वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.5.1
सा तु नीलेन विधिवत्स्वारक्षा सुसमाहिता।
सागरस्योत्तरे तीरे साधु सा विनिवेशिता ॥ ६.५.१ ॥
नीलाने विधिपूर्वक त्या सेनेचे चांगले रक्षण केले; सुसंघटित ती सेना समुद्राच्या उत्तर तीरावर योग्य रीतीने तैनात केली गेली.
6.5.2
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ तत्र वानरपुङ्गवौ।
विचेरतुश्च तां सेनां रक्षार्थं सर्वतोदिशम् ॥ ६.५.२ ॥
मैंद आणि द्विविद हे दोन श्रेष्ठ वानर सेनेच्या रक्षणासाठी सर्व दिशांना फिरत राहिले.
6.5.3
निविष्टायां तु सेनायां तीरे नदनदीपतेः।
पार्श्वस्थं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रामो वचनमब्रवीत् ॥ ६.५.३ ॥
नद्या आणि नद्यांचा स्वामी जो समुद्र त्याच्या तीरावर सेना स्थिरावल्यावर, जवळ उभ्या असलेल्या लक्ष्मणाला पाहून राम हे वचन बोलला.
6.5.4
शोकश्च किल कालेन गच्छता ह्यपगच्छति।
मम चापश्यतः कान्तामहन्यहनि वर्धते ॥ ६.५.४ ॥
काळ जाताना खरोखर शोक कमी होतो; पण माझी प्रिय पाहता येत नसल्याने माझा शोक दिवसेंदिवस वाढत आहे.
6.5.5
न मे दुःखं प्रिया दूरे न मे दुःखं हृतेति च।
एतदेवानुशोचामि वयोऽस्या ह्यतिवर्तते ॥ ६.५.५ ॥
माझी प्रिय दूर आहे याचे मला दुःख नाही, तिचे हरण झाले याचेही दुःख नाही; तिचे तारुण्य सरत चालले आहे, याचाच मी शोक करतो.
6.5.6
वाहि वात यतः कान्ता तां स्पृष्ट्वा मामपि स्पृश।
त्वयि मे गात्रसंस्पर्शश्चन्द्रे दृष्टिसमागमः ॥ ६.५.६ ॥
हे वाऱ्या, जिथून माझी प्रिय आहे तिथून वाहा; तिला स्पर्श करून मलाही स्पर्श कर. तुझ्यात मला शरीरस्पर्श मिळतो आणि चंद्रात दृष्टिमीलन.
6.5.7
तन्मे दहति गात्राणि विषं पीतमिवाशये।
हा नाथेति प्रिया सा मां ह्रियमाणा यदब्रवीत् ॥ ६.५.७ ॥
मी प्यालेल्या विषासारखे ते माझी अंगे जाळत आहे. हरण होत असताना माझी प्रिया 'हा नाथ!' असे जे म्हणाली, तेच.
6.5.8
तद्वियोगेन्धनवता तच्चिन्ताविमलार्चिषा।
रात्रिंदिवं शरीरं मे दह्यते मदनाग्निना ॥ ६.५.८ ॥
तिच्या वियोगरूपी इंधनाने, तिच्या चिंतनाच्या निर्मळ ज्वालेने, रात्रंदिवस माझे शरीर मदनाग्नीने जळत आहे.
6.5.9
अवगाह्यार्णवं स्वप्स्ये सौमित्रे भवता विना।
एवं च प्रज्वलन् कामो न मा सुप्तं जले दहेत् ॥ ६.५.९ ॥
हे सौमित्री! तुझ्याशिवाय मी समुद्रात बुडी मारून झोपेन. असा कामाग्नी पेटलेला असतानाही, पाण्यात झोपलेल्या मला तो जाळू नये.
6.5.10
बह्वेतत् कामयानस्य शक्यमेतेन जीवितुम्।
यदहं सा च वामोरुरेकां धरणिमाश्रितौ ॥ ६.५.१० ॥
कामना करणाऱ्याला हेच खूप आहे. यानेच जगता येते — मी आणि सुंदर मांड्यांची ती एकाच पृथ्वीवर राहतो म्हणून.
6.5.11
केदारस्येवाकेदारः सोदकस्य निरूदकः।
उपस्नेहेन जीवामि जीवन्तीं यच्छृणोमि ताम् ॥ ६.५.११ ॥
शेताशिवायच्या कोरड्या जमिनीसारखा, पाण्याशिवाय असलेल्या जलाशयासारखा मी आहे. ती अजून जिवंत आहे असे ऐकतो म्हणून, तिच्या स्नेहाच्या आधाराने मी जगतो.
