੈਂਦ ਅਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਦੋਵੇਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
6.5.3
निविष्टायां तु सेनायां तीरे नदनदीपतेः।
पार्श्वस्थं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.५.३ ॥
ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਦੋਂ ਸੈਨਾ ਟਿਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.5.4
शोकश्च किल कालेन गच्छता ह्यपगच्छति।
मम चापश्यतः कान्तामहन्यहनि वर्धते ॥ ६.५.४ ॥
ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੋਗ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸੋਗ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.5.5
न मे दुःखं प्रिया दूरे न मे दुःखं हृतेति च।
एतदेवानुशोचामि वयोऽस्या ह्यतिवर्तते ॥ ६.५.५ ॥
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਦੂਰ ਹੈ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਉਸਦਾ ਹਰਣ ਹੋਇਆ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਬੀਤ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
6.5.6
वाहि वात यतः कान्ता तां स्पृष्ट्वा मामपि स्पृश।
त्वयि मे गात्रसंस्पर्शश्चन्द्रे दृष्टिसमागमः ॥ ६.५.६ ॥
ਹੇ ਹਵਾ, ਜਿਧਰੋਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਉਧਰੋਂ ਵਗ; ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਛੋਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
6.5.7
तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये।
हा नाथेति प्रिया सा मां ह्रियमाणा यदब्रवीत् ॥ ६.५.७ ॥
ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪੀਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੇ 'ਹਾ ਨਾਥ!' ਕਹਿ ਕੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ।
6.5.8
तद्वियोगेन्धनवता तच्चिन्ताविमलार्चिषा।
रात्रिंदिवं शरीरं मे दह्यते मदनाग्निना ॥ ६.५.८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਰੂਪੀ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਲਾਟ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਾਮ-ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ।
6.5.9
अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना।
एवं च प्रज्वलन् कामो न मा सुप्तं जले दहेत् ॥ ६.५.९ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿੱਤਰੀ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸੌਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮ-ਅਗਨੀ ਬਲਦੀ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਸਾੜੇ।
6.5.10
बह्वेतत् कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम्।
यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ ॥ ६.५.१० ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਮੈਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇੱਕੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ।
6.5.11
केदारस्येवाकेदारः सोदकस्य निरूदकः।
उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम् ॥ ६.५.११ ॥
ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਨੇਹ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ।
6.5.12
कदा नु खलु सुश्रोणीं शतपत्रायतेक्षणाम्।
विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम् ॥ ६.५.१२ ॥
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਧਨ-ਭਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਾਂਗਾ?
6.5.13
कदा सुचारुदन्तोष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम्।
ईषदुन्नाम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः ॥ ६.५.१३ ॥
ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੁਖੜਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰੋਗੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਪੀਵਾਂਗਾ?
6.5.14
तौ तस्याः सहितौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ।
कदा न खलु सोत्कम्पौ श्लिष्यन्त्या मां भजिष्यतः ॥ ६.५.१४ ॥
ਤਾੜ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਰਗੇ ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਭਰਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਵਕ੍ਸ਼, ਉਹ ਕਾਂਪਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਕਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਟਣਗੇ?
6.5.15
सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती।
मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति ॥ ६.५.१५ ॥
ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸਤੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਥ ਮੰਨਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਨਾਥਹੀਣ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ।
6.5.16
कथं जनकराजस्य दुहिता मम च प्रिया।
राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च ॥ ६.५.१६ ॥
ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂੰਹ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਵੇਂ ਪਈ ਹੈ?
6.5.17
अविक्षोभ्याणि रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति।
विधूय जलदान् नीलान् शशिलेखा शरत्स्विव ॥ ६.५.१७ ॥
ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਉਠ ਖੜ੍ਹੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਚੰਦਰਲੇਖਾ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
6.5.18
स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च।
भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात् ॥ ६.५.१८ ॥
ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਪਤਲੀ ਸੀਤਾ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਵਰਤ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਾਰਨ, ਯਕੀਨਨ ਹੋਰ ਵੀ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
6.5.19
कदा नु राक्षसेन्द्रस्य निधायोरसि सायकान्।
शोकं प्रत्याहरिष्यामि शोकमुत्सृज्य मानसम् ॥ ६.५.१९ ॥
ਰਾਖਸ਼ਸਰਾਜ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਗੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਕ ਕਦੋਂ ਵਾਪਸ ਲਵਾਂਗਾ?
6.5.20
कदा नु खलु मे साध्वी सीतामरसुतोपमा।
सोत्कण्ठा कण्ठमालम्ब्य मोक्ष्यत्यानन्दजं जलम् ॥ ६.५.२० ॥
ਦੇਵਕੰਨਿਆ ਵਰਗੀ ਮੇਰੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀਤਾ ਕਦੋਂ ਚਾਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਫੜ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏਗੀ?
6.5.21
कदा शोकमिमं घोरं मैथिलीविप्रयोगजम्।
सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्लेतरं यथा ॥ ६.५.२१ ॥
ਮੈਥਿਲੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਕ, ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੱਪੜਾ ਲਾਹੁਣ ਵਾਂਗ, ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਤਿਆਗਾਂਗਾ?
6.5.22
एवं विलपतस्तस्य तत्र रामस्य धीमतः।
दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत् ॥ ६.५.२२ ॥
ਉੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦਿਨ ਢਲਣ ਤੇ ਮੱਧਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।
6.5.23
आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः संध्यामुपासत।
स्मरन् कमलपत्राक्षीं सीतां शोकाकुलीकृतः ॥ ६.५.२३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਦਿਲਾਸਾ ਪਾ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।