వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.52.1
धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमविक्रमम्।
विनेदुर्वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.५२.१ ॥
భయంకర పరాక్రమశాలి అయిన రాక్షసుడు ధూమ్రాక్షుడు యుద్ధానికి బయలుదేరడం చూసి, యుద్ధాభిలాషులైన వానరులందరూ సంతోషంతో గర్జించారు.
6.52.2
तेषां सुतुमुलं युद्धं संजज्ञे कपिरक्षसाम्।
अन्योन्यं पादपैर्घोरैर्निघ्नतां शूलमुद्गरैः ॥ ६.५२.२ ॥
వానరులకు, రాక్షసులకు మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది; వారు భయంకర వృక్షాలతో, శూలాలతో, మద్గరాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.52.3
राक्षसैर्वानरा घोरा विनिकृत्ताः समन्ततः।
वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमिसमीकृताः ॥ ६.५२.३ ॥
రాక్షసుల చేత భయంకర వానరులు అన్నివైపులా నరకబడ్డారు; వానరుల చేత రాక్షసులు కూడా వృక్షాలతో నేలకు కూలగొట్టబడ్డారు.
6.52.4
राक्षसास्त्वभिसंक्रुद्धा वानरान् निशितैः शरैः।
विव्यधुर्घोरसंकाशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥ ६.५२.४ ॥
కానీ మిక్కిలి కోపోద్రిక్తులైన రాక్షసులు వానరులను పదునైన బాణాలతో గుచ్చారు; అవి భయంకరంగా కనిపించేవి, కంకపక్షి ఈకలు గలవి, సూటిగా ఎగిరేవి.
6.52.5
ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टिशैः कूटमुद्गरैः।
घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संश्रितैः ॥ ६.५२.५ ॥
వారు భయంకర గదలు, పట్టిశాలు, కూటముద్గరాలు, ఘోరమైన పరిఘలు, విచిత్రమైన త్రిశూలాలు అనే ఆయుధాలతో సన్నద్ధులయ్యారు.
6.52.6
विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः।
अमर्षजनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.५२.६ ॥
రాక్షసులచే చీల్చబడుతూ కూడా ఆ మహాబలురైన వానరులు, కోపంతో పుట్టిన ఉత్సాహంతో, భయం లేనివారిలా పరాక్రమ కార్యాలు చేశారు.
6.52.7
शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः।
जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः ॥ ६.५२.७ ॥
బాణాలచే శరీరాలు చీలిన, శూలాలచే దేహాలు గాయపడిన ఆ వానర యూథపతులు అక్కడ చెట్లను, రాళ్లను పట్టుకున్నారు.
6.52.8
ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः।
ममन्थू राक्षसान् वीरान् नामानि च बभाषिरे ॥ ६.५२.८ ॥
భయంకర వేగం గల ఆ వానరులు గర్జిస్తూ అటు ఇటు తిరుగుతూ వీరులైన రాక్షసులను నలిపివేసి, తమ పేర్లను చెప్పుకున్నారు.
6.52.9
तद् बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम्।
शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुशाखैश्च पादपैः ॥ ६.५२.९ ॥
వానరులకు రాక్షసులకు జరిగిన ఆ యుద్ధం అద్భుతమూ భయంకరమూ అయింది; వివిధ రాళ్లు, అనేక కొమ్మల చెట్లు ఉపయోగించబడ్డాయి.
6.52.10
राक्षसा मथिताः केचिद् वानरैर्जितकाशिभिः।
प्रवेमू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः ॥ ६.५२.१० ॥
విజయాన్ని కోరిన వానరులచే నలిపివేయబడిన కొందరు రాక్షసులు, రక్తం తినేవారై, నోటి నుండి రక్తాన్ని కక్కారు.
6.52.11
पार्श्वेषु दारिताः केचित् केचिद् राशीकृता द्रुमैः।
शिलाभिश्चूर्णिताः केचित् केचिद् दन्तैर्विदारिताः ॥ ६.५२.११ ॥
కొందరు రాక్షసుల పక్కటెముకలు చీల్చబడ్డాయి; కొందరు చెట్లచే కుప్పలుగా పడేయబడ్డారు; కొందరు రాళ్లచే పొడిగా చేయబడ్డారు; కొందరు పళ్లతో చీల్చబడ్డారు.
6.52.12
ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खड्गैश्च विनिपातितैः।
रथैर्विध्वंसितैः केचिद् व्यथिता रजनीचराः ॥ ६.५२.१२ ॥
నలిగిన ధ్వజాలు, విరిగిన ఖడ్గాలు, కూలిపోయిన రథాలు — వీటి వల్ల కొందరు రాత్రిచరులైన రాక్షసులు బాధపడ్డారు.