6.5.12
कदा नु खलु सुश्रोणीं शतपत्रायतेक्षणाम्।
विजित्य शत्रून् द्रक्ष्यामि सीतां स्फीतामिव श्रियम् ॥ ६.५.१२ ॥
कधी मी शत्रूंना जिंकून, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे दीर्घ डोळे आणि सुंदर कटी असलेल्या सीतेला, समृद्ध लक्ष्मीप्रमाणे पाहीन?
6.5.13
कदा सुचारुदन्तोष्ठं तस्याः पद्ममिवाननम्।
ईषदुन्नाम्य पास्यामि रसायनमिवातुरः ॥ ६.५.१३ ॥
सुंदर दात आणि ओठ असलेले तिचे कमळासारखे मुख थोडे वर उचलून, रोगी जसे औषध पितो तसे मी कधी पिईन?
6.5.14
तौ तस्याः सहितौ पीनौ स्तनौ तालफलोपमौ।
कदा न खलु सोत्कम्पौ श्लिष्यन्त्या मां भजिष्यतः ॥ ६.५.१४ ॥
तिचे ताडफळासारखे ते दोन भरदार स्तन, ती मला आलिंगन देताना थरथरत कधी मला बिलगतील?
6.5.15
सा नूनमसितापाङ्गी रक्षोमध्यगता सती।
मन्नाथा नाथहीनेव त्रातारं नाधिगच्छति ॥ ६.५.१५ ॥
काळ्या डोळ्यांची ती साध्वी राक्षसांच्या मध्ये सापडलेली, मला आपला पती मानूनही पतिहीन स्त्रीप्रमाणे रक्षणकर्ता मिळवू शकत नाही.
6.5.16
कथं जनकराजस्य दुहिता मम च प्रिया।
राक्षसीमध्यगा शेते स्नुषा दशरथस्य च ॥ ६.५.१६ ॥
जनकराजाची कन्या, माझी प्रिय आणि दशरथाची सून ती राक्षसींच्या मध्ये कशी पडली आहे?
6.5.17
अविक्षोभ्याणि रक्षांसि सा विधूयोत्पतिष्यति।
विधूय जलदान् नीलान् शशिलेखा शरत्स्विव ॥ ६.५.१७ ॥
त्या अविचल राक्षसांना झटकून ती उठून उभी राहील, जसे शरद ऋतूत निळे मेघ दूर सारून चंद्रकोर प्रकटते.
6.5.18
स्वभावतनुका नूनं शोकेनानशनेन च।
भूयस्तनुतरा सीता देशकालविपर्ययात् ॥ ६.५.१८ ॥
स्वभावतःच कृश असलेली सीता, शोकाने आणि उपवासाने, तसेच देशकाळाच्या विपरीततेमुळे निश्चितच अधिक कृश झाली असेल.
6.5.19
कदा नु राक्षसेन्द्रस्य निधायोरसि सायकान्।
शोकं प्रत्याहरिष्यामि शोकमुत्सृज्य मानसम् ॥ ६.५.१९ ॥
राक्षसराजाच्या छातीत बाण रोखून, मनातील शोक सोडून, माझा शोक मी कधी परत घेईन?
6.5.20
कदा नु खलु मे साध्वी सीतामरसुतोपमा।
सोत्कण्ठा कण्ठमालम्ब्य मोक्ष्यत्यानन्दजं जलम् ॥ ६.५.२० ॥
देवकन्येसारखी माझी साध्वी सीता कधी उत्कंठेने माझा कंठ धरून आनंदाश्रू ढाळेल?
6.5.21
कदा शोकमिमं घोरं मैथिलीविप्रयोगजम्।
सहसा विप्रमोक्ष्यामि वासः शुक्लेतरं यथा ॥ ६.५.२१ ॥
मैथिलीच्या वियोगामुळे उत्पन्न झालेला हा घोर शोक, मळकट वस्त्र फेकावे तसा, कधी मी अचानक सोडून देईन?
6.5.22
एवं विलपतस्तस्य तत्र रामस्य धीमतः।
दिनक्षयान्मन्दवपुर्भास्करोऽस्तमुपागमत् ॥ ६.५.२२ ॥
तिथे असा विलाप करणाऱ्या बुद्धिमान रामासमोर, दिवस संपताना मंद तेजाचा सूर्य अस्ताला गेला.
6.5.23
आश्वासितो लक्ष्मणेन रामः संध्यामुपासत।
स्मरन् कमलपत्राक्षीं सीतां शोकाकुलीकृतः ॥ ६.५.२३ ॥
लक्ष्मणाने सांत्वन दिलेला राम, कमलपत्रासारख्या नेत्रांच्या सीतेचे स्मरण करीत, शोकाने व्याकूळ होऊन संध्या उपासना करू लागला.