6.52.13
गजेन्द्रैः पर्वताकारैः पर्वताग्रैर्वनौकसाम्।
मथितैर्वाजिभिः कीर्णं सारोहैर्वसुधातलम् ॥ ६.५२.१३ ॥
పర్వతాకారపు గజరాజులతో, వనవాసి వానరుల పర్వత శిఖరాలతో, తొక్కబడిన గుర్రాలతో, వాటి స్వారీదారులతో భూతలం నిండిపోయింది.
6.52.14
वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्योत्प्लुत्य वेगितैः।
राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिदारिताः ॥ ६.५२.१४ ॥
భయంకర పరాక్రమం గల వానరులు దూకి ఎగిరి వేగంగా వచ్చి, తీక్షణమైన గోళ్లతో రాక్షసుల ముఖాలను చీల్చారు.
6.52.15
विषण्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः।
मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.५२.१५ ॥
విషాదవదనులై, చెదిరిన తలవెంట్రుకలతో ఉన్న వారు రక్తగంధంతో మూర్ఛిల్లి మళ్లీ భూమిపై పడిపోయారు.
6.52.16
अन्ये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः।
तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥ ६.५२.१६ ॥
మరికొందరు, అత్యంత కోపంతో భయంకర పరాక్రమం గల రాక్షసులు, వజ్రస్పర్శ వంటి తమ అరచేతులతోనే వానరులపై విరుచుకుపడ్డారు.
6.52.17
वानरैः पातयन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चावपोथिताः ॥ ६.५२.१७ ॥
వానరులచే పడగొట్టబడుతూ, మరింత వేగవంతులైన వానరులచే వేగంగా దెబ్బతిని, పిడికిళ్లతో, కాళ్లతో, పళ్లతో, వృక్షాలతో కొట్టబడి నేలకూలారు.
6.52.18
सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः।
रोषेण कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम् ॥ ६.५२.१८ ॥
సైన్యం పారిపోవడం చూసి, రాక్షస శ్రేష్ఠుడైన ధూమ్రాక్షుడు కోపంతో యుద్ధం చేస్తున్న వానరులను సంహరించసాగాడు.
6.52.19
प्रासैः प्रमथिताः केचिद् वानराः शोणितस्रवाः।
मुद्गरैराहताः केचित् पतिता धरणीतले ॥ ६.५२.१९ ॥
కొందరు వానరులు ఈటెలతో పొడవబడి, రక్తం కారుతూ పడిపోయారు; కొందరు గదలతో కొట్టబడి నేలపై పడ్డారు.
6.52.20
परिघैर्मथिताः केचिद् भिन्दिपालैश्च दारिताः।
पट्टिशैर्मथिताः केचिद् विह्वलन्तो गतासवः ॥ ६.५२.२० ॥
కొందరు పరిఘలతో నలిగిపోయారు, కొందరు భిందిపాలాలతో చీల్చబడ్డారు; కొందరు పట్టిశాలతో నలిగి, తడబడుతూ ప్రాణం విడిచారు.
6.52.21
केचिद् विनिहता भूमौ रुधिरार्द्रा वनौकसः।
केचिद् विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धै राक्षसैर्युधि ॥ ६.५२.२१ ॥
కొందరు అడవి వానరులు రక్తంలో తడిసి నేలపై హతమయ్యారు; కొందరు యుద్ధంలో కోపోద్రిక్తులైన రాక్షసులచే తరిమివేయబడి చెదిరిపోయి నశించారు.
6.52.22
विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन शायिताः।
विदारितास्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिःसृताः ॥ ६.५२.२२ ॥
కొందరి హృదయాలు చీలిపోయి ఒక పక్కకు వాలి పడి ఉన్నారు; కొందరు త్రిశూలాలతో చీల్చబడి, ప్రేగులు బయటకు వచ్చినవారయ్యారు.
6.52.23
तत् सुभीमं महद्युद्धं हरिराक्षससंकुलम्।
प्रबभौ शस्त्रबहुलं शिलापादपसंकुलम् ॥ ६.५२.२३ ॥
ఆ అతి భయంకరమైన మహాయుద్ధం, వానరులు రాక్షసులతో నిండి, ఆయుధాలు విస్తారంగా, శిలలు వృక్షాలతో కూడినదిగా ప్రకాశించింది.
6.52.24
धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम्।
मन्दस्तनितगीतं तद् युद्धगान्धर्वमाबभौ ॥ ६.५२.२४ ॥
విల్లు నారి అనే తంత్రులతో మధురమైనదిగా, ఎక్కిళ్ల వంటి తాళాలతో కూడినదిగా, మందమైన ఉరుము గీతంగా ఆ యుద్ధ-గాంధర్వం ప్రకాశించింది.
6.52.25
धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान् रणमूर्धनि।
हसन् विद्रावयामास दिशस्ताञ्छरवृष्टिभिः ॥ ६.५२.२५ ॥
కానీ విల్లు చేతబట్టిన ధూమ్రాక్షుడు, యుద్ధ ముఖంలో నవ్వుతూ వానరులను బాణవర్షంతో అన్ని దిక్కులకు పారిపోయేలా చేశాడు.
6.52.26
धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं प्रेक्ष्य मारुतिः।
अभ्यवर्तत संक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम् ॥ ६.५२.२६ ॥
ధూమ్రాక్షుడి చేత బాధింపబడి కలతచెందిన సైన్యాన్ని చూసిన వాయుపుత్రుడు, ఎంతో కోపంతో ఒక పెద్ద బండరాయిని ఎత్తుకొని ముందుకు సాగాడు.
6.52.27
क्रोधाद् द्विगुणताम्राक्षः पितुस्तुल्यपराक्रमः।
शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति ॥ ६.५२.२७ ॥
కోపంతో రెట్టింపు ఎర్రబడిన కన్నులతో, తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమంతో ఉన్న ఆయన ఆ బండరాయిని ధూమ్రాక్షుని రథం వైపు విసిరాడు.
6.52.28
आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य सम्भ्रमात्।
रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत ॥ ६.५२.२८ ॥
తనపై పడుతున్న బండరాయిని చూసి, తొందరగా గదను ఎత్తి, రథం నుండి వేగంగా దూకి నేలపై స్థిరంగా నిలిచాడు.
6.52.29
सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि।
सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम् ॥ ६.५२.२९ ॥
ఆ బండరాయి అతని రథాన్ని నలిపివేసి, చక్రాలు, కూబరం, గుర్రాలు, ధ్వజం, విల్లుతో సహా నేలపై పడింది.
6.52.30
स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनूमान् मारुतात्मजः।
रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ ६.५२.३० ॥
అతని రథాన్ని ధ్వంసం చేసిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, కాండాలు కొమ్మలతో ఉన్న చెట్లతో రాక్షసులను సంహరించాడు.
6.52.31
विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसा रुधिरोक्षिताः।
द्रुमैः प्रमथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.५२.३१ ॥
తలలు పగిలి, రక్తంతో తడిసిన రాక్షసులు, వృక్షాలతో నలిగిన ఇతరులు నేలపై కూలిపోయారు.
6.52.32
विद्राव्य राक्षसं सैन्यं हनूमान् मारुतात्मजः।
गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे ॥ ६.५२.३२ ॥
రాక్షస సైన్యాన్ని చెదరగొట్టి, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు ఒక పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని ధూమ్రాక్షుని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.52.33
तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
विनर्दमानः सहसा हनूमन्तमभिद्रवत् ॥ ६.५२.३३ ॥
అతడు దూకుతూ రావడం చూసి, పరాక్రమవంతుడైన ధూమ్రాక్షుడు గదను ఎత్తి గర్జిస్తూ హనుమంతుని వైపు ఒక్కసారిగా దూకాడు.
6.52.34
तस्य क्रुद्धस्य रोषेण गदां तां बहुकण्टकाम्।
पातयामास धूम्राक्षो मस्तकेऽथ हनूमतः ॥ ६.५२.३४ ॥
కోపోద్రిక్తుడైన ధూమ్రాక్షుడు ఆ ముళ్ళతో నిండిన గదతో హనుమంతుని తలపై కొట్టాడు.
6.52.35
ताडितः स तया तत्र गदया भीमवेगया।
स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन् ॥ ६.५२.३५ ॥
ఆ భయంకర వేగం గల గదతో కొట్టబడినా, వాయుబలం కలిగిన ఆ కపి ఆ దెబ్బను లెక్కచేయలేదు.
6.52.36
धूम्राक्षस्य शिरोमध्ये गिरिशृङ्गमपातयत्।
स विस्फारितसर्वाङ्गो गिरिशृङ्गेण ताडितः ॥ ६.५२.३६ ॥
అతడు ధూమ్రాక్షుని తల మధ్యలో పర్వత శిఖరంతో కొట్టాడు; అప్పుడు అతడి అవయవాలన్నీ విస్ఫారితమై, పర్వత శిఖరంతో కొట్టబడ్డాడు.
6.52.37
पपात सहसा भूमौ विकीर्ण इव पर्वतः।
धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः।
त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवंगमैः ॥ ६.५२.३७ ॥
ధూమ్రాక్షుడు హతుడైనట్లు చూచి, చెల్లాచెదరైన పర్వతంలా అతడు అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయాడు. మిగిలిన నిశాచరులు భయపడి, వానరులచే కొట్టబడుతూ లంకలోకి ప్రవేశించారు.
6.52.38
स तु पवनसुतो निहत्य शत्रून्
क्षतजवहाः सरितश्च संविकीर्य।
रिपुवधजनितश्रमो महात्मा
मुदमगमत् कपिभिः सुपूज्यमानः ॥ ६.५२.३८ ॥
ఆ వాయుపుత్రుడు శత్రువులను వధించి, రక్తప్రవాహాలతో నదులను చెల్లాచెదురు చేసి, శత్రువధతో కలిగిన అలసటతో ఉన్న మహాత్ముడై, వానరులచే ఎంతో గౌరవింపబడుతూ ఆనందాన్ని పొందాడు.